Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 4877 3605187 3594338 2026-05-15T09:50:42Z Rasulbek Adil 176232 3605187 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Алтын Қыран» ордені | суреті = [[Сурет:AltynKiran 1.png|left|100px]] [[Сурет:B40AB2FD-CCFE-48EC-8670-56858DA808.jpg|right|170px]] | фон түсі = | шынайы атауы = | мемлекет = {{KAZ}} | түрі = [[Орден]] | үшін марапатталған = Қазақстан Республикасына ерекше мемлекеттік қызметтері | негіз = | жағдайы = беріледі | тапсырушы = | негізделді = [[1995 жыл]] | алғашқы иегері = [[27 ақпан]] [[1997 жыл|1997 жылы]] | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = 22 адам | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = [[Отан ордені|«Отан» ордені]] | сайты = | Commons = Orders of Golden Eagle }} '''«Алтын Қыран»''' — Қазақстан Республикасының жоғары дәрежелі ерекшелік белгісі. Осы орденмен азаматтар Қазақстан Республикасына ерекше мемлекеттік қызметі үшін марапатталады.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> «Алтын Қыран» орденімен марапаттауға үміткерлерді Қазақстан Президенті айқындайды. [[Қазақстан Республикасының Президенті]] лауазымы бойынша ерекше үлгідегі «Алтын қыран» орденінің иегері атанады. == Сипаттамасы == Орденнің инсигниясы орден тізбегіндегі белгі мен жұлдыздан тұрады. Орденнің белгісі түп жағында ою-өрнек элементімен аяқталатын алтын жиегі бар көк эмальмен қапталған, ұштары дөңгеленген, кесілген бес бұрышты жұлдыз түріндегі алтыннан жасалған. Жұлдыз сәулелерінің арасында желпуіш тәрізді штралдар бар, олардың орталық бөлігінде төрт гауһар бекітілген. Белгінің ортасында ақ алтын дәндерімен жиектелген шеңберде көк эмаль аясында алтын қыран бейнеленген. Төменде қызыл эмаль лентаның аясындағы шеңберде алтын әріптермен «АЛТЫН ҚЫРАН» деген жазу бар. Қыранның үстінде геометриялық өрнек аясында шеңбер бойымен үш лағыл тас бекітілген. Орден белгісі [[Қазақстан туы|Қазақстан Мемлекеттік Туының]] элементі – стильдендірілген қыран мен күн бейнеленген салпыншақ арқылы қос орденді церийге құлақшамен бекітіліп, [[Қазақстан елтаңбасы|Қазақстанның Елтаңбасы]] бейнеленген он жеті ауыспалы буыны бар қос алқамен жалғанады. Салпыншақтың сол және оң жағында, буынның артқы жағында алқаны киімге тағуға арналған қалқалы бекітпесі бар ине орналасқан. Орден жұлдызы үлкен және жұлдыз сәулелерін жабатын эмаль мен штралдағы гауһар тастарды қоспағанда, белгіні көзкөрім түрде қайталайды. Жұлдыздың сәулелері қырлы болып келеді. Орден белгіленген кезде инсигния жұлдыз бен орден тізбегін қамтымады, ал орден белгісі бекіткіш пластинаның көмегімен созылып, ортасында қызыл жолағы бар Мемлекеттік Тудың түсіндегі жібек қатқыл таспасы болған фигуралық тағанға бекітілді. 1999 жылғы орден реформасының нәтижесінде марапат өзінің заманауи түрін иеленді. Күнделікті кию үшін орден түсінің таспасынан ілінген шағын орден жұлдызы түріндегі орденнің миниатюрасы бар. == Марапатталғандар == Ағымда «Алтын Қыран» орденімен 7 тұлға марапатталған, соның ішінде: {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Марапатталғаны ! scope="col" |Жыл ! scope="col" |Қосымша ! scope="col" |Лауазымы ! class="unsortable" scope="col" |{{comment|Дер.|Дереккөзі}} |- !{{sort|Ельцин Борис|[[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]]}} | rowspan="2" |1997 | |Бірінші [[Ресей президенті]] | |- !{{sort|Кәрімов Ислам|[[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Кәрімов]]}} | |Бірінші [[Өзбекстан президенті]] | |- !{{sort|Кучма Леонид|[[Леонид Данилович Кучма|Леонид Кучма]]}} | rowspan="2" |1999 | |Екінші [[Украина президенті]] | |- !{{sort|Цзэминь Цзян|[[Цзян Цзэминь]]}} | |[[Қытай]] Жоғарғы басшысы | |- !{{sort|Елизабет II|[[II Елизабет]]}} |2000 | |[[Британ монархтарының тізімі|Ұлыбритания патшайымы]] | |- !{{sort|Шрёдер Герхард|[[Герхард Шрёдер]]}} |2003 | |Жетінші [[Германия Федералдық канцлері]] | |- !{{sort|Путин Владимир|[[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]}} |2004 | |Екінші [[Ресей президенті]] | |- !{{sort|Мүбәрак Хосни|[[Хосни Мүбәрак]]}} | rowspan="2" |2008 | |Төртінші [[Мысыр президенті]] | |- !{{sort|Акихито|[[Акихито]]}} | |[[Жапония императоры]] | |- !{{sort|Нахайян Халифа ибн Заид|[[Халифа ибн Заид әл-Нахайян|Халифа әл-Нахайян]]}} | rowspan="4" |2009 | |[[Біріккен Араб Әмірліктері президенті|БАӘ президенті]] | |- !{{sort|Халонен Тарья|[[Тарья Халонен]]}} | |[[Финляндия президенті]] | |- !{{sort|Ли Мёң Бак|[[Ли Мёң Бак]]}} | |[[Корея Республикасының президенті]] | |- !{{sort|Саркози Николя|[[Николя Саркози]]}} | |[[Франция президенті]] | |- !{{sort|Гүл Абдуллаһ|[[Абдуллаһ Гүл]]}} | rowspan="2" |2012 | |[[Түркия президенті]] | |- !{{sort|Ердоған Режеп Тайып|[[Режеп Тайып Ердоған]]}} | |[[Түркия премьер-министрі]] | |- !{{sort|Хуан Карлос I|[[I Хуан Карлос]]}} |2013 | |[[Испания королі]] | |- !{{sort|Бердімұхамедов Құрбанқұлы|[[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов|Құрбанқұлы Бердімұхамедов]]}} | rowspan="5" |2022 | |[[Түрікменстан президенті]] | |- !{{sort|Сауд Салман ибн Әбд әл-Ғазиз|[[Салман ибн Әбд әл-Ғазиз әл-Сауд|Салман әл-Ғазиз әл-Сауд]]}} | |[[Сауд Арабиясы королі]] | |- !{{sort|Әлиев Ильхам|[[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]]}} | |[[Әзербайжан президенті]] | |- !{{sort|Цзиньпин Си|[[Си Цзиньпин]]}} | |[[Қытай]] Жоғарғы басшысы | |- !{{sort|Тани Тамим бин Хамад|[[Тамим бин Хамад Әл Тани]]}} | |[[Катар әмірі]] |<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanidi-altyn-kyran-ordenimen-marapattady-129238 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қатар Әмірі шейх Тәмим бен Хамад Әл Тәниді «Алтын Қыран» орденімен марапаттады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2022-10-12 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> |- !{{sort|Рахмон Эмомали|[[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]]}} |2023 | |[[Тәжікстан президенті]] |<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmondy-altyn-kyran-ordenimen-marapattady-44525 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонды «Алтын Қыран» орденімен марапаттады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2023-03-04 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> |- !{{sort|Мирзиёев Шавкат|[[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]]}} |2024 | |[[Өзбекстан президенті]] |<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevti-altyn-kyran-ordenimen-marapattady-87217 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевті «Алтын Қыран» орденімен марапаттады |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date= 2024-08-08 |accessdate= 2025-01-05}}</ref> |- ! [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]] | 2026 | | [[Моңғолия президенті]] | <ref>{{cite web |url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-mongoliya-prezidenti-uhnaagiyn-hurelsuhty-altyn-kyran-ordenimen-marapattady-21398 |title=Қасым-Жомарт Тоқаев Моңғолия Президенті Ухнаагийн Хурэлсухты «Алтын Қыран» орденімен марапаттады |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-04-21 |accessdate=2026-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260427085116/https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-mongoliya-prezidenti-uhnaagiyn-hurelsuhty-altyn-kyran-ordenimen-marapattady-21398 |archivedate=2026-04-27 }}</ref> |- |} == Галерея == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> Altyn Qyran star.jpg|«Алтын Қыран» орден жұлдызы Altyn Qyran sign.jpg|«Алтын Қыран» белгі ордені Insignia of order Gold eagle.jpg|«Алтын қыран» орденінің инсигниясы AltinKiran.jpg|Кеуде қалыпындағы орден белгісі 50-tenge-AltinKiran-Znak.jpg|50 теңгелік шақаның арт жағында орден белгісі бейнеленген 50-tenge-AltinKiran-Zvezda.jpg|50 теңгелік шақаның арт жағында орден жұлдызы бейнеленген </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Қазақстанның мемлекеттік марапаттары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан марапаттары}} [[Санат:Жоғары дәрежелік ерекшелік белгілері]] [[Санат:Қазақстан ордендері]] f95sdwuu114t1aw77t5o5e5b8cidbnj 0 4885 3605185 3571598 2026-05-15T09:50:15Z Rasulbek Adil 176232 3605185 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Даңқ» ордені <br /> I дәрежелі | суреті = [[Сурет:OrdenDanck 1kl rib.png|left|100px]] [[Сурет:Dank 1 klass.jpg|right|130px]] | фон түсі = | шынайы атауы = | мемлекет = | түрі = | үшін марапатталған = | негіз = | жағдайы = | тапсырушы = | негізделді = | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = | төменгі марапаты = | сайты = | Commons = }} {{Жүлде | атауы = II дәрежелі | суреті = [[Сурет:OrdenDanck.png|left|100px]] [[Сурет:Орден Данк 2 ст..jpg|right|130px]] | фон түсі = | шынайы атауы = | мемлекет = {{KAZ}} | түрі = [[Орден]] | үшін марапатталған = әскерлерді басқару мен бақылаудағы табыстары, әскерлердің жоғары жауынгерлік әзірлігі және еліміздің қорғаныс қабілетін қамтамасыз етудегі табыстары | негіз = | жағдайы = беріледі | тапсырушы = | негізделді = [[1 сәуір]] [[1993 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = | жоғары марапаты = [[Барыс ордені|«Барыс» ордені]] | төменгі марапаты = [[Айбын ордені|«Айбын» ордені]] | сайты = | Commons = Order of Glory (Kazakhstan) }} '''«Даңқ» ордені''' — 1993 жылы құрылған Қазақстан Республикасының ордені. «Даңқ» орденімен Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының жоғарғы офицер құрамының тұлғалары, сондай-ақ прокуратура, ұлттық қауіпсіздік, ішкі істер органдарының басшы қызметкерлері және басқалары: * әскерлерді басқару және бақылаудағы табысы, әскерлердің жоғары жауынгерлік әзірлігі мен елдің қорғаныс қабілетін қамтамасыз еткені үшін; * әскери, шекаралық және ішкі қызметтерді мінсіз ұйымдастырғаны, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, заңдылықты нығайту және қоғамдық тәртіпті қорғағаны үшін марапатталады<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х</ref>. == Тарихы == «Даңқ» ордені «Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаттары туралы» 1993 жылғы 1 сәуірдегі № 2069-ХІІ заңымен бір дәрежеде белгіленген. Бұл ретте «Даңқ» ордені тек құқық қорғау органдарының өкілдеріне арналған болатын. 1999 жылғы 26 шілдедегі № 462-1 Заңымен ол екі дәрежеге бөлініп, жаңаша кейіпке енді. Осы реформадан кейін орден Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің аға басқарушы құрама мен генералитетке, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің, Бас прокуратураның, Ішкі істер министрлігінің қызметкерлеріне арнала бастады. == Дәрежелері == «Даңқ» орденінде екі дәреже бар: * 1-дәрежелі «Даңқ» ордені – жұлдыз бен иық таспасындағы орден белгісінен тұрады. * 2-дәрежелі «Даңқ» ордені – кеуде қалыбындағы белгіден тұрады. Орденнің ең жоғары дәрежесі — I дәреже. Марапаттау ретпен жүргізіледі: II дәрежелі және I дәрежелі. == Сипаттамасы == === 1-үлгісі (1993—1999) === Орденнің белгісі – екі қырлы сәулелерден жасалған күміс бес бұрышты жұлдыз, оның үстіне алтындатылған үш найза (біреуі тігінен, екеуі қиғаш крестте) және екі айқастырылған алтын жалатылған қылыш, оның үстіне дөңгелек алтын қалқан қойылған. Қалқанға ақ және көк шеңберлер сызылған. Көк дөңгелектің төменгі жағында «ДАҢҚ» деген жазуы бар қызыл таспа орналасқан, оның шеңбері бойымен алтын лавр бұтақтары тарайды. Ақ шеңберде үш жебе салынған алтын садақ бейнеленген. === 2-үлгісі (1999 бастап) === Бірінші дәрежелі орденнің белгісі – күміс түсті сегіз бұрышты көп сәулелі кедір-бұдырлы жұлдыз, оның үстіне өлшемі кішірек, бірақ қырлы сәулелері бар дәл сондай жұлдыз салынған. Жұлдыздың үстіне айқасқан екі қылыш пен найзадан бөлек дөңгелек алтын қалқан қойылған. Қалқанға ақ және көк шеңберлер сызылған. Көк дөңгелектің төменгі жағында «ДАҢҚ» деген жазуы бар қызыл лента орналасқан, оның шеңбері бойымен алтын лавр бұтақтары тарайды. Ақ шеңберде үш жебе салынған алтын садақ бейнеленген. Бірінші дәрежелі орденнің жұлдызы – сегіз бұрышты күміс, ұштарында лағыл бар. Жұлдызда көк эмальдан жасалған кішірек жұлдызша суреттелген, оған орденнің айырым белгілерінің орталық медальоны орналастырылған. Орден белгісі ені 100 мм иық белдігінде тағылады. Екінші дәрежелі орден бірінші дәреженің белгісін қайталайды, бірақ өлшемі кішірек келеді. Сәндік сақинаның көмегімен, орден таспасымен қапталып, металдық қалыпқа ілулі тұрады. Орден таспасының түсі [[Қазақстан туы|Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туына]] сәйкес, сондай-ақ оң жақ шетінде жалпақ қызыл жолағы бар. == Ордендік шақа == 2008 жылдың қазан айында [[Қазақстан Ұлттық банкі|Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі]] мыс-никель қорытпасынан жасалған, Даңқ орденінің жұлдызы бейнесі бар белгіленген бағасы 50 теңгелік [[Қазақстанның естелік шақалары|ескерткіш шақаны]] айналымға шығарды. == Галерея == <gallery widths="200" heights="200" perrow="3"> Dangq I star.jpg|I дәрежелі «Даңқ» орден жұлдызы Dangq I sign.jpg|I дәрежелі «Даңқ» белгі ордені Dangq II order.jpg|II дәрежелі «Даңқ» ордені Stamp of Kazakhstan 179.jpg|1997 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы бірінші үлгідегі орден белгісі Dank-rev.jpg|50 теңгелік тиын Орден Данк (Казахстан).jpg|Бірінші үлгідегі орден белгісі (1998 жылға дейін) </gallery> {{бастама}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстанның ордендері]] * [[Қазақстанның мемлекеттік марапаттары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан марапаттары}} [[Санат:Қазақстан ордендері]] 1j9rszqt8x5x4x392d9r161pmkcpzb9 0 9235 3605008 3508678 2026-05-14T17:12:37Z Yousiphh 93168 3605008 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Уәлитхан Шарафиддинұлы Танашев |Шынайы есімі = |Сурет =Tanachev Walidkhan.jpg |Сурет ені = 200 px |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1882 |Туған жері = Бөкей ордасы |Мансабы = қоғам қайраткері, заңгер, [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы]] мүшесі |Азаматтығы = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ <br /> [[Сурет:Proposed Flag of the Alash Autonomy.svg|25px]] [[Алаш автономиясы|Алаш Орда]] <br /> [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <br /> |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 1968 |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Уәлитхан Шарафиддинұлы Танашев''' (1882 — 1968) — Алашорданың күрескер азаматы, заңгер, көрнекті қоғам қайраткері, [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы|Бүкілресейлік Құрылтай жиналысының]] мүшесі. == Өмірбаяны == [[Байұлы]] тайпасының [[Шеркеш]] руынан шыққан.<ref>{{cite web|author=Р.С.Каренов|title=Уəлитхан Танашев — Алашорда үкіметін құрған дарабоздардың бірі|url=https://articlekz.com/kk/article/15503|website=articlekz.com|publisher=Журнал: Қарағанды университетiнiң хабаршысы|date=2013|accessdate=2020-05-28|lang=kk}}</ref> Арғы атасы [[Бекпембет би]] [[Атырау]] қазақтарына аты шыққан балықшылықпен шұғылданып, елді кәсіпке үйреткен, елге сыйлы дәулетті адам екен. Оның Шолтыр, Танаш атты екі ұлы болады, Уәлитхан осы Танаштың немересі екен. Уәлитхан 1887 жылы Атырауда балықшы кәсіпкер отбасында туған. 1899-1908 жылдары [[Астрахан]] гимназиясынан сегіз сыныптық білім алады. 1909 жылы [[Қазан университеті|Қазан университетінің]] заң факультетін бітіреді. Ол 1913-1917 жылдары [[Қазан]] қаласында заңгер болып жұмыс істеген. 1917 жылы туған еліне келіп, әртүрлі қызметтер атқарады. Астраханға оралған соң заңгерлікпен айналысады, сол кезден бастап төңкеріс жолына түседі. Ол өзінің ақыл-парасатын туған халқының бақытқа жету жолына арнаған. 1917 жылы 1 -8 сәуірде Орынборда өткен Торғай облысы қазақтарының сиезінде мәжіліс төралқасы төрағасының орынбасары болады. 1917 жылы 21 сәуірде өткен [[Бөкей Ордасы]] қазақтарының сиезінде төралқа төрағасы болады. Осы сиезде ол Бөкей жер басқармасының төрағалығына сайланып, Бөкей ордасы өңірінен Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне өкілдікке ұсынылады. Ж.Досмүхамедұлы екеуі кеңестің атқару комитетіне кіреді де, Бөкей ордасынан депутаттыққа өтеді. 1-11 мамыр аралығында Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылмандар сиезінің атқару комитетіне мүше болады. Киевте тамыз айында өткен бүкілресейлік мұсылмандар құрылтайына қатысады. Ел сенімін арқалаған У.Танашев Ж.Досмұхамедұлы және Ж.Ақпаевтармен бірге Петроградтағы «Шураи исламдағы» Алашорда үкіметінің өкілі болып тағайындалады. 1917 жылы 5-13 желтоқсанда [[Орынбор]]да өткен жалпықазақ сиезінде [[Алашорда]] үкіметінің министрі болып сайланады. 1918 жылы 8 маусымда [[Самара]] қаласында құрылтай жиналысы мүшелерінің комитетінде (Комуч) ол ел мүддесін қорғауға көп күш салады. Челябіде өткен Комуч пен [[Сібір]] үкіметінің мәжілістеріне қатысады. 8-23 қыркүйек аралығында Уфадағы бүкілресейлік уақытша үкімет - [[Үфі]] дирекциясы құрылған мәжіліске қатысады. Одан соң [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] басқарған [[Алашорда]]ның шұғыл мәжілісіне қатысады. Ол жиналыста Ж.Досмұхамедұлы, Х.Досмұхамедұлы, А.Бірімжанов, Ә.Ермеков, М.Тынышбаевтармен бірге «Ойыл уәлаяты» таратылып, [[Бөкей ордасы]] мен Ойыл уәлаяты, [[Маңғыстау уезі]] мен [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысының]] [[Ақтөбе]], [[Ырғыз]] уездерін басқару үшін Алашорданың батыс бөлімшесін құруды қолдаған. 1918 жылы 18 қарашада Омбыдағы дирекция құлап, үкімет билігі [[адмирал]] [[Колчак]]тың қолына өткен кезде Алашорда үкіметі жаңа үкіметпен келіссөз жүргізуге ниеттенді. 1919 жылы 11 ақпанда өткен ведомствоаралық құрылым жөніндегі отырыста Ә.Бөкейхан, А.Тұрлыбаев, У.Танашев Колчак өкілдерімен келіссөзге барады. 1919 жылы [[Алашорда]] таратылып, [[Алаш]] қозғалысына қатынасқандарға кешірім жасалған соң, У.Шарафиддинұлы АКСР-ін ұйымдастыру жұмысымен және республикалық мемлекеттік баспа бөлімдерін құрумен айналысады. Орынборда қазақ әскери төңкерістік комитеті құрамында жұмыс істеп, орталық атқару комитетінің мүшесі болады. 1920 жылы 25 қыркүйекте республикалық әділет халық комиссариатының орынбасары қызметіне тағайындалды. Осы кезде ел үшін аса маңызды бірнеше заң актілерінің қабылдануына ықпал етеді. 1922 жылы 9 қарашадан бастап ұлт істері жөніндегі халық комиссариаты жанындағы ҚАСР өкілеттігі басшысының орынбасары, кейін федералдық комитетте жер мәселесі туралы жоғары бақылаудың ерекше алқасында қызмет атқарды. Осыдан кейін У.Танашев Татарстандағы [[Қазан]] қаласына қайын жұртына кетеді. 1924-1937 жылдары [[Татар]] автономиясы кеңестік социалистік республикасы жоғары сотында адвокат болады. 1937 жылы бұрынғы алашордашыл қайраткер ретінде тұтқындалады. Артынан тұтқыннан босатылады. Бірақ, 1949 жылы сол айыппен тағы тұтқындалып, 1955 жылға дейін [[Краснояр]] өлкесіне жер аударылады. Айдауда кара жұмыс істейді. 1957 жылы [[Татар Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Татар АКСР]]-інің жоғары сот төралқасының шешімімен ақталады. Сол жылы зейнетке шығады. 1968 жылы [[Қазан]] қаласында дүние салады.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> == Сілтемелер == * [http://www.aorda.kz/?p=9477 Танашевтар тағдыры]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]] [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]] [[Санат:Қазан университеті түлектері]] {{Bio-stub}} 2hnc1z3t6hqe0ry8970gxflwqrkut4e 0 16100 3605157 3508971 2026-05-15T07:46:22Z Almatrkh 172335 Ақпаратты жаңарттым 3605157 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Айзенах |шынайы атауы = Eisenach |сурет = Thuringia Eisenach asv2020-07 img23 Wartburg Castle.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Eisenach.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=58 |lat_sec=29 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=19 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Тюринген |кестедегі аудан = Тюринген (аудан){{!}}Тюринген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 11 ішкі аудан |басшының түрi =Мэр |басшысы = Кристоф Илинг (2024-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 103,84 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 220 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 40,747 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =391 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03691 |пошта индексі = 99817 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 56 000 |ортаққордағы санаты = Eisenach |сайты = http://www.eisenach.de/ |сайт тілі = de }} '''Айзенах''' ({{lang-de|Eisenach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Тюринген (аудан)|Тюринген]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 42777 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 103,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 56 000''. Қаланың басшысы — Катя Вольф. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 11 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.eisenach.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] bipdnwrmf6wf971qtg8syth8022zz6s 3605159 3605157 2026-05-15T07:54:24Z Almatrkh 172335 Ерте кезеңі 3605159 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Айзенах |шынайы атауы = Eisenach |сурет = Thuringia Eisenach asv2020-07 img23 Wartburg Castle.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Eisenach.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=58 |lat_sec=29 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=19 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Тюринген |кестедегі аудан = Тюринген (аудан){{!}}Тюринген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 11 ішкі аудан |басшының түрi =Мэр |басшысы = Кристоф Илинг (2024-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 103,84 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 220 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 40,747 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =391 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03691 |пошта индексі = 99817 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 56 000 |ортаққордағы санаты = Eisenach |сайты = http://www.eisenach.de/ |сайт тілі = de }} '''Айзенах''' ({{lang-de|Eisenach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Тюринген (аудан)|Тюринген]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 42777 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 103,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 56 000''. Қаланың басшысы — Катя Вольф. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 11 қалалық ауданға бөлінеді. == Тарихы == === 4 мыңжылдық – 1150 ж === [[Сурет:Eisenach Nikolaikirche Nikolaitor.jpg|нобай|XII ғасырдың Әулие Николайдың романдық шіркеуі және Әулие Николай қақпасы.]] Айзенах аймағындағы алғашқы қоныстар (Сызықтық қыш мәдениеті) шамамен 5500 жыл бұрын пайда болып, [[егіншілік]] және [[Мал шаруашылығы|мал шаруашылығымен]] айналысқан. І мыңжылдықтың аяғында мұнда [[Герман тілдері|герман тайпалары]] мен [[кельттер]] қоныстанды, олардың артефактілері Тюринг мұражайында сақталды. [[531 жыл|531]]–[[534 жыл|534]] жылдарға дейін бұл аймақ Тюринг патшалығының бір бөлігі болды, ал [[VIII ғасыр|VIII]] ғасырда франк қоныстанушылар Петерсбергке келіп, болашақ қаланың атауын берді. <ref>Matthias Springer: ''Zwischen Thüringern und (H)Ermunduren besteht kein Zusammenhang.'' In: Helmut Castritius (Hrsg.): ''Die Frühzeit der Thüringer. Archäologie, Sprache, Geschichte'' (= ''Ergänzungsbände zum Reallexikon der germanischen Altertumskunde.'' Band 63).</ref>[[1067 жыл|1067]] жылы Людвиг Шпрингер Вартбург қамалының негізін қалады (алғаш рет [[1080 жыл|1080]] жылы айтылған), бұл алқаптағы елді мекеннің дамуына ықпал етті. Айзенах есімінің өзі алғаш рет жазба деректерде шамамен [[1150 жыл|1150]] жылы жазылған.<ref>Hans Patze, Peter Aufgebauer (Hrsg.): ''Handbuch der historischen Stätten Deutschlands.'' Band 9: ''Thüringen'' (= ''Kröners Taschenausgabe.'' Band 313). 2., verbesserte und ergänzte Auflage. Kröner, Stuttgart 1989, <nowiki>ISBN 3-520-31302-2</nowiki>, S. 88–90.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.eisenach.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] cf9lztjj0ybb05fjkt9qz04xh48r1t2 3605160 3605159 2026-05-15T08:03:11Z Almatrkh 172335 /* Тарихы */ Орта ғасыр тарихы 3605160 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Айзенах |шынайы атауы = Eisenach |сурет = Thuringia Eisenach asv2020-07 img23 Wartburg Castle.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Eisenach.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=58 |lat_sec=29 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=19 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Тюринген |кестедегі аудан = Тюринген (аудан){{!}}Тюринген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 11 ішкі аудан |басшының түрi =Мэр |басшысы = Кристоф Илинг (2024-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 103,84 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 220 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 40,747 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =391 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03691 |пошта индексі = 99817 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 56 000 |ортаққордағы санаты = Eisenach |сайты = http://www.eisenach.de/ |сайт тілі = de }} '''Айзенах''' ({{lang-de|Eisenach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Тюринген (аудан)|Тюринген]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 42777 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 103,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 56 000''. Қаланың басшысы — Катя Вольф. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 11 қалалық ауданға бөлінеді. == Тарихы == ==== 4 мыңжылдық – 1150 жылдары ==== [[Сурет:Eisenach Nikolaikirche Nikolaitor.jpg|нобай|XII ғасырдың Әулие Николайдың романдық шіркеуі және Әулие Николай қақпасы.]] Айзенах аймағындағы алғашқы қоныстар (Сызықтық қыш мәдениеті) шамамен 5500 жыл бұрын пайда болып, [[егіншілік]] және [[Мал шаруашылығы|мал шаруашылығымен]] айналысқан. І мыңжылдықтың аяғында мұнда [[Герман тілдері|герман тайпалары]] мен [[кельттер]] қоныстанды, олардың артефактілері Тюринг мұражайында сақталды. [[531 жыл|531]]–[[534 жыл|534]] жылдарға дейін бұл аймақ Тюринг патшалығының бір бөлігі болды, ал [[VIII ғасыр|VIII]] ғасырда франк қоныстанушылар Петерсбергке келіп, болашақ қаланың атауын берді. <ref>Matthias Springer: ''Zwischen Thüringern und (H)Ermunduren besteht kein Zusammenhang.'' In: Helmut Castritius (Hrsg.): ''Die Frühzeit der Thüringer. Archäologie, Sprache, Geschichte'' (= ''Ergänzungsbände zum Reallexikon der germanischen Altertumskunde.'' Band 63).</ref>[[1067 жыл|1067]] жылы Людвиг Шпрингер Вартбург қамалының негізін қалады (алғаш рет [[1080 жыл|1080]] жылы айтылған), бұл алқаптағы елді мекеннің дамуына ықпал етті. Айзенах есімінің өзі алғаш рет жазба деректерде шамамен [[1150 жыл|1150]] жылы жазылған.<ref>Hans Patze, Peter Aufgebauer (Hrsg.): ''Handbuch der historischen Stätten Deutschlands.'' Band 9: ''Thüringen'' (= ''Kröners Taschenausgabe.'' Band 313). 2., verbesserte und ergänzte Auflage. Kröner, Stuttgart 1989, <nowiki>ISBN 3-520-31302-2</nowiki>, S. 88–90.</ref> ==== Ірі қалалық өрт, оба, саяси және экономикалық құлдырау (1342 жылдан бастап) ==== [[1342 жыл|1342]] жылы үлкен өрт қаланың барлық дерлік ғимараттарын қиратты. Қалалық мұрағаттар, базар алаңындағы раушан залы жойылды. [[1349 жыл|1349]] жылы қалада бірінші [[оба]] індеті болды, ал [[1393 жыл|1393]] жылы тағы біреуі 3000 адамның өмірін қиды. 1406 жылы Ландграв Бальтасар қайтыс болғаннан кейін, Эйзенах өзінің соты мен әкімшілігінен, демек, ландшафтың резиденциясы мәртебесінен айырылды. Бұл, сайып келгенде, қаланың экономикалық құлдырауына әкелді. 1445 жылы Ландграф иелігін бөлу кезінде Айзенах [[1450 жыл|1450]] жылы Айзенах теңге сарайын жапқан Уильям III-ге өтті. Уильям III қайтыс болғаннан кейін Айзенах [[1485 жыл|1485]] жылы [[Лейпциг (аудан)|Лейпцигті]] бөлудің бір бөлігі ретінде [[Веттин]] әулетінің Эрнестин тармағына өтті.<ref>{{Literatur|Autor=Gerd Bergmann|Titel=Ältere Geschichte Eisenachs|Datum=1994|Seiten=148–157}}</ref> ==== Наполеон, әскери қирату, сүзек індеті (1807-1814) ==== [[1807 жыл|1807]] жылы [[Наполеон Бонапарт|Наполеон I]] Айзенахта болды. [[1810 жыл|1810]] жылдың 1 қыркүйегінде қала орталығында француз оқ-дәрі көлігінің жарылуы салдарынан 70 адам қаза тауып, ғимараттарға зақым келтірді. [[1817 жыл|1817]] жылы салынған Қара фонтан осы оқиғаны еске алды. Кейін жеңіліске ұшыраған француз әскерінің шегінуі қалада [[сүзек]] індетін тудырды, ал [[1814 жыл|1814]] жылы Ресей патшасы Александр I Айзенахқа уақытша сапармен барды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.eisenach.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 54rzqi4i6wpxeataete877cvczaspjr 3605169 3605160 2026-05-15T09:12:18Z Almatrkh 172335 /* Тарихы */ Жаңа заман 3605169 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Айзенах |шынайы атауы = Eisenach |сурет = Thuringia Eisenach asv2020-07 img23 Wartburg Castle.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Eisenach.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=58 |lat_sec=29 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=19 |lon_sec=28 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Тюринген |кестедегі аудан = Тюринген (аудан){{!}}Тюринген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 11 ішкі аудан |басшының түрi =Мэр |басшысы = Кристоф Илинг (2024-2030) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 103,84 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 220 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 40,747 |санақ жылы = 2025 |тығыздығы =391 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03691 |пошта индексі = 99817 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EA |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 56 000 |ортаққордағы санаты = Eisenach |сайты = http://www.eisenach.de/ |сайт тілі = de }} '''Айзенах''' ({{lang-de|Eisenach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Тюринген (аудан)|Тюринген]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 42777 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 103,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 56 000''. Қаланың басшысы — Катя Вольф. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 11 қалалық ауданға бөлінеді. == Тарихы == ==== 4 мыңжылдық – 1150 жылдары ==== [[Сурет:Eisenach Nikolaikirche Nikolaitor.jpg|нобай|XII ғасырдың Әулие Николайдың романдық шіркеуі және Әулие Николай қақпасы.]] Айзенах аймағындағы алғашқы қоныстар (Сызықтық қыш мәдениеті) шамамен 5500 жыл бұрын пайда болып, [[егіншілік]] және [[Мал шаруашылығы|мал шаруашылығымен]] айналысқан. І мыңжылдықтың аяғында мұнда [[Герман тілдері|герман тайпалары]] мен [[кельттер]] қоныстанды, олардың артефактілері Тюринг мұражайында сақталды. [[531 жыл|531]]–[[534 жыл|534]] жылдарға дейін бұл аймақ Тюринг патшалығының бір бөлігі болды, ал [[VIII ғасыр|VIII]] ғасырда франк қоныстанушылар Петерсбергке келіп, болашақ қаланың атауын берді. <ref>Matthias Springer: ''Zwischen Thüringern und (H)Ermunduren besteht kein Zusammenhang.'' In: Helmut Castritius (Hrsg.): ''Die Frühzeit der Thüringer. Archäologie, Sprache, Geschichte'' (= ''Ergänzungsbände zum Reallexikon der germanischen Altertumskunde.'' Band 63).</ref>[[1067 жыл|1067]] жылы Людвиг Шпрингер Вартбург қамалының негізін қалады (алғаш рет [[1080 жыл|1080]] жылы айтылған), бұл алқаптағы елді мекеннің дамуына ықпал етті. Айзенах есімінің өзі алғаш рет жазба деректерде шамамен [[1150 жыл|1150]] жылы жазылған.<ref>Hans Patze, Peter Aufgebauer (Hrsg.): ''Handbuch der historischen Stätten Deutschlands.'' Band 9: ''Thüringen'' (= ''Kröners Taschenausgabe.'' Band 313). 2., verbesserte und ergänzte Auflage. Kröner, Stuttgart 1989, <nowiki>ISBN 3-520-31302-2</nowiki>, S. 88–90.</ref> ==== Ірі қалалық өрт, оба, саяси және экономикалық құлдырау (1342 жылдан бастап) ==== [[1342 жыл|1342]] жылы үлкен өрт қаланың барлық дерлік ғимараттарын қиратты. Қалалық мұрағаттар, базар алаңындағы раушан залы жойылды. [[1349 жыл|1349]] жылы қалада бірінші [[оба]] індеті болды, ал [[1393 жыл|1393]] жылы тағы біреуі 3000 адамның өмірін қиды. [[1406 жыл|1406]] жылы Айзенах өзінің соты мен әкімшілігінен, демек, ландшафтың резиденциясы мәртебесінен айырылды. Бұл, сайып келгенде, қаланың экономикалық құлдырауына әкелді. [[1445 жыл|1445]] жылы Ландграф иелігін бөлу кезінде Айзенах [[1450 жыл|1450]] жылы Айзенах теңге сарайын жапқан Уильям III-ге өтті. Уильям III қайтыс болғаннан кейін Айзенах [[1485 жыл|1485]] жылы [[Лейпциг (аудан)|Лейпцигті]] бөлудің бір бөлігі ретінде [[Веттин]] әулетінің Эрнестин тармағына өтті. ==== Наполеон, әскери қирату, сүзек індеті (1807-1814) ==== [[1807 жыл|1807]] жылы [[Наполеон Бонапарт|Наполеон I]] Айзенахта болды. [[1810 жыл|1810]] жылдың 1 қыркүйегінде қала орталығында француз оқ-дәрі көлігінің жарылуы салдарынан 70 адам қаза тауып, ғимараттарға зақым келтірді.<ref>{{Literatur|Autor=Wilhelm Buchner|Titel=Die Pulver-Explosion zu Eisenach am 1. September 1810|TitelErg=Mit einem Grundriß|Reihe=Beiträge zur Geschichte Eisenachs|BandReihe=V|Verlag=H. Kahle|Ort=Eisenach|Datum=1920|URN=nbn:de:urmel-c7e0018f-8f27-48c8-acfe-df2f6c06e04a4}}</ref> [[1817 жыл|1817]] жылы салынған Қара фонтан осы оқиғаны еске алды. Кейін жеңіліске ұшыраған француз әскерінің шегінуі қалада [[сүзек]] індетін тудырды, ал [[1814 жыл|1814]] жылы Ресей патшасы Александр I Айзенахқа уақытша сапармен барды.<ref>{{Literatur|Autor=Gerd Bergmann|Titel=Ältere Geschichte Eisenachs|Datum=1994|Seiten=411–422}}</ref> ==== Дүниежүзілік соғыстар арасындағы ==== [[Сурет:Wartburgstadt Eisenach 1923.jpg|нобай|1923 жылы Айзенах қаласы жер алуды, тұрғын үй құрылысын, құрылыс несиелерін және коммуналдық қызметтерді қаржыландыру үшін облигациялар шығарды.]] [[1919 жыл|1919]] жылға қарай қала халқының саны 40 000-ға дейін өсті, бұл солтүстікте және оның шетінде төрт қабатты көппәтерлі үйлердің құрылысына түрткі болды, ал оңтүстікте зейнеткерлер мен мемлекеттік қызметкерлерге арналған сәнді виллалар қауымдастығы дамыды. Экономикалық серпіліс [[1885 жыл|1885]] жылы салынған және [[1938 жыл|1938]] жылы 9 қарашада Кристаллнахт кезінде қираған синагогаға негізделген еврей қауымдастығының қайта жандануымен қатар жүрді. ==== Ұлттық социализм және екінші дүниежүзілік соғыс ==== [[1933 жыл|1933]] жылы [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистік партияның]] билікке келуі экономикалық серпіліс тудырды - тұрғын үй кварталдары, мектептер, банк және театр салынды, ал қайта қарулану әскери зауыттардың, казармалардың, Люфтваффе ұшу мектебінің құрылуына және танк полкінің орналастырылуына әкелді. Сонымен қатар, [[1920 жыл|1920]] жылдары дүкендердің жойылуы басталған еврейлерді қудалау күшейді. [[1938 жыл|1938]] жылы 9 қарашада [[синагога]] өртеніп, үйлер тоналды, 112 адам Бухенвальдқа жер аударылды. [[1939 жыл|1939]] жылы [[Вартбург (аудан)|Вартбургте]] шіркеудегі еврей ықпалын жою институты құрылды, ал [[1943 жыл|1943]] жылы қалған еврейлер Бельзек, Терезенштадт және [[Освенцим лагері|Освенцимге]] жер аударылды. 200-ге жуық адам қайтыс болды, олардың естелігі белгілермен және «сүрінетін тастармен» еске алынды. 1100-ден астама Уортенберг зиратында жерленген. <ref>''[https://www.alemannia-judaica.de/eisenach_synagoge.htm Eisenach (Thüringen). Jüdische Geschichte / Synagogen].''</ref> [[Сурет:4 Bachhaus Eisenach 1945.jpg|нобай|Бахтың өртенген үйі (1945).]] [[Сурет:Eisenach Gräber 2. Weltkrieg.JPG|нобай|Айзенахтағы зираттағы жарылыстан қаза тапқандардың бейіті.]] [[1944 жыл|1944]] жылдың ақпаны мен [[1945 жыл|1945]] жылдың ақпаны аралығында Айзенах АҚШ-тың жеті әуе шабуылына ұшырады. 170 [[бомбалаушы]] 400 тоннадан астам бомба тастап, шамамен 370 бейбіт тұрғынды өлтірді. Шабуылдар автозауыттың үштен екісін қиратып, 2000 пәтерді бүлдіріп, тарихи орталыққа, соның ішінде базар алаңына, қалалық залға, Ескі сарайға, Лютер мен Бах үйлеріне қатты зақым келтірді. Толығымен қираған мұрағат қоймасы, резиденцияның қоралары мен қала таразылары кейінірек бұзылды, ал басқа орташа зақымдалған сәулет ескерткіштері, соның ішінде Вартбург сарайы мен бірнеше шіркеулер кейіннен жөнделді.<ref>{{Literatur|Autor=Rudolf Zießler|Hrsg=Götz Eckardt|Titel=Eisenach|Sammelwerk=Schicksale deutscher Baudenkmale im Zweiten Weltkrieg|WerkErg=Bezirke Halle, Leipzig, Dresden, Karl-Marx-Stadt, Erfurt, Gera, Suhl|Band=2|Verlag=Henschel-Verlag Henschelverlag Kunst und Gesellschaft|Ort=Berlin|Datum=1978|Seiten=471–474|DNB=790059118}} S.&#x20;471–474.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.eisenach.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] ph0jjyuhreo07iscthuw6k8thoffkjo 0 22171 3605032 2974318 2026-05-14T19:09:28Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3605032 wikitext text/x-wiki {{Телесериал |Қазақша атауы = Ыстық ұя |Шынайы атауы = 풀하우스 |суреті =Full-house.jpg |тақырыбы = Ресми постер |жанры = [[комедия]], [[драма]] |ұзақтығы = 48 мин шамасы |авторы = Min Hyo Jeong |продюсері = |режиссёрі = Pyo Min Su |операторы = |сценарист = |композиторы = |ролдерде = [[Сон Хе Гё]]<br>[[:en:Rain (entertainer)|Rain]] |бет басы = |Ұраны = |мемлекет = {{Flagicon|South Korea}} Оңтүстік Корея |Тілі = [[корей тілі]] |форматы = [[1080i]] [[HDTV]] |дыбысы = |телеарна = |телеарналар жүйесі = [[Korean Broadcasting System|KBS2]] |көрсете бастады = 14 шілде 2004 |соңғы рет көрсетілді = 4 қыркүйек 2004 |маусымдар = |саны = 16 |сериялардың тізімі = |сайты = [http://www.kbs.co.kr/drama/full/ Сайт] |статусы = |imdb_id = |tv_com = }} '''Ыстық ұя''' ({{lang-ko|풀하우스}}, Pul-hauseu) — 2004 жылғы [[Оңтүстік Корея]]лық теледидар драмасы. Барлығы 16 сериядан тұрады. Басты рөлдерді атақты кореялық актерлер Сонг Хе Гё мен Джун Джи-Хун сомдаған. == Сілтемелер == * [http://www.kbs.co.kr/drama/full/ KBS Full House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109104707/http://www.kbs.co.kr/drama/full/ |date=2017-11-09 }} {{ref-ko}} {{бастама}} [[Санат:Телесериалдар]] hh0i3h22ssysoue4zrx91ss09qd7075 0 28490 3605112 729732 2026-05-15T06:11:46Z 1nter pares 146705 3605112 wikitext text/x-wiki {{Қысқа мақала}} '''Мансарда''' — ғимарат шатыры ішінен жасалған бөлме. Ғимаратқа ерекше сән-салтанат беретін бұл тәсіл XX ғасырдан бастап Қазақстан сәулет өнерінде кең қолданыс тапты. {{Uncategorized}} 73o7yciwelsf6w2t3p96mntud5r2ve9 0 29571 3605110 730290 2026-05-15T06:10:56Z 1nter pares 146705 3605110 wikitext text/x-wiki {{Қысқа мақала}} '''Қаржы Капиталы''' — өнеркәсіп капиталымен немесе экономиканың басқа салаларымен шоғырланатын банк капиталы және бейбанктік қаржы-несие ин-ттарының капиталы. {{Uncategorized}} angpka5tjtbh8epo5w5frzb7gifm1ux 0 34679 3605113 2109559 2026-05-15T06:12:30Z 1nter pares 146705 3605113 wikitext text/x-wiki {{Қысқа мақала}} '''Аққарағай''',<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> қ. [[Самырсын]]. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақстан табиғаты]] [[Санат:Биология]] qp0nlr6rtkmy3w98g4rbmuz9katst7d 0 38065 3604941 3604873 2026-05-14T13:17:32Z Ольга Муравьева 13177 /* 2050 жылға дейінгі даму болжамы */ 3604941 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == Алатау қарқынды дамып келе жатқан қала. Құрылғанына бір жыл толмай жатып халық саны 2 мыңнан асты. === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] 6u4hz3jnkwcauzrli9u5ft32cgqp6j3 3604963 3604941 2026-05-14T14:10:34Z Ольга Муравьева 13177 /* Ерекше құқықтық режим */ 3604963 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == Алатау қарқынды дамып келе жатқан қала. Құрылғанына бір жыл толмай жатып халық саны 2 мыңнан асты. === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] ifat3xq7vjwep5y0j0lu3uhqsc0cuq3 3604978 3604963 2026-05-14T14:26:50Z Ольга Муравьева 13177 /* Ерекше құқықтық режим */ 3604978 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == Алатау қарқынды дамып келе жатқан қала. Құрылғанына бір жыл толмай жатып халық саны 2 мыңнан асты. === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] 3y11z3s2o2jbmgds9bmp0j0gte4ifd9 3604982 3604978 2026-05-14T14:31:37Z Ольга Муравьева 13177 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3604982 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == Алатау қарқынды дамып келе жатқан қала. Құрылғанына бір жыл толмай жатып халық саны 2 мыңнан асты. === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] qwuxzl8b070gv0932aqe69ci51qwgat 3604989 3604982 2026-05-14T14:49:45Z Ольга Муравьева 13177 /* Экономика */ 3604989 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == Алатау қарқынды дамып келе жатқан қала. Құрылғанына бір жыл толмай жатып халық саны 2 мыңнан асты. === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] cm4knw71urhcwc5lmqh4cilbgsv5wbb 3604990 3604989 2026-05-14T14:51:41Z Ольга Муравьева 13177 /* «Alatau» арнайы экономикалық аймағы */ 3604990 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == Алатау қарқынды дамып келе жатқан қала. Құрылғанына бір жыл толмай жатып халық саны 2 мыңнан асты. === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] hz9fckd2vg30ybcpcck6dq268ylpjmv 3604996 3604990 2026-05-14T15:34:45Z Ольга Муравьева 13177 /* «Alatau» арнайы экономикалық аймағы */ 3604996 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == Алатау қарқынды дамып келе жатқан қала. Құрылғанына бір жыл толмай жатып халық саны 2 мыңнан асты. === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] tgkb46u64ih1x1o4vz9w5umqgcdx6vk 3605003 3604996 2026-05-14T16:44:32Z Ольга Муравьева 13177 /* Халық */ 3605003 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] q0hwtjasgjbizhhzfpt35jbcspe8bjn 3605127 3605003 2026-05-15T06:48:28Z Ольга Муравьева 13177 /* Айрықша жобалар */ 3605127 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] ilbq98p7b884mdokkpmedruo98ibedl 3605132 3605127 2026-05-15T07:08:26Z Ольга Муравьева 13177 /* «Алатау» халықаралық әуежайы */ 3605132 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді. Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған<ref name="inform-rural-urban">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasinin-salinui-auil-men-kala-arasindagi-sabilgan-zhurttin-maselesn-sheshed-nurlan-ablev-36f200 |title=Алатау қаласының салынуы ауыл мен қала арасындағы сабылған жұрттың мәселесін шешеді – Нұрлан Әбілев |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] ctdr0crdhq3yxhn88vsch9wlne919cy 3605134 3605132 2026-05-15T07:13:00Z Ольга Муравьева 13177 /* Төрт дистрикт */ 3605134 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді. Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған<ref name="inform-rural-urban">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasinin-salinui-auil-men-kala-arasindagi-sabilgan-zhurttin-maselesn-sheshed-nurlan-ablev-36f200 |title=Алатау қаласының салынуы ауыл мен қала арасындағы сабылған жұрттың мәселесін шешеді – Нұрлан Әбілев |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] 6vw4283xae55m25i13xy8esdk7a3t0d 3605167 3605134 2026-05-15T08:47:51Z Ольга Муравьева 13177 /* «Алатау» халықаралық әуежайы */ 3605167 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді. Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған<ref name="inform-rural-urban">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasinin-salinui-auil-men-kala-arasindagi-sabilgan-zhurttin-maselesn-sheshed-nurlan-ablev-36f200 |title=Алатау қаласының салынуы ауыл мен қала арасындағы сабылған жұрттың мәселесін шешеді – Нұрлан Әбілев |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. === Әуе мобильділігі және әуе таксиі === Алатау электрлі тік ұшып-қонып қонатын аппараттар (eVTOL) негізіндегі қалалық әуе мобильділігі (Urban Air Mobility) жүйелерін енгізуге арналған пилоттық аймақ ретінде айқындалған. 2025 жылы Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мен америкалық Joby Aviation компаниясы Алатау мен Алматыда әуе таксиі қызметін іске қосу үшін электрлі eVTOL аппараттарын жеткізу жоспарын жариялады. Жарияланған материалдарда eVTOL өндірушілерінің өзге серіктестері, соның ішінде AutoFlight компаниясы да ықтимал әріптестер ретінде аталады. Жария етілген жоспарларға сәйкес, әуе таксиінің алғашқы бағыттары Алатауды Алматы қаласымен және Алматы облысының елді мекендерімен байланыстырады. eVTOL аппараттарының жылдамдығы сағатына 200 км-ге дейін жетіп, ұшу уақыты орта есеппен 10–15 минутты құрайды. Бастапқы кезеңде сынақ алаңын құру, вертипорттар желісін қалыптастыру, сертификаттау және демонстрациялық ұшулар өткізу көзделген. Осыдан кейін әуе таксиі жүйесі Алатау мен Алматының көлік желісіне толық ықпалдастырылатын болады. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] qkm3h0fttqp6fuycgrjemrajkzj06hz 3605170 3605167 2026-05-15T09:25:31Z Ольга Муравьева 13177 /* Әуе мобильділігі және әуе таксиі */ 3605170 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді. Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған<ref name="inform-rural-urban">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasinin-salinui-auil-men-kala-arasindagi-sabilgan-zhurttin-maselesn-sheshed-nurlan-ablev-36f200 |title=Алатау қаласының салынуы ауыл мен қала арасындағы сабылған жұрттың мәселесін шешеді – Нұрлан Әбілев |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. === Әуе мобильділігі және әуе таксиі === Алатау электрлі тік ұшып-қонып қонатын аппараттар (eVTOL) негізіндегі қалалық әуе мобильділігі (Urban Air Mobility) жүйелерін енгізуге арналған пилоттық аймақ ретінде айқындалған<ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылы Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мен америкалық Joby Aviation компаниясы Алатау мен Алматыда әуе таксиі қызметін іске қосу үшін электрлі eVTOL аппараттарын жеткізу жоспарын жариялады<ref name="joby-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.jobyaviation.com/news/joby-to-sell-up-to-usd250-million-of-aircraft-and-services-in-kazakhstan |title=Joby to Sell up to $250 Million of Aircraft and Services in Kazakhstan |website=JobyAviation.com |publisher=Joby Aviation |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="gov-uam">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/maidd/press/news/details/1100634?lang=kk |title=Қазақстанда Urban Air Mobility дамыту бойынша пилоттық жоба іске асырылады |website=Gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="dknews-evtol">{{cite web |url=https://dknews.kz/kz/kazak-tilindegi-makalalar/374293-evtol-aue-taksileri-alatau-men-almatynyn-kolik |title=eVTOL әуе таксилері Алатау мен Алматының көлік жүйесін қалай өзгертеді |website=DKnews.kz |publisher=DKnews.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-airtaxi">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/alatau-qalasynda-300-mln-dollarlyq-aue-taksi-zuiesi-iske-qosylady |title=Алатау қаласында 300 млн долларлық әуе такси жүйесі іске қосылады |author=Жазира Пірімқұл |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жарияланған материалдарда eVTOL өндірушілерінің өзге серіктестері, соның ішінде AutoFlight компаниясы да ықтимал әріптестер ретінде аталады<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Жария етілген жоспарларға сәйкес, әуе таксиінің алғашқы бағыттары Алатауды Алматы қаласымен және Алматы облысының елді мекендерімен байланыстырады<ref name="timesca-airtaxi">{{cite web |url=https://timesca.com/alatau-to-become-first-city-in-kazakhstan-with-air-taxi-system/ |title=Alatau to Become First City in Kazakhstan with Air Taxi System |website=TimesCA.com |publisher=The Times of Central Asia |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-aerotaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-02-05/svan-kak-budet-rabotat-aerotaksi-iz-alatau-i-skolko-passazhirov-ono-budet-perevozit/ |title=Как будет работать аэротакси из Алатау и сколько пассажиров оно будет перевозить |author=Святослав Антонов |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-02-05 |accessdate=2026-05-15 |lang=ru}}</ref>. eVTOL аппараттарының жылдамдығы сағатына 200 км-ге дейін жетіп, ұшу уақыты орта есеппен 10–15 минутты құрайды<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Бастапқы кезеңде сынақ алаңын құру, вертипорттар желісін қалыптастыру, сертификаттау және демонстрациялық ұшулар өткізу көзделген<ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осыдан кейін әуе таксиі жүйесі Алатау мен Алматының көлік желісіне толық ықпалдастырылатын болады<ref name="businessairnews-evtol">{{cite web |url=https://www.businessairnews.com/hb_news_story.html?release=98599 |title=eVTOL air taxi system to be developed in Kazakhstan's Alatau City |website=Business Air News |publisher=Stansted News Limited |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-evtol">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-purchases-evtol-electric-aircraft-to-launch-air-taxi-service-in-alatau-c726e7 |title=Kazakhstan purchases eVTOL electric aircraft to launch air taxi service in Alatau |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. == Инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылым == Алатаудың инфрақұрылымын дамыту 2050 жылға дейінгі жоспарлау көкжиегін ескере отырып, миллион тұрғыны бар қаланың толыққанды тіршілігін қамтамасыз етуге бағытталған. Жобалау экологиялық тұрақтылық пен жүйелердің автономдылығы қағидаттарын негізге ала отырып жүргізілуде. === Әлеуметтік инфрақұрылым === Алатаудың бас жоспары 400-ден астам нысанды қамтитын толыққанды әлеуметтік ортаны қалыптастыруды көздейді. Қаланың білім беру кластеріне 173 мектеп пен 227 балабақша кіруі тиіс. Медициналық инфрақұрылым аясында халықаралық аккредитациялау стандарттарына сай келетін екі көпсалалы аурухананы қоса алғанда, 102 денсаулық сақтау нысанын салу жоспарланған. === Энергетика және сумен жабдықтау === Қаланың электрмен жабдықтау жүйесі қолданыстағы қуат көздерін жаңа энергия көздерімен ұштастыруға негізделген. Бас жоспарға сәйкес, жалпы қуаты 853 МВт болатын когенерациясы бар газтурбиналық қондырғыларды 2050 жылға дейін кезең-кезеңімен іске қосу көзделген. Энергожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін 11 энергетикалық қосалқы станцияны жаңғырту және салу жоспарланған. Сумен жабдықтау жүйесін дамыту Покров және Талғар жерасты су кен орындарының ресурстарын пайдалануды көздейді. Бұл үшін төрт су тарту нысанын және үш сорғы станциясын салу жоспарланған. Сумен жабдықтау тұжырымдамасы ресурстарды қайта пайдалануға негізделген: тазартылған ағынды сулардың 30–40%-ын көгалдарды суаруға және өнеркәсіп қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталған техникалық мақсаттарға қайта пайдалану жоспарланып отыр. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] 18ut3k1azcngrlgh21z9hngett89av7 3605190 3605170 2026-05-15T10:00:40Z Ольга Муравьева 13177 /* Инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылым */ 3605190 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді. Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған<ref name="inform-rural-urban">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasinin-salinui-auil-men-kala-arasindagi-sabilgan-zhurttin-maselesn-sheshed-nurlan-ablev-36f200 |title=Алатау қаласының салынуы ауыл мен қала арасындағы сабылған жұрттың мәселесін шешеді – Нұрлан Әбілев |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. === Әуе мобильділігі және әуе таксиі === Алатау электрлі тік ұшып-қонып қонатын аппараттар (eVTOL) негізіндегі қалалық әуе мобильділігі (Urban Air Mobility) жүйелерін енгізуге арналған пилоттық аймақ ретінде айқындалған<ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылы Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мен америкалық Joby Aviation компаниясы Алатау мен Алматыда әуе таксиі қызметін іске қосу үшін электрлі eVTOL аппараттарын жеткізу жоспарын жариялады<ref name="joby-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.jobyaviation.com/news/joby-to-sell-up-to-usd250-million-of-aircraft-and-services-in-kazakhstan |title=Joby to Sell up to $250 Million of Aircraft and Services in Kazakhstan |website=JobyAviation.com |publisher=Joby Aviation |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="gov-uam">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/maidd/press/news/details/1100634?lang=kk |title=Қазақстанда Urban Air Mobility дамыту бойынша пилоттық жоба іске асырылады |website=Gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="dknews-evtol">{{cite web |url=https://dknews.kz/kz/kazak-tilindegi-makalalar/374293-evtol-aue-taksileri-alatau-men-almatynyn-kolik |title=eVTOL әуе таксилері Алатау мен Алматының көлік жүйесін қалай өзгертеді |website=DKnews.kz |publisher=DKnews.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-airtaxi">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/alatau-qalasynda-300-mln-dollarlyq-aue-taksi-zuiesi-iske-qosylady |title=Алатау қаласында 300 млн долларлық әуе такси жүйесі іске қосылады |author=Жазира Пірімқұл |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жарияланған материалдарда eVTOL өндірушілерінің өзге серіктестері, соның ішінде AutoFlight компаниясы да ықтимал әріптестер ретінде аталады<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Жария етілген жоспарларға сәйкес, әуе таксиінің алғашқы бағыттары Алатауды Алматы қаласымен және Алматы облысының елді мекендерімен байланыстырады<ref name="timesca-airtaxi">{{cite web |url=https://timesca.com/alatau-to-become-first-city-in-kazakhstan-with-air-taxi-system/ |title=Alatau to Become First City in Kazakhstan with Air Taxi System |website=TimesCA.com |publisher=The Times of Central Asia |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-aerotaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-02-05/svan-kak-budet-rabotat-aerotaksi-iz-alatau-i-skolko-passazhirov-ono-budet-perevozit/ |title=Как будет работать аэротакси из Алатау и сколько пассажиров оно будет перевозить |author=Святослав Антонов |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-02-05 |accessdate=2026-05-15 |lang=ru}}</ref>. eVTOL аппараттарының жылдамдығы сағатына 200 км-ге дейін жетіп, ұшу уақыты орта есеппен 10–15 минутты құрайды<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Бастапқы кезеңде сынақ алаңын құру, вертипорттар желісін қалыптастыру, сертификаттау және демонстрациялық ұшулар өткізу көзделген<ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осыдан кейін әуе таксиі жүйесі Алатау мен Алматының көлік желісіне толық ықпалдастырылатын болады<ref name="businessairnews-evtol">{{cite web |url=https://www.businessairnews.com/hb_news_story.html?release=98599 |title=eVTOL air taxi system to be developed in Kazakhstan's Alatau City |website=Business Air News |publisher=Stansted News Limited |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-evtol">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-purchases-evtol-electric-aircraft-to-launch-air-taxi-service-in-alatau-c726e7 |title=Kazakhstan purchases eVTOL electric aircraft to launch air taxi service in Alatau |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. == Инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылым == Алатаудың инфрақұрылымын дамыту 2050 жылға дейінгі жоспарлау көкжиегін ескере отырып, миллион тұрғыны бар қаланың толыққанды тіршілігін қамтамасыз етуге бағытталған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобалау экологиялық тұрақтылық пен жүйелердің автономдылығы қағидаттарын негізге ала отырып жүргізілуде. === Әлеуметтік инфрақұрылым === Алатаудың бас жоспары 400-ден астам нысанды қамтитын толыққанды әлеуметтік ортаны қалыптастыруды көздейді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың білім беру кластеріне 173 мектеп пен 227 балабақша кіруі тиіс. Медициналық инфрақұрылым аясында халықаралық аккредитациялау стандарттарына сай келетін екі көпсалалы аурухананы қоса алғанда, 102 денсаулық сақтау нысанын салу жоспарланған<ref name="azattyq-ruhy-masterplan">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/95722-168-mektep-219-balabaksha-102-aurukhana-deputat-alatau-kalasynyn-bas-zhospary-turaly-aitty |title=168 мектеп, 219 балабақша, 102 аурухана: депутат Алатау қаласының бас жоспары туралы айтты |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. === Энергетика және сумен жабдықтау === Қаланың электрмен жабдықтау жүйесі қолданыстағы қуат көздерін жаңа энергия көздерімен ұштастыруға негізделген. Бас жоспарға сәйкес, жалпы қуаты 853 МВт болатын когенерациясы бар газтурбиналық қондырғыларды 2050 жылға дейін кезең-кезеңімен іске қосу көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Энергожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін 11 энергетикалық қосалқы станцияны жаңғырту және салу жоспарланған. Сумен жабдықтау жүйесін дамыту Покров және Талғар жерасты су кен орындарының ресурстарын пайдалануды көздейді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл үшін төрт су тарту нысанын және үш сорғы станциясын салу жоспарланған. Сумен жабдықтау тұжырымдамасы ресурстарды қайта пайдалануға негізделген: тазартылған ағынды сулардың 30–40%-ын көгалдарды суаруға және өнеркәсіп қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталған техникалық мақсаттарға қайта пайдалану жоспарланып отыр<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Туризм және рекреация == Алатаудың туристік әлеуеті Алматы қаласымен және Алматы облысының рекреациялық аймақтарымен өзара байланыста қарастырылады. Алматы – Қонаев көлік дәлізі бойында орналасуы және Қапшағай су қоймасына жақындығы қаланы Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы туристік ағындарды тарату хабы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Алатау арқылы өңірдің негізгі табиғи нысандарына, соның ішінде Іле Алатауы ұлттық парктеріне, Шарын шатқалына, Көлсай мен Қайыңды көлдеріне қолжетімділік қамтамасыз етіледі. Қалалық әуе мобильділігі жүйелерін (әуе таксиін) дамыту табиғи және мәдени көрікті жерлерге жету уақытын қысқартып, Алатауды трансшекаралық туристік бағыттарға ықпалдастыруға бағытталған. Алатаудың мастер-жоспарына сәйкес, қаланың өз туристік инфрақұрылымын дамыту негізінен Golden District (мәдени-іскерлік туризм) және Green District (экотуризм және белсенді демалыс) аумақтарында шоғырланады. Қала инфрақұрылымы Қапшағай су қоймасы жағалауының қолданыстағы әлеуетін толықтырып, заманауи саябақ аймақтарын, ойын-сауық кешендерін және халықаралық деңгейдегі қонақүйлерді қалыптастыруға бағытталған. Ұзақ мерзімді даму болжамына сәйкес, 2050 жылға қарай қаланың жиынтық туристік ағыны жылына 4 миллионнан астам келушіні құрауы мүмкін. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] s2mc1r4poj56tu567vct54wtmc1zmrt 3605204 3605190 2026-05-15T10:38:51Z Ольга Муравьева 13177 /* Туризм және рекреация */ 3605204 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді. Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған<ref name="inform-rural-urban">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasinin-salinui-auil-men-kala-arasindagi-sabilgan-zhurttin-maselesn-sheshed-nurlan-ablev-36f200 |title=Алатау қаласының салынуы ауыл мен қала арасындағы сабылған жұрттың мәселесін шешеді – Нұрлан Әбілев |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. === Әуе мобильділігі және әуе таксиі === Алатау электрлі тік ұшып-қонып қонатын аппараттар (eVTOL) негізіндегі қалалық әуе мобильділігі (Urban Air Mobility) жүйелерін енгізуге арналған пилоттық аймақ ретінде айқындалған<ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылы Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мен америкалық Joby Aviation компаниясы Алатау мен Алматыда әуе таксиі қызметін іске қосу үшін электрлі eVTOL аппараттарын жеткізу жоспарын жариялады<ref name="joby-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.jobyaviation.com/news/joby-to-sell-up-to-usd250-million-of-aircraft-and-services-in-kazakhstan |title=Joby to Sell up to $250 Million of Aircraft and Services in Kazakhstan |website=JobyAviation.com |publisher=Joby Aviation |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="gov-uam">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/maidd/press/news/details/1100634?lang=kk |title=Қазақстанда Urban Air Mobility дамыту бойынша пилоттық жоба іске асырылады |website=Gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="dknews-evtol">{{cite web |url=https://dknews.kz/kz/kazak-tilindegi-makalalar/374293-evtol-aue-taksileri-alatau-men-almatynyn-kolik |title=eVTOL әуе таксилері Алатау мен Алматының көлік жүйесін қалай өзгертеді |website=DKnews.kz |publisher=DKnews.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-airtaxi">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/alatau-qalasynda-300-mln-dollarlyq-aue-taksi-zuiesi-iske-qosylady |title=Алатау қаласында 300 млн долларлық әуе такси жүйесі іске қосылады |author=Жазира Пірімқұл |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жарияланған материалдарда eVTOL өндірушілерінің өзге серіктестері, соның ішінде AutoFlight компаниясы да ықтимал әріптестер ретінде аталады<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Жария етілген жоспарларға сәйкес, әуе таксиінің алғашқы бағыттары Алатауды Алматы қаласымен және Алматы облысының елді мекендерімен байланыстырады<ref name="timesca-airtaxi">{{cite web |url=https://timesca.com/alatau-to-become-first-city-in-kazakhstan-with-air-taxi-system/ |title=Alatau to Become First City in Kazakhstan with Air Taxi System |website=TimesCA.com |publisher=The Times of Central Asia |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-aerotaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-02-05/svan-kak-budet-rabotat-aerotaksi-iz-alatau-i-skolko-passazhirov-ono-budet-perevozit/ |title=Как будет работать аэротакси из Алатау и сколько пассажиров оно будет перевозить |author=Святослав Антонов |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-02-05 |accessdate=2026-05-15 |lang=ru}}</ref>. eVTOL аппараттарының жылдамдығы сағатына 200 км-ге дейін жетіп, ұшу уақыты орта есеппен 10–15 минутты құрайды<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Бастапқы кезеңде сынақ алаңын құру, вертипорттар желісін қалыптастыру, сертификаттау және демонстрациялық ұшулар өткізу көзделген<ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осыдан кейін әуе таксиі жүйесі Алатау мен Алматының көлік желісіне толық ықпалдастырылатын болады<ref name="businessairnews-evtol">{{cite web |url=https://www.businessairnews.com/hb_news_story.html?release=98599 |title=eVTOL air taxi system to be developed in Kazakhstan's Alatau City |website=Business Air News |publisher=Stansted News Limited |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-evtol">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-purchases-evtol-electric-aircraft-to-launch-air-taxi-service-in-alatau-c726e7 |title=Kazakhstan purchases eVTOL electric aircraft to launch air taxi service in Alatau |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. == Инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылым == Алатаудың инфрақұрылымын дамыту 2050 жылға дейінгі жоспарлау көкжиегін ескере отырып, миллион тұрғыны бар қаланың толыққанды тіршілігін қамтамасыз етуге бағытталған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобалау экологиялық тұрақтылық пен жүйелердің автономдылығы қағидаттарын негізге ала отырып жүргізілуде. === Әлеуметтік инфрақұрылым === Алатаудың бас жоспары 400-ден астам нысанды қамтитын толыққанды әлеуметтік ортаны қалыптастыруды көздейді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың білім беру кластеріне 173 мектеп пен 227 балабақша кіруі тиіс. Медициналық инфрақұрылым аясында халықаралық аккредитациялау стандарттарына сай келетін екі көпсалалы аурухананы қоса алғанда, 102 денсаулық сақтау нысанын салу жоспарланған<ref name="azattyq-ruhy-masterplan">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/95722-168-mektep-219-balabaksha-102-aurukhana-deputat-alatau-kalasynyn-bas-zhospary-turaly-aitty |title=168 мектеп, 219 балабақша, 102 аурухана: депутат Алатау қаласының бас жоспары туралы айтты |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. === Энергетика және сумен жабдықтау === Қаланың электрмен жабдықтау жүйесі қолданыстағы қуат көздерін жаңа энергия көздерімен ұштастыруға негізделген. Бас жоспарға сәйкес, жалпы қуаты 853 МВт болатын когенерациясы бар газтурбиналық қондырғыларды 2050 жылға дейін кезең-кезеңімен іске қосу көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Энергожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін 11 энергетикалық қосалқы станцияны жаңғырту және салу жоспарланған. Сумен жабдықтау жүйесін дамыту Покров және Талғар жерасты су кен орындарының ресурстарын пайдалануды көздейді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл үшін төрт су тарту нысанын және үш сорғы станциясын салу жоспарланған. Сумен жабдықтау тұжырымдамасы ресурстарды қайта пайдалануға негізделген: тазартылған ағынды сулардың 30–40%-ын көгалдарды суаруға және өнеркәсіп қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталған техникалық мақсаттарға қайта пайдалану жоспарланып отыр<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Туризм және рекреация == Алатаудың туристік әлеуеті Алматы қаласымен және Алматы облысының рекреациялық аймақтарымен өзара байланыста қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы – Қонаев көлік дәлізі бойында орналасуы және Қапшағай су қоймасына жақындығы қаланы Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы туристік ағындарды тарату хабы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді<ref name="tengrinews-tourism">{{cite web |url=https://kaz.tengrinews.kz/my-country/otken-jyilyi-almatyi-oblyisyinyin-turistk-aleuet-kalay-356660/ |title=Өткен жылы Алматы облысының туристік әлеуеті қалай дамыды |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref><ref name="24kz-alatau">{{cite web |url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/759858-alatau-kalasynyn-alar-asuy-kandaj |title=Алатау қаласының қалаға асуы қандай |author=Нысаналы Игыл, Асхат Каракойшиев |website=24.kz |publisher=24.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Алатау арқылы өңірдің негізгі табиғи нысандарына, соның ішінде Іле Алатауы ұлттық парктеріне, Шарын шатқалына, Көлсай мен Қайыңды көлдеріне қолжетімділік қамтамасыз етіледі<ref name="azattyq-ruhy-ecotourism">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/society/99602-almatynyn-ainalasyndagy-ulttyk-tabigi-parkterde-ekologiialyk-turizm-kalai-damyp-zhatyr |title=Алматының айналасындағы ұлттық табиғи парктерде экологиялық туризм қалай дамып жатыр |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-nationalparks">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/premer-ministr-ulttyq-parkterdegi-infraqurylymnyn-baiau-damuyn-synga-aldy |title=Премьер-министр ұлттық парктердегі инфрақұрылымның баяу дамуын сынға алды |author=Дәукен Тұрдашев |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Қалалық әуе мобильділігі жүйелерін (әуе таксиін) дамыту табиғи және мәдени көрікті жерлерге жету уақытын қысқартып, Алатауды трансшекаралық туристік бағыттарға ықпалдастыруға бағытталған<ref name="qazinform-evtol">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-purchases-evtol-electric-aircraft-to-launch-air-taxi-service-in-alatau-c726e7 |title=Kazakhstan purchases eVTOL electric aircraft to launch air taxi service in Alatau |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="egemen-airtaxi">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/398641-alatau-qalasynda-aue-taksi-qyzmeti-iske-qosylady |title=Алатау қаласында әуе такси қызметі іске қосылады |author=Дана МЫРЗАҚАДІР |website=Egemen.kz |publisher=Егемен Қазақстан |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Алатаудың мастер-жоспарына сәйкес, қаланың өз туристік инфрақұрылымын дамыту негізінен Golden District (мәдени-іскерлік туризм) және Green District (экотуризм және белсенді демалыс) аумақтарында шоғырланады<ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |author=Сабина Зәкіржанқызы |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Қала инфрақұрылымы Қапшағай су қоймасы жағалауының қолданыстағы әлеуетін толықтырып, заманауи саябақ аймақтарын, ойын-сауық кешендерін және халықаралық деңгейдегі қонақүйлерді қалыптастыруға бағытталған<ref name="caspian-group">{{cite web |url=https://caspian.kz/kz/project_groups/2 |title=Жобалар |website=Caspian.kz |publisher=Caspian Group |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Ұзақ мерзімді даму болжамына сәйкес, 2050 жылға қарай қаланың жиынтық туристік ағыны жылына 4 миллионнан астам келушіні құрауы мүмкін<ref name="caspian-group">{{cite web |url=https://caspian.kz/kz/project_groups/2 |title=Жобалар |website=Caspian.kz |publisher=Caspian Group |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласынан оңтүстікке қарай 38 км, [[Алматы]] қаласынан солтүстікке қарай 54 км-дей жерде, [[Кіші Алматы]] өзенінің оң жағалауындағы әр түрлі астық тұқымдасты шөптер өскен, сұр, бозғылт қоңыр топырақты [[шөлейт]] белдемде орналасқан. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||13103||{{өсім}}15616 ||{{өсім}}20418 ||130,8 ||7740 ||{{өсім}}10259 ||132,5 ||7876 ||{{өсім}}10159 ||129 |} == Тарихы == Іргесі [[1959 жыл]]ы “Рассвет” сүт өндіру кеңшарының құрылуына байланысты қаланды. [[1997 жыл]]дан оның негізінде өндірістік кооператив, серіктестіктер мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылды. [[2024 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]дағы Президент Жарлығымен Жетіген ауылы облыстық маңызы бар қала санатына жатқызылып, Алатау қаласы болып өзгертілді. == Инфрақұрылымы == 2 орта, бір орталау мектеп, клуб, кинотеатр, кітапхана, стадион, мешіт, аурухана, дәріхана, т.б. әлеуметтік инфрақұрылымдар бар. Ауылдың солтүстігінде [[Жетіген (әуеайлақ)|Жетіген]] әуеайлағы орналасқан. Тұрғындары көрші елді мекендермен автомобиль және темір жолдары арқылы қатынасады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] pa5m3juvmquro6vfp7fnqhl0b1q3nfy 3605207 3605204 2026-05-15T10:40:15Z Ольга Муравьева 13177 3605207 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Алатау |сурет = File:Жетыген сверху (1).jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 40|lat_sec = 47 |lon_deg =77|lon_min = 06|lon_sec =43 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Әркен Хамитұлы Өтенов |құрылған уақыты = 1873 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Көтентай, Николаевка, Жетіген'' |статус алуы = 2024 |жер аумағы = 880 |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}52762 |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl-alatau?lang=kk Алатау қаласының әкімдігі] |сайт тілі = }} {{мағына|Алатау}} '''Алатау''' (қаз. Алатау қаласы, ағылш. Alatau City) — Қазақстан Республикасының Алматы облысындағы<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> облыстық маңызы бар қала. Қала [[2024 жыл]]ы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жарлығымен Жетіген ауылының негізінде құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="egemen-alatau">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/355802-almaty-oblysyndaghy-zhetigen-auyly-qalagha-aynalady |title=Алматы облысындағы Жетіген ауылы қалаға айналады |author=Аяна Тоғанбек |website=Egemen.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ресми және медиялық материалдарда жоба атауының ағылшын тіліндегі нұсқасы ретінде '''Alatau City''' бренді де қолданылады<ref name="akorda-alatau-city-2024">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-alatau-city-zhobasyn-zhuzege-asyru-maseleleri-boyynsha-kezdesu-otkizdi-2343358 |title=Президент Alatau City жобасын жүзеге асыру мәселелері бойынша кездесу өткізді |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-05-23 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала Орталық Азиядағы ерекше құқықтық режимі, озық даму аймағы мәртебесі, тәуелсіз басқару және қаржыландыру жүйесі бар алғашқы «цифрлық қала» ретінде дамып жатыр<ref name="egemen-alatau-martebe">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/395962-prezident-alatau-qalasyna-arnauly-martebe-beru-turaly-zharlyqqa-qol-qoydy |title=Президент Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы Жарлыққа қол қойды |author=Қырмызы Жұмағалиқызы |website=Egemen.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау Алматы қаласының орталығынан солтүстікке қарай 47 шақырым жерде, Алматы – Қонаев (Қапшағай) көлік дәлізі бойында орналасқан<ref name="alatau-city-about">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Алатау туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жалпы аумағы 88 мың гектарды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау территориясы - Орталық Азиядағы аумағы ең ірі<ref name="govkz-almobl-902571">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/902571?lang=kk |title=Алатау – жаңа ұрпақ қаласы: табысты даму үшін инновациялар мен инвестициялар |website=gov.kz |publisher=Алматы облысы әкімдігі |date=2024-12-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="azattyq-alatau-32768382">{{cite web |url=https://www.azattyq.org/a/32768382.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды. Ол арнайы экономикалық аймаққа кірді |website=Azattyq.org |publisher=Азат Еуропа / Азаттық радиосы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> арнайы экономикалық аймақтардың бірі және «Alatau» арнайы экономикалық аймағының құрамына кіреді. Жобаның ресми сипаттамасына сәйкес Алатауда «ақылды қала» (Smart City) технологияларын енгізу, криптоэкономиканы дамыту және қалалық әуе мобильдігі жүйесін құру жоспарланған.<ref name="akorda-ai-address">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-zhasandy-intellekt-dauirindegi-kazakstan-ozekti-maseleler-zhane-ony-tubegeyli-cifrlyk-ozgerister-arkyly-sheshu-881957 |title=Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> == Қала тарихы == === Ежелгі және ортағасырлық тарих === Қазіргі Алатау қаласының аумағы, яғни Қаскелең мен Талғар өзендерінің аралығындағы Іле және Талғар аудандарының жерлері, Жетісудың (Семиречье) ең ерте игерілген өңірлерінің бірі болып саналады<ref name="ehistory-zhibek-zholy">{{cite web |url=https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/30136 |title=Ұлы Жібек жолы – өркениеттер тоғысы |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Б.з.д. I мыңжылдықта бұл өңірді сақ тайпалары мекендеген<ref name="akishev-1963">{{cite web |url=https://archeo-lib.kz/assets/%D0%90%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%B2%20%D0%9A.%D0%90.%20%D0%B8%20%D0%B4%D1%80.%201963-%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%20%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B8%20%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%20%D0%98%D0%BB%D0%B8-1963.pdf |title=Древняя культура саков и усуней долины реки Или |website=Archeo-lib.kz |publisher=Археологическая библиотека Казахстана |date=1963 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="qazaqgeography-altyn-adam">{{cite web |url=https://qazaqgeography.kz/kz/altyn-adam-27104731 |title=Алтын адам |website=QazaqGeography.kz |publisher=Qazaq Geography |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="ogni-alatau">{{cite web |url=https://ognialatau.kz/news/cat-6/12642/ |title=Алатау – город новых возможностей |website=Огни Алатау |publisher=Огни Алатау |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Бұған Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңадәуір ауылдары маңындағы көптеген қорғанды қорымдар тізбегі дәлел бола алады. Маңыздылығы жағынан Есік қорған кешенімен салыстыруға болатын «патша» қорғандарының болуы бұл жерде сақ ақсүйектерінің әкімшілік және сакралдық орталықтары орналасқанын көрсетеді. Үйсін дәуірінде (б.з.д. III ғ. – б.з. III ғ.) Іле Алатауының баурайында суармалы егіншілікті және Іле өзенінің жайылмасынан биік таулы жайлауларға дейінгі тік бағыттағы көшіп-қону жүйесін қамтыған бірегей отырықшы-көшпелі шаруашылық үлгісі қалыптасты<ref name="groshev-ili">{{cite web |url=https://www.cawater-info.net/library/rus/hist/groshev.pdf |title=История исследования реки Или и Балхаша |website=CAWater-Info |publisher=Научно-информационный центр Межгосударственной координационной водохозяйственной комиссии Центральной Азии |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="ektu-2010">{{cite web |url=https://www.ektu.kz/files/vestnik/arch01_2010.pdf |title=Вестник Восточно-Казахстанского государственного технического университета |website=EKTU.kz |publisher=Восточно-Казахстанский государственный технический университет им. Д. Серикбаева |date=2010 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. VI–XII ғасырларда бұл өңір Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағындағы маңызды буынға айналды<ref name="ehistory-kazakhstan">{{cite web |url=https://e-history.kz/storage/upload/library_ru_files/iblock/df8/df8f12cda6e3eb617baaa6e7b16e0cc9.pdf |title=История Казахстана |website=E-history.kz |publisher=Институт истории государства Республики Казахстан |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Керуен жолдарының бағыттары қазіргі Дәулет, Қайрат және Жаңаталап елді мекендерінің аумағы арқылы өтіп, ірі сауда орталығы - Талхиз (Талхир) қаласының ауыл шаруашылығы және қолөнермен айналысатын маңайы (рабадтары) қызметін атқарды<ref name="unesco-tamgaly">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1442 |title=Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="tengrinews-talhiz">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/travel-notes/talhiz-i-koylyik-kak-vyiglyadeli-srednevekovyie-goroda-417276/ |title=Талхиз и Койлык: как выглядели средневековые города Казахстана |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2020-10-03 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="talhir">{{cite web |url=http://timc.kz/2019/04/11/talhir/ |title=Талхир |website=TIMC.kz |publisher=Туристский информационный центр Алматинской области |date=2019-04-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Арна, Жаңаарна және Заречное ауылдары маңындағы Іле өткелі стратегиялық маңызға ие болды, өйткені ол сауда жолдарының Моңғолия мен Қытайға шығуын қамтамасыз етті<ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Осы кезеңнің археологиялық ескерткіштері, соның ішінде «төрткүл» үлгісіндегі қалашықтар (мысалы, Ащыбұлақ)<ref name="archaeology-irrigation">{{cite web |url=https://archaeology.kz/rus/expeditions/376-raboty-irrigatsionnogo-otryada/ |title=Работы ирригационного отряда |website=Archaeology.kz |publisher=Институт археологии имени А. Х. Маргулана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="tortkol-caravanserai">{{cite web |url=https://silkadv.com/en/content/tortkol-karavan-caray |title=Tortkol Caravanserai |website=Silkadv.com |publisher=Silk Road Adventures Kazakhstan |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>, бұл аумақтың халықаралық сауда мен мәдени алмасу жүйесіне енгенін айғақтайды. Мұнда ислам, несториандық христиандық, буддизм және зороастризм дәстүрлері қатар өмір сүрген<ref name="kursiv-unesco">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2020-02-22/obekty-vsemirnogo-naslediya-yunesko-do-kotorykh-rukoy-podat/ |title=Объекты Всемирного наследия ЮНЕСКО, до которых рукой подать |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2020-02-22 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="exclusive-tolerance">{{cite web |url=https://exclusive.kz/otkuda-berut-nachalo-istoki-religioznoj-tolerantnosti-v-kazahstane/ |title=Откуда берут начало истоки религиозной толерантности в Казахстане |website=Exclusive.kz |publisher=Exclusive.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="kp-tamgaly">{{cite web |url=https://www.kp.kz/daily/27552/4876621/ |title=Тайны Тамгалы: о чем рассказывают древние петроглифы Казахстана |website=KP.KZ |publisher=Комсомольская правда Казахстан |date=2024-01-18 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Түркі көшпелі халқы мен Орта Азиядан шыққан отырықшы қауымдардың өзара ықпалы бұл өңірге маңызды транзиттік әрі мәдени торап сипатын берді<ref name="unesco-silk-roads">{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/silk-roads/about-silk-roads |title=About the Silk Roads |website=UNESCO |publisher=UNESCO |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="baypakov-city-steppe">{{cite web |url=http://annales.info/sr_az/small/baypakov.htm |title=Город и степь в эпоху средневековья (по материалам Южного Казахстана и Семиречья) |website=Annales.info |publisher=Annales.info |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Қазіргі Алатау қаласы жобасын әзірлеушілер осы тарихи мұраға сүйенеді. === Николаевка шаруа қонысы (1873–1993 жылдар) === 1873 жылы<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref><ref name="ehistory-pdf">{{cite web |url=https://e-history.kz/media/upload/56/2013/08/26/2fd3883ba246913f428ffdff4ac03888.pdf |title=История и культура Великого шелкового пути |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> қазіргі қаланың орнында Николаевское шаруа қонысының (кейінірек – Николаевка ауылы) негізі қаланды<ref name="people-alatau">{{cite web |url=http://kaz.people.cn/n3/2024/0110/c416682-20120319.html |title=Алматы маңында Алатау атты жаңа қала пайда болды |website=People.cn |publisher=人民网 |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ол Верный қаласынан (қазіргі Алматы) солтүстікке қарай 46 шақырым жерде, Қапал трактісі бойындағы Күтентай пошта бекетінің (қазіргі Іле тракты) орнында орналасқан<ref name="lukhtanov-verny">{{cite book |last=Лухтанов |first=А. Г. |title=Город Верный и Семиреченская область. Иллюстрированная энциклопедия |edition=3 |location=Алматы |year=2014 |pages=217 |totalpages=380 |isbn=978-601-06-3100-7 |language=ru}}</ref>. Тұрғындардың негізгі кәсібі бақша дақылдарын өсіруге негізделген суармалы егіншілік болды. 1970 жылы Қапшағай су қоймасын толтыру салдарынан су астында қалған Іле кентінің тұрғындары Николаевкаға қоныс аударды<ref name="ehistory-zhetysu">{{cite web |url=https://e-history.kz/ru/news/show/4626 |title=Жетысу – центр древней цивилизации |website=E-history.kz |publisher=Қазақстан тарихы порталы |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 1993 жылы елді мекенге Жетіген атауы берілді<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-alatau">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/kak-zhivet-alatau-budushiy-noviy-gorod-na-yuge-kazahstana-ba91c0 |title=Как живет Алатау – будущий новый город на юге Казахстана |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === G4 City жобасы (2006–2023 жылдар) === 2006 жылдан бастап бұл аумақ G4 City тұжырымдамасы аясында дами бастады<ref name="qazaq1913-almaty">{{cite web |url=https://qazaq1913.com/2022/11/02/almaty-a-seriktes-alalar-nege-kerek/ |title=Алматыға серіктес қалалар неге керек? |website=Qazaq1913.com |publisher=Qazaq1913 |date=2022-11-02 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Алматы қаласының жүктемесін азайту және тұрғын үй құнын төмендету мақсатында<ref name="informburo-g4city">{{cite web |url=https://informburo.kz/stati/pocemu-vmesto-obeshhannyx-cetyrex-gorodov-sputnikov-pod-almaty-stroiat-tolko-odin |title=Почему вместо обещанных четырех городов-спутников под Алматы строят только один |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref> Алматы - Қапшағай (қазіргі Қонаев)<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> тасжолы бойында төрт серіктес қаланы салуды көздеді. Тұжырымдамаға сәйкес төрт дербес қаланы салу қарастырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Gate City – іскерлік орталық, Golden City – мәдениет пен білім беру орталығы, Growing City – ғылым және өндіріс орталығы, Green City – Қапшағай су қоймасы жағалауындағы туризм және рекреация аймағы<ref name="zakon-g4city">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6032290-kmette-G4-City-zhobasyn-zhzege-asyru-barysy-talylandy.html |title=Үкіметте G4 City жобасын жүзеге асыру барысы талқыланды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2023-02-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны іске асыру үшін аумағы шамамен 30 мың гектарды қамтитын «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды<ref name="primeminister-aea">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/almaty-oblysynda-g4-city-arnayy-ekonomikaly-aymay-ryldy-r-kimetini-aulysy-23444 |title=Алматы облысында «G4 City» арнайы экономикалық аймағы құрылды — ҚР Үкіметінің қаулысы |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="adilet-817">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000817/compare |title=Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылдың 26 желтоқсанындағы қаулысымен «G4 City» арнайы экономикалық аймағы «Alatau» атауына ие болып, оның аумағы 96,5 мың гектарға дейін кеңейтілді<ref name="informburo-aea">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/g4-city-endi-alatau-arnaiy-ekonomikalyq-aimagy-dep-atalady |title=G4 City енді «Алатау» арнайы экономикалық аймағы деп аталады |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Төрт бөлек қала тұжырымдамасы бір әкімшілік құрылым аясындағы төрт тақырыптық дистрикттен тұратын біртұтас қала жобасына айналдырылды<ref name="primeminister-g4city">{{cite web |url=https://primeminister.kz/news/kimette-g4-city-zhobasyn-iske-asyru-barysy-araldy-22928 |title=Үкіметте «G4 City» жобасын іске асыру барысы қаралды |website=Primeminister.kz |publisher=Қазақстан Республикасының Үкіметі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жетігеннің Алатау қаласына айналуы (2024 жыл) === 2023 жылдың 15 қарашасында Қазақстан Республикасы Президенті «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысына өзгерістер енгізу туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы Жарлыққа сәйкес, 2024 жылдың 9 қаңтарынан бастап Жетіген ауылы облыстық маңызы бар Алатау қаласы болып қайта құрылды<ref name="akorda-432">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/almaty-oblysynyn-akimshilik-aumaktyk-kurylysyndagy-ozgerister-turaly-902958 |title=Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Үкіметтің 2023 жылдың 24 қарашасындағы №411 қаулысына сәйкес, қала құрамына Іле ауданындағы Арна, Заречное, Қоянқұс, Ынтымақ, Жаңадәуір, Жаңаталап, Құйған, Жаңаарна және Еңбек ауылдары, сондай-ақ Талғар ауданындағы Дәулет пен Қайрат ауылдары енгізілді<ref name="adilet-605205">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V23D0605205 |title=Алатау қаласының бас жоспары туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2024 жылдың наурызындағы деректерге сәйкес, Алматы облысының Іле және Талғар аудандарында орналасқан 36 саяжай алқабының аумағы Алатау қаласына қосылды<ref name="tengrinews-dachi">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/kakie-dachi-prisoedinili-selam-gorodam-almatinskoy-oblasti-529422/ |title=Какие дачи присоединили к селам и городам Алматинской области |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2024-01-09 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. 2024 жылдың 9 шілдесінде қала шегіне Қонаев қаласының, сондай-ақ Іле және Талғар аудандарының жалпы аумағы 88,2 мың гектардан асатын жер бөліктері енгізілді<ref name="adilet-614805">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V24D0614805 |title=Алатау қаласының әкімшілік-аумақтық құрылысының кейбір мәселелері туралы |website=Әділет |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Атауының шығу тегі === Қала өз атауын қала аумағының оңтүстігінен айқын көрінетін [[Іле Алатауы]] жотасының құрметіне алды. «Алатау» сөзі [[Түркі_тілдері|түркі тілдерінен]] шыққан: ала – «ала-құла, түрлі-түсті», тау – «тау» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау өсімдік жамылғысы қарлы және тастақты беткейлермен алмасып келетін тау жоталарын білдіреді. == Халық == === Тарихи демографиялық динамика (Жетіген ауылы) === Қала мәртебесін алғанға дейін халық санының негізгі үлесін Жетіген ауылы құрады. 1999 жылғы халық санағының деректеріне сәйкес, ауыл халқы 13 103 адам болған (оның ішінде 6 352 ер адам және 6 751 әйел)<ref name="stat-1999">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/1999/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 1999 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2009 жылға қарай тұрғындар саны 15 616 адамға дейін өсті (7 740 ер адам және 7 876 әйел)<ref name="stat-2009">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2009/general/ |title=Қазақстан Республикасы халқының 2009 жылғы ұлттық санағы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы жүргізген 2021 жылғы ұлттық халық санағының деректері бойынша, кейін Алатау қаласының құрамына енген ауылдардағы халық саны төмендегідей болды<ref name="stat-2021">{{cite web |url=https://stat.gov.kz/national/2021/ |title=Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросы |website=Stat.gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>: Жетігенде – 20 418 адам Қоянқұста – 6 300 Заречныйда – 5 348 Жаңадәуірде – 4 944 Ынтымақта – 4 476 Жаңаталапта – 2 749 Арнада – 1 125 Құйғанда – 1 003 Жаңаарнада – 995 Дәулетте – 888 Еңбекте – 647 Қайратта – 214 адам === Қазіргі жағдай (Алатау қаласы) === 2024 жылдың басында әкімшілік қайта ұйымдастыру жүргізіліп, қала құрамына іргелес елді мекендер енгізілгеннен кейін Алатау халқының саны шамамен 52,7 мың адамды құрады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы дерек бойынша қала халқы 54 747 адамға жетті<ref name="inform-alatau-2026">{{cite web |url=https://www.inform.kz/ru/alatau-spustya-dva-goda-chto-izmenilos-v-novom-gorode-3b163a |title=Алатау спустя два года: что изменилось в новом городе |website=Inform.kz |publisher=Inform.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. === 2050 жылға дейінгі даму болжамы === Бекітілген ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасына сәйкес, 2050 жылға қарай қала халқының санын 1,87 миллион адамға дейін жеткізу жоспарланып отыр<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="inform-konaev-oyin">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/konaevtagi-oyin-aymaginin-ornin-ozgertu-maseles-kun-tartbnde-zhok-bb8a66/ |title=Қонаевтағы ойын аймағының орнын өзгерту мәселесі күн тәртібінде жоқ |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2024-02-13 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жыл сайынғы туристер ағыны 4 миллионнан астам келушіні құрайды деп күтілуде<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сондай-ақ шамамен 1 миллион жұмыс орны құрылып<ref name="qazaqstan-tv-alatau">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/187435 |title=Жаңадан құрылған Алатау қаласы тұрғындарының саны екі миллионға дейін өсуі мүмкін |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, тұрғын үй қорының көлемі 55 млн м²-ден асады деп болжануда<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Ерекше құқықтық режим == 2025 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті Алатау қаласына озық даму аймағы мәртебесін беру туралы Жарлыққа қол қойды<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-special-status">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/sayasat/6068711-toaev-alatau-alasyna-arnauly-mrtebe-beru-turaly-zharlya-ol-oydy.html |title=Тоқаев Алатау қаласына арнаулы мәртебе беру туралы жарлыққа қол қойды |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |date=2025-09-26 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2026 жылдың 27 наурызында Қазақстан Республикасы Парламенті палаталарының бірлескен отырысында «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң екінші оқылымда қабылданып<ref name="senate-alatau-law">{{cite web |url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/lawProjects/details/7171 |title=«Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңы |website=Senate.parlam.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="zakon-constitutional-law">{{cite web |url=https://kaz.zakon.kz/amp/kogam-tynysy/6078798-parlament-alatau-alasy-turaly-zhaa-konstitutsiyaly-za-abyldady.html |title=Парламент «Алатау қаласы туралы» жаңа конституциялық заң қабылдады |website=Zakon.kz |publisher=Zakon.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>, Президенттің қол қоюына жолданды. Заң жобасын қарау барысында оның «Алатау қаласының арнайы мәртебесі туралы» деген бастапқы атауы «Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі туралы» деп өзгертілді<ref name="azattyq-ruhy-status">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/105615-alatau-kalasy-erekshe-m-rtebege-ie-bolady-parlament-konstitutsiialyk-zandy-kabyldady |title=Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады: Парламент конституциялық заңды қабылдады |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Конституциялық заң жобасына сәйкес, Алатау қаласының арнайы құқықтық режимі, атап айтқанда, мынадай негізгі тетіктерді көздейді: * қаланы басқарудың ерекше тәртібі және Alatau City Authority басқару органының белгілі бір институционалдық дербестігі<ref name="akorda-alatau">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * ағымдағы әкімшілік басқару мен стратегиялық даму функцияларын бөлу<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * 2050 жылға дейін немесе қала қаржылық тұрғыдан толық өзін-өзі қамтамасыз еткенге дейін Алатау бюджетінің қаражатын республикалық және өзге бюджеттерге алуға тыйым салу<ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Digital by default («Әдепкі бойынша цифрлық») қағидатын бекіту<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-alatau">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/alatau-qalasy-derbes-zuiesi-bar-erekse-martebege-ie-bolady |title=Алатау қаласы дербес жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * жасанды интеллект технологияларын кеңінен қолдана отырып, Алатауды ақылды қала (Smart City) ретінде дамыту<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * цифрлық активтердің айналымын, соның ішінде криптобиржалар мен активтерді токенизациялауды реттеу мүмкіндігі<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baribar-status">{{cite web |url=https://baribar.kz/267839/alatau-qalasyna-arnauly-quqyqtyq-martebe-berildi/ |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |author=Жазира Пірімқұл |website=Baribar.kz |publisher=Baribar.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * инвестицияларды қорғау және АХҚО соттарының юрисдикциясы мен халықаралық арбитраж арасында таңдау мүмкіндігі<ref name="inform-special-status">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasina-arnauli-kukiktik-martebe-berld-789cb4e3 |title=Алатау қаласына арнаулы құқықтық мәртебе берілді |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>; * Экологиялық кодекс талаптарымен салыстырғанда қоршаған ортаны қорғаудың неғұрлым жоғары деңгейін қамтамасыз ету<ref name="akorda-constitutional-law">{{cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-alatau-kalasynyn-arnauly-kukyktyk-rezhimi-turaly-kazakstan-respublikasynyn-konstituciyalyk-zanyna-kol-koydy-843844 |title=Мемлекет басшысы «Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына қол қойды |website=Akorda.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты |date=2026-05-08 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Арнайы құқықтық режим Алатау қаласының әкімшілік шекарасы шегінде қолданылады және оның одан әрі даму мүмкіндіктерін ескере отырып, іргелес қала маңы аймағына ішінара таралады<ref name="kursiv-constitutional-law">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-03-27/alatau-qalasynyng-arnauly-quqyqtyq-rezhimi-turaly-konstitucziyalyq-zang-qabyldandy/ |title=«Алатау қаласының арнаулы құқықтық режимі туралы» конституциялық заң қабылданды |author=Нұрән Әділет |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-03-27 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Басқару жүйесі == Алатауды басқару жүйесі екі деңгейдің нақты бөлінісіне негізделген: стратегиялық даму және қаланың ағымдағы әкімшілік басқаруы<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Кеңес және Alatau City Authority === Алатау қаласын стратегиялық тұрғыдан басқаратын ең жоғары орган – Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі төрағалық ететін Алатау қаласының Кеңесі<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Негізгі атқарушы орган – Alatau City Authority, ол мемлекеттік қор нысанындағы орталық мемлекеттік орган<ref name="aikyn-status">{{cite web |url=https://aikyn.kz/301259/alatau-city-derbes-bask-aru--k-arzhylandyru-zh-ne-zher-paydalanu-zhuyesi-bar-erekshe-m-rtebege-ie-bolady |title=Alatau City дербес басқару, қаржыландыру және жер пайдалану жүйесі бар ерекше мәртебеге ие болады |author=Дидар Берік |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл құрылым Үкімет құрамына кірмейді, бірақ Алатау қаласының Кеңесіне есеп береді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Alatau City Authority құзыретіне қаланың бас жоспары мен даму стратегиясын іске асыру, инвестициялар тарту және резиденттермен жұмыс істеу, жер қорын басқару, сондай-ақ инфрақұрылымдық жобаларды үйлестіру кіреді<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Жергілікті басқару === Алатау қаласының әкімдігі мен мәслихаты әлеуметтік саланы, коммуналдық шаруашылықты және жергілікті әкімшілік басқаруды қоса есептегенде, күнделікті тіршілікті қамтамасыз етуге қатысты дәстүрлі функцияларын сақтайды<ref name="gov-alatau-masterplan">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1188492?lang=kk |title=Алатау қаласының Бас жоспары бекітілді |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-official-sources">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/alatau-city-zhobasyn-damytu-boyynsha-resmi-akparat-kozderi-turaly |title=Alatau City жобасын дамыту бойынша ресми ақпарат көздері туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-alatau-status">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2358459-derbes-basqaru-qarzhylandyru-alatau-qalasy-erekshe-martebege-ie-bolady/ |title=Дербес басқару, қаржыландыру: Алатау қаласы ерекше мәртебеге ие болады |author=Эльмира Асқарқызы |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Экономика == === Қаржыландыру моделі === Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Alatau City негізінен жеке қаражат есебінен салынып жатыр<ref name="inform-private-investment">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-city-toliktay-zheke-investitsiyalar-esebnen-salinadi-03c27b |title=Alatau City толықтай жеке инвестициялар есебінен салынады |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бюджет қаражаты базалық магистральдық инфрақұрылымды құруға бағытталады, ал коммерциялық, индустриялық және тұрғын үй нысандары жеке капитал есебінен бой көтереді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="baq-alatau-economy">{{cite web |url=https://baq.kz/alatau-city-qazaqstannyn-zhana-ekonomikalyq-zhuregi-qalyptasyp-keledi-320023595/ |title=Alatau City: Қазақстанның жаңа экономикалық жүрегі қалыптасып келеді |author=Мақпал ОРЫНБЕК |website=BAQ.kz |publisher=BAQ.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Бюджет және өндірістік көрсеткіштер === Алматы облысы әкімдігінің мәліметінше, 2025 жылдың он айының қорытындысы бойынша қала бюджеті 8,8 млрд теңгені құрады. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 115,6 млрд теңгеге, ал тікелей инвестициялар көлемі 46,4 млрд теңгеге жетті<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Инвестициялық қызмет === 2025 жылдың соңындағы жағдай бойынша Алатауда жалпы құны шамамен 1 трлн теңгені құрайтын 18 ірі жоба іс жүзінде іске асырылып жатыр. Бұл жобалар 21 мыңнан астам жұмыс орнын ашуды жоспарлаған. Инвестициялық портфельде жалпы саны 41 жоба бар<ref name="gov-alatau-population">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1110103?lang=kk |title=Алатау қаласының халқы 50 мың адамға жетті |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылдың мамырында көлемі шамамен 1 млрд АҚШ долларын құрайтын жеке инвестициялық бағдарламаның іске қосылғаны жарияланды. Бағдарлама дата-орталықтар желісін құруға, финтех-экожүйені дамытуға және қалалық әуе мобильділігі жүйесін іске қосуға бағытталған<ref name="qazaqstan-tv-law">{{cite web |url=https://qazaqstan.tv/news/194229 |title=Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы заң Сенатта қаралды |website=Qazaqstan.tv |publisher=Қазақстан телерадиокорпорациясы |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы === «Alatau» арнайы экономикалық аймағы (АЭА) - территориясы жағынан Орталық Азиядағы ең ірі арнайы экономикалық аймақтардың бірі. Ол 2023 жылы бұрынғы «G4 City» АЭА негізінде құрылып, аумағы 30 мың гектардан 96,5 мың гектарға дейін ұлғайтылды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатау қаласының бүкіл территориясы толықтай АЭА құрамына кіреді<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізі бойында орналасқан, бұл оның стратегиялық логистикалық әлеуетін айқындайды<ref name="alatau-city-about-kk">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/about/ |title=Alatau City жобасы туралы |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алатауды дамыту аясында АЭА индустриялық және технологиялық кластерлерді қалыптастырудың негізгі құралы ретінде қарастырылады<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Қала құрылысы және сәулет == === Қаланың бас жоспары === Қаланың тұжырымдамасы мен бас жоспарын Сингапурдың Surbana Jurong компаниясы әзірлеп, 2022 жылдың соңында Қазақстан Президенті қабылдады<ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Алатау қаласының аумағы шамамен 88 мың гектарды құрайды<ref name="govkz-alatau-684086">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/economy/press/news/details/684086 |title=Елімізде жаңа Алатау қаласы құрылды |website=gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі |date=2024-01-10 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="aikyn-zhetigen">{{cite web |url=https://aikyn.kz/261138/zhetigen--zhan-aryp---alataug-a--aynaldy |title=Жетіген «жанданып», Алатауға айналды |author=Кәмила ЕРКІН |website=Aikyn.kz |publisher=Aikyn.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. БАҚ бағалауынша, бұл Сингапур мен Сеул аумақтарынан да үлкен<ref name="azh-alatau">{{cite web |url=https://azh.kz/ru/news/view/120066 |title=Что известно о проекте Alatau City |website=Azh.kz |publisher=Ак Жайык |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Мастер-жоспар жоспарлаудың үш бағытын айқындайды: ұзақ мерзімді стратегия, 30 жылға арналған тұжырымдамалық жоспар және 15 жылға арналған қала құрылысы жоспары<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Ірі инфрақұрылымдық жобалардың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін есептелген, ал жобаны толық іске асыру 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. === Төрт дистрикт === Мастер-жоспарға сәйкес, Алатау төрт тақырыптық дистриктке бөлінеді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Gate District – қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан және Алматыға тікелей іргелес жатқан қаржы-әкімшілік орталық<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Оның аумағына Өтеген батыр, Покровка, Қоянқұс, Ынтымақ және Жаңалық елді мекендерінің аралығы кіреді. Мастер-жоспарда Gate District орталық бизнес-ауданды және негізгі әкімшілік инфрақұрылым нысандарын қамтитын іскерлік әрі көлік торабы ретінде қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-new-city">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/what-we-know-about-kazakhstans-new-alatau-city-project-728dbe |title=What we know about Kazakhstan’s new Alatau City project |author=Ralina Jakisheva |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. Құрылысы 2022 жылы басталды. Дамудың алғашқы кезеңі 2030 жылға дейін, ал толық іске асырылуы 2050 жылға дейін жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2050 жылға арналған жоспарлы көрсеткіштер: 675 мың тұрғын және 337 мың жұмыс орны. Golden District – Алматы–Қонаев автомагистралі бойымен созылып жатқан мәдени-іскерлік және тұрғын аймақ<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Дистрикттің шығысынан оңтүстікке қарай Кіші Алматы өзені, ал батысынан Қаскелең өзені ағып өтеді. Мұнда білім беру және денсаулық сақтау нысандарын, кеңселерді, орта қабатты тұрғын үй кешендерін, сондай-ақ логистикалық және агроөнеркәсіптік хабтарды орналастыру жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Growing District – технологиялық компанияларды, университет кампустарын, зерттеу орталықтарын және экспортқа бағдарланған өндірістерді орналастыруға бағытталған ғылыми-білім беру және индустриялық-логистикалық кластер<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Green District – Қапшағай су қоймасының жағалауында орналасқан рекреациялық және туристік кластер. Бұл аумақ экотуризмді, демалыс аймақтарын, қонақүй және сауықтыру инфрақұрылымын дамытуға арналған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Айрықша жобалар === '''Iconic Complex (SOM мұнаралары)''' 2026 жылдың наурызында Skidmore, Owings & Merrill (SOM) сәулет бюросы Gate District аумағындағы көпфункциялы Iconic Complex кешенінің жобасын таныстырды<ref name="som-alatau">{{cite web |url=https://www.som.com/news/alatau-city/ |title=Alatau City |website=SOM.com |publisher=Skidmore, Owings & Merrill |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="archdaily-som">{{cite web |url=https://www.archdaily.com/1039500/som-designs-landmark-mixed-use-tower-complex-for-the-new-city-of-alatau-in-kazakhstan |title=SOM Designs Landmark Mixed-Use Tower Complex for the New City of Alatau in Kazakhstan |author=Antonia Piñeiro |website=ArchDaily |publisher=ArchDaily |date=2025-02-12 |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref>. БАҚ мәліметінше, құрылыс аяқталғаннан кейін Iconic Complex Алматы өңірі мен Қазақстанның оңтүстігіндегі ең биік ғимаратқа айналады<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Жоба жалпы ауданы шамамен 276 800 м² болатын екі мұнарадан және ауданы шамамен 58 000 м² екі деңгейлі подиумнан тұрады<ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Биіктігі 272 метр болатын негізгі мұнарада (56 қабат) кеңсе кеңістіктері мен премиум санаттағы апартаменттер орналасады<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. Биіктігі 80 метр екінші мұнарада люкс санатындағы қонақүй мен брендтік сервисі бар апартаменттер қарастырылған<ref name="trendhunter-iconic">{{cite web |url=https://www.trendhunter.com/trends/alatau-iconic-complex |title=Alatau Iconic Complex |author=Amy Duong |website=TrendHunter.com |publisher=Trend Hunter |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Сәулеттік тұжырымдама Іле Алатауы жотасынан шабыт алған: мұнаралардың сатылы пішіні таулы бедерді бейнелейді. Құрылыстың бас мердігері ретінде China State Construction Engineering Corporation (CSCEC) корпорациясы айқындалды<ref name="tengrinews-iconic">{{cite web |url=https://tengrinews.kz/news/budet-vyiglyadet-pervyiy-neboskreb-alatau-city-poyavilis-592408/ |title=Как будет выглядеть первый небоскреб Alatau City: появились эксклюзивные эскизы |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |date=2026-02-11 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-iconic">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-de-alemdik-dengeidegi-kopfunktsionaldy-iconic-towers-kesheninin-quryls-zhumystary-bastalmaq |title=Alatau City-де әлемдік деңгейдегі көпфункционалды Iconic Towers кешенінің құрылыс жұмыстары басталмақ |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобаны аяқтау 2029 жылға жоспарланған<ref name="kursiv-iconic">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-01-15/fvfv-kazahstan-postroit-delovoy-centr-za-800-mln-po-dizaynu-amerikancev/ |title=Казахстан построит деловой центр за $800 млн по дизайну американцев |author=Фарид Велиев |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-01-15 |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. '''K-PARK''' Golden District аумағындағы алғашқы негізгі жобалардың бірі<ref name="gov-kpark">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl/press/news/details/1067811 |title=Alatau City-де K Park мәдени-іскерлік орталығының іргетасы қаланды |website=Gov.kz |publisher=Алматы облысының әкімдігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> – 2025 жылғы 12 қыркүйекте іргетасы қаланған K-PARK корей мәдениетіне арналған мәдени-іскерлік орталық және тақырыптық парк<ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба Қазақстан корейлері қауымдастығының бастамасымен қолға алынып, елдегі корей диаспорасының өмір сүргеніне 90 жыл толуына орай ойластырылған<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref>. K-PARK құрамына қоғамдық кеңістіктер, музей-көрме аймақтары және Қазақстандағы корей қауымдастығының тарихына арналған тақырыптық парк кіреді<ref name="kparkkz">{{cite web |url=https://koreans.kz/kparkkz |title=Корейцы Казахстана |website=Koreans.kz |publisher=Ассоциация корейцев Казахстана |accessdate=2026-05-13 |lang=ru}}</ref><ref name="alatau-city-kpark">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/press/k-park-irgetasyn-qalau-rasimi |title=K-Park іргетасын қалау рәсімі |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Көлік == Алатаудағы көлік жүйесі автомобиль, теміржол, әуе және жаңа буын көлік қатынасын біріктіретін Алматы агломерациясының негізгі мультимодальды хабы ретінде қарастырылған<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === Автокөлік және теміржол === Қаланың инфрақұрылымдық қаңқасы қолданыстағы көлік жолдарымен ықпалдасуға негізделген. Негізгі автомобиль артериясы – қала аумағы бойымен өтетін және Алатауды Алматы қаласымен әрі облыстың өзге елді мекендерімен байланыстыратын А3 магистралі (Алматы – Қонаев)<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="nurkz-bus">{{cite web |url=https://kaz.nur.kz/society/2353317-alatauda-zhanga-qogamdyq-kolik-marshruttary-iske-qosyldy/ |title=Алатауда жаңа қоғамдық көлік маршруттары іске қосылды |website=NUR.KZ |publisher=NUR.KZ |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың жол желісі Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы (ҮАААЖ / БАКАД) жобасымен біріктіріледі, бұл транзиттік ағындарды тұрғын аймақтарды айналып өткізуге мүмкіндік береді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бас жоспардың есептік параметрлеріне сәйкес, қаланың көше-жол желісінің жалпы ұзындығы 2097 шақырымды құрайды<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бекітілген құжаттамаға сәйкес, жылдам қоғамдық көлік жүйесін дамыту көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы метрополитенінің желісін қала аумағына дейін ұзарту, соның ішінде Gate District аумағында станциялар салу жоспарланып отыр. Қалаішілік қатынас жалпы ұзындығы 76,2 км болатын жеңіл рельсті көлік (LRT) желісі арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желі төрт тақырыптық дистриктті өзара байланыстырады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Теміржол қатынасы Жетіген – Қазыбек бек айналма желісіне сүйенеді<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осы бағытта жаңа теміржол вокзалын салу және ірі көлік-логистикалық ауыстырып тиеу торабын (КЛАТТ / ТПУ) қалыптастыру жоспарланған. Ауыстырып тиеу торабының базасында аумағы 464,5 гектар болатын агропарк<ref name="railnews-agropark">{{cite web |url=https://rail-news.kz/kz/news/21622-qtz-almaty-oblysynda-agro-industriialyq-parkti-damytu-boiynsa-yntymaqtastyq-turaly-kelisimge-qol-qoiyldy.html |title=«ҚТЖ» Алматы облысында агро-индустриялық паркті дамыту бойынша ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды |website=Rail-news.kz |publisher=Rail-news.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref> пен экспорттық жүк ағындарына бағдарланған индустриялық аймақтарды дамыту көзделген<ref name="alatau-city-logistics">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/logistics/ |title=Логистика |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. === «Алатау» халықаралық әуежайы === Қала аумағының батыс бөлігінде, А3 автомагистраліне жақын маңда «Алатау» халықаралық әуежайын салу жоспарланған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қала құрылысы құжаттамасында бұл нысан жылына 40 млн жолаушыға дейін қызмет көрсетуге қауқарлы және жүк өңдеу көлемі жоғары авиациялық хаб ретінде сипатталады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жоба қуатты ұзақ мерзімді кезеңде бірізділікпен енгізуді көздейді. Әуежай маңында Жетіген – Қазыбек бек теміржол тармағымен және индустриялық аймақтармен ықпалдастырылған «құрғақ порт» пен мультимодальды логистикалық терминал қалыптастыру жоспарланған<ref name="inform-rural-urban">{{cite web |url=https://kaz.inform.kz/news/alatau-kalasinin-salinui-auil-men-kala-arasindagi-sabilgan-zhurttin-maselesn-sheshed-nurlan-ablev-36f200 |title=Алатау қаласының салынуы ауыл мен қала арасындағы сабылған жұрттың мәселесін шешеді – Нұрлан Әбілев |website=Kazinform |publisher=ҚазАқпарат |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-districts">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/districts/ |title=Қала аудандары |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Әуежайды өңірлік көлік жүйесіне тікелей қосу А3 трассасы және Алматы мен Қонаевқа дейін қатынайтын аэроэкспресс бағыттарын қоса алғанда, жылдам жерүсті көлігін іске қосу арқылы қамтамасыз етіледі<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жалпы алғанда, бұл нысандар қаланың батыс бөлігінде ұлттық маңызы бар көлік-логистикалық торапты қалыптастырады. === Әуе мобильділігі және әуе таксиі === Алатау электрлі тік ұшып-қонып қонатын аппараттар (eVTOL) негізіндегі қалалық әуе мобильділігі (Urban Air Mobility) жүйелерін енгізуге арналған пилоттық аймақ ретінде айқындалған<ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. 2025 жылы Қазақстан Республикасының Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі мен америкалық Joby Aviation компаниясы Алатау мен Алматыда әуе таксиі қызметін іске қосу үшін электрлі eVTOL аппараттарын жеткізу жоспарын жариялады<ref name="joby-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.jobyaviation.com/news/joby-to-sell-up-to-usd250-million-of-aircraft-and-services-in-kazakhstan |title=Joby to Sell up to $250 Million of Aircraft and Services in Kazakhstan |website=JobyAviation.com |publisher=Joby Aviation |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="gov-uam">{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/maidd/press/news/details/1100634?lang=kk |title=Қазақстанда Urban Air Mobility дамыту бойынша пилоттық жоба іске асырылады |website=Gov.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="dknews-evtol">{{cite web |url=https://dknews.kz/kz/kazak-tilindegi-makalalar/374293-evtol-aue-taksileri-alatau-men-almatynyn-kolik |title=eVTOL әуе таксилері Алатау мен Алматының көлік жүйесін қалай өзгертеді |website=DKnews.kz |publisher=DKnews.kz |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="informburo-airtaxi">{{cite web |url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/alatau-qalasynda-300-mln-dollarlyq-aue-taksi-zuiesi-iske-qosylady |title=Алатау қаласында 300 млн долларлық әуе такси жүйесі іске қосылады |author=Жазира Пірімқұл |website=Informburo.kz |publisher=Informburo.kz |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жарияланған материалдарда eVTOL өндірушілерінің өзге серіктестері, соның ішінде AutoFlight компаниясы да ықтимал әріптестер ретінде аталады<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Жария етілген жоспарларға сәйкес, әуе таксиінің алғашқы бағыттары Алатауды Алматы қаласымен және Алматы облысының елді мекендерімен байланыстырады<ref name="timesca-airtaxi">{{cite web |url=https://timesca.com/alatau-to-become-first-city-in-kazakhstan-with-air-taxi-system/ |title=Alatau to Become First City in Kazakhstan with Air Taxi System |website=TimesCA.com |publisher=The Times of Central Asia |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-aerotaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/2026-02-05/svan-kak-budet-rabotat-aerotaksi-iz-alatau-i-skolko-passazhirov-ono-budet-perevozit/ |title=Как будет работать аэротакси из Алатау и сколько пассажиров оно будет перевозить |author=Святослав Антонов |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-02-05 |accessdate=2026-05-15 |lang=ru}}</ref>. eVTOL аппараттарының жылдамдығы сағатына 200 км-ге дейін жетіп, ұшу уақыты орта есеппен 10–15 минутты құрайды<ref name="uam-news-kazakhstan">{{cite web |url=https://www.urbanairmobilitynews.com/new-city-projects/kazakhstans-alatau-new-city-preparing-for-joby-and-autoflight-air-taxi-services/ |title=Kazakhstan’s Alatau New City Preparing for Joby and AutoFlight Air Taxi Services |website=Urban Air Mobility News |publisher=Urban Air Mobility News |accessdate=2026-05-13 |lang=en}}</ref><ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. Бастапқы кезеңде сынақ алаңын құру, вертипорттар желісін қалыптастыру, сертификаттау және демонстрациялық ұшулар өткізу көзделген<ref name="kursiv-airtaxi">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/en/2026-05-14/engk-tank-kazakhstan-prepares-to-test-its-first-air-taxi/ |title=Kazakhstan prepares to test its first air taxi |author=Svyatoslav Antonov |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2026-05-14 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Осыдан кейін әуе таксиі жүйесі Алатау мен Алматының көлік желісіне толық ықпалдастырылатын болады<ref name="businessairnews-evtol">{{cite web |url=https://www.businessairnews.com/hb_news_story.html?release=98599 |title=eVTOL air taxi system to be developed in Kazakhstan's Alatau City |website=Business Air News |publisher=Stansted News Limited |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="alatau-city-evtol">{{cite web |url=https://alatau.city/kk/news/alatau-city-qalasynda-evtol-aue-taksi-zhuyesi-iske-qosylady |title=Alatau City қаласында eVTOL әуе такси жүйесі іске қосылады |website=Alatau.city |publisher=Alatau City |date=2025-11-07 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref><ref name="qazinform-evtol">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-purchases-evtol-electric-aircraft-to-launch-air-taxi-service-in-alatau-c726e7 |title=Kazakhstan purchases eVTOL electric aircraft to launch air taxi service in Alatau |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref>. == Инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылым == Алатаудың инфрақұрылымын дамыту 2050 жылға дейінгі жоспарлау көкжиегін ескере отырып, миллион тұрғыны бар қаланың толыққанды тіршілігін қамтамасыз етуге бағытталған<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Жобалау экологиялық тұрақтылық пен жүйелердің автономдылығы қағидаттарын негізге ала отырып жүргізілуде. === Әлеуметтік инфрақұрылым === Алатаудың бас жоспары 400-ден астам нысанды қамтитын толыққанды әлеуметтік ортаны қалыптастыруды көздейді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Қаланың білім беру кластеріне 173 мектеп пен 227 балабақша кіруі тиіс. Медициналық инфрақұрылым аясында халықаралық аккредитациялау стандарттарына сай келетін екі көпсалалы аурухананы қоса алғанда, 102 денсаулық сақтау нысанын салу жоспарланған<ref name="azattyq-ruhy-masterplan">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/economy/95722-168-mektep-219-balabaksha-102-aurukhana-deputat-alatau-kalasynyn-bas-zhospary-turaly-aitty |title=168 мектеп, 219 балабақша, 102 аурухана: депутат Алатау қаласының бас жоспары туралы айтты |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. === Энергетика және сумен жабдықтау === Қаланың электрмен жабдықтау жүйесі қолданыстағы қуат көздерін жаңа энергия көздерімен ұштастыруға негізделген. Бас жоспарға сәйкес, жалпы қуаты 853 МВт болатын когенерациясы бар газтурбиналық қондырғыларды 2050 жылға дейін кезең-кезеңімен іске қосу көзделген<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Энергожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін 11 энергетикалық қосалқы станцияны жаңғырту және салу жоспарланған. Сумен жабдықтау жүйесін дамыту Покров және Талғар жерасты су кен орындарының ресурстарын пайдалануды көздейді<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Бұл үшін төрт су тарту нысанын және үш сорғы станциясын салу жоспарланған. Сумен жабдықтау тұжырымдамасы ресурстарды қайта пайдалануға негізделген: тазартылған ағынды сулардың 30–40%-ын көгалдарды суаруға және өнеркәсіп қажеттіліктерін қамтамасыз етуге бағытталған техникалық мақсаттарға қайта пайдалану жоспарланып отыр<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. == Туризм және рекреация == Алатаудың туристік әлеуеті Алматы қаласымен және Алматы облысының рекреациялық аймақтарымен өзара байланыста қарастырылады<ref name="adilet-alatau-bas-zhospar">{{cite web |url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2400000388 |title=Алматы облысы Алатау қаласының бас жоспары туралы (негізгі ережелерді қоса алғанда) |website=adilet.zan.kz |publisher=Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Әділет» АҚЖ |date=2024-05-17 |accessdate=2026-05-13 |lang=kk}}</ref>. Алматы – Қонаев көлік дәлізі бойында орналасуы және Қапшағай су қоймасына жақындығы қаланы Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы туристік ағындарды тарату хабы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді<ref name="tengrinews-tourism">{{cite web |url=https://kaz.tengrinews.kz/my-country/otken-jyilyi-almatyi-oblyisyinyin-turistk-aleuet-kalay-356660/ |title=Өткен жылы Алматы облысының туристік әлеуеті қалай дамыды |website=Tengrinews.kz |publisher=Tengrinews.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref><ref name="24kz-alatau">{{cite web |url=https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/759858-alatau-kalasynyn-alar-asuy-kandaj |title=Алатау қаласының қалаға асуы қандай |author=Нысаналы Игыл, Асхат Каракойшиев |website=24.kz |publisher=24.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Алатау арқылы өңірдің негізгі табиғи нысандарына, соның ішінде Іле Алатауы ұлттық парктеріне, Шарын шатқалына, Көлсай мен Қайыңды көлдеріне қолжетімділік қамтамасыз етіледі<ref name="azattyq-ruhy-ecotourism">{{cite web |url=https://azattyq-ruhy.kz/society/99602-almatynyn-ainalasyndagy-ulttyk-tabigi-parkterde-ekologiialyk-turizm-kalai-damyp-zhatyr |title=Алматының айналасындағы ұлттық табиғи парктерде экологиялық туризм қалай дамып жатыр |website=Azattyq-ruhy.kz |publisher=Azattyq Rýhy |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref><ref name="elorda-nationalparks">{{cite web |url=https://elordainfo.kz/article/premer-ministr-ulttyq-parkterdegi-infraqurylymnyn-baiau-damuyn-synga-aldy |title=Премьер-министр ұлттық парктердегі инфрақұрылымның баяу дамуын сынға алды |author=Дәукен Тұрдашев |website=Elordainfo.kz |publisher=Elordainfo.kz |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Қалалық әуе мобильділігі жүйелерін (әуе таксиін) дамыту табиғи және мәдени көрікті жерлерге жету уақытын қысқартып, Алатауды трансшекаралық туристік бағыттарға ықпалдастыруға бағытталған<ref name="qazinform-evtol">{{cite web |url=https://qazinform.com/news/kazakhstan-purchases-evtol-electric-aircraft-to-launch-air-taxi-service-in-alatau-c726e7 |title=Kazakhstan purchases eVTOL electric aircraft to launch air taxi service in Alatau |website=Qazinform |publisher=Qazinform International News Agency |accessdate=2026-05-15 |lang=en}}</ref><ref name="egemen-airtaxi">{{cite web |url=https://egemen.kz/article/398641-alatau-qalasynda-aue-taksi-qyzmeti-iske-qosylady |title=Алатау қаласында әуе такси қызметі іске қосылады |author=Дана МЫРЗАҚАДІР |website=Egemen.kz |publisher=Егемен Қазақстан |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Алатаудың мастер-жоспарына сәйкес, қаланың өз туристік инфрақұрылымын дамыту негізінен Golden District (мәдени-іскерлік туризм) және Green District (экотуризм және белсенді демалыс) аумақтарында шоғырланады<ref name="kursiv-alatau-city">{{cite web |url=https://kz.kursiv.media/kk/2023-12-01/sbn-alatau-qalasy-2/ |title=Алатау қаласы қандай болады |author=Сабина Зәкіржанқызы |website=Kursiv.media |publisher=Kursiv.media |date=2023-12-01 |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Қала инфрақұрылымы Қапшағай су қоймасы жағалауының қолданыстағы әлеуетін толықтырып, заманауи саябақ аймақтарын, ойын-сауық кешендерін және халықаралық деңгейдегі қонақүйлерді қалыптастыруға бағытталған<ref name="caspian-group">{{cite web |url=https://caspian.kz/kz/project_groups/2 |title=Жобалар |website=Caspian.kz |publisher=Caspian Group |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. Ұзақ мерзімді даму болжамына сәйкес, 2050 жылға қарай қаланың жиынтық туристік ағыны жылына 4 миллионнан астам келушіні құрауы мүмкін<ref name="caspian-group">{{cite web |url=https://caspian.kz/kz/project_groups/2 |title=Жобалар |website=Caspian.kz |publisher=Caspian Group |accessdate=2026-05-15 |lang=kk}}</ref>. == Қаланың белгілі тумалары == [[Қанат_Бекмырзаұлы_Саудабаев|Қанат Саудабаев]] [[Назым_Абайқызы_Қызайбай|Назым Қызайбай]] [[Күпесбай Жампиисов]] [[Серікбай_Өрікбайұлы_Нұрғисаев|Серік Нұрғисаев]] [[Конусбаев,_Байгожа|Байғожа Қонысбаев]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] mwm1iccti2813h9svaatxqg3hoecygx 0 44891 3605171 3598427 2026-05-15T09:29:41Z RaiymbekZh 170385 3605171 wikitext text/x-wiki {{мағына|Байбек}} '''Байбек Ақшаұлы'''<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 ISBN 9965-607-02-8</ref> (1601, қазіргі [[Өзбекстан]] Республикасы Науаи облысы Нұрата ауданы — [[1676]], сонда) — би, [[Әйтеке би]]дің әкесі. [[Алшын]] тайпасынан тарайтын [[Төртқара]] руынан шыққан. Аталары Ораз, [[Сейітқұл Тоқпанұлы|Сейітқұл]] қажылар, әкесі Ақша, туысы [[Жалаңтөс]] есімдері [[Орталық Азия]]дағы түркі тілдес халықтарға аян, беделді тұлғалар болған. Байбек Ақшаұлы Мир-Араб медресесін бітірген. [[Хожант]] билеушісі [[Шығай]] ханның ордасында хатшылық қызмет атқарған. [[1626]] жылы [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы|Жалаңтөс баһадүр]] [[Самарқан]] әмірі болғаннан кейін, Байбек Ақшаұлы оның иелігіндегі елге келіп, Қызбибі тауының өңіріндегі елдің басын қосып, диқаншылыққа жұмылдырады. Сонымен қатар мал шаруашылығын өркендетуге де айрықша көңіл бөліп, Жалаңтөстің сарбаздарын жүйрік ат, күшті түйе көлігімен, азық-түлікпен үздіксіз жабдықтап отырады. Кейбір деректер бойынша, Байбек Ақшаұлы би жылқы мен түйенің тұқымын асылдандыру жұмысын ұйымдастырған. Ол өзінің қоластындағы және көршілес аудандардағы отырықшы, жартылай отырықшы және көшпелі [[қазақ]], [[өзбек]], [[тәжік]],[[қарақалпақ]]тардың ынтымағын жарастыруға көп күш жұмсаған. Қазақтарды ұлттық сана-сезімді, ата дәстүрді берік ұстауға тәрбиелеген. Халық Байбек Ақшаұлының әділ билігіне риза болып, оны "төрелі би, төре би" деп атаған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref><ref>СЫР ЕЛІ. Энциклопедия / Бас ред. Б.С. Каримова. 2-басылым. – Алматы: «Тау-Қайнар» ЖШС, 2023</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ би-шешендері]] b5x0ppr738x88o0z200yqnpxs4cn7hl 0 47911 3605206 3337225 2026-05-15T10:39:57Z Rasulbek Adil 176232 3605206 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Тасқала |сурет = Тасқала Арка.jpg |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =47 |lat_min =01|lat_sec = 48 |lon_deg =51|lon_min =54|lon_sec =24 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Атырау қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Атырау қалалық әкімдігі{{!}}Атырау |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Кеңөзек ауылдық округі{{!}}Кеңөзек |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны ={{өсім}}2971 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = тасқалалық, тасқалалықтар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = Населённые пункты городской администрации Атырау |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Тасқала}} '''Тасқала''' — [[Атырау облысы]] [[Атырау қалалық әкімдігі]]не қарасты [[Кеңөзек ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == [[Атырау]] қаласынан оңтүстікке қарай 6 км жерде, [[Жайық]]тың атыраулық Кеңөзек (Перетаска) тармағы бойында орналасқан. == Халқы == [[1989 жыл|1989 жылы]] елді мекенде 1619 адам тұрған.<ref>[https://books.google.kz/books/about/Itogi_vsesoi%CD%A1uzno%C4%AD_perepisi_naselenii.html?id=qTHtAAAAMAAJ&redir_esc=y 1989 жылғы Қазақ КСР бойынша Бүкілодақтық халық санағының қорытындылары. 3 том]</ref> [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 1668 адам (810 ер адам және 858 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 2971 адамды (1560 ер адам және 1411 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> == Тарихы == Іргесі 19 ғ-да қаланған<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>. == Әлеуметтік және мәдени нысандары == * '''Т.Амандосов атындағы орта мектеп''' * '''«Рауан» бөбекжай-балабақшасы''' * '''Спорт кешені''' == Діни ұйымдар == * '''Мәулімберген мешіті''' — 2004 жылы салынған. Жалпы ауданы 530, пайдалы көлемі 106 шаршы метр. 100 кісіге арналған. 3 бөлмеден тұрады, көлемі 74 шаршы метрлік үлкен залдан, имам және дәріс бөлмесінен тұрады. Қабырғасының биіктігі 5 метр. Биіктігі 12 метрлік бір мұнарасы, шеңбері 3 метрлік үлкен күмбезі бар, қалған екі күмбездің шеңбері 1 метрден.<ref>https://www.muftyat.kz/ru/mosque/2633/ «Мәулімберген» мешіті</ref><ref>[https://www.atyrauobl.kz/ Атырау облысының әкімшілік порталы]</ref><ref>[https://regions.vlast.kz/atyrau/kz Атырау облысы бөлімі]</ref> == Ауыл суреттері == {| class="wikitable" |- ! «Рауан» бөбекжай-балабақшасы !! Мәулімберген мешіті !! Спорт кешені |- | [[Сурет:Тасқала Балабақша.jpg|орта|200px|]] || [[Сурет:Тасқала Мешіт.jpg|орта|200px|]] || [[Сурет:Тасқала. Спорт кешені.jpg|орта|200px|]] |} {| class="wikitable" |- ! Тасқала ауылы !! Тасқала ауылы. Полиция үйі |- | [[Сурет:Тасқала ауылы.jpg |орта|400px|]] || [[Сурет:Тасқала. Полиция үйі.jpg|орта|400px|]] |} == Ауыл көшелері == * Алғабас (Алгабасская) көшесі * Ардагер көшесі * Бейбітшілік (Мир) көшесі * Жастар (Молодёжная) көшесі * Кеңес (Советская) көшесі * Комсомол (Комсомольская) көшесі * С. Қосыбаев (Садовая) көшесі * Е. Молдашев (Набережная) көшесі * Орталық (Центральная) көшесі * Ұлан (Пионерская) көшесі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Атырау қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Атырау қалалық әкімдігі елді мекендері]] mvyqm9otao2dd1d62n5347lqu3obgw3 0 51472 3604964 3581565 2026-05-14T14:11:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3604964 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Stamps of Kazakhstan, 2010-03.jpg|нобай]] [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 201.jpg|нобай]] '''Бәйге''' — ұлттық спорт ойындарының бір түрі. [[Ат спорты]]ның бұл түрі түркі тектес басқа халықтарда да бар. Мысалы, Бәйге [[өзбек]]терде “пайга”, [[қырғыз]]дарда “чабыш” деп аталады. Кейбір деректер бойынша, 15 ғ-дың 70-жылдарында Керей мен Жәнібек сұлтандар [[Қазақ хандығы]]н құрғанда, [[Шу өзені]]нің жағасында, [[Тұлпарсаз]] деген жерде бәйге ұйымдастырған. Осы кезден бастап Бәйге қазақ халқының алқалы жиындарының (тойлардың, астардың, т.б.) ажырамас құрамдас бөлігіне айналған (қ. [[Сауын айту]]). Бұрын бәйгеге қосылған аттар түстік, күндік жерге, ұзақ қашықтықтарға шабатын (қ. Аламан бәйге). 1957 жылы [[Қазақстан]]да қабылданған ереже бойынша [[құнан бәйге]] 1200, 1500, 1600, 1800, 2000 м, [[дөнен бәйге]] 2400, 3000, 3200, 4000, 4800 м, [[ат бәйгесі]] 5000, 8000, 10000 м қашықтықтарда өткізіледі. Көбінесе, қашықтық төрешілер алқасының шешімі бойынша [[бәйгеалаң]] ([[ипподром]]) айналымының ұзындығына байланысты белгіленеді. Бәйгеге мал дәрігерінің қарауынан өткен аттар жіберіледі. Жарысқа қатысушылардың кеудесіне және арқасына нөмірлер тағылады; шабандоз жеңіл, ыңғайлы, белгісі бар ұлттық киім киеді. Аттың [[ер-тұрман]]ында, [[шабандоз]]дың киімінде адам жарақаттанатындай заттар болмауы тиіс. Бәйгеге қатысушы атын оздыру үшін өзі білетін, ережеде рұқсат етілген тәсілдердің бәрін қолдануына болады. Ал қатарласып келе жатқан атқа қамшысын тигізуге немесе қамшысын үйіріп басқа аттарды жасқауға, айқайлауға, ысқыруға, жарыс жолынан шығып кетуге, оның айналмаларынан төтелеп өтуге болмайды. 1-ші орын мәреге атының тұмсығы бірінші іліккен шабандозға, қалған орын аттардың келу ретіне қарай беріледі. Қазақ халқы Бәйге аттарын ерекше күтімге алған. [[Құлагер]], [[Ақбақай]], [[Маңмаңгер]] сияқты сәйгүліктерді ән-жырға қосқан. Бәйгеде жеңімпаздарды анықтау үшін қатысушылардың алған орындарына сәйкес, яғни бірінші орын дағы – бір, екінші орындағы екі, үшінші орындағы үш, т.с.с. ұпай алады. Егер жарыс аттары көп болып, бірнеше топқа бөлініп жіберілсе, онда орындар әрбір бәйгеге қатысушы шабандоздың көрсеткен уақыты бойынша анықталады. Егер сөреден бірдей уақытта өтсе, қай сәйгүліктің басы сәл ғана алда болса сол спортшының жеңіске жеткені бо-лып есептеледі. Топтан озған тұлпарлар туралы халқымыздың [[ауыз әдебиеті]]нде, [[эпос]]тық жырларында, [[мақал-мәтелдер]]інде көп айтылады.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20061009185332/http://www.sati.archaeology.nsc.ru/Home/pub/Data/?html=sv48.htm&id=623 Народные игры казахов Южного Алтая] * [http://www.unesco.kz/heritagenet/kz/content/duhov_culture/holidays/nar_holiday.htm Казахские народные праздники и игры]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223070600/http://www.unesco.kz/heritagenet/kz/content/duhov_culture/holidays/nar_holiday.htm |date=2007-12-23 }} {{wikify}} [[Санат:Қазақ ұлттық спорты]] [[Санат:Ат спорты]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] {{stub}} 0fl7cvdegn91scmchq98jrfvq4sidk2 0 56315 3605107 2143256 2026-05-15T06:09:11Z 1nter pares 146705 3605107 wikitext text/x-wiki {{Қысқа мақала}} [[Сурет:1Lats Spriditis.png|thumb| alt=A.| '''''Лат'''''.]] '''ЛАТ''' — [[Латвия]]ның бұрынғы (''2004 ж. мамырға дейінгі'') ақша өлшемі, 100 [[сантимге]] тең. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Ақша]] tbib9wwzlug4twz9kltp6ypdbxj3t2l 0 58071 3605109 2110401 2026-05-15T06:10:34Z 1nter pares 146705 3605109 wikitext text/x-wiki {{Қысқа мақала}} '''Дабылдағыш''' (Сигнализация) — дабыл беретін құрылғы немесе тетік; дабыл беру процесі.<ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, V-том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} naxaaihvfbrrjwdiu9y7sc1t7fk37mm 0 58114 3605108 2152016 2026-05-15T06:09:57Z 1nter pares 146705 3605108 wikitext text/x-wiki {{Қысқа мақала}} '''Дамезанс''' — шарап сақтауға арналған ыдыс.<ref>[[Қазақ тілі терминдер сөзді]], І-том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Ыдыстар]] 8nqovkig8bvybz1vuo1w1nrcf73rm9w 0 79161 3605208 2125680 2026-05-15T10:42:35Z Ерден Карсыбеков 3744 3605208 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Metric system adoption map.svg|нобай|Метрлік жүйені негізгі жүйе ретінде қолданатын мемлекеттер жасылмен белгіленген]] '''Өлшемдердің метрлік жүйесі''' — [[ұзындық]]тарының негізгі өлшем бірлігі [[метр]] болып саналатын [[физикалық шама]]лар [[Бірліктер жүйесі|бірліктерінің]] жиынтығы. Алғашқыда бұл жүйеге метрмен қатар келесі бірліктер енген: [[аудан]] үшін – шаршы метр, [[көлем]] үшін – куб метр, [[масса]] үшін – [[килограмм]] (температурасы 4°С, көлемі 1 дм³ судың массасы), [[сыйымдылық]] үшін – [[литр]]. Өлшемдердің метрлік жүйесінің ерекшелігі, мұнда еселік және бөліктік шамалар ондық қатынастармен ажыратылады және оларды көрсететін [[кило]], [[гекто]], [[дека]], [[деци]], [[санти]] және [[милли]] қосымшалары қабылданған.<ref>"Қазақ Энциклопедиясы"</ref> 1. Физикалық шамалардың өлшем бірліктері бірден айқындалған жоқ. Бүгінгі қолданылып жүрген бірліктер - тарихи дамудың жемісі. Ертеде әр ел әр түрлі өлшемдер қолданып келді. Мысалы, қазақтар ұзындықты өлшеу үшін: [[қарыс]], [[елі]], [[сүйем]], [[табан]], [[құлаш]], шақырым сияқты бірліктерді пайдаланды. Сондай-ақ орыстың 1 [[верста]] аралығы 500 құлашқа (саженъ) тең. [[АҚШ]] пен [[Англия]]да осы уақытқа дейін ұзындықтың [[миля]], [[ярд]], [[фут]], [[дюйм]] деген бірліктері қолданылады. Өлшем бірліктердің осындай ала-құлалығы бір өлшемнен екінші өлшемдерге өтуді қиындатып, ұзақ есептеулерді талап етеді. 2. Өлшем бірліктердегі жүйесіздік халықтар арасындағы сауда-саттықты қиындатып, өнеркәсіптің дамуына нұқсан келтірді. Міне, осыған байланысты 1793 жылы [[Франция]]да өткен [[Метрлік конвенция|Конвенцияда]] "Өлшемдердің метрлік жүйесін'' енгізу туралы аса маңызды шешім қабылданды. Оның негізіне ұзындықтың бірлігі метр алынды. Метр эталонында: ''Барлық уақытта, барлық халықтар үшін''! деген сөз қашап жазылды. Кейінірек (1875) өлшемдердің метрлік жүйесін көптеген елдер қабылдады. Оның негізінде өлшеулердің барлық салаларын қамтитын [[Халықаралық бірліктер жүйесі]] жасалды (1960). Ол қысқаша SI ({{lang-fr|Systeme International}}) деп белгіленеді. Халықаралық бірліктер жүйесінде (SI) жеті негізгі бірлік, солардың ішінде ұзындық бірлігі - [[метр]] (м), масса бірлігі - [[килограмм]] (кг), уақыт бірлігі - [[секунд]] (с) бар. Басқа бірліктер бұлардан шыққан туынды бірліктер болып табылады. Мысалы, аудан бірлігіне - [[шаршы метр]] (м2); көлем бірлігіне - [[куб метр]] (м3) алынады. 3. Өлшемдердің метрлік жүйесінің негізіне барлық халықтардың санау тәсілдеріне ортақ ''ондық принциптің'' алынуы - оның ең басты артықшылығы. Расында да, ''ондық принцип" бойынша барлық еселенетін немесе бөлінетін бірліктер негізгі бірліктерді 10 санына көбейту немесе бөлу арқылы алынады. Осыған байланысты тіркес сөздердің ондық жүйесі жасалған. Мысалы, [[кило]] тіркесі мыңды білдіретін болғандықтан: * 1 километр (км) = 1000 [[метр]] (м); * 1 килограмм (кг) = 1000 [[грамм]] (г); * 1 киловольт (кВ)=1000 [[вольт]] (В) деп жазамыз. Сол сияқты [[милли]] тіркемесі мың бөліктің бір бөлігін білдіреді: * 1 миллиграмм - 1 [[грамм]]ның мыңнан бір бөлігі; * 1 миллиметр - 1 [[метр]]дің мыңнан бір бөлігі; * 1 миллилитр - [[литр]]дің мыңнан бір бөлігі, т.с.с. Өлшемдердің метрлік жүйесі бір өлшемнен екінші өлшемге өтуді, соның ішінде квадраттық және кубтық бірліктерге ауысуды жеңілдетеді. Мысалы, 1 м =100 сантиметр (см) болғандықтан, 1 м² =100² см² =10 000 см², сондай-ақ 1 см = 10 миллиметр(мм) немесе 1 мм=1 см: 10=0,1 см болғандықтан, 1 мм³ = (0,1 см)³=0,1³ см³ = 0,001 см³.<ref>Физика және астрономия. - Алматы: Атамұра,2007.ISBN 9965-34-634-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Метрология]] sjzqtwc4zd86bxjk5j7vpsvsdt7i4m2 0 81460 3604934 2888122 2026-05-14T12:48:54Z Amherst99 4439 /* */ 3604934 wikitext text/x-wiki '''Әскери-өнеркәсіп кешені''' ({{lang-ru|военно-промышленный комплекс}}, {{lang-en|military–industrial complex}}) — ірі әскери-өнеркәсіп монополияларының және милитаристік реакциялық [[держава]]лардың [[мемлекеттік аппарат]]тарының одағы. .<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Әскери іс}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әскери іс]] 3sn8p7h2ssstq5lexuyqcslx0f39dvi 3604946 3604934 2026-05-14T13:31:12Z 1nter pares 146705 3604946 wikitext text/x-wiki '''Әскери-өнеркәсіп кешені''' ({{lang-ru|военно-промышленный комплекс}}, {{lang-en|military–industrial complex}}) — ірі әскери-өнеркәсіп монополияларының және милитаристік реакциялық [[держава]]лардың [[мемлекеттік аппарат]]тарының одағы. .<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub:Әскери іс}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әскери іс]] t7qzjjybqjvdkk7lstawnzmgovjz5r1 0 93188 3605062 3530681 2026-05-14T21:19:05Z ~2026-28989-61 181236 3605062 wikitext text/x-wiki '''Айбатыр Самиғоллаұлы Сейтақ''' — ақын, журналист, [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі ([[2001]]), [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан журналистер одағының]] мүшесі. Қазақстан Президенті стипендиясының иегері ([[1999]]). 1984 жылы М.Горький атындағы (қазіргі Жәңгір хан) орта мектепті, 1989 жылы А.С.Пушкин атындағы Орал педагогика институтының (қазіргі М.Өтемісұлы атындағы Батыс Қазақстан университеті) филология факультетін бітірген. 2006 жылы Орталық-Азия университетін тәмамдап, заңгер мамандығын алды.<ref>https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1670</ref> == Еңбек өтілі == * [[1989|1989 - 1991]] жылы [[Орал]] педагогикалық институтын бітірген соң, еңбек жолын Батыс Қазақстан облыстық телерадиокомитетінде бастап, режиссердің ассистенті, облыстық радио редакторы қызметін атқарды * [[1991]]-[[1997]] жылы [[Қостанай]] облыстық телерадиокомпаниясының арнайы шақыруымен Қостанай қаласына қоныс аударып, теледидар редакторы болып жұмыс істеді. Лауазымға тағайындалғанын қабылдай алмай, бәсекедегі жеңілісті көтере алмай, сыбайласымен бірге басшыға шабуыл жасауымен ерекшеленді. компаниясында қызмет істеді. * [[1997]]-[[2000]] жылы [[Астана қаласы|Астанада]] «Сарыарқа» журналы Бас редакторы Н.Ораздың шақыруымен Ақмола қаласына көшіп келіп, аталған журналдың бас редакторының орынбасары болды. * 1998-2000 жж. «Жас Алаш» газетінің Астана қаласындағы меншікті тілшісі, Қазақ ақпарат агенттігінің тілшісі қызметтерін атқарды. * 2000 жылы 30 мамырда Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Аппаратына Баспасөз қызметінің консультанты болып қызметке кірісті. * 2012-2016 жж. ҚР Парламенті Мәжілісі Аппараты Редакциялау және аударма бөлімінің сектор меңгерушісі болды. * 2016 жылдың 18 шілдесінен бастап Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінде қызмет істейді. == Шығармашылығы == 1993 жылдан Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. 2001 жылдан – Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. 1998 жылы Сәкен Сейфуллин атындағы кітапхана жанынан құрылған «Жас қалам» клубының алғашқы жетекшісі және ұйымдастырушысы. Өлең жазуды 7 сыныпта бастаған. 1988 жылы «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газеті өткізген «Жыр-жарыс» бәйгесінің жүлдегері, 1990 жылы Жұбан Молдағалиевтің 70 жылдығына арналған мүшайраның жеңімпазы. 1993 жылы Бұқар жыраудың 325 жылдығындағы мүшайрада үшінші орынды иеленген. 1996 және 2000 жылдары «Сорос-Қазақстан» халықаралық қоры ұйымдастырған ақындар байқауының лауреаты. 1999 жылы Қазақстан Жазушылар одағының ұсынуымен ҚР Президентінің стипендиясына ие болды. Өлендері бірнеше жыр топтамаларына енген. «Ғұмырнама» – алғашқы жыр жинағы (1997 ж. «Жазушы» баспасы).<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> Екінші кітабы – «Ай мен ару» («Жазушы» баспасы, 2004 ж.) == Марапаттары == * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» /2005ж./ * «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» /2006ж./ * «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» /2020ж./ * «Ерен еңбегі үшін» /2021ж./ медалдарымен марапатталған. * Қоғамдық «Бауыржан Момышұлы» Намыс медалінің иегері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Ақындар]] 4djgkqat5bwcq90mihedl5qkssng49m 3605063 3605062 2026-05-14T21:23:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-28989-61|~2026-28989-61]] ([[User talk:~2026-28989-61|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3522441 wikitext text/x-wiki '''Айбатыр Самиғоллаұлы Сейтақ''' — ақын, журналист, [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі ([[2001]]), [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан журналистер одағының]] мүшесі. Қазақстан Президенті стипендиясының иегері ([[1999]]). 1984 жылы М.Горький атындағы (қазіргі Жәңгір хан) орта мектепті, 1989 жылы А.С.Пушкин атындағы Орал педагогика институтының (қазіргі М.Өтемісұлы атындағы Батыс Қазақстан университеті) филология факультетін бітірген. 2006 жылы Орталық-Азия университетін тәмамдап, заңгер мамандығын алды.<ref>https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1670</ref> == Еңбек өтілі == * [[1989|1989 - 1991]] жылы [[Орал]] педагогикалық институтын бітірген соң, еңбек жолын Батыс Қазақстан облыстық телерадиокомитетінде бастап, режиссердің ассистенті, облыстық радио редакторы қызметін атқарды * [[1991]]-[[1997]] жылы [[Қостанай]] облыстық телерадиокомпаниясының арнайы шақыруымен Қостанай қаласына қоныс аударып, теледидар редакторы болып жұмыс істеді. компаниясында қызмет істеді. * [[1997]]-[[2000]] жылы [[Астана қаласы|Астанада]] «Сарыарқа» журналы Бас редакторы Н.Ораздың шақыруымен Ақмола қаласына көшіп келіп, аталған журналдың бас редакторының орынбасары болды. * 1998-2000 жж. «Жас Алаш» газетінің Астана қаласындағы меншікті тілшісі, Қазақ ақпарат агенттігінің тілшісі қызметтерін атқарды. * 2000 жылы 30 мамырда Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Аппаратына Баспасөз қызметінің консультанты болып қызметке кірісті. * 2012-2016 жж. ҚР Парламенті Мәжілісі Аппараты Редакциялау және аударма бөлімінің сектор меңгерушісі болды. * 2016 жылдың 18 шілдесінен бастап Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінде қызмет істейді. == Шығармашылығы == 1993 жылдан Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. 2001 жылдан – Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. 1998 жылы Сәкен Сейфуллин атындағы кітапхана жанынан құрылған «Жас қалам» клубының алғашқы жетекшісі және ұйымдастырушысы. Өлең жазуды 7 сыныпта бастаған. 1988 жылы «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») газеті өткізген «Жыр-жарыс» бәйгесінің жүлдегері, 1990 жылы Жұбан Молдағалиевтің 70 жылдығына арналған мүшайраның жеңімпазы. 1993 жылы Бұқар жыраудың 325 жылдығындағы мүшайрада үшінші орынды иеленген. 1996 және 2000 жылдары «Сорос-Қазақстан» халықаралық қоры ұйымдастырған ақындар байқауының лауреаты. 1999 жылы Қазақстан Жазушылар одағының ұсынуымен ҚР Президентінің стипендиясына ие болды. Өлендері бірнеше жыр топтамаларына енген. «Ғұмырнама» – алғашқы жыр жинағы (1997 ж. «Жазушы» баспасы).<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> Екінші кітабы – «Ай мен ару» («Жазушы» баспасы, 2004 ж.) == Марапаттары == * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» /2005ж./ * «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» /2006ж./ * «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» /2020ж./ * «Ерен еңбегі үшін» /2021ж./ медалдарымен марапатталған. * Қоғамдық «Бауыржан Момышұлы» Намыс медалінің иегері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Ақындар]] judbjmegqc0t6xp2zzdnocapvi6tlcc 0 98191 3604956 3604870 2026-05-14T13:41:51Z 1nter pares 146705 3604956 wikitext text/x-wiki '''Қазақ биі''' — жеке биші орындайтын халық биі. Музыкалық өлшемі ²/₈ Ырғағы екпінді, жылдам. Қалмақ билері әсерінен ("қалмақтар былай билесе, қазақтар осылай билейді", - деген достық әзілден) туған. 1934 жылы [[Алматы]]да өткен [[ауыл шаруашылығы]] слетінде атыраулық биші [[Оразғалиев|Ж.Оразғалиев]] орындайды. "Қазақ биі" аяқ-қол қимылынан иық қимылы басым, ойнақы қозғалысқа негізделген.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Тарихы == [[Қазақстан]]да би өнері [[ХХ ғасыр]]да пайда болып, халықтың рухани байлығына айналған.Қазақтың халық биі- [[қаражорға]]. Халық күйі "қаражорғаға" би сонау [[1930]]-жылдардан бері қойылып келе жатыр7<ref>https://articlekz.com/kk/article/23673</ref> == Қазақ халық биі материалдық емес құндылық == Халық өмiрi қоғамның әлеуметтiк-экономикалық әрекетi арқылы ғана қалыптасып қоймай, сонымен бiрге мәдени, рухани-эстетикалық таным-түсiнiгi де шыңдалып отырады. Қазақ халқының басқа рухани мұрасы сияқты, би өнерi жайындағы деректер мен мұрағаттар да тым әрiден бастау алады. Қазақ халық би мәдениеті ерте заманнан-ақ қалыптасып, халқымыздың аса бай ауыз әдебиетiмен, ән-күйлерiмен, дәстүрлi тұрмыс-салтымен бiте қайнасып келе жатқан мәдени мұрасы ретінде құнды. Бқл жөнінде белгілі қоғам қайраткері, ғалым-этнограф Өзбекәлі Жәнібеков: «Халықтың көркемдiк жетiстiгiнiң бiр көрiнiсi ретiндегi би өнерi өзінiң эстетикалық болмысында қазақ жұртының жалпы дүниетанымына сай арман мұраттарын бейнелейтiн қимылдар жүйесiн қалыптастырды» - деп көрсеткен. Қазақ халқы бiзге жеткен бүгiнгi дәстүрiмен ежелгi би өнерiн өзiнiң рухани қазынасына қосып, ғасырлар белесiнен алып өткені белгілі. Көп салалы өнерiмiздiң iшiнде халқымыздың рухани тарихымен бiрге жасасып, бiте қайнасып, даму мен қалыптасудың сан-қилы өткелдерiнен өткен би өнерiнiң алар орны ерекше екенi сөзсiз. Ел тарихының қай кезеңiнде болмасын өнердiң атқаратын қызметiнің мол болғаны белгілі. Оның танымдық мұрат-мақсатымен бiрге, тiрлiгiндегi қоғамның рухани мәнi де жоғары болды. Олай болса, басқа өнер түрлерiмен қатар би өнерiнің де қазақ халқының ғасырдан-ғасырға ұласып, атадан-балаға мұра болып келе жатқан рухани байлығы екеніне көз жеткізіп отырмыз. Біз биді тек қимыл-қозғалыс жиынтығы ретінде ғана қарастыра алмаймыз. Себебі ол халықтың дүниетанымының, тұрмыс-салтың, эстетикалық талғамының, рухани қажетілігінің көрінісі ретінде көреміз. Адам баласы өмiр сүрген ортасын жәй ғана пайымдап қоймай, оны өз қажеттiлiгiне байланысты өзгертіп, дамытып отырған. Адамзаттың философиялық көзқарасы, өмiрдi зерделеуi, дiнi мен тiлi, ұлттық психологиясы мәдениетпен бiте қайнасқан. Қай ұлттың болмасын мәдениетiн алсақ та, ондағы салт-дәстүрлер жүйесiне бiрден назарымыз ауады. Әр халықтың салт-дәстүрiнiң өзi рухани қажеттiлiктен туындайды. Рухани-мәдени қажеттiлiк материалдық игiлiктердi қамтамасыз еткеннен кейiн барып пайда болатыны дәлелдеуді қажет етпейтiн аксиома. Ал материалдық қажеттiлiктен туындаған мәдениет үлгiлерi талай ғасырды артқа тастап бiзге жеттi. Дала қазақтарының өмірін бiлдiретiн, тұрмыс-тiршiлiгiн, еңбек әрекеттерiн, аңшылық өнерiн, әскери дағдысын көрсететiн қарапайым қимылдардан түзелген қазақ биi халықтың мәдениетi мен рухани талаптарын көптеген ғасырлар бойы қанағаттандырып келедi. Өзiн қоршаған табиғаттан алған әсерiн ишара, емеурiн, қимыл әрекеттерi арқылы жеткiзiп отырған бiздiң ата-бабамыз осының барлығын өз рухани байлығына айналдыра отырып, артына мұра етіп қалдыра бiлдi. Бүгінгі таңда сонау көне дәуiрден бастау алатын халқымыздың сан қырлы мәдениетi, өзiндiк салт-дәстүрi ұрпақ игiлiгiне айналды. Әр дәуiрде өмiр кешкен ғұламалар халық шығармашылығының шын мәнiн түсiне отырып, оны зерттеп-зерделеуде үлкен үлес қосқаны анық. Олай болса, келер ұрпақ алдында халықтың өткен өмiрi мен мәдениетiн оқып үйренуде талмай еңбек ету мiндетi тұр. Бүгінгі күні қазақ би мәдениетін зерттеп, зерделеуде дұрыс бағыт ұстанып, қарастыру үрдісі белең алуда. Қазақ биі өнерiнiң мазмұндық ауқымы кең. Халықтың күнбе-күнгi өмiр салты осы өнердiң тақырыбының сарқылмас қайнар көзiне айналды. Қазақ биі шығармашылығын ұлттық мәдениетiміздің келелi бiр тармағы деп бiлген жөн. Ол халық шығармашылығымен қоса кәсiби сахна өнерiнiң дамуына да үлкен үлес қосып келедi. Қазақ халқының мәдени мұрасында барлық өнер түрлерiнiң ең керемет үлгiлерi талай халық шеберлерiнiң дарындылығының арқасында дерлік қамтылып, осынау рухани байлық бiзге жетiп отыр. Ал, қазақ биі өнерiне арқау болған «бақсы ойыны» әрбiр тарихи кезеңде әр түрлi сипатқа ие болып отырғаны белгiлi. Олар қобыз аспабы мен бiрге ұрмалы музыкалық аспаптардың көмегiмен де өздерiнiң бақсылық, балгерлiк үрдiстерiн күшейтiп отырған. Оған фольклорист Ә.Диваевтың: «Қатты ащы дыбыс шықты. Бақсы атып тұрып шыр көбелек айнала бастады, тек үстiне киген бешпентiнiң етегi ғана көрiнедi»,– дей келiп, өз ойын: «… қазақ бақсылары қобыздарының сүйемелдеуiмен ән айтып, би билейдi» - деп жазған деректерi дәлел бола алады. Қазақ халық билерiнiң байырғы нұсқалары бiздiң заманымыздан бұрынғы дәуiрлерге саяды. Ежелгi замандарда «бақсы ойынымен» тығыз байланыста пайда болған би ұлттық өнердiң басқа түрлерi сияқты көшпелi тайпалардың тұрмысына берiк енiп, олардың әдет-ғұрпы мен iс-әрекетiн бейнелейтiн өнердiң бiрiне айналды. Таңбалы тастардағы билеп жүрген адамдардың сұлбалары қазақ жерiн мекендеген тайпалардың әдет-ғұрпында би мен музыканың бiрге дамығандығының дәлелi болады. Бұл секiлдi алғашқы би нұсқалары табиғатты бақылау мен еңбек қимылдарына байланысты туған түрлi қозғалыстар мен әр қилы мимикалық элементтерiмен қамтылған. ХI ғасырда ғұмыр кешкен Махмуд Қашқаридың «Диван Луғат ата-түрiк» деп аталатын ғажайып еңбегiн еуропалықтар «Кодекс команикус» (латынша «кумандардың» яғни қыпшақтардың кiтабы» сөздiк) деп атайды. Осы кiтапта билеймiн, билеп келiп табынамын» деген сөздер барын би өнерiн зерттеушi ғалымдар (3, 57 б.; 4, 10 б.) көрсеткен. Олай болса би өнерi халықпен бiрге жасасып келе жатқан рухани мұрасы. Бүгінгі күнгі сахналық қазақ би өнерінің дамуына фольклорлық материалдар негіз болып отыр. Көрнектi ғалым Әуелбек Қоңыратбаев «...ең алдымен фольклор-синкреттiк өнер. Оның бойында халықтың тұрмыс-салты, театр, сөз, би және ән-күй өнерi бiр-бiрiнен дараланбай, тұтас күйiнде көрiнедi»,– дейдi. Фольклор өз тарапынан өнегелiлiк пен эстетикалық көзқарасты қалыптастырып, ұрпақ тәрбиелеуде айрықша орын алады. Оның ықпалымен қазақ әйелдерi өз мiнез-құлқында ұяңдық пен игiлiктi, мейiрбандық пен адамгершiлiк қасиеттi, абырой мен батылдықты бойына сiңiрдi. Қазақ қыздары жiгiттермен бiрге «Алтыбақан», «Ақ сүйек», «Қара құлақ», «Айгөлек» ойындарына қатыса алған. Сондықтан болар қазақ әйелi ер азаматтармен қатар, жерiн жаудан қорғаған, ел басқарған, бетiн бүркемей айтысқа шыққан. Ал, фольклорлық би өнерi бiр орнында тұрып қалмай, ұлттық дәстүрдi сақтай отырып, халықтың би мәдениетiн қалыптастырып, жаңа рухани байлығын жасауда өмір бойы үнемі даму процесiнде жүріп келеді. Фольклор – халықтың қиялдауы, образдауы арқылы тарихи өмiрiмен тiкелей байланысты туындайтын шығармашылық деп қарайтын болсақ, би өнерiнің де бастауы тереңде жатыр. Бiзге оның канондық түрлерi жетпедi. Бiрақ, халық арасында тақырыптық мазмұны, образдық суреттемелерi сақталған. Олай болса би өнерi ғасырлар бойы басқа өнер түрлерiмен сабақтастықта дамып, жетiлiп отырды. Қазақ биiн билеуде ұзақ жылдар бойы еңбек еткен белгiлi бишi Үсен Мақанның және Тойған Ізімнің репертуарындағы фольклорлық тақырып олардың шығармашылықтарының негiзiн қалады. Жұптасып билеген бұл бишiлер ХХ ғасырдың 80-жылдары «Қазақтың фольклорлық-этнографиялық билерi» атты бағдарламасын көрермен назарына ұсынды. Осы бағдарламада балетмейстер О.В.Всеволодская-Голушкевичтiң қиялдау тәсiлi арқылы қойған «Жезтырнақ» биiнде сұлу қыздың жезтырнаққа айналған бейнесi көрсетiлдi. Көшпелi өмiрден туған бұл мифтiк образ қазақ халқының өз ұғымына жақын болатын. Ал, Үсен Мақанның жеке орындауындағы «Ортеке» биi елiктеуден туған би. Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып халық биiнiң синкреттiк түрде пайда болуымен, қалыптасуы тарихи кезеңдер мен тiкелей байланысты болды деген ой түйемiз. Осы тұста айта кететiн тағы бiр жәйт, би өнерiнiң синкреттiк түрде дамуы, басқа өнер түрлерiн насихаттау мен ақпараттық түрде бекiту және кейiнгi ұрпаққа жеткiзу процесiнде зор роль атқарып отырғандығы. Бұған I.Омаровтың «Кең дала төсiнде еркiн желмен жарысып, ат құлағында ойнаған ел азаматтарының қимылында, жүрiс-тұрысында, әдет-салтында би үшiн қажеттi элементтер жеткiлiктi болатын», – деген ойы дәлел бола алады (6, 203 б.). Біз қазақ биiне де ән-күй сияқты халықтың салт-санасымен бiте қайнасқан ел мұрасы ретінде қарауымыз керек. Қазақстанның халық суретшiсi, алғашқы кәсiби бишiлерiмiздiң бiрi, би өнерiнiң дамуында тер төккен азамат Ә. Ысмайловпен әңгiмелескенде: «Егер қазақ биiнiң түп тарихын зерделегiмiз келсе, қыпшақ билерiне соқпай кетуге болмайды. Ертеде қыпшақ билерi сырт елдерге де мәлiм болған. Бағдат, Дамшық сияқты араб шаһарларындағы мейрам-тойлардың, салтанатты мерекелердiң қызықты ойындарының бiрi осы қыпшақ билерiнiң көп элементтерi қазiргi балқар, қарашай, құмықтарда сақталған», – деген. Жергiлiктi тұрмыс-салт ерекшелiктерiне орай көрiнiс берген би өнерi жайлы деректердi этнографтардың естелiктерiнен, тарихи мәлiметтерден, тiлдiк қордан, халық музыкасында сақталып қалған би әуендерi мен халық билерiнен, ғылыми еңбектерден кездестiруге болады. Фольклорлық материалдарды iздеп, жинастыра келе сахналық қазақ би үлгiлерiн жасауға болатыны белгілі. Қазақтың би фольклоры ұлттық хореография өнерiнiң дамуына өз үлесiн қосып келедi, болашақта да осы өнердiң тұғыры бола беретiнi сөзсiз. Дамудың белгiлi бiр кезеңдерiне өту барысында тарихи тәжiрибелер, өнердiң озық үлгiлерi одан әрi жетiлiп шыңдала түспек. Сол халыққа тән көркемдiк стиль қалыптаспақ. Мұнсыз өзiндiк өрнегi бар рухани мұра болмақ емес. Мысалы, сахналық үлгіде қойылған «Сайыс» биiне Хантаудың оңтүстiк батысындағы «Теректiсай» аңғарындағы петроглиф негiз болды. Нүктелi таңбамен салынған петроглифте найза ұстаған екi ер адам мен бiр әйел суреттелген. (Бұл сурет А.Медоевтың кітабында көрсетілген). Алыстан, жәй басталатын музыкамен осы үш мүсiнге жан бiтiп, ырғақпен үйлестiк тауып, жансыз сурет қозғалысқа түседi. Халықтың көркемдiк ойының, эстетикалық көзқарасымен тығыз байланыста болуы табиғи құбылыс. Би өнерін материалдық емес құндылық ретінде қарастыра отырып, би арқылы ұлттың өмірінде қолданысқа ие дүниелердің де қалай дайындалатыны дене пластикасы арқылы іске асырылғанын сахнадан көріп жүрміз. Шындығына келгенде «Алаша тоқу», «Кестелеу», «Киіз басу» билері бүгінгі күнге дейін сақталып келген қолданбалы өнер түрлерінен туындап отырған сахналық билер болғанымен жастардың санасына ұлттың эстетикалық көзқарасын білдіретін, ерекшеліген көрсететін құндылықтар екені сөзсіз. Бүгінгі күнгі биленіп жүрген билердің негізі – алғашқы кәсіби балет артисі, алғашқы кәсіби балетмейстер Дәурен Әбіровтің халық биін зерттеп, зерделеуінің жемісі ретінде көрінетін балетмейстерлік жұмысы деуіміз керек. Уақыт өткен сайын заман талабына сай сахналық қазақ биінің қойылымдары да өзгеріске ұшырап отырары белгілі. Сахналанған фольклорлық билердің алуан түрін Мемлекеттк «Алтынай» би ансамблінің репертуарынан көруге болады. Ансамбль репертуарындағы «Бақсы ойыны», «Қоштасу», «Жезтырнақ», «Сайыс», «Құсбегі-дауылпаз», «Киіз басу» т.б.қойылымдар халық арасынан жиналып, өңделе сахнаға жол тартқан билер. Бүгінгі күні елдің барлық аймақтарында кәсіби би ансамбльдері бар. Бұл ансамбльдердің репертуарларыны да осындай ұлттық нақышта қойылған билерге негізделген. Ерте заманна ауыз әдебиетімен, музыкамен, ойын түрлерімен синкреттік түрде дамып, халықтың рухани қазынасына айналған би өнері бүгінгі күні әлем халықтарының сүйсіне көретін өнер түріне айналып отыр. Қытай Халық Республикасындағы қазақтардың қалың орналасқан Алтай өлкесінде «Қаражорға» биімен қатар «Аю би», «Қаз биі», «Тырна биі», «Бүркіт биі» сынды халықпен бірге жасасып келе жатқан би түрлері кең тараған. Осы елдегі ағайынның арасында би өнері үлкен құрметке ие. Негізінен халықтың тұрмысымен астасып келе жатқан осы билер атадан балаға мұра болып келеді. Халқтың ежелден келе жатқан биінің бірі «Аю би» немесе «Жорға аю» деп аталған. «Аю би» Қазақстан территориясын сақталмаған. Негізі аю биінің өзі орманды, таулы өңірде туындаған болар деген ойға келеміз. Себебі, осы аңға байланысты билер бүгінгі күнге дейін Қытай Халық Республикасының таулы аймақты Алтай өлкесін қоныстанған қазақтардаң арасында сақталған. Қазақ халқының ежелгі би өнерінен бүгінгі күнге жеткен үлгілерінің бар екеніне көз жеткізіп отырмыз. Алтай өңірінің Қаба қаласы жанындағы Көлбай ауылы, Дөнтастақ қыстағында тұратын шаруа Орман Дүйсентайұлының «Аю биі» өзінің қарапайымдылығымен ерекшеленді. Арнайы дайындығы жоқ бишінің орындауындағы би болғандықтан орман ішіндегі аңның тұрысы, қорбаңдаған жүрісі қарапайым түрде ғана көрсетілді. Шіңгіл қаласының тұрғыны Сағи Тайпақұлының орындауындағы «Аю биі» мен халық арасында кең тараған «Қаражорға» бір-біріне өте ұқсас. Ал, сол қала маңындағы қыстақта тұратын 85 жастағы қария Өнерхан Рызалдыұлының биі нағыз «Аю би» болып көрінді. Жас орындаушы Назар Берікұлының биі қимылдарды орындау жағынан таза әрі нақты болды. Қанат Сәлімұлы қонжықтар биінің бір-екі қимылдарын көрсетті. Би өнері синкретті түрде дамып отырғаны белгілі. Қытай еліне сапарымызда осы тұжырымға тағы бір көз жеткізгендей болды. Билердің барлығы дерлік жергілікті күйші композиторлардың шығармаларына орындалды. Қазақтанның территориясында тастағы суреттердің белгілі бір деңгейде зерттелгенін жақсы білеміз. Көшпенді халықтың дүниетанымын көрсететін көп петроглифтердің ішінде көпшіліктің қол ұстаса билер жүрген бейнелер, аң терісін жамылып алып, би билеп жүрген сұлбалар да кездеседі. Ол туралы қазақ би өнерін зерттеп жүрген ғалымдардың барлығы дерлік өз еңбектерінде көрсеткен. Сондықтан осы сапарда келесі бір көрсек деген мәдени мұраның бірі – тастағы сурет болатын. Қаба қаласының маңындағы «Қара үңгір» аталатын тау қойнауына жол түсіп аралап қайтуға мүмкіндік туды. Бұл үңгірде тек кейінгі ғасырда бояумен салынған суреттер ғана кездесті. Қазақ биін зерттеу барысында ертеден тек ер адамдардың билегеніне көз жеткізуге болады. Біздің осы жолғы ел аралап бишілер іздегендегі тағы бір көз жеткізгеніміз осы болды. Алтай өлкесін түгел аралап шықсақта осы ежелгі билерді билеп жүрген егде әйел адам кездестіре алмадық. Тянь-Шянь тауының бауырайында орналасқан Баркөл қаласының маңындағы Жасан тау және Қара шоқы қоршап жатқан «Көлбай» қыстағында тұратын Әсет өз отбасымен осы халық би өнерін насихаттауда үлкен еңбек етіп жүрген жан ретінде елінді белгілі азамат. Әсет бұл өнерді өз әкесінен үйреніп, бүгінгі күні балаларын да осы өнерге баулып жүргенін көрдік. Оның орындауындағы аю биі ерекше болып көрінді. Әсет жаз бойы осы ауылда отбасының барлық мүшелерімен бірігіп жұмыс атқарады екен. Әсеттің репертуарында «Аю би», «Тырна биі», «Қаражорға» билері бар. Біз еш жерде кездестірмеген аюдың қонжықтарымен бірге биленетін биін көрдік. Жалпы адамзат өмірінің барлық кезеңдерiнде тарихи мұраға, өткенге қызығушылық толастамағанын ескерсек, бізді де ел аралап өнерпаздарды іздеуге осы қызығушылық бастады. Қазақстан жерінде де талай бишілер болған. Тек бір өкініштісі, ол орындаушылар келесі ұрпаққа беріп кете алмағындығы. Мысалы, Торғай облысында Қарсақ Қопабаев (Всеволодская-Голушкевич 1996), Павлодар облысында Жүнiсбек Жолдинов (Жәнiбеков 1992) сынды халық бишiлерiн айтсақ та болар. Бұл бишілер, беріде, ХХ ғасырдың 70- 80-ші жылдары өмір сүрген жандар. Әр дәуiрде өмiр кешкен ғұламалар халық шығармашылығының шын мәнiн түсiне отырып, оны зерттеп-зерделеуде үлкен үлес қосқаны анық. Олай болса, келер ұрпақ алдында халықтың өткен өмiрi мен мәдениетiн оқып үйренуде талмай еңбек ету мiндетi тұр. Шет ел қазақтарының халықтық би түрінде көрсетілген рухани тәжірибесі өз өнерінің құралдарымен қазіргі қазақстандықтардың жаһанданған санасына ұлттық мәдениеттің табиғатпен жанды байланысын, рухани және материалдық өзара байланысын әлем мен адам арасындағы байланысты түсінуге және қабылдауға көмектеседі. Ал, Қазақстанда кәсіби өнердің қалыптасу кезеңінен бастау алған сахналық қазақ биі үздіксіз даму үстінде. Осы жолда еңбек еткен талай балетмейстерлер мен орындаушылардың шығармашылық жолы соның куәсі. Шара Жиенқұлованың орындаушы ретінде қалыптасуына үлес қосқан А.Александровтан бастап, бүгінгі күнгі орындаушылардың арасы бір ғасырға жуықтады. Осы орындаушылардың білім алып, халық биін көрерменге жеткізуде үлкен тер төкені белгілі. Сонымен қатар би өнерін ғылыми айналымға енгізіп, оның теориялық негізін қалыптастыруда жаңа буын ғалымдардың орны ерекше екені белгілі. Қазақ халқының тарихи қалыптасып, даму кезеңдерінде би мәдениеті де рухани қазына ретінде бірге даму үстінде. Сондықтан қазақ халқының би мәдениетi ұрпақтан ұрпаққа жалғаса отырып, рухани мұра ретінде беріліп келеді. Мәдени, тарихи және рухани маңызға ие мұраларымыздың бірі ретінде қазақ би өнерін сақтап, келесі ұрпаққа жеткізу барысында үлкен істер атқарылып отыр. Қазақ халық биiнiң даму жолының белестерiн зерттей келе, осы өнердің елдiң саяси-экономикалық жағдайына байланысты уақыт талабына сай өркендеп, дамып келе жатқандығын аңғарамыз. Қазақ елінің барлық аймақтарындағы би ансамбльдерінің шығармашылығының арқасында халық биi жаңа белеске көтерiлiп, жас ұрпаққа тәрбие беруде эстетикалық мәнi өсiп, рухани байлығымыз артты. Би – қазақ халқының материалдық емес құндылығы ретінде ықылым заманнан халықтың рухани қажеттілігін қанағаттандырып келеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ өнері]] [[Санат:Қазақстан мәдениеті]] [[Санат:Қазақ билері]] mzezq1vzldtv6ml21y1rmr1hnp9397c 0 99334 3604915 3568833 2026-05-14T12:13:54Z Abiirbek 181205 Өмірбаянды толықтырды. Ән тақырыптары қосылды. Кітаптар тізімі қосылды. Толық аты-жөн құжат бойынша өзгертілді. 3604915 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Әбиірбек Берденұлы Тінәлі |Шын есімі =Әбиірбек |Сурет = Тінәлі.jpg I |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты =Әбиірбек |Туған күні = 22.04.1957 |Туған жері = [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]] |Мамандықтары = {{әнші|Қазақстан}}, композитор, актер |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |Сайты = }} '''Әбиірбек Берденұлы Тінәлі''' (22 сәуір 1957 жылы туған, [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]]) — әнші, композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері ([[2001]]). Қазақстан Жастар одағының сыйлық иегері (1994) - Талас ауданының құрметті азаматы; -Тараз қаласының құрметті азаматы; - Жамбыл облысының құрметті азаматы; - Қазақстанның құрметті азаматы; [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> == Еңбек жолы == Өнер жолын 1975 жылы Талас ауданы мәдениет үйінде қызмет етуден бастады. [[1977]] жылы Жамбыл (казіргі [[Тараз]]) мәдени ағарту училищесінің театр бөлімін бітірген. 1978 - 90 жылы Жамбыл облысы академиялық драма театрында актер, 1990 - 2001 жылы [[Алматы]]дағы саз аспаптар мұражайында ғылыми қызметкер, Халықаралық Азия дауысы фестивалі" ұжымында әнші; 2001 жылдан Алматы облысы академиялық Қазақ драма театрында музыка бөлімінің жетекшісі болып еңбек еткен. 2014 -ші жылдан бастап бүгінгі күнге дейін Асқар Тоқпанов атындағы академиялық қазақ драма театрында актерлік қызметте. == Халық арасында кең танылған әндері == * "Анамның тілі" * "Фариза" * "Толғанай" * "[[Желтоқсан желі]]" * "Әттең-ай" * "Ұрпақ үні" * "Сәлемдеме" * "Мұнар" * "Гүлмарал" * “Бауырлар” * "Дейсің бе" * "Жанайқай" * "Сәулешім" * "Дегелегім" * "Қаңтардың қара суығы-ай" * "Ғашықтық ғаламаты" * "Ана тілін білмеймін" * "Ауылдағы ананың әлдиі" "Әже", "Әке", " Қосжалғыздық", "Дәуір әні", "Табыт үні", "40- шы жылдардағы бесік жыры", "Мектебім", "Алақаннан ұшқан аққуым", " Атажұртты аңсау", "Қайран атажұрт", "Туған жер", "Сағыныш", "Қалады - ау", "Баспанасыздар мұңы", "Солай, аға", "Алпыс- тал түс", "Ұйықта, бөпем", "Бажалар мен балдыздар", "Әнием - ау,әнием", "Қазақтар", "Қайрау", "Ұлыма", "Қызыма", "Туған күн" т.б. көптеген авторлық әндері ел арасында кеңінен танымал. == Кітабы == 1998 жылы Т. Айтбайұлының "Ән әлемінің Әбиірбегі" атты сұхбат кітабы жарық көрді. "Желтоқсан желі" атты авторлық ән жинағы шыққан.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> 1996 шы жылы өзі жазған "Қосжалғыздық" немесе " Әттең -ай " атты прозалық кітабы; 1998 ші жылы жазған өзінің " Апалайдың баласы" атты прозалық кітабы. 2025 жылы "Ұлт мүддесі ұраны" атты Әбиірбек Тінәлі жайындағы кітабы. авторы- Қазақстан Журналстер Одағының мүшесі Майра Аманжолқызы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сазгерлер]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] do5svh9xxzgnq294yse36uc3y7ggrxb 3604938 3604915 2026-05-14T13:09:35Z Abiirbek 181205 Актер деген сөз қосылды 3604938 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Әбиірбек Берденұлы Тінәлі |Шын есімі =Әбиірбек |Сурет = Тінәлі.jpg I |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты =Әбиірбек |Туған күні = 22.04.1957 |Туған жері = [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]] |Мамандықтары = {{әнші|Қазақстан}}, композитор, актер |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |Сайты = }} '''Әбиірбек Берденұлы Тінәлі''' (22 сәуір 1957 жылы туған, [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]]) — әнші, композитор, актер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері:[[2001|(2001]]). Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері (1994). Қазақстан Композиторлар Одағының мүшесі; Қазақстан театр қайраткерлері Одағының мүшесі; - Талас ауданының құрметті азаматы; -Тараз қаласының құрметті азаматы; - Жамбыл облысының құрметті азаматы; - Қазақстанның құрметті азаматы; [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> == Еңбек жолы == Өнер жолын 1975 жылы Талас ауданы мәдениет үйінде қызмет етуден бастады. [[1977]] жылы Жамбыл (казіргі [[Тараз]]) мәдени ағарту училищесінің театр бөлімін бітірген. 1978 - 90 жылы Жамбыл облысы академиялық драма театрында актер, 1990 - 2001 жылы [[Алматы]]дағы саз аспаптар мұражайында ғылыми қызметкер, Халықаралық Азия дауысы фестивалі" ұжымында әнші; 2001 жылдан Алматы облысы академиялық Қазақ драма театрында музыка бөлімінің жетекшісі болып еңбек еткен. 2014 -ші жылдан бастап бүгінгі күнге дейін Асқар Тоқпанов атындағы академиялық қазақ драма театрында актерлік қызметте. == Халық арасында кең танылған әндері == * "Анамның тілі" * "Фариза" * "Толғанай" * "[[Желтоқсан желі]]" * "Әттең-ай" * "Ұрпақ үні" * "Сәлемдеме" * "Мұнар" * "Гүлмарал" * “Бауырлар” * "Дейсің бе" * "Жанайқай" * "Сәулешім" * "Дегелегім" * "Қаңтардың қара суығы-ай" * "Ғашықтық ғаламаты" * "Ана тілін білмеймін" * "Ауылдағы ананың әлдиі" "Әже", "Әке", " Қосжалғыздық", "Дәуір әні", "Табыт үні", "40- шы жылдардағы бесік жыры", "Мектебім", "Алақаннан ұшқан аққуым", " Атажұртты аңсау", "Қайран атажұрт", "Туған жер", "Сағыныш", "Қалады - ау", "Баспанасыздар мұңы", "Солай, аға", "Алпыс- тал түс", "Ұйықта, бөпем", "Бажалар мен балдыздар", "Әнием - ау,әнием", "Қазақтар", "Қайрау", "Ұлыма", "Қызыма", "Туған күн" т.б. көптеген авторлық әндері ел арасында кеңінен танымал. == Кітабы == 1998 жылы Т. Айтбайұлының "Ән әлемінің Әбиірбегі" атты сұхбат кітабы жарық көрді. "Желтоқсан желі" атты авторлық ән жинағы шыққан.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> 1996 шы жылы өзі жазған "Қосжалғыздық" немесе " Әттең -ай " атты прозалық кітабы; 1998 ші жылы жазған өзінің " Апалайдың баласы" атты прозалық кітабы. 2025 жылы "Ұлт мүддесі ұраны" атты Әбиірбек Тінәлі жайындағы кітабы. авторы- Қазақстан Журналстер Одағының мүшесі Майра Аманжолқызы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сазгерлер]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] l6odt9dcqbmlzx90n3076opq8dkhjs0 3604940 3604938 2026-05-14T13:16:23Z Abiirbek 181205 Мен намыстың ұлымын деген ән тізімге қосылды 3604940 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Әбиірбек Берденұлы Тінәлі |Шын есімі =Әбиірбек |Сурет = Тінәлі.jpg I |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты =Әбиірбек |Туған күні = 22.04.1957 |Туған жері = [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]] |Мамандықтары = {{әнші|Қазақстан}}, композитор, актер |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |Сайты = }} '''Әбиірбек Берденұлы Тінәлі''' (22 сәуір 1957 жылы туған, [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]]) — әнші, композитор, актер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері:[[2001|(2001]]). Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері (1994). Қазақстан Композиторлар Одағының мүшесі; Қазақстан театр қайраткерлері Одағының мүшесі; - Талас ауданының құрметті азаматы; -Тараз қаласының құрметті азаматы; - Жамбыл облысының құрметті азаматы; - Қазақстанның құрметті азаматы; [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> == Еңбек жолы == Өнер жолын 1975 жылы Талас ауданы мәдениет үйінде қызмет етуден бастады. [[1977]] жылы Жамбыл (казіргі [[Тараз]]) мәдени ағарту училищесінің театр бөлімін бітірген. 1978 - 90 жылы Жамбыл облысы академиялық драма театрында актер, 1990 - 2001 жылы [[Алматы]]дағы саз аспаптар мұражайында ғылыми қызметкер, Халықаралық Азия дауысы фестивалі" ұжымында әнші; 2001 жылдан Алматы облысы академиялық Қазақ драма театрында музыка бөлімінің жетекшісі болып еңбек еткен. 2014 -ші жылдан бастап бүгінгі күнге дейін Асқар Тоқпанов атындағы академиялық қазақ драма театрында актерлік қызметте. == Халық арасында кең танылған әндері == * "Анамның тілі" * "Фариза" * "Толғанай" * "[[Желтоқсан желі]]" * "Әттең-ай" * "Ұрпақ үні" * "Сәлемдеме" * "Мұнар" * "Гүлмарал" * “Бауырлар” * "Дейсің бе" * "Жанайқай" * "Сәулешім" * "Дегелегім" * "Қаңтардың қара суығы-ай" * "Ғашықтық ғаламаты" * "Ана тілін білмеймін" * "Ауылдағы ананың әлдиі" "Әже", "Әке", " Қосжалғыздық", "Дәуір әні", "Табыт үні", "40- шы жылдардағы бесік жыры", "Мектебім", "Алақаннан ұшқан аққуым", " Атажұртты аңсау", "Қайран атажұрт", "Туған жер", "Сағыныш", "Қалады - ау", "Баспанасыздар мұңы", "Солай, аға", "Алпыс- тал түс", "Ұйықта, бөпем", "Бажалар мен балдыздар", "Әнием - ау,әнием", "Қазақтар", "Қайрау", "Ұлыма", "Қызыма", "Туған күн", "Мен намыстың ұлымын" т.б. көптеген авторлық әндері ел арасында кеңінен танымал. == Кітабы == 1998 жылы Т. Айтбайұлының "Ән әлемінің Әбиірбегі" атты сұхбат кітабы жарық көрді. "Желтоқсан желі" атты авторлық ән жинағы шыққан.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> 1996 шы жылы өзі жазған "Қосжалғыздық" немесе " Әттең -ай " атты прозалық кітабы; 1998 ші жылы жазған өзінің " Апалайдың баласы" атты прозалық кітабы. 2025 жылы "Ұлт мүддесі ұраны" атты Әбиірбек Тінәлі жайындағы кітабы. авторы- Қазақстан Журналстер Одағының мүшесі Майра Аманжолқызы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сазгерлер]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] o7nykxc4xi6lfel9brmrrebx3stwgg2 3604943 3604940 2026-05-14T13:23:46Z Abiirbek 181205 3604943 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Әбиірбек Берденұлы Тінәлі |Шын есімі =Әбиірбек |Сурет = Тінәлі.jpg I |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты =Әбиірбек |Туған күні = 22.04.1957 |Туған жері = [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]] |Мамандықтары = {{әнші|Қазақстан}}, композитор, актер |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |Сайты = }} '''Әбиірбек Берденұлы Тінәлі''' (22 сәуір 1957 жылы туған, [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]]) — әнші, композитор, актер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері:[[2001|(2001]]). Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері (1994). Қазақстан Композиторлар Одағының мүшесі; Қазақстан театр қайраткерлері Одағының мүшесі; - Талас ауданының құрметті азаматы; -Тараз қаласының құрметті азаматы; - Жамбыл облысының құрметті азаматы; - Қазақстанның құрметті азаматы; [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> == Еңбек жолы == Өнер жолын 1975 жылы Талас ауданы мәдениет үйінде қызмет етуден бастады. [[1977]] жылы Жамбыл (казіргі [[Тараз]]) мәдени ағарту училищесінің театр бөлімін бітірген. 1978 - 90 жылы Жамбыл облысы академиялық драма театрында актер, 1990 - 2001 жылы [[Алматы]]дағы саз аспаптар мұражайында ғылыми қызметкер, "Халықаралық Азия дауысы фестивалі" ұжымында әнші; 2001 - 2013 жылдар аралығында Алматы облысы академиялық Қазақ драма театрында музыка бөлімінің жетекшісі болып еңбек еткен. 2014 -ші жылдан бастап бүгінгі күнге дейін Асқар Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық академиялық қазақ драма театрында актерлік қызметте. == Халық арасында кең танылған әндері == * "Анамның тілі" * "Фариза" * "Толғанай" * "[[Желтоқсан желі]]" * "Әттең-ай" * "Ұрпақ үні" * "Сәлемдеме" * "Мұнар" * "Гүлмарал" * “Бауырлар” * "Дейсің бе" * "Жанайқай" * "Сәулешім" * "Дегелегім" * "Қаңтардың қара суығы-ай" * "Ғашықтық ғаламаты" * "Ана тілін білмеймін" * "Ауылдағы ананың әлдиі" "Әже", "Әке", " Қосжалғыздық", "Дәуір әні", "Табыт үні", "40- шы жылдардағы бесік жыры", "Мектебім", "Алақаннан ұшқан аққуым", " Атажұртты аңсау", "Қайран атажұрт", "Туған жер", "Сағыныш", "Қалады - ау", "Баспанасыздар мұңы", "Солай, аға", "Алпыс- тал түс", "Ұйықта, бөпем", "Бажалар мен балдыздар", "Әнием - ау,әнием", "Қазақтар", "Қайрау", "Ұлыма", "Қызыма", "Туған күн", "Мен намыстың ұлымын" т.б. көптеген авторлық әндері ел арасында кеңінен танымал. == Кітабы == 1998 жылы Т. Айтбайұлының "Ән әлемінің Әбиірбегі" атты сұхбат кітабы жарық көрді. 1992 жылы " Өнер" баспасынан "Желтоқсан желі" атты авторлық ән жинағы шыққан.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> 1996 шы жылы өзі жазған "Қосжалғыздық" немесе " Әттең -ай " атты прозалық кітабы; 1998 ші жылы жазған өзінің " Апалайдың баласы" атты прозалық кітабы. 2025 жылы "Ұлт мүддесі ұраны" атты Әбиірбек Тінәлі жайындағы кітап;. авторы- Қазақстан Журналстер Одағының мүшесі Майра Аманжолқызы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сазгерлер]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] tm2n2k0l4y2reuvmvl01anvym6qlyts 3604944 3604943 2026-05-14T13:28:23Z Abiirbek 181205 3604944 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Әбиірбек Берденұлы Тінәлі |Шын есімі =Әбиірбек |Сурет = Тінәлі.jpg I |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты =Әбиірбек |Туған күні = 22.04.1957 |Туған жері = [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]], {{туғанжері|Талас ауданы|Талас ауданында}}, [[Жамбыл облысы]] |Мамандықтары = {{әнші|Қазақстан}}, композитор, актер |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} |Сайты = }} '''Әбиірбек Берденұлы Тінәлі''' (22 сәуір 1957 жылы туған, [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]], [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық ауылы]]) — әнші, композитор, актер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері:[[2001|(2001]]). Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері (1994). Қазақстан Композиторлар Одағының мүшесі; Қазақстан театр қайраткерлері Одағының мүшесі; - Талас ауданының құрметті азаматы; -Тараз қаласының құрметті азаматы; - Жамбыл облысының құрметті азаматы; - Қазақстанның құрметті азаматы; [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> == Еңбек жолы == Өнер жолын 1975 жылы Талас ауданы мәдениет үйінде қызмет етуден бастады. [[1977]] жылы Жамбыл (казіргі [[Тараз]]) мәдени ағарту училищесінің театр бөлімін бітірген. 1978 - 90 жылы Жамбыл облысы академиялық драма театрында актер, 1990 - 2001 жылы [[Алматы]]дағы саз аспаптар мұражайында ғылыми қызметкер, "Халықаралық Азия дауысы фестивалі" ұжымында әнші; 2001 - 2013 жылдар аралығында Алматы облысы академиялық Қазақ драма театрында музыка бөлімінің жетекшісі болып еңбек еткен. 2014 -ші жылдан бастап бүгінгі күнге дейін Асқар Тоқпанов атындағы Жамбыл облыстық академиялық қазақ драма театрында актерлік қызметте. == Халық арасында кең танылған әндері == * "Анамның тілі" * "Фариза" * "Толғанай" * "[[Желтоқсан желі]]" * "Әттең-ай" * "Ұрпақ үні" * "Сәлемдеме" * "Мұнар" * "Гүлмарал" * “Бауырлар” * "Дейсің бе" * "Жанайқай" * "Сәулешім" * "Дегелегім" * "Қаңтардың қара суығы-ай" * "Ғашықтық ғаламаты" * "Ана тілін білмеймін" * "Ауылдағы ананың әлдиі" "Әже", "Әке", " Қосжалғыздық", "Дәуір әні", "Табыт үні", "40- шы жылдардағы бесік жыры", "Мектебім", "Алақаннан ұшқан аққуым", " Атажұртты аңсау", "Қайран атажұрт", "Туған жер", "Сағыныш", "Қалады - ау", "Баспанасыздар мұңы", "Солай, аға", "Алпыс- тал түс", "Ұйықта, бөпем", "Бажалар мен балдыздар", "Әнием - ау,әнием", "Қазақтар", "Қайрау", "Ұлыма", "Қызыма", "Туған күн", "Мен намыстың ұлымын" т.б. көптеген авторлық әндері ел арасында кеңінен танымал. == Кітабы == 1998 жылы Т. Айтбайұлының "Ән әлемінің Әбиірбегі" атты сұхбат кітабы жарық көрді. 1992 жылы " Өнер" баспасынан "Желтоқсан желі" атты авторлық ән жинағы шыққан.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> 1996 шы жылы өзі жазған "Қосжалғыздық" немесе " Әттең -ай " атты прозалық кітабы; 1998 ші жылы жазған өзінің " Апалайдың баласы" атты прозалық кітабы. 2025 жылы "Тоғанай Т" баспасынан "Ұлт мүддесі ұраны" атты Әбиірбек Тінәлі жайындағы кітап; авторы- Қазақстан Журналстер Одағының мүшесі Майра Аманжолқызы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сазгерлер]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]] 0vgi87jy35s3j3s6cgr0hpjj3hxfaex 0 101626 3605071 3604567 2026-05-14T22:42:55Z Tuttiorchestra687 173049 3605071 wikitext text/x-wiki '''Раиса Құдайбергенқызы Садықова''' (18.7.[[1944 жыл|1944]], [[Алматы облысы]], Мүқыр-Мұсабек ауданы) — қазақтан шыққан тұңғыш кәсіби әйел [[дирижер]], Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері. [[1963]] жылдан Алматы музыкалық училищесін, [[1969]] жылдан Алматы консерваториясын (қазіргі Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясы) [[1975]] жылдан Ленинград (қазіргі [[Санкт-Петербург]]) консерваториясында И.А. Мусинның дирижёрлік сыныбын бітірген. [[1964]] жылдан Қазақ ұлт аспаптар оркестрінің құрамында әртіст, [[1975]] жылдан Абай атындағы Қазақ опера және балет театрында дирижер.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] 30huyjjxp04rtua67dv4kwizk8y9egw 0 104037 3604992 3297280 2026-05-14T15:02:32Z QazPaluan 179154 /* Шәкірттері */ 3604992 wikitext text/x-wiki '''Диқанбай Дұржанұлы Биткөзов''' (14.05.[[1941 жыл]], [[Қарағанды облысы]] [[Жаңаарқа ауданы]] [[Түгіскен (Ұлытау облысы)|Жеңіс]] ауылы) - Самбодан Қазақ КСР Еңбек сіңірген жаттықтырушы (1980). [[Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институты]]н бітірген. ==Шәкірттері== * [[Самбо]]дан әлем чемпионы (1984) - [[Қанат Байшолақов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1985) [[Талғат Байшолақов]]; * Самбо мен дзюдодан ҚР халықаралық кластағы спорт шебері және Әлем кубогының жеңімпазы [[Сергей Волобуев]]; * Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы (2019, 2025) - [[Айдос Ғалымов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1992), Азия чемпионы (1992) [[Айбатыр Махмұтов]]; * Қазақ күресінен Азия чемпионы (2007) [[Медет Исақов]]; * Қазақша күресінен Әлем және Азия чемпионаттарының қола жүлдегерлері (2008) [[Мақсат Ахметбеков]] пен [[Дәулет Исақов]], т.б.; Сондай-ақ, КСРО және ҚР 150-ден астам спорт шеберін дайындауға қатысқан. ==Марапаттары== * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1982) * «Еңбек ардагері» медалі; * «ҚР дене тәрбиесі мен спортын дамытудағы еңбегі үшін» [[Құрмет белгісі]] (2001). * ҚР Еңбек сіңірген мұғалімі. * Мәдениет қайраткері.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:14 мамырда туғандар]] [[Санат:1941 жылы туғандар]] [[Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушылары]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мүғалімдері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан самбо жаттықтырушылары]] {{Bio-stub}} t9j8i0siwmdchiztokxky7yjvm161wc 3604993 3604992 2026-05-14T15:05:04Z QazPaluan 179154 /* Марапаттары */ 3604993 wikitext text/x-wiki '''Диқанбай Дұржанұлы Биткөзов''' (14.05.[[1941 жыл]], [[Қарағанды облысы]] [[Жаңаарқа ауданы]] [[Түгіскен (Ұлытау облысы)|Жеңіс]] ауылы) - Самбодан Қазақ КСР Еңбек сіңірген жаттықтырушы (1980). [[Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институты]]н бітірген. ==Шәкірттері== * [[Самбо]]дан әлем чемпионы (1984) - [[Қанат Байшолақов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1985) [[Талғат Байшолақов]]; * Самбо мен дзюдодан ҚР халықаралық кластағы спорт шебері және Әлем кубогының жеңімпазы [[Сергей Волобуев]]; * Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы (2019, 2025) - [[Айдос Ғалымов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1992), Азия чемпионы (1992) [[Айбатыр Махмұтов]]; * Қазақ күресінен Азия чемпионы (2007) [[Медет Исақов]]; * Қазақша күресінен Әлем және Азия чемпионаттарының қола жүлдегерлері (2008) [[Мақсат Ахметбеков]] пен [[Дәулет Исақов]], т.б.; Сондай-ақ, КСРО және ҚР 150-ден астам спорт шеберін дайындауға қатысқан. ==Марапаттары== * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1982) * Еңбек ардагері медалі; * ҚР дене тәрбиесі мен спортын дамытудағы еңбегі үшін [[Құрмет белгісі]] (2001). * ҚР Еңбек сіңірген мұғалімі. * Мәдениет қайраткері.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:14 мамырда туғандар]] [[Санат:1941 жылы туғандар]] [[Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушылары]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мүғалімдері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан самбо жаттықтырушылары]] {{Bio-stub}} ixtowsg1xwl2sl2vw4k3t2o90df3w3y 3604994 3604993 2026-05-14T15:08:51Z QazPaluan 179154 /* */ 3604994 wikitext text/x-wiki '''Диқанбай Дұржанұлы Биткөзов''' ([[14 мамыр]] [[1941 жыл]]ы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]] ,Жеңіс]] ауылында) - дүниеге келген. Самбодан Қазақ КСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1980). [[Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институты]]н тәмамдаған. ==Шәкірттері== * [[Самбо]]дан әлем чемпионы (1984) - [[Қанат Байшолақов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1985) [[Талғат Байшолақов]]; * Самбо мен дзюдодан ҚР халықаралық кластағы спорт шебері және Әлем кубогының жеңімпазы [[Сергей Волобуев]]; * Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы (2019, 2025) - [[Айдос Ғалымов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1992), Азия чемпионы (1992) [[Айбатыр Махмұтов]]; * Қазақ күресінен Азия чемпионы (2007) [[Медет Исақов]]; * Қазақша күресінен Әлем және Азия чемпионаттарының қола жүлдегерлері (2008) [[Мақсат Ахметбеков]] пен [[Дәулет Исақов]], т.б.; Сондай-ақ, КСРО және ҚР 150-ден астам спорт шеберін дайындауға қатысқан. ==Марапаттары== * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1982) * Еңбек ардагері медалі; * ҚР дене тәрбиесі мен спортын дамытудағы еңбегі үшін [[Құрмет белгісі]] (2001). * ҚР Еңбек сіңірген мұғалімі. * Мәдениет қайраткері.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:14 мамырда туғандар]] [[Санат:1941 жылы туғандар]] [[Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушылары]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мүғалімдері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан самбо жаттықтырушылары]] {{Bio-stub}} o6v0vwyuihxf8sd8hs8bv6ojmn5aczp 3605017 3604994 2026-05-14T17:33:28Z 1nter pares 146705 /* */ 3605017 wikitext text/x-wiki '''Диқанбай Дұржанұлы Биткөзов''' ([[14 мамыр]] [[1941 жыл|1941]], [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], Жеңіс ауылы) — Самбодан Қазақ КСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1980). [[Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институты]]н тәмамдаған. ==Шәкірттері== * [[Самбо]]дан әлем чемпионы (1984) - [[Қанат Байшолақов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1985) [[Талғат Байшолақов]]; * Самбо мен дзюдодан ҚР халықаралық кластағы спорт шебері және Әлем кубогының жеңімпазы [[Сергей Волобуев]]; * Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы (2019, 2025) - [[Айдос Ғалымов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1992), Азия чемпионы (1992) [[Айбатыр Махмұтов]]; * Қазақ күресінен Азия чемпионы (2007) [[Медет Исақов]]; * Қазақша күресінен Әлем және Азия чемпионаттарының қола жүлдегерлері (2008) [[Мақсат Ахметбеков]] пен [[Дәулет Исақов]], т.б.; Сондай-ақ, КСРО және ҚР 150-ден астам спорт шеберін дайындауға қатысқан. ==Марапаттары== * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1982) * Еңбек ардагері медалі; * ҚР дене тәрбиесі мен спортын дамытудағы еңбегі үшін [[Құрмет белгісі]] (2001). * ҚР Еңбек сіңірген мұғалімі. * Мәдениет қайраткері.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:14 мамырда туғандар]] [[Санат:1941 жылы туғандар]] [[Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушылары]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мүғалімдері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан самбо жаттықтырушылары]] {{Bio-stub}} srz4u745mpuly2fhqfa5nn729c4qpi3 3605018 3605017 2026-05-14T17:33:51Z 1nter pares 146705 3605018 wikitext text/x-wiki '''Диқанбай Дұржанұлы Биткөзов''' ([[14 мамыр]] [[1941 жыл|1941]], [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], Жеңіс ауылы) — Самбодан Қазақ КСР Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (1980). [[Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру институты]]н тәмамдаған. ==Шәкірттері== * [[Самбо]]дан әлем чемпионы (1984) - [[Қанат Байшолақов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1985) [[Талғат Байшолақов]]; * Самбо мен дзюдодан ҚР халықаралық кластағы спорт шебері және Әлем кубогының жеңімпазы [[Сергей Волобуев]]; * Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы (2019, 2025) - [[Айдос Ғалымов]]; * Әлем кубогының жеңімпазы (1992), Азия чемпионы (1992) [[Айбатыр Махмұтов]]; * Қазақ күресінен Азия чемпионы (2007) [[Медет Исақов]]; * Қазақша күресінен Әлем және Азия чемпионаттарының қола жүлдегерлері (2008) [[Мақсат Ахметбеков]] пен [[Дәулет Исақов]], т.б.; Сондай-ақ, КСРО және ҚР 150-ден астам спорт шеберін дайындауға қатысқан. ==Марапаттары== * [[Еңбек Қызыл Ту ордені]] (1982) * Еңбек ардагері медалі; * ҚР дене тәрбиесі мен спортын дамытудағы еңбегі үшін [[Құрмет белгісі]] (2001). * ҚР Еңбек сіңірген мұғалімі. * Мәдениет қайраткері.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{Bio-stub}} [[Санат:14 мамырда туғандар]] [[Санат:1941 жылы туғандар]] [[Санат:Жаңаарқа ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушылары]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мүғалімдері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан самбо жаттықтырушылары]] qbi85m90pzlzx5ncw0trk4771zzsky1 0 111102 3604949 3604905 2026-05-14T13:36:44Z 1nter pares 146705 [[Арнайы:Үлесі/Айгулик|Айгулик]] ([[Қатысушы талқылауы:Айгулик|талқылауы]]) істеген нөмір 3604905 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3604949 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жәмила Керімбайқызы Отарбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.03.1966 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қаратау|Қаратауда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = тіл білімі |Жұмыс орны = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми жетекші = [[Сейілбек Мұқамеджарұлы Исаев]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жәмила Керімбайқызы Отарбекова''' ([[2 наурыз]] [[1966 жыл|1966]], [[Жамбыл облысы]], [[Қаратау (қала)|Қаратау қаласы]]) — [[Тіл Білімі|тіл білімі]] маманы, [[филология]] ғылыми кандидаты (1997). == Еңбек жолы == * 1983–1984 жылдары [[Алматы]]да СМУ-13 құрылыс белімінде жұмыс істеді. * Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і факультетін бітірген (1988). * 1988–1990 жылдары Қаратау қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]ның бөлімшесінде оқытушы. * 1991–1993 жылдары [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында]] аспирант. * 1995 жылдан бастап осы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|институтта]] аға оқытушы. * ҚР ҒМ ғылым академиясының корр.-мүшесі [[Исаев Сейілбек Мұқамеджарұлы|С. Исаевтың]] жетекшілігімен «[[Жами ат-тауарих]]» тіліндегі сөзжасам деген тақырыпта кандидаты диссертациясын қорғады. * 5 [[мақала]] жариялады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Еңбектері == === Монография === Қазақ тіліндегі деривативті және релятивті қосымшалардың функционалды-семантикалық сипаты // Монография. Алматы, 2017, 10 б.т. === Оқулықтар мен оқу құралдары === * Қазіргі қазақ тіліндегі [[сөзжасам]] проблемалары жайында [[Алматы]], 2000 ТП, Ануар. (көмекші құрал). 2 б.т. 43 б.; * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасамның жалпы мәселелері мен сөзжасамдық тәсілдер жайында // Алматы, Білім, 2001. Оқу құралы 5,3 б.т. 85 бет.; * Қазақ тілі терминдерінің салалық [[Ғылыми стиль|ғылыми]] түсіндірме сөздіктері. Әскери іс. Алматы. Мектеп, 2001 (түсіндірме сөздік) 52 б.т. 480 бет. (Авторлар ұжымы).; * Қазіргі қазақ тілі бойынша тест жинағы А., 2003 11, 4 б.т. (көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған [[Әдістемелік құрал|әдістемелік нұсқау]] А., 2003. 4,8 б.т. (көмекші құрал (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша тест жинағы А., 2004. 12,5 б.т (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша әдістемелік нұсқау. А., 2004 4,5 б.т (әдістемелік нұсқау), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған бақылау-жаттығу жұмыстары А. 2004 ж. 67 б. (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. А., 2004 ж., 107 бет, 6,7 б.т. (әдістемелік құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай бөлім студенттеріне арналған әдістемелік құрал (Мектепке дейінгі және бастауыш білім» мамандықтары үшін) А.,2004. 98 бет 6.4 б.т. (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * Жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 2009. 277 бет. Оқу құралы. (авт. бірл.); * Қазақ тілі (авиация мамандығы студенттері үшін). Алматы, 2009. 8 б.т. Оқу құралы (авт. бірл); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы, 2011. 142 бет. 9 б.т. Жұмыс дәптері (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі салалары бойынша тапсырмалар. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 85 бет.10, 6 б.т. (Т.Ермекова т.б.); * Студент пен оқытушының бірлескен өздік жұмысын ұйымдастыру әдістемесі. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 159 бет 9,9 б.т. (А.Сатбекова, Т.Ермекова, М.Қанабекова, т.б.); * Қазіргі қазақ тілі сөзжасамы бойынша студенттердің өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2013. - 102 бет. 10,6 б.т. (Ғ.Б.Шойбекова). * Нормативті қазақ тілі // Алматы, ҚазМемҚызПУ, 2015. 154 б. 9,6 б.т. (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы бойынша өздік жұмыс тапсырмалары. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 9,6 б.т. Ж.Отарбекова, Б.Нуржанова, П.Байтимбетова, А.Дауткулова; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы курс бойынша Блум таксономиясына негізделген сабақтар. Әдістемелік құралы. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 10 б.т.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі. Мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2024. 108 б.; * Ж.К.Отарбекова, Г.Қ.Абдирасилова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған. - Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 92 б.; * Ж.К.Отарбекова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы: жалпы білім беретін мектептің 7-сынып мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2024. – 44 б.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 7-сынып оқушыларына арналған оқулық. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 272 бет. === Мектеп оқулықтары === * Қазақ тілі. 12 жылдық мектептің 5-сыныбы үшін Байқау оқулығы. Мектеп, 2007, 2008 жж. 278 бет (авт. бірл.); * 12 жылдық мектептің 5-сыныбының Қазақ тілі оқулығына әдістемелік нұсқау Мектеп, 2007 ж. 68 бет (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * 5–6-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 1-кітап, 2011 ж. 7 б.т. (авт. бірл.); * 7–8-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 2-кітап. 2011 ж. 13 б.т. (авт. бірл.); * 9–10–11-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 3-кітап. 2011 ж. 10 б.т. (авт. бірл.); * Қазақ тілі. Жұмыс дәптері. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқу құралы. Арман-ПВ баспасы, 2016. - 48 бет (Ермекова Т., Қасымбек А.); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 144 б. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Мұғалім кітабы. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 136 б (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 5 сынып Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 44 б.(авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, С.А. Оданова); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 208 бет. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) 208 бет. 11,76 б.т; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 116 бет (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 6 сынып (авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 20 бет; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 116 бет; * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар Т. Ермекова, Ж. Отарбекова Г.Б, Тоқтыбаева Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 2 б.т.; * Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған оқулық. / Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Г.Б.Тоқтыбаева. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 256 бет; * Отарбекова Ж.К. ж.б. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған. Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Қ.Д.Тұрсынова. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 92 бет. == Жарияланымдар == === ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар === * Сөзжасам мәселелері және оның түркологияда зерттелуі // Ізденіс-Поиск журналы. 1996. № 1. 5-11-б; * Сөзжасамдық ұғымдар терминдер түрінде // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996 № 4. 100-103-б; * «Жами-ат-тауарих» тіліндегі сөздердің қосарлану арқылы жасалуы және сөзжасамға қатысы // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996. №7-8. 79-86-б; * Қайталама қос сөздердің лексика-грамматикалық сипаты мен сөзжасамға қатысы // Ізденіс-Поиск журналы. 2000 ж. № 6. 10-14-б.; * Қос сөз жасаудың сипаты жайында // Тілтаным. А., 2001.; * Туынды сөздің лексикалық және сөзжасамдық мағынасының ара қатынасы жайында // Ұлт тағылымы. Ғылыми педагогикалық басылым. №4 2010, 259-262 б.; * Етіс жұрнақтары сөз тудыра ма? // Журнал «ҚазҰУ Хабаршысы» Филология сериясы. №4-5, 140-142-б.; * Сан есім сөзжасамының даулы мәселелері // Журнал «Қазақ тілі мен әдебиеті. №10.2010, 95-104-б.; * Туынды сөздің сөзжасамдық мағынасын анықтау мәселесі жайында // Тілтаным. №3 2010, 124-129-б.; * Зат есімнің кейбір реңк мәнді жұрнақтарының функциясы жайында // Тілтаным. №4. 2010, 25-28-б.; * Сөзжасам қосымшаларының сандық-сапалық сипаты // Ұлт тағылымы. №4. 2010, 248-251-б.; * Сөзжасамның кейбір қосымшаларының семантикалық дамуы // Ізденіс. №1 2011, 198-201-б.; * Ортағасырлық ескерткіш тіліндегі қос қызметті қосымшалар // Ясауи атындағы қазақ-түрік университеті. Хабаршы. Филология сериясы. Түркістан. №2. 2011, 26-29-б.; * Тіл дамуының философиялық заңдылықтары // Тілтаным. №1. 2011, 101-105-б.; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы мен сөзжасамындағы күрделі етістік мәселесі жайында // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №1. 2012, 93-96-бб.; * Критериалды бағалау арқылы білім алушының құзіреттілігін қалыптастыру // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. №2 (52) 2015, 168-172 б.( Л.Әділбекова , А.Оразқан); * Көне түркі сөздігіндегі соматикалық фразеологизмдердің жасалуы мен уәждемесі// Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті. Хабаршы. №5 (120). 2017. 622-626 –бб. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі деривативтік қосымшалардың функциялық сипаты жайында// Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология сериясы. № 1. 2018. 122-127-б. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі сөзжасамдық валенттілік жайында. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетi .ХАБАРШЫ «Филология ғылымдары» сериясы, №1(63), 2018. 84-89-бб.; * Қазақ тіліндегі өсиет концептісі. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. №2 (77) 2019. 171-176-бб. (Нұргалиева Н.Б.); * Қазақ фольклорындағы дәстүрлі ментальдік және ұлттық таным. 30-34-бб. Абай ат. ҰПУ Хабаршысы. «Филология ғылымдары» сериясы . №1(67).2019. (Балабекова Қ.Ш.); * Тұрмыс-салт ертегілеріне лингвостатистикалық талдау. Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология ғылымдарының» сериясы, №4 (70), 2019ж.35-40-бб. (Балабекова Қ.Ш.) http://sp.kaznpu.kz/docs/jurnal_file/file20200121011257.pdf * Тілдік тұлға концепті. ПМУ Хабаршысы. Филология сериясы № 4 (2019) 149-157 бб. (Есимкулова С. С.). https://vestnik-philological.tou.edu.kz/storage/journals/105.pdf * Ертегі жанрының адам санасының көрінісі ретінде пайда болуы мен қалыптасуы // Наука и жизнь, «Филология ғылымдары» сериясы, № 6/3. 2019жыл. (Балабекова Қ.Ш. Отарбекова Ж.К.); * Абай қарасөздеріндегі концептілер жүйесі арқылы ақынның тілдік тұлғасын тану (лингвостатистикалық талдау негізінде). Еуразия гуманитарлық университеті Хабаршысы. 2020. № 1. 221-228-бб. (Б. Нұржанова). https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Абайдың қара сөздеріндегі функциялық жұрнақтардың қолданысы. Еуразия гуманитарлық институтының Хабаршысы. 2020. №3 163-169-бб. (Б.Н.Нуржанова, Л.Алипбекова) https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Ж.К. Отарбекова, С.С. Есимкулова, К.Қ. Нагиметова, Г.А. Ескермесова. Ғалым, қайраткер Мырзатай Жолдасбековтің тілдік тұлғасы. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы. №4 (192). 2023. 96-106-бб. https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4543 * Linguistic representation of the concepts of wealth and poverty in folk tales (Balabekova K.Sh., Otarbekova Zh.K., Imankulova M. A.), Tiltanym №2 (94) 2024. 52-66-бб. https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/1284 * Kazak halk masallarindaki “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) kavramlarinin edimbilimsel görünümü. Ясауи университетінің Хабаршысы, №2 (132), 2024 40-52-бб. (K.Ş.Balabekova, A.A.Kurmanali, J.K.Otarbekova)https://journals.ayu.edu.kz/index.php/habarshy/issue/view/71/87 * Қазақ гидронимдеріндегі халықтық магия мен анимистік нанымдар. Bulletin of Toraighyrov University. Philology series 2025-03-28 | Journal article DOI:0.48081/KNDT2471 (А.К.Дауткулова, М.С.Атабаева, Ж.К.Отарбекова, Г.Ақтай. https://doi.org/10.48371/PHILS.2025.3.78.021 # Морфологиялық құрылымдардың нейролингвистикалық ерекшеліктері А.Ғ.Сембаева, Ж.К.Отарбекова,Г.А.Ескермесова, А.А.Сатбекова. Абылай хан ат. ҚазХҚжӘТУ ХАБАРШЫСЫ. “ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫ” сериясы №3 (78) 2025, 371-391 б. https://bulletin-philology.ablaikhan.kz/index.php/j1/article/view/1977 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] 424pcmoof3sznbm6ytgqilzy775oalv 3604951 3604949 2026-05-14T13:36:53Z 1nter pares 146705 [[Арнайы:Үлесі/Айгулик|Айгулик]] ([[Қатысушы талқылауы:Айгулик|талқылауы]]) істеген нөмір 3604904 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3604951 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жәмила Керімбайқызы Отарбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.03.1966 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қаратау|Қаратауда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = тіл білімі |Жұмыс орны = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми жетекші = [[Сейілбек Мұқамеджарұлы Исаев]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жәмила Керімбайқызы Отарбекова''' ([[2 наурыз]] [[1966 жыл|1966]], [[Жамбыл облысы]], [[Қаратау (қала)|Қаратау қаласы]]) — [[Тіл Білімі|тіл білімі]] маманы, [[филология]] ғылыми кандидаты (1997). == Еңбек жолы == * 1983–1984 жылдары [[Алматы]]да СМУ-13 құрылыс белімінде жұмыс істеді. * Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і факультетін бітірген (1988). * 1988–1990 жылдары Қаратау қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]ның бөлімшесінде оқытушы. * 1991–1993 жылдары [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында]] аспирант. * 1995 жылдан бастап осы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|институтта]] аға оқытушы. * ҚР ҒМ ғылым академиясының корр.-мүшесі [[Исаев Сейілбек Мұқамеджарұлы|С. Исаевтың]] жетекшілігімен «[[Жами ат-тауарих]]» тіліндегі сөзжасам деген тақырыпта кандидаты диссертациясын қорғады. * 5 [[мақала]] жариялады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Еңбектері == === Монография === Қазақ тіліндегі деривативті және релятивті қосымшалардың функционалды-семантикалық сипаты // Монография. Алматы, 2017, 10 б.т. === Оқулықтар мен оқу құралдары === * Қазіргі қазақ тіліндегі [[сөзжасам]] проблемалары жайында [[Алматы]], 2000 ТП, Ануар. (көмекші құрал). 2 б.т. 43 б.; * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасамның жалпы мәселелері мен сөзжасамдық тәсілдер жайында // Алматы, Білім, 2001. Оқу құралы 5,3 б.т. 85 бет.; * Қазақ тілі терминдерінің салалық [[Ғылыми стиль|ғылыми]] түсіндірме сөздіктері. Әскери іс. Алматы. Мектеп, 2001 (түсіндірме сөздік) 52 б.т. 480 бет. (Авторлар ұжымы).; * Қазіргі қазақ тілі бойынша тест жинағы А., 2003 11, 4 б.т. (көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған әдістемелік нұсқау А., 2003. 4,8 б.т. (көмекші құрал (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша тест жинағы А., 2004. 12,5 б.т (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша әдістемелік нұсқау. А., 2004 4,5 б.т (әдістемелік нұсқау), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған бақылау-жаттығу жұмыстары А. 2004 ж. 67 б. (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. А., 2004 ж., 107 бет, 6,7 б.т. (әдістемелік құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай бөлім студенттеріне арналған әдістемелік құрал (Мектепке дейінгі және бастауыш білім» мамандықтары үшін) А.,2004. 98 бет 6.4 б.т. (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * Жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 2009. 277 бет. Оқу құралы. (авт. бірл.); * Қазақ тілі (авиация мамандығы студенттері үшін). Алматы, 2009. 8 б.т. Оқу құралы (авт. бірл); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы, 2011. 142 бет. 9 б.т. Жұмыс дәптері (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі салалары бойынша тапсырмалар. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 85 бет.10, 6 б.т. (Т.Ермекова т.б.); * Студент пен оқытушының бірлескен өздік жұмысын ұйымдастыру әдістемесі. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 159 бет 9,9 б.т. (А.Сатбекова, Т.Ермекова, М.Қанабекова, т.б.); * Қазіргі қазақ тілі сөзжасамы бойынша студенттердің өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2013. - 102 бет. 10,6 б.т. (Ғ.Б.Шойбекова). * Нормативті қазақ тілі // Алматы, ҚазМемҚызПУ, 2015. 154 б. 9,6 б.т. (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы бойынша өздік жұмыс тапсырмалары. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 9,6 б.т. Ж.Отарбекова, Б.Нуржанова, П.Байтимбетова, А.Дауткулова; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы курс бойынша Блум таксономиясына негізделген сабақтар. Әдістемелік құралы. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 10 б.т.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі. Мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2024. 108 б.; * Ж.К.Отарбекова, Г.Қ.Абдирасилова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған. - Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 92 б.; * Ж.К.Отарбекова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы: жалпы білім беретін мектептің 7-сынып мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2024. – 44 б.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 7-сынып оқушыларына арналған оқулық. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 272 бет. === Мектеп оқулықтары === * Қазақ тілі. 12 жылдық мектептің 5-сыныбы үшін Байқау оқулығы. Мектеп, 2007, 2008 жж. 278 бет (авт. бірл.); * 12 жылдық мектептің 5-сыныбының Қазақ тілі оқулығына әдістемелік нұсқау Мектеп, 2007 ж. 68 бет (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * 5–6-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 1-кітап, 2011 ж. 7 б.т. (авт. бірл.); * 7–8-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 2-кітап. 2011 ж. 13 б.т. (авт. бірл.); * 9–10–11-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 3-кітап. 2011 ж. 10 б.т. (авт. бірл.); * Қазақ тілі. Жұмыс дәптері. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқу құралы. Арман-ПВ баспасы, 2016. - 48 бет (Ермекова Т., Қасымбек А.); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 144 б. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Мұғалім кітабы. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 136 б (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 5 сынып Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 44 б.(авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, С.А. Оданова); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 208 бет. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) 208 бет. 11,76 б.т; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 116 бет (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 6 сынып (авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 20 бет; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 116 бет; * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар Т. Ермекова, Ж. Отарбекова Г.Б, Тоқтыбаева Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 2 б.т.; * Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған оқулық. / Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Г.Б.Тоқтыбаева. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 256 бет; * Отарбекова Ж.К. ж.б. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған. Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Қ.Д.Тұрсынова. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 92 бет. == Жарияланымдар == === ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар === * Сөзжасам мәселелері және оның түркологияда зерттелуі // Ізденіс-Поиск журналы. 1996. № 1. 5-11-б; * Сөзжасамдық ұғымдар терминдер түрінде // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996 № 4. 100-103-б; * «Жами-ат-тауарих» тіліндегі сөздердің қосарлану арқылы жасалуы және сөзжасамға қатысы // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996. №7-8. 79-86-б; * Қайталама қос сөздердің лексика-грамматикалық сипаты мен сөзжасамға қатысы // Ізденіс-Поиск журналы. 2000 ж. № 6. 10-14-б.; * Қос сөз жасаудың сипаты жайында // Тілтаным. А., 2001.; * Туынды сөздің лексикалық және сөзжасамдық мағынасының ара қатынасы жайында // Ұлт тағылымы. Ғылыми педагогикалық басылым. №4 2010, 259-262 б.; * Етіс жұрнақтары сөз тудыра ма? // Журнал «ҚазҰУ Хабаршысы» Филология сериясы. №4-5, 140-142-б.; * Сан есім сөзжасамының даулы мәселелері // Журнал «Қазақ тілі мен әдебиеті. №10.2010, 95-104-б.; * Туынды сөздің сөзжасамдық мағынасын анықтау мәселесі жайында // Тілтаным. №3 2010, 124-129-б.; * Зат есімнің кейбір реңк мәнді жұрнақтарының функциясы жайында // Тілтаным. №4. 2010, 25-28-б.; * Сөзжасам қосымшаларының сандық-сапалық сипаты // Ұлт тағылымы. №4. 2010, 248-251-б.; * Сөзжасамның кейбір қосымшаларының семантикалық дамуы // Ізденіс. №1 2011, 198-201-б.; * Ортағасырлық ескерткіш тіліндегі қос қызметті қосымшалар // Ясауи атындағы қазақ-түрік университеті. Хабаршы. Филология сериясы. Түркістан. №2. 2011, 26-29-б.; * Тіл дамуының философиялық заңдылықтары // Тілтаным. №1. 2011, 101-105-б.; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы мен сөзжасамындағы күрделі етістік мәселесі жайында // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №1. 2012, 93-96-бб.; * Критериалды бағалау арқылы білім алушының құзіреттілігін қалыптастыру // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. №2 (52) 2015, 168-172 б.( Л.Әділбекова , А.Оразқан); * Көне түркі сөздігіндегі соматикалық фразеологизмдердің жасалуы мен уәждемесі// Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті. Хабаршы. №5 (120). 2017. 622-626 –бб. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі деривативтік қосымшалардың функциялық сипаты жайында// Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология сериясы. № 1. 2018. 122-127-б. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі сөзжасамдық валенттілік жайында. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетi .ХАБАРШЫ «Филология ғылымдары» сериясы, №1(63), 2018. 84-89-бб.; * Қазақ тіліндегі өсиет концептісі. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. №2 (77) 2019. 171-176-бб. (Нұргалиева Н.Б.); * Қазақ фольклорындағы дәстүрлі ментальдік және ұлттық таным. 30-34-бб. Абай ат. ҰПУ Хабаршысы. «Филология ғылымдары» сериясы . №1(67).2019. (Балабекова Қ.Ш.); * Тұрмыс-салт ертегілеріне лингвостатистикалық талдау. Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология ғылымдарының» сериясы, №4 (70), 2019ж.35-40-бб. (Балабекова Қ.Ш.) http://sp.kaznpu.kz/docs/jurnal_file/file20200121011257.pdf * Тілдік тұлға концепті. ПМУ Хабаршысы. Филология сериясы № 4 (2019) 149-157 бб. (Есимкулова С. С.). https://vestnik-philological.tou.edu.kz/storage/journals/105.pdf * Ертегі жанрының адам санасының көрінісі ретінде пайда болуы мен қалыптасуы // Наука и жизнь, «Филология ғылымдары» сериясы, № 6/3. 2019жыл. (Балабекова Қ.Ш. Отарбекова Ж.К.); * Абай қарасөздеріндегі концептілер жүйесі арқылы ақынның тілдік тұлғасын тану (лингвостатистикалық талдау негізінде). Еуразия гуманитарлық университеті Хабаршысы. 2020. № 1. 221-228-бб. (Б. Нұржанова). https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Абайдың қара сөздеріндегі функциялық жұрнақтардың қолданысы. Еуразия гуманитарлық институтының Хабаршысы. 2020. №3 163-169-бб. (Б.Н.Нуржанова, Л.Алипбекова) https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Ж.К. Отарбекова, С.С. Есимкулова, К.Қ. Нагиметова, Г.А. Ескермесова. Ғалым, қайраткер Мырзатай Жолдасбековтің тілдік тұлғасы. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы. №4 (192). 2023. 96-106-бб. https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4543 * Linguistic representation of the concepts of wealth and poverty in folk tales (Balabekova K.Sh., Otarbekova Zh.K., Imankulova M. A.), Tiltanym №2 (94) 2024. 52-66-бб. https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/1284 * Kazak halk masallarindaki “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) kavramlarinin edimbilimsel görünümü. Ясауи университетінің Хабаршысы, №2 (132), 2024 40-52-бб. (K.Ş.Balabekova, A.A.Kurmanali, J.K.Otarbekova)https://journals.ayu.edu.kz/index.php/habarshy/issue/view/71/87 * Қазақ гидронимдеріндегі халықтық магия мен анимистік нанымдар. Bulletin of Toraighyrov University. Philology series 2025-03-28 | Journal article DOI:0.48081/KNDT2471 (А.К.Дауткулова, М.С.Атабаева, Ж.К.Отарбекова, Г.Ақтай. https://doi.org/10.48371/PHILS.2025.3.78.021 # Морфологиялық құрылымдардың нейролингвистикалық ерекшеліктері А.Ғ.Сембаева, Ж.К.Отарбекова,Г.А.Ескермесова, А.А.Сатбекова. Абылай хан ат. ҚазХҚжӘТУ ХАБАРШЫСЫ. “ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫ” сериясы №3 (78) 2025, 371-391 б. https://bulletin-philology.ablaikhan.kz/index.php/j1/article/view/1977 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] ekgw2fotfassm25ksffvtb6mx0talg6 3604952 3604951 2026-05-14T13:37:24Z 1nter pares 146705 3604952 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жәмила Керімбайқызы Отарбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.03.1966 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қаратау|Қаратауда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = тіл білімі |Жұмыс орны = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми жетекші = [[Сейілбек Мұқамеджарұлы Исаев]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жәмила Керімбайқызы Отарбекова''' ([[2 наурыз]] [[1966 жыл|1966]], [[Жамбыл облысы]], [[Қаратау (қала)|Қаратау қаласы]]) — [[Тіл Білімі|тіл білімі]] маманы, [[филология]] ғылыми кандидаты (1997). == Еңбек жолы == * 1983–1984 жылдары [[Алматы]]да СМУ-13 құрылыс белімінде жұмыс істеді. * Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і факультетін бітірген (1988). * 1988–1990 жылдары Қаратау қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]ның бөлімшесінде оқытушы. * 1991–1993 жылдары [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында]] аспирант. * 1995 жылдан бастап осы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|институтта]] аға оқытушы. * ҚР ҒМ ғылым академиясының корр.-мүшесі [[Исаев Сейілбек Мұқамеджарұлы|С. Исаевтың]] жетекшілігімен «[[Жами ат-тауарих]]» тіліндегі сөзжасам деген тақырыпта кандидаты диссертациясын қорғады. * 5 [[мақала]] жариялады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Еңбектері == === Монография === Қазақ тіліндегі деривативті және релятивті қосымшалардың функционалды-семантикалық сипаты // Монография. Алматы, 2017, 10 б.т. === Оқулықтар мен оқу құралдары === * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасам проблемалары жайында Алматы, 2000 ТП, Ануар. (көмекші құрал). 2 б.т. 43 б.; * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасамның жалпы мәселелері мен сөзжасамдық тәсілдер жайында // Алматы, Білім, 2001. Оқу құралы 5,3 б.т. 85 бет.; * Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздіктері. Әскери іс. Алматы. Мектеп, 2001 (түсіндірме сөздік) 52 б.т. 480 бет. (Авторлар ұжымы).; * Қазіргі қазақ тілі бойынша тест жинағы А., 2003 11, 4 б.т. (көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған әдістемелік нұсқау А., 2003. 4,8 б.т. (көмекші құрал (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша тест жинағы А., 2004. 12,5 б.т (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша әдістемелік нұсқау. А., 2004 4,5 б.т (әдістемелік нұсқау), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған бақылау-жаттығу жұмыстары А. 2004 ж. 67 б. (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. А., 2004 ж., 107 бет, 6,7 б.т. (әдістемелік құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай бөлім студенттеріне арналған әдістемелік құрал (Мектепке дейінгі және бастауыш білім» мамандықтары үшін) А.,2004. 98 бет 6.4 б.т. (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * Жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 2009. 277 бет. Оқу құралы. (авт. бірл.); * Қазақ тілі (авиация мамандығы студенттері үшін). Алматы, 2009. 8 б.т. Оқу құралы (авт. бірл); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы, 2011. 142 бет. 9 б.т. Жұмыс дәптері (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі салалары бойынша тапсырмалар. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 85 бет.10, 6 б.т. (Т.Ермекова т.б.); * Студент пен оқытушының бірлескен өздік жұмысын ұйымдастыру әдістемесі. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 159 бет 9,9 б.т. (А.Сатбекова, Т.Ермекова, М.Қанабекова, т.б.); * Қазіргі қазақ тілі сөзжасамы бойынша студенттердің өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2013. - 102 бет. 10,6 б.т. (Ғ.Б.Шойбекова). * Нормативті қазақ тілі // Алматы, ҚазМемҚызПУ, 2015. 154 б. 9,6 б.т. (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы бойынша өздік жұмыс тапсырмалары. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 9,6 б.т. Ж.Отарбекова, Б.Нуржанова, П.Байтимбетова, А.Дауткулова; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы курс бойынша Блум таксономиясына негізделген сабақтар. Әдістемелік құралы. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 10 б.т.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі. Мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2024. 108 б.; * Ж.К.Отарбекова, Г.Қ.Абдирасилова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған. - Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 92 б.; * Ж.К.Отарбекова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы: жалпы білім беретін мектептің 7-сынып мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2024. – 44 б.; * Ж.Отарбекова, Г.Тоқтыбаева, А.Тоқбаева. Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 7-сынып оқушыларына арналған оқулық. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 272 бет. === Мектеп оқулықтары === * Қазақ тілі. 12 жылдық мектептің 5-сыныбы үшін Байқау оқулығы. Мектеп, 2007, 2008 жж. 278 бет (авт. бірл.); * 12 жылдық мектептің 5-сыныбының Қазақ тілі оқулығына әдістемелік нұсқау Мектеп, 2007 ж. 68 бет (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * 5–6-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 1-кітап, 2011 ж. 7 б.т. (авт. бірл.); * 7–8-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 2-кітап. 2011 ж. 13 б.т. (авт. бірл.); * 9–10–11-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 3-кітап. 2011 ж. 10 б.т. (авт. бірл.); * Қазақ тілі. Жұмыс дәптері. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқу құралы. Арман-ПВ баспасы, 2016. - 48 бет (Ермекова Т., Қасымбек А.); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 144 б. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Мұғалім кітабы. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 136 б (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 5 сынып Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 44 б.(авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, С.А. Оданова); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 208 бет. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) 208 бет. 11,76 б.т; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 116 бет (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 6 сынып (авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 20 бет; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 116 бет; * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар Т. Ермекова, Ж. Отарбекова Г.Б, Тоқтыбаева Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 2 б.т.; * Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған оқулық. / Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Г.Б.Тоқтыбаева. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 256 бет; * Отарбекова Ж.К. ж.б. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған. Ж.К.Отарбекова, А.Е.Тоқбаева, Қ.Д.Тұрсынова. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 92 бет. == Жарияланымдар == === ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар === * Сөзжасам мәселелері және оның түркологияда зерттелуі // Ізденіс-Поиск журналы. 1996. № 1. 5-11-б; * Сөзжасамдық ұғымдар терминдер түрінде // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996 № 4. 100-103-б; * «Жами-ат-тауарих» тіліндегі сөздердің қосарлану арқылы жасалуы және сөзжасамға қатысы // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996. №7-8. 79-86-б; * Қайталама қос сөздердің лексика-грамматикалық сипаты мен сөзжасамға қатысы // Ізденіс-Поиск журналы. 2000 ж. № 6. 10-14-б.; * Қос сөз жасаудың сипаты жайында // Тілтаным. А., 2001.; * Туынды сөздің лексикалық және сөзжасамдық мағынасының ара қатынасы жайында // Ұлт тағылымы. Ғылыми педагогикалық басылым. №4 2010, 259-262 б.; * Етіс жұрнақтары сөз тудыра ма? // Журнал «ҚазҰУ Хабаршысы» Филология сериясы. №4-5, 140-142-б.; * Сан есім сөзжасамының даулы мәселелері // Журнал «Қазақ тілі мен әдебиеті. №10.2010, 95-104-б.; * Туынды сөздің сөзжасамдық мағынасын анықтау мәселесі жайында // Тілтаным. №3 2010, 124-129-б.; * Зат есімнің кейбір реңк мәнді жұрнақтарының функциясы жайында // Тілтаным. №4. 2010, 25-28-б.; * Сөзжасам қосымшаларының сандық-сапалық сипаты // Ұлт тағылымы. №4. 2010, 248-251-б.; * Сөзжасамның кейбір қосымшаларының семантикалық дамуы // Ізденіс. №1 2011, 198-201-б.; * Ортағасырлық ескерткіш тіліндегі қос қызметті қосымшалар // Ясауи атындағы қазақ-түрік университеті. Хабаршы. Филология сериясы. Түркістан. №2. 2011, 26-29-б.; * Тіл дамуының философиялық заңдылықтары // Тілтаным. №1. 2011, 101-105-б.; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы мен сөзжасамындағы күрделі етістік мәселесі жайында // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №1. 2012, 93-96-бб.; * Критериалды бағалау арқылы білім алушының құзіреттілігін қалыптастыру // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. №2 (52) 2015, 168-172 б.( Л.Әділбекова , А.Оразқан); * Көне түркі сөздігіндегі соматикалық фразеологизмдердің жасалуы мен уәждемесі// Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті. Хабаршы. №5 (120). 2017. 622-626 –бб. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі деривативтік қосымшалардың функциялық сипаты жайында// Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология сериясы. № 1. 2018. 122-127-б. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі сөзжасамдық валенттілік жайында. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетi .ХАБАРШЫ «Филология ғылымдары» сериясы, №1(63), 2018. 84-89-бб.; * Қазақ тіліндегі өсиет концептісі. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. №2 (77) 2019. 171-176-бб. (Нұргалиева Н.Б.); * Қазақ фольклорындағы дәстүрлі ментальдік және ұлттық таным. 30-34-бб. Абай ат. ҰПУ Хабаршысы. «Филология ғылымдары» сериясы . №1(67).2019. (Балабекова Қ.Ш.); * Тұрмыс-салт ертегілеріне лингвостатистикалық талдау. Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология ғылымдарының» сериясы, №4 (70), 2019ж.35-40-бб. (Балабекова Қ.Ш.) http://sp.kaznpu.kz/docs/jurnal_file/file20200121011257.pdf * Тілдік тұлға концепті. ПМУ Хабаршысы. Филология сериясы № 4 (2019) 149-157 бб. (Есимкулова С. С.). https://vestnik-philological.tou.edu.kz/storage/journals/105.pdf * Ертегі жанрының адам санасының көрінісі ретінде пайда болуы мен қалыптасуы // Наука и жизнь, «Филология ғылымдары» сериясы, № 6/3. 2019жыл. (Балабекова Қ.Ш. Отарбекова Ж.К.); * Абай қарасөздеріндегі концептілер жүйесі арқылы ақынның тілдік тұлғасын тану (лингвостатистикалық талдау негізінде). Еуразия гуманитарлық университеті Хабаршысы. 2020. № 1. 221-228-бб. (Б. Нұржанова). https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Абайдың қара сөздеріндегі функциялық жұрнақтардың қолданысы. Еуразия гуманитарлық институтының Хабаршысы. 2020. №3 163-169-бб. (Б.Н.Нуржанова, Л.Алипбекова) https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Ж.К. Отарбекова, С.С. Есимкулова, К.Қ. Нагиметова, Г.А. Ескермесова. Ғалым, қайраткер Мырзатай Жолдасбековтің тілдік тұлғасы. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы. №4 (192). 2023. 96-106-бб. https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4543 * Linguistic representation of the concepts of wealth and poverty in folk tales (Balabekova K.Sh., Otarbekova Zh.K., Imankulova M. A.), Tiltanym №2 (94) 2024. 52-66-бб. https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/1284 * Kazak halk masallarindaki “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) kavramlarinin edimbilimsel görünümü. Ясауи университетінің Хабаршысы, №2 (132), 2024 40-52-бб. (K.Ş.Balabekova, A.A.Kurmanali, J.K.Otarbekova)https://journals.ayu.edu.kz/index.php/habarshy/issue/view/71/87 * Қазақ гидронимдеріндегі халықтық магия мен анимистік нанымдар. Bulletin of Toraighyrov University. Philology series 2025-03-28 | Journal article DOI:0.48081/KNDT2471 (А.К.Дауткулова, М.С.Атабаева, Ж.К.Отарбекова, Г.Ақтай. https://doi.org/10.48371/PHILS.2025.3.78.021 # Морфологиялық құрылымдардың нейролингвистикалық ерекшеліктері А.Ғ.Сембаева, Ж.К.Отарбекова,Г.А.Ескермесова, А.А.Сатбекова. Абылай хан ат. ҚазХҚжӘТУ ХАБАРШЫСЫ. “ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫ” сериясы №3 (78) 2025, 371-391 б. https://bulletin-philology.ablaikhan.kz/index.php/j1/article/view/1977 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] i00y33h59yo8ax587ybrsgf6i2a8oau 3604953 3604952 2026-05-14T13:39:06Z 1nter pares 146705 3604953 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жәмила Керімбайқызы Отарбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.03.1966 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Қаратау|Қаратауда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |Ғылыми аясы = тіл білімі |Жұмыс орны = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті |Ғылыми жетекші = [[Сейілбек Мұқамеджарұлы Исаев]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жәмила Керімбайқызы Отарбекова''' ([[2 наурыз]] [[1966 жыл|1966]], [[Жамбыл облысы]], [[Қаратау (қала)|Қаратау қаласы]]) — [[Тіл Білімі|тіл білімі]] маманы, [[филология]] ғылыми кандидаты (1997). == Еңбек жолы == * 1983–1984 жылдары [[Алматы]]да СМУ-13 құрылыс белімінде жұмыс істеді. * Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|қазақ тілі]] мен [[әдебиет]]і факультетін бітірген (1988). * 1988–1990 жылдары Қаратау қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]ның бөлімшесінде оқытушы. * 1991–1993 жылдары [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында]] аспирант. * 1995 жылдан бастап осы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|институтта]] аға оқытушы. * ҚР ҒМ ғылым академиясының корр.-мүшесі [[Исаев Сейілбек Мұқамеджарұлы|С. Исаевтың]] жетекшілігімен «[[Жами ат-тауарих]]» тіліндегі сөзжасам деген тақырыпта кандидаты диссертациясын қорғады. * 5 [[мақала]] жариялады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Еңбектері == === Монография === Қазақ тіліндегі деривативті және релятивті қосымшалардың функционалды-семантикалық сипаты // Монография. Алматы, 2017, 10 б.т. === Оқулықтар мен оқу құралдары === * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасам проблемалары жайында Алматы, 2000 ТП, Ануар. (көмекші құрал). 2 б.т. 43 б.; * Қазіргі қазақ тіліндегі сөзжасамның жалпы мәселелері мен сөзжасамдық тәсілдер жайында // Алматы, Білім, 2001. Оқу құралы 5,3 б.т. 85 бет.; * Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздіктері. Әскери іс. Алматы. Мектеп, 2001 (түсіндірме сөздік) 52 б.т. 480 бет. (Авторлар ұжымы).; * Қазіргі қазақ тілі бойынша тест жинағы А., 2003 11, 4 б.т. (көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған әдістемелік нұсқау А., 2003. 4,8 б.т. (көмекші құрал (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша тест жинағы А., 2004. 12,5 б.т (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазақ тіл білімі бойынша әдістемелік нұсқау. А., 2004 4,5 б.т (әдістемелік нұсқау), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай оқитын студенттерге арналған бақылау-жаттығу жұмыстары А. 2004 ж. 67 б. (Көмекші құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. А., 2004 ж., 107 бет, 6,7 б.т. (әдістемелік құрал), (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі курсы бойынша сырттай бөлім студенттеріне арналған әдістемелік құрал (Мектепке дейінгі және бастауыш білім» мамандықтары үшін) А.,2004. 98 бет 6.4 б.т. (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * Жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 2009. 277 бет. Оқу құралы. (авт. бірл.); * Қазақ тілі (авиация мамандығы студенттері үшін). Алматы, 2009. 8 б.т. Оқу құралы (авт. бірл); * Қазіргі қазақ тілі морфологиясынан өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы, 2011. 142 бет. 9 б.т. Жұмыс дәптері (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілі салалары бойынша тапсырмалар. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 85 бет.10, 6 б.т. (Т. Ермекова т.б.); * Студент пен оқытушының бірлескен өздік жұмысын ұйымдастыру әдістемесі. Оқу құралы. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2012. – 159 бет 9,9 б.т. (А. Сатбекова, Т. Ермекова, М. Қанабекова, т.б.); * Қазіргі қазақ тілі сөзжасамы бойынша студенттердің өздік жұмыс тапсырмалары. Алматы: ҚазМемҚызПУ, 2013. - 102 бет. 10,6 б.т. (Ғ.Б. Шойбекова). * Нормативті қазақ тілі // Алматы, ҚазМемҚызПУ, 2015. 154 б. 9,6 б.т. (авт. бірл.); * Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен лексикографиясы бойынша өздік жұмыс тапсырмалары. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 9,6 б.т. Ж. Отарбекова, Б. Нуржанова, П. Байтимбетова, А. Дауткулова; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы курс бойынша Блум таксономиясына негізделген сабақтар. Әдістемелік құралы. «Қыздар университеті» баспасы, 2019. 10 б.т.; * Ж. Отарбекова, Г. Тоқтыбаева, А. Тоқбаева. Қазақ тілі. Мұғалімге арналған әдістемелік нұсқаулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2024. 108 б.; * Ж.К. Отарбекова, Г.Қ. Абдирасилова, С.А.Оданова. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 7-сыныбына арналған. - Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 92 б.; * Ж.К. Отарбекова, С.А. Оданова. Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы: жалпы білім беретін мектептің 7-сынып мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2024. – 44 б.; * Ж. Отарбекова, Г. Тоқтыбаева, А. Тоқбаева. Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 7-сынып оқушыларына арналған оқулық. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2024. – 272 бет. === Мектеп оқулықтары === * Қазақ тілі. 12 жылдық мектептің 5-сыныбы үшін Байқау оқулығы. Мектеп, 2007, 2008 жж. 278 бет (авт. бірл.); * 12 жылдық мектептің 5-сыныбының Қазақ тілі оқулығына әдістемелік нұсқау Мектеп, 2007 ж. 68 бет (әдістемелік құрал). (авт. бірл.); * 5–6-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 1-кітап, 2011 ж. 7 б.т. (авт. бірл.); * 7–8-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 2-кітап. 2011 ж. 13 б.т. (авт. бірл.); * 9–10–11-сыныптар үшін қазақ тілінен тест жинағы. 3-кітап. 2011 ж. 10 б.т. (авт. бірл.); * Қазақ тілі. Жұмыс дәптері. Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқу құралы. Арман-ПВ баспасы, 2016. - 48 бет (Ермекова Т., Қасымбек А.); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған оқулық Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 144 б. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Мұғалім кітабы. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 136 б (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Р. Мұнасаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 5 сынып Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 44 б.(авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, С.А. Оданова); * Қазақ тілі. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 208 бет. (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) 208 бет. 11,76 б.т; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Жалпы білім беретін мектептің 5-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 116 бет (Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева); * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы. 6 сынып (авторлары: Т.Н. Ермекова, Ж.К. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева) Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2017. 20 бет; * Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар. Т. Ермекова, Ж. Отарбекова, Г.Б. Тоқтыбаева. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 116 бет; * Қазақ тілі. Диктанттар мен мазмұндамалар Т. Ермекова, Ж. Отарбекова Г.Б, Тоқтыбаева Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған. Алматы: «Арман ПВ» баспасы, 2018. 2 б.т.; * Қазақ тілі: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған оқулық. / Ж.К. Отарбекова, А.Е. Тоқбаева, Г.Б. Тоқтыбаева. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 256 бет; * Отарбекова Ж.К. ж.б. Қазақ тілі. Дидактикалық материалдар: негізгі білім беру деңгейінің 8-сынып оқушыларына арналған. Ж.К. Отарбекова, А.Е. Тоқбаева, Қ.Д. Тұрсынова. – Астана: «Arman-PV baspasy», 2026. – 92 бет. == Жарияланымдар == === ҚР ҒжЖБМ Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ғылыми қызметтің негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынатын басылымдарда жарияланға мақалалар === * Сөзжасам мәселелері және оның түркологияда зерттелуі // Ізденіс-Поиск журналы. 1996. № 1. 5-11-б; * Сөзжасамдық ұғымдар терминдер түрінде // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996 № 4. 100-103-б; * «Жами-ат-тауарих» тіліндегі сөздердің қосарлану арқылы жасалуы және сөзжасамға қатысы // Қазақ тілі мен әдебиеті, 1996. №7-8. 79-86-б; * Қайталама қос сөздердің лексика-грамматикалық сипаты мен сөзжасамға қатысы // Ізденіс-Поиск журналы. 2000 ж. № 6. 10-14-б.; * Қос сөз жасаудың сипаты жайында // Тілтаным. А., 2001.; * Туынды сөздің лексикалық және сөзжасамдық мағынасының ара қатынасы жайында // Ұлт тағылымы. Ғылыми педагогикалық басылым. №4 2010, 259-262 б.; * Етіс жұрнақтары сөз тудыра ма? // Журнал «ҚазҰУ Хабаршысы» Филология сериясы. №4-5, 140-142-б.; * Сан есім сөзжасамының даулы мәселелері // Журнал «Қазақ тілі мен әдебиеті. №10.2010, 95-104-б.; * Туынды сөздің сөзжасамдық мағынасын анықтау мәселесі жайында // Тілтаным. №3 2010, 124-129-б.; * Зат есімнің кейбір реңк мәнді жұрнақтарының функциясы жайында // Тілтаным. №4. 2010, 25-28-б.; * Сөзжасам қосымшаларының сандық-сапалық сипаты // Ұлт тағылымы. №4. 2010, 248-251-б.; * Сөзжасамның кейбір қосымшаларының семантикалық дамуы // Ізденіс. №1 2011, 198-201-б.; * Ортағасырлық ескерткіш тіліндегі қос қызметті қосымшалар // Ясауи атындағы қазақ-түрік университеті. Хабаршы. Филология сериясы. Түркістан. №2. 2011, 26-29-б.; * Тіл дамуының философиялық заңдылықтары // Тілтаным. №1. 2011, 101-105-б.; * Қазіргі қазақ тілі морфологиясы мен сөзжасамындағы күрделі етістік мәселесі жайында // ҚазҰУ Хабаршысы. Филология сериясы. №1. 2012, 93-96-бб.; * Критериалды бағалау арқылы білім алушының құзіреттілігін қалыптастыру // Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. №2 (52) 2015, 168-172 б.( Л.Әділбекова , А.Оразқан); * Көне түркі сөздігіндегі соматикалық фразеологизмдердің жасалуы мен уәждемесі// Л.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті. Хабаршы. №5 (120). 2017. 622-626 –бб. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі деривативтік қосымшалардың функциялық сипаты жайында// Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің хабаршысы. Филология сериясы. № 1. 2018. 122-127-б. (Шойбекова Ғ.); * Қазақ тіліндегі сөзжасамдық валенттілік жайында. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетi .ХАБАРШЫ «Филология ғылымдары» сериясы, №1(63), 2018. 84-89-бб.; * Қазақ тіліндегі өсиет концептісі. Қазақстанның ғылымы мен өмірі. №2 (77) 2019. 171-176-бб. (Нұргалиева Н.Б.); * Қазақ фольклорындағы дәстүрлі ментальдік және ұлттық таным. 30-34-бб. Абай ат. ҰПУ Хабаршысы. «Филология ғылымдары» сериясы . №1(67).2019. (Балабекова Қ.Ш.); * Тұрмыс-салт ертегілеріне лингвостатистикалық талдау. Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология ғылымдарының» сериясы, №4 (70), 2019ж.35-40-бб. (Балабекова Қ.Ш.) http://sp.kaznpu.kz/docs/jurnal_file/file20200121011257.pdf * Тілдік тұлға концепті. ПМУ Хабаршысы. Филология сериясы № 4 (2019) 149-157 бб. (Есимкулова С. С.). https://vestnik-philological.tou.edu.kz/storage/journals/105.pdf * Ертегі жанрының адам санасының көрінісі ретінде пайда болуы мен қалыптасуы // Наука и жизнь, «Филология ғылымдары» сериясы, № 6/3. 2019жыл. (Балабекова Қ.Ш. Отарбекова Ж.К.); * Абай қарасөздеріндегі концептілер жүйесі арқылы ақынның тілдік тұлғасын тану (лингвостатистикалық талдау негізінде). Еуразия гуманитарлық университеті Хабаршысы. 2020. № 1. 221-228-бб. (Б. Нұржанова). https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Абайдың қара сөздеріндегі функциялық жұрнақтардың қолданысы. Еуразия гуманитарлық институтының Хабаршысы. 2020. №3 163-169-бб. (Б.Н.Нуржанова, Л.Алипбекова) https://www.enu.kz/gilimy-basilimdary/euu-khabarshysy-zhurnalynyn-arkhivi/ * Ж.К. Отарбекова, С.С. Есимкулова, К.Қ. Нагиметова, Г.А. Ескермесова. Ғалым, қайраткер Мырзатай Жолдасбековтің тілдік тұлғасы. ҚазҰУ хабаршысы, Филология сериясы. №4 (192). 2023. 96-106-бб. https://philart.kaznu.kz/index.php/1-FIL/article/view/4543 * Linguistic representation of the concepts of wealth and poverty in folk tales (Balabekova K.Sh., Otarbekova Zh.K., Imankulova M. A.), Tiltanym №2 (94) 2024. 52-66-бб. https://www.tiltanym.kz/jour/article/view/1284 * Kazak halk masallarindaki “ant”, “yemin” ve “vaat” (söz) kavramlarinin edimbilimsel görünümü. Ясауи университетінің Хабаршысы, №2 (132), 2024 40-52-бб. (K.Ş.Balabekova, A.A.Kurmanali, J.K.Otarbekova)https://journals.ayu.edu.kz/index.php/habarshy/issue/view/71/87 * Қазақ гидронимдеріндегі халықтық магия мен анимистік нанымдар. Bulletin of Toraighyrov University. Philology series 2025-03-28 | Journal article DOI:0.48081/KNDT2471 (А.К.Дауткулова, М.С.Атабаева, Ж.К.Отарбекова, Г.Ақтай. https://doi.org/10.48371/PHILS.2025.3.78.021 # Морфологиялық құрылымдардың нейролингвистикалық ерекшеліктері А.Ғ.Сембаева, Ж.К.Отарбекова,Г.А.Ескермесова, А.А.Сатбекова. Абылай хан ат. ҚазХҚжӘТУ ХАБАРШЫСЫ. “ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫ” сериясы №3 (78) 2025, 371-391 б. https://bulletin-philology.ablaikhan.kz/index.php/j1/article/view/1977 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] qgpm0gr94lzxch3m6q6bgpq0hi1gnuv 0 123498 3605199 3415072 2026-05-15T10:16:53Z MasterRus21thCentury 90376 + 3605199 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Alexey Surkov (cropped).jpg|нобай|1963]] '''Алексей Александрович Сурков''' (1899—1983) — орыс ақыны, қоғам қайраткері, подполковник (1943). == Өмірбаяны== А.А. Сурков 1899 жылы 1 (13) қазанда Рыбинск уезі, Ярослав губерниясы (кейін Ярославль облысы, Рыбинск ауданы), Середнево Георгиев кентінде шаруалар отбасында дүниеге келген. Оның ата-бабасы басыбайлы Михалков ақсүйектері болған. Середнев мектебінде оқыған. 12 жасынан бастап Санкт-Петербургте жиһаз дүкенінде, ағаш ұста шеберханасында, типографияда, конторда, Петроград тауар портында таразышы болып түрлі қызмет атқарады. 1918 жылы Петроградта «Красная газетінде» алғашқы өлеңі жарық көреді. 1918 жылы өз еркімен РККА-ға кетеді, Азамат соғысы мен Поляк саяхатына қатысады. 1922 жылға дейін пулеметші, атты барлаушы қызметін атқарады, Солтүстік-Батыс фронтындағы шайқасқа қатысады және А.С.Антонов бандысына қарсы тұруға өз үлесін қосады. Азамат соғысы аяқталған соң туған ауылына оралады. 1922-1924 жыл аралығында көршілес жатқан Волково ауылындағы оқу үйін басқарушы, саяси ұйымдастырушы, уезд газетінде тілші қызметін атқарады. 1924 жылы оның өлеңдерін «Правда» газеті жарыққа шығарады. 1925 жылы 11 қазанда пролетар жазушылар Губерна съезінің өкілі болады. 1924-1926 жылдары Рыбинск комсомол ұйымының бірінші хатшысы болып істейді. 1925 жылы жаңа шыққан «Солтүстік комсомол» атты губерния газетінің тілшісі, ал 1926-1928 жылдары – бас редакторы болады. Оның басқаруы кезінде газет таралымы екі есе ұлғаяды, аптасына бір рет емес, енді екі мәрте шығады, жұмысқа жас тілшілер атсалыса бастайды, оның бастамасымен оқырмандардың өлеңдері мен әңгімелері жазылатын «Әдеби бұрыш» айдары көрініс табады, редакцияда әдеби топ мүшелері ұйымдастырылады. Сурков 1928 жылы пролетар жазушыларының Бүкіл кеңестік съезінде делегат болған соң, Мәскеуде жұмыс істеуге қалады. 1928 жылы пролетар жазушыларының Ресей ассоциациясына жетекші болып қабылданады. 1931-1934 жылдары қызыл профессура Институтында әдебиет факультетінде білім алып, кейін диссертация қорғаған. == Шығармашылығы == 1918 жылы басып шығарылды. А.А.Сурковтың алғашқы өлеңдері Петроградтың «Красная газетінде» жарық көреді. 1930 жылы Мәскеу қаласында өлеңдер жазылған «Запев» кітабы шығады. Ол халық әндеріне айналған «Чапаевская», «То не тучи, грозовые облака», «Рано-раненько», «На просторах Родины чудесной», «Бьётся в тесной печурке огонь…», «Конармейская», «Песня смелых», «Марш защитников Москвы» өлеңдерінің авторы. «Ровесники» жинағы (1934), «Стихи» (1931), «На подступах к песне» (1931), «Наступление» (1932), «Последняя война» (1933), «Родина мужественных» (1935), «Путём песни» (1936), «Солдаты Октября», «Так мы росли» (1938), «Это было на севере» (1940), «Декабрь под Москвой» (1942), «Большая война» (1942), «Наступление» (1943), «Солдатское сердце» (1943), «Фронтовая тетрадь», «Россия карающая» (1944), «Сердце мира», «Дорога к победе», «Избранные стихи», «Миру — мир!» (1950), «Восток и Запад» (1957), «Песни о человечестве» (1961), «Что такое счастье?» (1969), «После войны. Стихи 1945—1970 годов» (1972) еңбектері басылып шығарылған. Оның 2 томды «Таңдаулы өлеңдері» (Мәскеу, 1974) және 4 томды «Шығармалар жинағы» (Мәскеу, 1965-1966) жарық көрген. == Марапаттаулар мен зерде == «Песня смелых», «За нашей спиною Москва», «Песня о солдатской матери», «Победа», «Песня защитников Москвы», «Бьётся в тесной печурке огонь…», «В смертном ознобе…» атты баршаға танымал әндері мен өлеңдері үшін 1-дәрежелі Сталин сыйлығының иегері атанған. «Миру — мир !» (1950) өлеңдер жинағы үшін екінші дәрежелі Сталин сыйлығын (1951) иеленген. Социалистік Еңбек Ері (1969) атанған. * Лениннің 4 ордені * Красная Знамена ордені * екі Красная Звезда ордені * «Знак Почёта» ордені * «Кирилл және Мефодий» ордені * Халықаралық Ботев сыйлығы (1976) * Рыбинсктің құрметті азаматы (1976) * Оның есімімен аталған жаңа төрт палубалы өзен теплоходы және Рыбинск пен Ярославлде көшелер бар. == Сілтемелер== * [http://www.ruscenter.ru/417.html Алексей Александрович Сурков, русский советский поэт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926225401/http://www.ruscenter.ru/417.html |date=2007-09-26 }} * [http://www.litera.ru/stixiya/authors/surkov.html Алексей Александрович Сурков на Стихии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105080555/http://litera.ru/stixiya/authors/surkov.html |date=2010-11-05 }} * {{hrono|http://www.hrono.ru/biograf/bio_s/surkov_aa.php}} * [http://surkov.ouc.ru/ Сайт, посвящённый Суркову] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1899 жылы туғандар]] [[Санат:1983 жылы қайтыс болғандар]] rv2ucsvt9wywrv36xjwmdexoxad0h6u 0 208705 3605085 2899377 2026-05-15T04:11:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3605085 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Весселинг |шынайы атауы = Wesseling |сурет = [[Сурет:Wesseling-Skulptur-Willi-Laschet-Oktober-2006.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Wesseling COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=49 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Солтүстік Рейн-Вестфалия |кестедегі аймақ = Солтүстік Рейн-Вестфалия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Рейн-Эрфт |кестедегі аудан = Рейн-Эрфт (аудан){{!}}Рейн-Эрфт |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Гюнтер Дитгенс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 23,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 53 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 35116 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02236, 02232 |пошта индексі = 50389 |пошта индекстері = |автомобиль коды = BM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 05 3 62 040 |ортаққордағы санаты = Wesseling |сайты = http://www.wesseling.de/ |сайт тілі = de }} '''Весселинг''' ({{lang-de|Wesseling}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Солтүстік Рейн-Вестфалия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Кёльн (округ)|Кёльн]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Рейн-Эрфт (аудан)|Рейн-Эрфт]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 35116 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html Amtliche Bevölkerungszahlen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928045301/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-09-28 }}</ref> Алып жатқан жер аумағы 23,4 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''05 3 62 040''. Қаланың басшысы — Гюнтер Дитгенс. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.wesseling.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307012416/http://www.wesseling.de/ |date=2007-03-07 }} {{Солтүстік Рейн-Вестфалия аудандары}} {{Германия:Рейн-Эрфт ауданы:Қалалар}} {{NorthRhineWestphalia-geo-stub}} [[Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері]] kufscoubf0zew3uc9rwn32fqvgsly3u 0 211953 3605166 3565472 2026-05-15T08:41:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3605166 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Виллерштедт |шынайы атауы = Willerstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=5 |lat_sec=25 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=27 |lon_sec=13 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Веймар |кестедегі аудан = Веймар (аудан){{!}}Веймар |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 10 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Ингрид Морхе |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,71 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 218 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 283 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036463 |пошта индексі = 99510 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 71 096 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |сайт тілі = de }} '''Виллерштедт''' ({{lang-de|Willerstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 283 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,71 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 096''. Муниципалитеттің басшысы — Ингрид Морхе. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 10 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001035415/http://www.vg-ilmtal-weinstrasse.de/ |date=2009-10-01 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] iuwi57sygd75c6dnlvwumkz2rb9roo9 0 214541 3605096 3566886 2026-05-15T05:26:34Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Sachsenbrunn.png]] → [[File:DEU Sachsenbrunn (Eisfeld) COA.svg]] PNG → SVG 3605096 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Заксенбрунн |шынайы атауы = Sachsenbrunn |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Sachsenbrunn (Eisfeld) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=27 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=58 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Хильдбургхаузен |кестедегі аудан = Хильдбургхаузен (аудан){{!}}Хильдбургхаузен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 7 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Герхард Хас |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 33,85 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 480 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2122 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03686 |пошта индексі = 98678 |пошта индекстері = |автомобиль коды = HBN |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 69 039 |ортаққордағы санаты = Sachsenbrunn |сайты = http://www.sachsenbrunn.de/ |сайт тілі = de }} '''Заксенбрунн''' ({{lang-de|Sachsenbrunn}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Хильдбургхаузен (аудан)|Хильдбургхаузен]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2122 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 33,85 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 69 039''. Муниципалитеттің басшысы — Герхард Хас. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.sachsenbrunn.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205172128/http://www.sachsenbrunn.de/ |date=2007-02-05 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Хильдбургхаузен ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] nxu2hgo215lubd69x94tazogv7e30y6 0 239698 3604997 1502924 2026-05-14T15:48:05Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3604997 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Вайтграбен |шынайы атауы = Weitgraben |сурет = |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=07 |lat_sec=43 |lon_dir=E |lon_deg=14 |lon_min=59 |lon_sec=21 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Төменгі Аустрия |кестедегі аймақ = Төменгі Аустрия |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Мельк (округ){{!}}Мельк |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Франц Вурцер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17.05 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 246 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 2438 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 74 73 |пошта индексі = 3372 |пошта индекстері = |автомобиль коды = ME |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 3 15 05 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.blindenmarkt.at |сайт тілі = de }} '''Вайтграбен''' ({{lang-de|Weitgraben}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Төменгі Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Мельк (округ)|Мельк]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2438 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 17.05 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — ME, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''3 15 05''. [[2005]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Франц Вурцер саналады. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.blindenmarkt.at Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120929074616/http://www.blindenmarkt.at/ |date=2012-09-29 }} {{Аустрия:Мельк округі:Қалалар}} {{austria-geo-stub}} [[Санат:Төменгі Аустрия елді мекендері]] [[ru:Вайтграбен]] ivsc3t1vs4s25dpuo38bmscdnfo3174 0 239937 3605083 1842688 2026-05-15T03:52:48Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3605083 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Верцуоло |шынайы атауы = Verzuolo |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=36 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=29 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Пьемонт |кестедегі аймақ = Пьемонт |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Кунео (провинция){{!}}Кунео |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 26,2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 420 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6378 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 243 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 173 |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.comune.verzuolo.cn.it |сайт тілі = it }} '''Верцуоло''' ({{lang-it|Verzuolo}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Пьемонт]] әкімшілік аймағына қарасты [[Кунео (провинция)|Кунео]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6378 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 243 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 26,2 км² шамасында. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.verzuolo.cn.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307222650/https://www.comune.verzuolo.cn.it/ |date=2022-03-07 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Кунео провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Пьемонт елді мекендері]] stsglxktjf8w2jtsmk8mxqh4bpj8kbd 0 288503 3605180 3271161 2026-05-15T09:44:26Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3605180 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Вильгельм Кемпф |Атауы = Wilhelm Kempff |Сурет = Wilhelm Kempff.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туылған кездегі есімі = |Толық аты = Вильгельм Кемпф |Туылған күні = 25.11.1895 |Туылған жері = [[Йютербог]], [[Бранденбург]] |Қайтыс болған күні = 23.05.1991 |Қайтыс болған жері = [[Позитано]], [[Кампания (Италия)|Кампания]] |Белсенділік жылдары = [[1911]]—[[1974]] |Мемлекет = {{DEU}} |Мамандықтары = [[Пианиношы]], [[композитор]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Фортепиано]] |Жанрлары = [[Классикалық музыка]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Марапаттары = |Сайты = [http://www.wilhelm-kempff.de/ Wilhelm Kempff]{{ref-de}} }} '''Вильгельм Кемпф''' ({{lang-de|Wilhelm Kempff}}, 25 қараша 1895, [[Йютербог]] — 23 мамыр 1991, [[Позитано]]) — әлемге әйгілі [[Германия|неміс]] [[пианиношы]] және [[композитор]]. 20 ғасырдың ең әйгілі пианиношылардың бірі болып келеді. == Өмірбаяны == [[Берлин]] қаласындағы королдік музыканың директоры және әулие Николай шіркеуінің органшысының отбасында туған. Оның атасы да органшы болған, ал ағасы Эрланген университетінің рухани музыкасының директоры болды. Өмір бойы әлемнің түкпір-түкпірінде концерттерін берген. Мысалы, 1936 жылдан 1979 жылға дейін Кемпф [[Жапония|Жапонияға]] 10 рет барып қайтқан. Осыған байланысты шағын жапондық аралды Кэмпу-Сан деп оның құрметіне атады. Өзінің соңғы концертін 1981 жылы [[Париж|Парижде]] берген. Отбасында бес баласы болған. 23 мамыр 1991 жылы [[Италия|Италиядағы]] [[Позитано]] қаласында 95 жасында қайтыс болды. == Шығармашылығы== ==Сыртқы сілтемелер== {{commonscat|Wilhelm Kempff}} *[https://www.meaus.com/KEMPFF.html Obituary for Wilhelm Kempff] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202074820/http://meaus.com/KEMPFF.html |date=2023-12-02 }}, by B. John Zavrel *[http://www.jeunessesmusicales.com/piano2004/en/actualites/entrevue/26-35%20Kempff.pdf A discussion of Kempff's work, with a special emphasis on Beethoven, by Christopher Breunig, in Jeunesses Musicales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080229134944/http://www.jeunessesmusicales.com/piano2004/en/actualites/entrevue/26-35%20Kempff.pdf |date=2008-02-29 }} *[http://www.panix.com/~checker/kempff.htm Франк Форман: Вильгельм Кемпф дискографиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001152001/http://www.panix.com/~checker/kempff.htm |date=2011-10-01 }} *[https://www.youtube.com/results?search_query=Wilhelm+Kempff Кемпф өнерінің бейне жинағы], youtube.com *[http://youtube.com/watch?v=oqSulR9Fymg&mode=related&search= Вильгельм Кемпф орындауы] Бетовенның он төртінші сонатасының үшінші бөлімі. *[http://www.youtube.com/watch?v=7pUrCPl1t04 Бетховен, соната №17, 3 ,- (Allegretto) -- Вильгельм Кемпф.] {{wikify}} [[Санат:Германия сазгерлері]] [[Санат:Германия пианистері]] tgatm2yh2bfq0pww91h5dkol7l9jqbp 0 335888 3605061 3575344 2026-05-14T20:55:42Z Tablet 572 181235 3605061 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airport | name = Shymkent International Airport | nativename = | nativename-a = Халықаралық Шымкент Әуежайы | nativename-r = | image = Shymkent airport new terminal.jpg | image-width = | caption = | IATA = CIT | ICAO = UAII <center>{{Location map|Қазақстан|width=220|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=CIT|position=right |lat_deg=42|lat_min=21|lat_sec=51|lat_dir=N |lon_deg=69|lon_min=28|lon_sec=44|lon_dir=E }}<small>Әуежайдың [[Қазақстан]] картасында орналасуы</small></center> | type = Мемлекеттік | owner = | operator = JSC Shymkent Airport | city-served = [[Шымкент]] | location = [[Шымкент]], {{Байрақ|Қазақстан}} | hub = <div> * [[SCAT|SCAT әуекомпаниясы]] | elevation-f = 1385 | elevation-m = 422 | coordinates = {{Coord|42|21|51|N|69|28|44|E|type:airport|display=inline,title}} | website = [http://www.airserver.kz www.airserver.kz] | metric-elev = Y | metric-rwy = Y | r1-number = 10/28 | r1-length-f = 10,827 | r1-length-m = 3,300 | r1-surface = Бетон | stat-year = | stat1-header = | stat1-data = | stat2-header = | stat2-data = | footnotes = }} [[Сурет:Sjimkent3.jpg|right|thumb|[[Air Astana]] әуе компаниясының [[Fokker 50]] ұшағы Шымкент Әуежайында]] '''Халықаралық Шымкент Әуежайы''' ({{lang-en|Shymkent International Airport}}) - Қазақстандағы халық саны бойынша үшінші орында тұрған Шымкент қаласының әуежайы. [[2021 жыл]]дың қорытындысы бойынша жолаушылар ағыны 2,138 млн құрады, бұл республикадағы әуежайлар арасында үшінші көрсеткіш болып табылады. "Airport Management Group"ҚТЖ құрылымымен басқарылады. [[2018 жыл]]дың қараша айында әуежай республикалық меншіктен [[Шымкент]] қаласының коммуналдық меншігіне берілді. Әуежайда [[SCAT]] авиакомпаниясының штаб-пәтері орналасқан. Flyarystan бюджеттік авиакомпаниясының негізгі әуеайлақтарының бірі болып табылады. == Тарихы == [[1932 жыл]]ы [[28 наурыз]]да [[Шымкент]] маңында ауыл шаруашылығы авиабазасы ұйымдастырылды, оның құрамына екі ұшу жасағы (50 По-2 ұшақ) кірді, олардың міндеті [[Алматы облысы|Алматы]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] және [[Түркістан облысы|Шымкент облыстарының]] аумағында авиациялық жұмыстар жүргізу болды. [[1933 жыл|1933]]-[[1940 жыл]]дары авиабазаның ұшақтарымен жыл сайын 6000 жолаушы мен 180 тонна пошта тасымалданатын. [[1941 жыл]]ы базаның көптеген ұшақтары мен ұшқыштары Ұлы Отан соғысының майданына жіберілді. Әуежайда әуе күштеріне кадрлар дайындайтын 2 авиаотрядтың екі ұшағы және 2 оқу авиаэскадрильясының 15 ұшағы қалды. [[1941 жыл]]ы Чугуев әскери авиациялық мектебі [[Шымкент]]ке эвакуацияланды, онда Иван Кожедуб нұсқаушы болған жүзден астам жас ұшқыш дайындалып, майданға жіберілді. 1944 жылы мектеп қайтадан көшірілді Чугуев (құрамында 6 эскадрилья мен 323 ұшақ, 1032 тұрақты құрам және 2170 ауыспалы құрам). [[1947 жыл]]дың көктемінде Әуежай жаңа орынға көшірілді. 1949 жылдың 3 қаңтарында авиаотрядқа "165 арнайы қолданылатын авиаотряд" (165 БК АҚ) атауы берілді. 1955 жылы алғашқы Антонов Ан-2 ұшақтары алынды. 1958 жылы Ли-2, Яковлев Як-12, Антонов Ан-2 ұшақтарымен жабдықталған 158-ші ұшу отряды (158 ЛО) құрылды. [[1963 жыл]]ғы [[20 қыркүйек]]те 158-ші ұшу жасағы қазақ Азаматтық авиация басқармасының Шымкент Біріккен авиаотряды болып қайта құрылды. [[1963 жыл]]ы [[27 желтоқсан]]да Әуежай жаңа жерде ашылды (ол бүгін де орналасқан). [[1965 жыл]]ы Илюшин Ил-14 ұшақтарының келуімен әуежай тәулік бойы жұмыс істеуге көшті. [[1967 жыл]]ы [[21 қараша]]да ұшу-қону жолағы мен терминал ғимараты пайдалануға берілді. [[1968 жыл]]ы [[Мәскеу]]ге, [[Алматы]]ға, [[Сочи]]ге Илюшин Ил-18 ұшақтарымен тұрақты рейстер ашылды. [[1969 жыл]]ы Антонов Ан-2 ұшақтарымен жабдықталған 309-шы ұшу отряды (309 ЛО) құрылды. Әуежайды дамытудың жаңа кезеңі [[1970 жыл]]ы [[Антонов Ан-24]] ұшақтарын пайдалануға берумен басталды, Қазақстанның барлық облыс орталықтарына тұрақты рейстер ашылды. [[1975 жыл]]ы [[шілде]]де [[Туполев Ту-154]] ұшағымен алғашқы рейс жасалды. [[1992 жыл]]ы Шымкент Біріккен авиаотряды (158 ЛО және 309 ЛО тұратын) таратылды. == Авиакомпаниялар мен бағыттар == === Жолаушылар рейстері === [[2020 жыл]]ғы жағдай бойынша әуежай келесі авиакомпаниялардың рейстеріне қызмет көрсетеді: {| class="wikitable sortable" !Әуе компаниясы !Межелі пункттер |- |[[Air Astana]] |{{Байрақ|Алматы}}, {{байрақ|Астана}} |- |[[FlyArystan]] |[[Ақтау]], [[Ақтөбе]], {{байрақ|Алматы}}, [[Атырау]], [[Қарағанды]], [[Қостанай]], {{байрақ|Астана}}, [[Павлодар]], {{байрақ|Өскемен}} |- |[[Qazaq Air]] |[[Ақтөбе]], {{байрақ|Алматы}}, {{Байрақ|Астана}} |- |[[S7 Airlines]] |[[Жаңасібір]] |- |[[Southern Sky]] |{{Байрақ|Алматы}} |- |[[SCAT]] |[[Ақтау]], {{байрақ|Алматы}}, {{байрақ|Астана}}, [[Көкшетау]], [[Петропавл]] |- |[[SCAT]] |{{Байрақ|Мәскеу}}, [[Ыстамбұл]] |- |[[Sunday Airlines]] |Чартерлік рейстер: [[Анталия]], [[Пхукет]] |- |[[Аэрофлот]] |{{Байрақ|Мәскеу}} |} == Орналасуы == Қаланың батыс шетінде, R482, B142, B114, P206, B30 халықаралық әуе трассаларының қиылысында орналасқан; [[Ташкент]]тен 100 км, [[Қызылорда]]дан 450 км, [[Бішкек]]тен 500 км, [[Алматы]]дан 700 км қашықтықта орналасқан. Әуеайлақта: "Шымкент әуежайы" АҚ, "[[SCAT]]" әуекомпаниясы, "Қазаэронавигация"РМК Шымкент филиалы орналасқан. Аэродромды әскери авиация да пайдаланады. Шымкент қаласының маңында "Сайрам" спорттық әуеайлағы да бар. == Модернизация == 55652 әскери бөліміне мемлекеттік авиацияның ұшуы кезінде жұмыс істейтін жақын және алыс радиомаяктардың жабдықтарына арналған екі жаңа үй-жай салынды. [[2007 жыл]]ы ұшу-қону жолағын қайта құру жұмыстары жүргізілді, қонудың екі курсы да заманауи SP-90 қону жүйелерін (DME/N кіріктірілген қашықтық өлшегіш арнасы бар), ОВИ-1 жарық сигналдық жабдықтарын, финдік "Вайсала" компаниясы шығарған метеожабдықтарды орнатты, бұл кез келген үлгідегі әуе кемелерін қабылдауға мүмкіндік береді. [[2008 жыл]]ы республикалық бюджеттен жаңа аэровокзал салуға 6,2 млрд теңге бөлінді. Терминалдың жобалық өткізу қабілеті - сағатына 400 жолаушы, оның ауданы - 5 мың 380 м2. Жаңа терминал қазір жұмыс істеп тұрған терминалдың жанында орналасады. [[2020 жыл]]ы жеке инвестордың ([[SCAT]] әуекомпаниясы) қаражаты есебінен жалпы ауданы 35 000 шаршы метр, сағатына 2000 жолаушының өткізу қабілеті бар жаңа әуежай терминалын салу жоспарлануда. Жаңа терминалдың қуаты бір уақытта 16 ұшаққа дейін қызмет көрсетуге мүмкіндік береді. == Қызмет көрсеткіштері == [[2014 жыл|2014]]-[[2021 жыл]]дар аралығында жолаушылар ағынының, тасымалданатын жүктер көлемінің және әуежай кірістерінің әсерлі өсуі байқалады. [[2014 жыл]]ы Шымкент әуежайы 440 000 жолаушыға қызмет көрсетті. Әуежайдың пайдасы 110 млн теңгені (0 0,6 млн) құрады. [[2018 жыл]]ы [[Шымкент]] қаласының әуежайы 817 мың 73 жолаушыға қызмет көрсетіп, 2 мың 830 тонна жүкті өңдеді. [[2020 жыл]]ы шамамен 1,3 млн жолаушы және 5,9 мың тонна тасымалданды. Кірістер 46345,5 млн теңгені, [[2021 жыл]]ы — 2,138 млн жолаушы мен 10400 тонна жүкті құрады. Кірістер 83339,8 млн теңгені құрады. === Жолаушылар ағыны === [[2018 жыл|2018]]-[[2021 жыл]]дары жолаушылар ағынының 817 мыңнан 2,1 млн адамға дейін айтарлықтай өсуі байқалады. {| class="wikitable" ! colspan="21" |Әуежайдың жолаушылар ағыны: |- |Жыл |'''2014''' |'''2015''' |'''2016''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2020''' |'''2021''' |- |Жолаушылар |440 000 |{{өсім}}550 873 |{{өсім}}621 380 |{{өсім}}811 000 |{{өсім}}817 073 |{{өсім}}1 324 250 |{{өсім}}2 138 500 |} == ӘК кабылдайтын түрлер == А класты әуеайлақ, барлық типтегі әуе кемелерін қабылдауға жарамды. ҰҚЖ (PCN) жіктеу саны 50/R/A/X/T. == Оқиғалар == [[1992 жыл]]ы [[23 ақпан]]да таңертең Шымкент әуежайында "А" қазақ бөлімінің күшімен автобусқа шабуыл жасалды, онда екі қарақшы 13 жолаушыны кепілге алды. Шабуыл кезінде ешкім зардап шеккен жоқ және екі қарақшы да өлтірілді. [[2012 жыл]]ғы [[25 желтоқсан]]да Шымкент әуежайынан 20 км қашықтықта [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|ҚР ҰҚК]] Шекара әскерлері авиациясының [[Шымкент қаласының маңындағы әуе апаты (25 желтоқсан 2012)|Ан-72 ұшағы апатқа ұшырады.]] Борттағы барлық 27 адам қаза тапты. == Сыртқы сілттемелер == * [http://www.airserver.kz/eng/index.asp Shymkent International Airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621203548/http://www.airserver.kz/eng/index.asp |date=2007-06-21 }} {{Қазақстан әуежайлары}} [[Санат:Қазақстан әуежайлары]] [[Санат:Шымкент ғимараттары мен құрылыстары]] [[Санат:Қазақстанның әскери аэродромдары]] [[Санат:Airport Management Group]] ntua8ijnp5sc9icqu9yqsuqho0mi589 0 380592 3605004 3152396 2026-05-14T16:50:59Z ~2026-29179-12 181223 Қ әрпін ұ әпріне ауыстырдым 3605004 wikitext text/x-wiki {{Мұсылман ғалымдары}} {{Ғалым |Есімі = Әбдуррахман ибн Насыр әс-Сағди |Шынайы есімі = |Суреті = Abd ar-Rahman ibn Nasir as-Sa'di.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1889 |Туған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Қайтыс болған күні = 1956 |Қайтыс болған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Азаматтығы = [[Сауд Арабиясы]] |Ғылыми аясы = [[Шариғат]], [[фиқһ]], [[тәпсір]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Шариғат ғалымы |Ғылыми атағы = [[Муфассир]] |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = '''«Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман»''' тәпсірі |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = http://binsaadi.com |Уикиқайнар = }} '''Әбдуррахман ибн Насыр ибн Абдуллаһ ибн Насыр ибн Хамд әс-Сағди''' ({{lang-ar|عبد الرحمن ابن ناصر ابن عبد الله ابن ناصر ابن حمد السعدي}}) ([[1889]]-[[1956]]) — Бану Тамим әулетінен шыққан атақты [[тәпсір]]ші ғалым, фақиһ. Һиджра бойынша 1307-ші жылы [[Мухаррам]] айының 12-інде әл-Қасым ауданындағы [[Унайза]] қаласында дүниеге келген. Оның шешесі ол туғаннан кейін 3 жылдан кейін, ал әкесі 6 жылдан кейін қайтыс болып ата-анасынан жетім болып өседі. Әкесі білімді және тақуа адам болып, Унайза мешітінде имам болған. Жастайынан білімге деген талпынысымен ерекшеленген ол 11 жасында [[Құран]]ды толығымен жаттап бітіреді. Көптеген [[шариғат]] ғылымдарын оқып 23 жасынан сабақ беретін дәрежеге жетеді. Шейх Әбдуррахман әс-Сағди Ислам мен [[Сүннет]] жолында өмір бойы еңбек етіп, өзінен кейін көптеген шәкірт қалдырды. Олардың ішіндегі ең атақтыларының бірі: шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин|Мұхаммед ибн Салих әл-Усәймин]]<ref>http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110201315/http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 |date=2012-11-10 }} Шейх әс-Сағдидің ресми сайтындағы өмірбаяны</ref><ref>http://www.islamhouse.com/p/90329 "Шейх Әбдуррахман әс-Сағдидің қысқаша өмірбаяны"; ''Эльмир Кулиев''</ref> == Ұстаздары == ===Бастапқыда білім алған ұстаздары=== *Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-Кәрим әш-Шибәл *Шейх Абдуллаһ ибн Аид - Унайза мешітінің имамы; [[Мекке]] мен [[Мысыр]]ың ғалымдарынан білім алған, [[Нәджд]] ғалымдарынан, оның ішінде шейх Абдуллаһ Әбу Батыннан білім алған === Кейінгі ұ === === стаздары === *Шейх Ибраһим ибн Джасир - [[Дамаск]]та, [[Наблус]]тағы ханбали ғалымдарынан білім алған ғалым *Шейх Сағб ибн Абдуллаһ әт-Тууәйджури *Шейх Әли ибн Мұхаммед әс-Санани *Шейх Әли ибн Насыр ибн Уәди - хадис ілімінің ғалымы; [[Үндістан]]дағы шейх Назир Хусейн мен шейх Сиддиқ Хасаннан хадис ғылымын үйренген *Шейх Мұхаммед әл-Абдуллаһ Әли Сәлим *Шейх Мұхаммед Әмин әш-Шинқити *Шейх Салих ибн Усман - Унайза қаласының [[қазы]]сы болған; шейх Әбдуррахман әс-Сағди өз білген затының көбін осы шейхтен оқып, ол дүниеден озғанға дейін қасында болып білім алған *Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-азиз ибн Маниғ - [[Бағдат]]та, [[Басра]]да, Мысыр мен Дамаскта оқыған, көптеген танымал еңбектердің авторы *Шейх Ибраһим ибн салих ибн Ғиси - [[Ирак]] пен Үндістанда білім алған ғалым; шейх әс-Сағди одан хадис кітаптарын риуаят етуге рұқсат алған == Шәкірттері == Шейх әс-Сағдидің көптеген шәкірті болды. Олардың ең танымалдары: *Шейх Сүлеймен ибн Ибраһим әл-Бассам *Шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин]] - атақты ғалым *Шейх Абдуллаһ ибн Абдуль-Азиз ибн Ақиль - Сауд Арабиясының Жоғарғы Сотының мүшесі *Шейх Абдуллаһ ибн Әбдуррахман ибн Салих әл-Бассам - Үлкен Ғалымдар кеңесінің мүшесі == Шығармалары == *"Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман" (Құран Кәрімнің тәпсірі) *"Қауль әс-сәдид" ("Китаб әт-тәухид" кітабының түсіндірмесі) және т.б. == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == [http://binsaadi.com BinSaadi.com - шейхтің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118033155/http://www.binsaadi.com/ |date=2012-11-18 }} == Тағы қараңыз == *[[Мұхаммед әл-Усәймин]] *[[Ибн Баз]] [[Санат:Ислам]] [[Санат:Дін]] [[Санат:Ислам тұлғалары]] [[Санат:Сәләфилер]] pvqpw0zjl6o4hkohmuamgtralgmeglx 3605013 3605004 2026-05-14T17:27:23Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-29179-12|~2026-29179-12]] ([[User talk:~2026-29179-12|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3152396 wikitext text/x-wiki {{Мұсылман ғалымдары}} {{Ғалым |Есімі = Әбдуррахман ибн Насыр әс-Сағди |Шынайы есімі = |Суреті = Abd ar-Rahman ibn Nasir as-Sa'di.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1889 |Туған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Қайтыс болған күні = 1956 |Қайтыс болған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Азаматтығы = [[Сауд Арабиясы]] |Ғылыми аясы = [[Шариғат]], [[фиқһ]], [[тәпсір]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Шариғат ғалымы |Ғылыми атағы = [[Муфассир]] |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = '''«Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман»''' тәпсірі |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = http://binsaadi.com |Уикиқайнар = }} '''Әбдуррахман ибн Насыр ибн Абдуллаһ ибн Насыр ибн Хамд әс-Сағди''' ({{lang-ar|عبد الرحمن ابن ناصر ابن عبد الله ابن ناصر ابن حمد السعدي}}) ([[1889]]-[[1956]]) — Бану Тамим әулетінен шыққан атақты [[тәпсір]]ші ғалым, фақиһ. Һиджра бойынша 1307-ші жылы [[Мухаррам]] айының 12-інде әл-Қасым ауданындағы [[Унайза]] қаласында дүниеге келген. Оның шешесі ол туғаннан кейін 3 жылдан кейін, ал әкесі 6 жылдан кейін қайтыс болып ата-анасынан жетім болып өседі. Әкесі білімді және тақуа адам болып, Унайза мешітінде имам болған. Жастайынан білімге деген талпынысымен ерекшеленген ол 11 жасында [[Құран]]ды толығымен жаттап бітіреді. Көптеген [[шариғат]] ғылымдарын оқып 23 жасынан сабақ беретін дәрежеге жетеді. Шейх Әбдуррахман әс-Сағди Ислам мен [[Сүннет]] жолында өмір бойы еңбек етіп, өзінен кейін көптеген шәкірт қалдырды. Олардың ішіндегі ең атақтыларының бірі: шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин|Мұхаммед ибн Салих әл-Усәймин]]<ref>http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110201315/http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 |date=2012-11-10 }} Шейх әс-Сағдидің ресми сайтындағы өмірбаяны</ref><ref>http://www.islamhouse.com/p/90329 "Шейх Әбдуррахман әс-Сағдидің қысқаша өмірбаяны"; ''Эльмир Кулиев''</ref> == Ұстаздары == ===Бастапқыда білім алған ұстаздары=== *Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-Кәрим әш-Шибәл *Шейх Абдуллаһ ибн Аид - Унайза мешітінің имамы; [[Мекке]] мен [[Мысыр]]ың ғалымдарынан білім алған, [[Нәджд]] ғалымдарынан, оның ішінде шейх Абдуллаһ Әбу Батыннан білім алған === Кейінгі қстаздары === *Шейх Ибраһим ибн Джасир - [[Дамаск]]та, [[Наблус]]тағы ханбали ғалымдарынан білім алған ғалым *Шейх Сағб ибн Абдуллаһ әт-Тууәйджури *Шейх Әли ибн Мұхаммед әс-Санани *Шейх Әли ибн Насыр ибн Уәди - хадис ілімінің ғалымы; [[Үндістан]]дағы шейх Назир Хусейн мен шейх Сиддиқ Хасаннан хадис ғылымын үйренген *Шейх Мұхаммед әл-Абдуллаһ Әли Сәлим *Шейх Мұхаммед Әмин әш-Шинқити *Шейх Салих ибн Усман - Унайза қаласының [[қазы]]сы болған; шейх Әбдуррахман әс-Сағди өз білген затының көбін осы шейхтен оқып, ол дүниеден озғанға дейін қасында болып білім алған *Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-азиз ибн Маниғ - [[Бағдат]]та, [[Басра]]да, Мысыр мен Дамаскта оқыған, көптеген танымал еңбектердің авторы *Шейх Ибраһим ибн салих ибн Ғиси - [[Ирак]] пен Үндістанда білім алған ғалым; шейх әс-Сағди одан хадис кітаптарын риуаят етуге рұқсат алған == Шәкірттері == Шейх әс-Сағдидің көптеген шәкірті болды. Олардың ең танымалдары: *Шейх Сүлеймен ибн Ибраһим әл-Бассам *Шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин]] - атақты ғалым *Шейх Абдуллаһ ибн Абдуль-Азиз ибн Ақиль - Сауд Арабиясының Жоғарғы Сотының мүшесі *Шейх Абдуллаһ ибн Әбдуррахман ибн Салих әл-Бассам - Үлкен Ғалымдар кеңесінің мүшесі == Шығармалары == *"Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман" (Құран Кәрімнің тәпсірі) *"Қауль әс-сәдид" ("Китаб әт-тәухид" кітабының түсіндірмесі) және т.б. == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == [http://binsaadi.com BinSaadi.com - шейхтің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118033155/http://www.binsaadi.com/ |date=2012-11-18 }} == Тағы қараңыз == *[[Мұхаммед әл-Усәймин]] *[[Ибн Баз]] [[Санат:Ислам]] [[Санат:Дін]] [[Санат:Ислам тұлғалары]] [[Санат:Сәләфилер]] 1nkg9kv8gj0kjlzk2wnyre23y6k020n 3605014 3605013 2026-05-14T17:27:36Z 1nter pares 146705 3605014 wikitext text/x-wiki {{Мұсылман ғалымдары}} {{Ғалым |Есімі = Әбдуррахман ибн Насыр әс-Сағди |Шынайы есімі = |Суреті = Abd ar-Rahman ibn Nasir as-Sa'di.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1889 |Туған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Қайтыс болған күні = 1956 |Қайтыс болған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Азаматтығы = [[Сауд Арабиясы]] |Ғылыми аясы = [[Шариғат]], [[фиқһ]], [[тәпсір]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Шариғат ғалымы |Ғылыми атағы = [[Муфассир]] |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = '''«Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман»''' тәпсірі |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = http://binsaadi.com |Уикиқайнар = }} '''Әбдуррахман ибн Насыр ибн Абдуллаһ ибн Насыр ибн Хамд әс-Сағди''' ({{lang-ar|عبد الرحمن ابن ناصر ابن عبد الله ابن ناصر ابن حمد السعدي}}) ([[1889]]-[[1956]]) — Бану Тамим әулетінен шыққан атақты [[тәпсір]]ші ғалым, фақиһ. Һиджра бойынша 1307-ші жылы [[Мухаррам]] айының 12-інде әл-Қасым ауданындағы [[Унайза]] қаласында дүниеге келген. Оның шешесі ол туғаннан кейін 3 жылдан кейін, ал әкесі 6 жылдан кейін қайтыс болып ата-анасынан жетім болып өседі. Әкесі білімді және тақуа адам болып, Унайза мешітінде имам болған. Жастайынан білімге деген талпынысымен ерекшеленген ол 11 жасында [[Құран]]ды толығымен жаттап бітіреді. Көптеген [[шариғат]] ғылымдарын оқып 23 жасынан сабақ беретін дәрежеге жетеді. Шейх Әбдуррахман әс-Сағди Ислам мен [[Сүннет]] жолында өмір бойы еңбек етіп, өзінен кейін көптеген шәкірт қалдырды. Олардың ішіндегі ең атақтыларының бірі: шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин|Мұхаммед ибн Салих әл-Усәймин]]<ref>http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110201315/http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 |date=2012-11-10 }} Шейх әс-Сағдидің ресми сайтындағы өмірбаяны</ref><ref>http://www.islamhouse.com/p/90329 "Шейх Әбдуррахман әс-Сағдидің қысқаша өмірбаяны"; ''Эльмир Кулиев''</ref> == Ұстаздары == ===Бастапқыда білім алған ұстаздары=== *Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-Кәрим әш-Шибәл *Шейх Абдуллаһ ибн Аид - Унайза мешітінің имамы; [[Мекке]] мен [[Мысыр]]ың ғалымдарынан білім алған, [[Нәджд]] ғалымдарынан, оның ішінде шейх Абдуллаһ Әбу Батыннан білім алған === Кейінгі ұстаздары === *Шейх Ибраһим ибн Джасир - [[Дамаск]]та, [[Наблус]]тағы ханбали ғалымдарынан білім алған ғалым *Шейх Сағб ибн Абдуллаһ әт-Тууәйджури *Шейх Әли ибн Мұхаммед әс-Санани *Шейх Әли ибн Насыр ибн Уәди - хадис ілімінің ғалымы; [[Үндістан]]дағы шейх Назир Хусейн мен шейх Сиддиқ Хасаннан хадис ғылымын үйренген *Шейх Мұхаммед әл-Абдуллаһ Әли Сәлим *Шейх Мұхаммед Әмин әш-Шинқити *Шейх Салих ибн Усман - Унайза қаласының [[қазы]]сы болған; шейх Әбдуррахман әс-Сағди өз білген затының көбін осы шейхтен оқып, ол дүниеден озғанға дейін қасында болып білім алған *Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-азиз ибн Маниғ - [[Бағдат]]та, [[Басра]]да, Мысыр мен Дамаскта оқыған, көптеген танымал еңбектердің авторы *Шейх Ибраһим ибн салих ибн Ғиси - [[Ирак]] пен Үндістанда білім алған ғалым; шейх әс-Сағди одан хадис кітаптарын риуаят етуге рұқсат алған == Шәкірттері == Шейх әс-Сағдидің көптеген шәкірті болды. Олардың ең танымалдары: *Шейх Сүлеймен ибн Ибраһим әл-Бассам *Шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин]] - атақты ғалым *Шейх Абдуллаһ ибн Абдуль-Азиз ибн Ақиль - Сауд Арабиясының Жоғарғы Сотының мүшесі *Шейх Абдуллаһ ибн Әбдуррахман ибн Салих әл-Бассам - Үлкен Ғалымдар кеңесінің мүшесі == Шығармалары == *"Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман" (Құран Кәрімнің тәпсірі) *"Қауль әс-сәдид" ("Китаб әт-тәухид" кітабының түсіндірмесі) және т.б. == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == [http://binsaadi.com BinSaadi.com - шейхтің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118033155/http://www.binsaadi.com/ |date=2012-11-18 }} == Тағы қараңыз == *[[Мұхаммед әл-Усәймин]] *[[Ибн Баз]] [[Санат:Ислам]] [[Санат:Дін]] [[Санат:Ислам тұлғалары]] [[Санат:Сәләфилер]] heiquqikae4souhzuhrows2f05z3yl5 3605015 3605014 2026-05-14T17:28:46Z 1nter pares 146705 3605015 wikitext text/x-wiki {{Мұсылман ғалымдары}} {{Ғалым |Есімі = Әбдуррахман ибн Насыр әс-Сағди |Шынайы есімі = |Суреті = Abd ar-Rahman ibn Nasir as-Sa'di.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1889 |Туған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Қайтыс болған күні = 1956 |Қайтыс болған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Азаматтығы = [[Сауд Арабиясы]] |Ғылыми аясы = [[Шариғат]], [[фиқһ]], [[тәпсір]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Шариғат ғалымы |Ғылыми атағы = [[Муфассир]] |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = '''«Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман»''' тәпсірі |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = http://binsaadi.com |Уикиқайнар = }} '''Әбдуррахман ибн Насыр ибн Абдуллаһ ибн Насыр ибн Хамд әс-Сағди''' ({{lang-ar|عبد الرحمن ابن ناصر ابن عبد الله ابن ناصر ابن حمد السعدي}}) ([[1889]]-[[1956]]) — Бану Тамим әулетінен шыққан атақты [[тәпсір]]ші ғалым, фақиһ. Һиджра бойынша 1307-ші жылы [[Мухаррам]] айының 12-інде әл-Қасым ауданындағы [[Унайза]] қаласында дүниеге келген. Оның шешесі ол туғаннан кейін 3 жылдан кейін, ал әкесі 6 жылдан кейін қайтыс болып ата-анасынан жетім болып өседі. Әкесі білімді және тақуа адам болып, Унайза мешітінде имам болған. Жастайынан білімге деген талпынысымен ерекшеленген ол 11 жасында [[Құран]]ды толығымен жаттап бітіреді. Көптеген [[шариғат]] ғылымдарын оқып 23 жасынан сабақ беретін дәрежеге жетеді. Шейх Әбдуррахман әс-Сағди Ислам мен [[Сүннет]] жолында өмір бойы еңбек етіп, өзінен кейін көптеген шәкірт қалдырды. Олардың ішіндегі ең атақтыларының бірі: шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин|Мұхаммед ибн Салих әл-Усәймин]]<ref>http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110201315/http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 |date=2012-11-10 }} Шейх әс-Сағдидің ресми сайтындағы өмірбаяны</ref><ref>http://www.islamhouse.com/p/90329 "Шейх Әбдуррахман әс-Сағдидің қысқаша өмірбаяны"; ''Эльмир Кулиев''</ref> == Ұстаздары == ===Бастапқыда білім алған ұстаздары=== *Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-Кәрим әш-Шибәл *Шейх Абдуллаһ ибн Аид - Унайза мешітінің имамы; [[Мекке]] мен [[Мысыр]]ың ғалымдарынан білім алған, [[Нәджд]] ғалымдарынан, оның ішінде шейх Абдуллаһ Әбу Батыннан білім алған === Кейінгі ұстаздары === *Шейх Ибраһим ибн Джасир - [[Дамаск]]та, [[Наблус]]тағы ханбали ғалымдарынан білім алған ғалым *Шейх Сағб ибн Абдуллаһ әт-Тууәйджури *Шейх Әли ибн Мұхаммед әс-Санани *Шейх Әли ибн Насыр ибн Уәди - хадис ілімінің ғалымы; [[Үндістан]]дағы шейх Назир Хусейн мен шейх Сиддиқ Хасаннан хадис ғылымын үйренген *Шейх Мұхаммед әл-Абдуллаһ Әли Сәлим *Шейх Мұхаммед Әмин әш-Шинқити *Шейх Салих ибн Усман - Унайза қаласының [[қазы]]сы болған; шейх Әбдуррахман әс-Сағди өз білген затының көбін осы шейхтен оқып, ол дүниеден озғанға дейін қасында болып білім алған *Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-азиз ибн Маниғ - [[Бағдат]]та, [[Басра]]да, Мысыр мен Дамаскта оқыған, көптеген танымал еңбектердің авторы *Шейх Ибраһим ибн салих ибн Ғиси - [[Ирак]] пен Үндістанда білім алған ғалым; шейх әс-Сағди одан хадис кітаптарын риуаят етуге рұқсат алған == Шәкірттері == Шейх әс-Сағдидің көптеген шәкірті болды. Олардың ең танымалдары: *Шейх Сүлеймен ибн Ибраһим әл-Бассам *Шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин]] - атақты ғалым *Шейх Абдуллаһ ибн Абдуль-Азиз ибн Ақиль - Сауд Арабиясының Жоғарғы Сотының мүшесі *Шейх Абдуллаһ ибн Әбдуррахман ибн Салих әл-Бассам - Үлкен Ғалымдар кеңесінің мүшесі == Шығармалары == * "Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман" (Құран Кәрімнің тәпсірі) * "Қауль әс-сәдид" ("Китаб әт-тәухид" кітабының түсіндірмесі) және т.б. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://binsaadi.com BinSaadi.com - шейхтің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118033155/http://www.binsaadi.com/ |date=2012-11-18 }} == Тағы қараңыз == * [[Мұхаммед әл-Усәймин]] * [[Ибн Баз]] [[Санат:Ислам]] [[Санат:Дін]] [[Санат:Ислам тұлғалары]] [[Санат:Сәләфилер]] 4dye16tmnrggwar1j1s22of4noitn91 3605016 3605015 2026-05-14T17:29:33Z 1nter pares 146705 3605016 wikitext text/x-wiki {{Мұсылман ғалымдары}} {{Ғалым |Есімі = Әбдуррахман ибн Насыр әс-Сағди |Шынайы есімі = |Суреті = Abd ar-Rahman ibn Nasir as-Sa'di.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 1889 |Туған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Қайтыс болған күні = 1956 |Қайтыс болған жері = [[Унайза]], [[Сауд Арабиясы]] |Азаматтығы = [[Сауд Арабиясы]] |Ғылыми аясы = [[Шариғат]], [[фиқһ]], [[тәпсір]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Шариғат ғалымы |Ғылыми атағы = [[Муфассир]] |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = '''«Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман»''' тәпсірі |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = http://binsaadi.com |Уикиқайнар = }} '''Әбдуррахман ибн Насыр ибн Абдуллаһ ибн Насыр ибн Хамд әс-Сағди''' ({{lang-ar|عبد الرحمن ابن ناصر ابن عبد الله ابن ناصر ابن حمد السعدي}}) ([[1889]]-[[1956]]) — Бану Тамим әулетінен шыққан атақты [[тәпсір]]ші ғалым, фақиһ. Һиджра бойынша 1307-ші жылы [[Мухаррам]] айының 12-інде әл-Қасым ауданындағы [[Унайза]] қаласында дүниеге келген. Оның шешесі ол туғаннан кейін 3 жылдан кейін, ал әкесі 6 жылдан кейін қайтыс болып ата-анасынан жетім болып өседі. Әкесі білімді және тақуа адам болып, Унайза мешітінде имам болған. Жастайынан білімге деген талпынысымен ерекшеленген ол 11 жасында [[Құран]]ды толығымен жаттап бітіреді. Көптеген [[шариғат]] ғылымдарын оқып 23 жасынан сабақ беретін дәрежеге жетеді. Шейх Әбдуррахман әс-Сағди Ислам мен [[Сүннет]] жолында өмір бойы еңбек етіп, өзінен кейін көптеген шәкірт қалдырды. Олардың ішіндегі ең атақтыларының бірі: шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин|Мұхаммед ибн Салих әл-Усәймин]]<ref>http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110201315/http://www.binsaadi.com/index.php?action=pages&id=2 |date=2012-11-10 }} Шейх әс-Сағдидің ресми сайтындағы өмірбаяны</ref><ref>http://www.islamhouse.com/p/90329 "Шейх Әбдуррахман әс-Сағдидің қысқаша өмірбаяны"; ''Эльмир Кулиев''</ref> == Ұстаздары == === Бастапқыда білім алған ұстаздары === * Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-Кәрим әш-Шибәл * Шейх Абдуллаһ ибн Аид - Унайза мешітінің имамы; [[Мекке]] мен [[Мысыр]]ың ғалымдарынан білім алған, [[Нәджд]] ғалымдарынан, оның ішінде шейх Абдуллаһ Әбу Батыннан білім алған. === Кейінгі ұстаздары === * Шейх Ибраһим ибн Джасир - [[Дамаск]]та, [[Наблус]]тағы ханбали ғалымдарынан білім алған ғалым * Шейх Сағб ибн Абдуллаһ әт-Тууәйджури * Шейх Әли ибн Мұхаммед әс-Санани * Шейх Әли ибн Насыр ибн Уәди - хадис ілімінің ғалымы; [[Үндістан]]дағы шейх Назир Хусейн мен шейх Сиддиқ Хасаннан хадис ғылымын үйренген * Шейх Мұхаммед әл-Абдуллаһ Әли Сәлим * Шейх Мұхаммед Әмин әш-Шинқити * Шейх Салих ибн Усман - Унайза қаласының [[қазы]]сы болған; шейх Әбдуррахман әс-Сағди өз білген затының көбін осы шейхтен оқып, ол дүниеден озғанға дейін қасында болып білім алған * Шейх Мұхаммед ибн Абдуль-азиз ибн Маниғ - [[Бағдат]]та, [[Басра]]да, Мысыр мен Дамаскта оқыған, көптеген танымал еңбектердің авторы * Шейх Ибраһим ибн салих ибн Ғиси - [[Ирак]] пен Үндістанда білім алған ғалым; шейх әс-Сағди одан хадис кітаптарын риуаят етуге рұқсат алған == Шәкірттері == Шейх әс-Сағдидің көптеген шәкірті болды. Олардың ең танымалдары: * Шейх Сүлеймен ибн Ибраһим әл-Бассам * Шейх [[Мұхаммед әл-Усәймин]] - атақты ғалым * Шейх Абдуллаһ ибн Абдуль-Азиз ибн Ақиль - Сауд Арабиясының Жоғарғы Сотының мүшесі * Шейх Абдуллаһ ибн Әбдуррахман ибн Салих әл-Бассам - Үлкен Ғалымдар кеңесінің мүшесі == Шығармалары == * "Тәйсир әл-Кәрим әр-Рахман" (Құран Кәрімнің тәпсірі) * "Қауль әс-сәдид" ("Китаб әт-тәухид" кітабының түсіндірмесі) және т.б. == Тағы қараңыз == * [[Мұхаммед әл-Усәймин]] * [[Ибн Баз]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://binsaadi.com BinSaadi.com - шейхтің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118033155/http://www.binsaadi.com/ |date=2012-11-18 }} [[Санат:Ислам]] [[Санат:Дін]] [[Санат:Ислам тұлғалары]] [[Санат:Сәләфилер]] 3wgdbxs9tpdusb2wt3y8oavh5uuabct 0 422373 3605131 2959993 2026-05-15T07:05:31Z Culex 20090 mayor update 3605131 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Л'Альбер |шынайы атауы = L'Albère |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=42.4836111111 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=2.89472222222 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(83)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Лангедок-Руссильон |кестедегі аймақ = Лангедок-Руссильон |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Шығыс Пиреней |кестедегі аудан = Шығыс Пиреней (департамент){{!}}Шығыс Пиреней |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Сере (округ){{!}}Сере |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Сере (кантон)|Сере]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Marc de Besombes Singla ([[2026]]-[[2032]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17,10 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 266—1116 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 83 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 4,85 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 66480 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 66001 |ортаққордағы санаты = L'Albère |сайты = |сайт тілі = }} [[File:St Jean l'Albere-village.JPG|thumb|Л'Альбер]] '''Л'Альбер''' ({{lang-fr|L'Albère}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Лангедок-Руссильон]] аймағына қарасты [[Шығыс Пиреней (департамент)|Шығыс Пиреней]] департаментінде орналасқан. [[Сере (округ)|Сере]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 17,10 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''66001'', [[пошта индексі]] — ''66480''. == Географиясы == [[File:Map commune FR insee code 66001.png|center|300px|thumb]] == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 83 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 4,85 адам/км². {{Демография/FRA/L'Albère}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=8 | барлығы=72 | е0=8 | ә0=4 | е5=4 | ә5=0 | е10=8 | ә10=0 | е15=4 | ә15=0 | е20=0 | ә20=0 | е25=0 | ә25=4 | е30=0 | ә30=8 | е35=4 | ә35=4 | е40=0 | ә40=0 | е45=4 | ә45=0 | е50=0 | ә50=0 | е55=0 | ә55=0 | е60=0 | ә60=0 | е65=0 | ә65=8 | е70=8 | ә70=4 | е75=0 | ә75=0 | е80=0 | ә80=0 | е85=0 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|L'Albère|Л'Альбер}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=66001-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120911125557/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=66001-COM |date=2012-09-11 }} * [http://www.mapquest.com/?q=42.4836111111,2.89472222222&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары}} [[Санат:Шығыс Пиреней департаментінің коммуналары]] c2pjr2gredkxuiqn18enbdi0lfcus6k 0 435967 3605218 2952222 2026-05-15T11:23:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3605218 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Вильнев-ле-Руа |шынайы атауы = Villeneuve-le-Roi |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason Villeneuve le roi 94.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.733333 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=2.416667 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(18495)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Иль-де-Франс |кестедегі аймақ = Иль-де-Франс |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Валь-де-Марн |кестедегі аудан = Валь-де-Марн (департамент){{!}}Валь-де-Марн |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Кретей (округ){{!}}Кретей |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Вильнев-ле-Руа (кантон)|Вильнев-ле-Руа]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Didier Gonzales ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 8,4 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 30—91 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 18495 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 2201,79 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 94290 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 94077 |ортаққордағы санаты = Villeneuve-le-Roi |сайты = http://www.villeneuve-le-roi.fr |сайт тілі = }} '''Вильнев-ле-Руа''' ({{lang-fr|Villeneuve-le-Roi}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Иль-де-Франс]] аймағына қарасты [[Валь-де-Марн (департамент)|Валь-де-Марн]] департаментінде орналасқан. [[Кретей (округ)|Кретей]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 8,4 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''94077'', [[пошта индексі]] — ''94290''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 18495 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 2201,79 адам/км². {{Демография/FRA/Villeneuve-le-Roi}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=748 | барлығы=18526 | е0=688 | ә0=663 | е5=642 | ә5=544 | е10=622 | ә10=573 | е15=574 | ә15=635 | е20=600 | ә20=638 | е25=561 | ә25=600 | е30=629 | ә30=715 | е35=672 | ә35=631 | е40=691 | ә40=748 | е45=690 | ә45=636 | е50=657 | ә50=636 | е55=529 | ә55=558 | е60=376 | ә60=335 | е65=294 | ә65=340 | е70=298 | ә70=401 | е75=293 | ә75=400 | е80=98 | ә80=301 | е85=67 | ә85=191 }} == Тағы қараңыз == * [[Валь-де-Марн департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Villeneuve-le-Roi|Вильнев-ле-Руа}} * [http://www.villeneuve-le-roi.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203043408/http://www.villeneuve-le-roi.fr/ |date=2011-02-03 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=94077-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019155000/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=94077-COM |date=2012-10-19 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.733333,2.416667&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Валь-де-Марн департаментінің коммуналары}} [[Санат:Валь-де-Марн департаментінің коммуналары]] 8mn83e8330v11cn7fdwwuzesvqqyx4t 4 491233 3605168 3604875 2026-05-15T09:00:39Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3605168 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35195]||623||26||18||263||28||3||34058||8||0||168||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2512]||266||7||6||317||8||14||1883||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1168]||37||0||0||11||17||0||1092||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 444]||1||0||0||16||3||2||402||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 361]||15||0||7||22||4||1||297||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] 6u9ghafsnyj9bfjq8ediu0fbbhaxcvr 4 492279 3604910 3604335 2026-05-14T12:02:23Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3604910 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3613}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1936}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1249}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:626}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 7 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:274}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 8 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:244}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 9 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 10 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:214}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 11 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:193}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 12 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 13 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 14 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:144}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 15 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:138}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 16 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 17 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:123}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}} |- | 18 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:118}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 19 || [[User:Jumadulla1997|Jumadulla1997]] || [[Special:Contributions/Jumadulla1997|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Jumadulla1997}} |- | 20 || [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] || [[Special:Contributions/Хулкар Абдимоминова|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Хулкар Абдимоминова}} |- | 21 || [[User:Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] || [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Гулмира Исатай}} |- | 22 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 23 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Janugyl}} |- | 24 || [[User:Нұрсүлу Нұрым|Нұрсүлу Нұрым]] || [[Special:Contributions/Нұрсүлу Нұрым|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Нұрсүлу Нұрым}} |- | 25 || [[User:Әйгерім Дәуітбекқызы|Әйгерім Дәуітбекқызы]] || [[Special:Contributions/Әйгерім Дәуітбекқызы|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Әйгерім Дәуітбекқызы}} |- | 26 || [[User:Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] || [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Сауле Жантелиева}} |- | 27 || [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] || [[Special:Contributions/Тоғжан Урумова|{{formatnum:93}}]] || {{Permissions|Тоғжан Урумова}} |- | 28 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:83}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}} |- | 29 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}} |- | 30 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}} |- | 31 || [[User:Тохтарқызы|Тохтарқызы]] || [[Special:Contributions/Тохтарқызы|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Тохтарқызы}} |- | 32 || [[User:Aigul ao|Aigul ao]] || [[Special:Contributions/Aigul ao|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Aigul ao}} |- | 33 || [[User:Nurdaulet12|Nurdaulet12]] || [[Special:Contributions/Nurdaulet12|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Nurdaulet12}} |- | 34 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}} |- | 35 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}} |- | 36 || [[User:Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] || [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Төлеген Мереке}} |- | 37 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:69}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 38 || [[User:Толғанай Нұрахан|Толғанай Нұрахан]] || [[Special:Contributions/Толғанай Нұрахан|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Толғанай Нұрахан}} |- | 39 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 40 || [[User:С.Жания|С.Жания]] || [[Special:Contributions/С.Жания|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|С.Жания}} |- | 41 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 42 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}} |- | 43 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}} |- | 44 || [[User:ТАШКЕНТ|ТАШКЕНТ]] || [[Special:Contributions/ТАШКЕНТ|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|ТАШКЕНТ}} |- | 45 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}} |- | 46 || [[User:Арнұр Б|Арнұр Б]] || [[Special:Contributions/Арнұр Б|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Арнұр Б}} |- | 47 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 48 || [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] || [[Special:Contributions/Тіл ортаалығы Шелек|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Тіл ортаалығы Шелек}} |- | 49 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}} |- | 50 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 51 || [[User:Абилмансур706|Абилмансур706]] || [[Special:Contributions/Абилмансур706|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Абилмансур706}} |- | 52 || [[User:Kuralbayev Almas|Kuralbayev Almas]] || [[Special:Contributions/Kuralbayev Almas|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kuralbayev Almas}} |- | 53 || [[User:Джунусбеков Марат|Джунусбеков Марат]] || [[Special:Contributions/Джунусбеков Марат|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Джунусбеков Марат}} |- | 54 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}} |- | 55 || [[User:Carlos186|Carlos186]] || [[Special:Contributions/Carlos186|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Carlos186}} |- | 56 || [[User:Әмина Н|Әмина Н]] || [[Special:Contributions/Әмина Н|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Әмина Н}} |- | 57 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 58 || [[User:Тарлан1488|Тарлан1488]] || [[Special:Contributions/Тарлан1488|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Тарлан1488}} |- | 59 || [[User:Dariga Dairbekova|Dariga Dairbekova]] || [[Special:Contributions/Dariga Dairbekova|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Dariga Dairbekova}} |- | 60 || [[User:Шерзод Раманкулов|Шерзод Раманкулов]] || [[Special:Contributions/Шерзод Раманкулов|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Шерзод Раманкулов}} |- | 61 || [[User:Gulnazira.koshanova|Gulnazira.koshanova]] || [[Special:Contributions/Gulnazira.koshanova|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Gulnazira.koshanova}} |- | 62 || [[User:Нұрмахан Айзере|Нұрмахан Айзере]] || [[Special:Contributions/Нұрмахан Айзере|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Нұрмахан Айзере}} |- | 63 || [[User:Нұржігіт Айару|Нұржігіт Айару]] || [[Special:Contributions/Нұржігіт Айару|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Нұржігіт Айару}} |- | 64 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 65 || [[User:Мақан Айша Бауыржанқызы|Мақан Айша Бауыржанқызы]] || [[Special:Contributions/Мақан Айша Бауыржанқызы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Мақан Айша Бауыржанқызы}} |- | 66 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}} |- | 67 || [[User:Нұрахын Али|Нұрахын Али]] || [[Special:Contributions/Нұрахын Али|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Нұрахын Али}} |- | 68 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 69 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Kas77777}} |- | 70 || [[User:Meyirim|Meyirim]] || [[Special:Contributions/Meyirim|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Meyirim}} |- | 71 || [[User:ТыныштықбайНурали|ТыныштықбайНурали]] || [[Special:Contributions/ТыныштықбайНурали|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|ТыныштықбайНурали}} |- | 72 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 73 || [[User:Баура Илесбекқызы|Баура Илесбекқызы]] || [[Special:Contributions/Баура Илесбекқызы|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Баура Илесбекқызы}} |- | 74 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 75 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 76 || [[User:QazPaluan|QazPaluan]] || [[Special:Contributions/QazPaluan|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|QazPaluan}} |- | 77 || [[User:Beket0vv|Beket0vv]] || [[Special:Contributions/Beket0vv|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Beket0vv}} |- | 78 || [[User:~2026-23396-91|~2026-23396-91]] || [[Special:Contributions/~2026-23396-91|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|~2026-23396-91}} |- | 79 || [[User:Aidana001|Aidana001]] || [[Special:Contributions/Aidana001|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Aidana001}} |- | 80 || [[User:Абдулла Айзере|Абдулла Айзере]] || [[Special:Contributions/Абдулла Айзере|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Абдулла Айзере}} |- | 81 || [[User:Мейрмугамжановна|Мейрмугамжановна]] || [[Special:Contributions/Мейрмугамжановна|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Мейрмугамжановна}} |- | 82 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}} |- | 83 || [[User:Айдана Жаппарқызы|Айдана Жаппарқызы]] || [[Special:Contributions/Айдана Жаппарқызы|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Айдана Жаппарқызы}} |- | 84 || [[User:Baratrass|Baratrass]] || [[Special:Contributions/Baratrass|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Baratrass}} |- | 85 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}} |- | 86 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 87 || [[User:Гульназисапанова|Гульназисапанова]] || [[Special:Contributions/Гульназисапанова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульназисапанова}} |- | 88 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}} |- | 89 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|19642206g}} |- | 90 || [[User:Ілиясұлы осман|Ілиясұлы осман]] || [[Special:Contributions/Ілиясұлы осман|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ілиясұлы осман}} |- | 91 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 92 || [[User:Мурат Аруна|Мурат Аруна]] || [[Special:Contributions/Мурат Аруна|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Мурат Аруна}} |- | 93 || [[User:Kudaibergen Yerassyl|Kudaibergen Yerassyl]] || [[Special:Contributions/Kudaibergen Yerassyl|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kudaibergen Yerassyl}} |- | 94 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}} |- | 95 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}} |- | 96 || [[User:Жұмахан Сұлтан|Жұмахан Сұлтан]] || [[Special:Contributions/Жұмахан Сұлтан|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Жұмахан Сұлтан}} |- | 97 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 98 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Lanananna}} |- | 99 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}} |- | 100 || [[User:Байгалиева Жадыра|Байгалиева Жадыра]] || [[Special:Contributions/Байгалиева Жадыра|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Байгалиева Жадыра}} |- | 101 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}} |- | 102 || [[User:Naemabd|Naemabd]] || [[Special:Contributions/Naemabd|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Naemabd}} |- | 103 || [[User:Beksultan228|Beksultan228]] || [[Special:Contributions/Beksultan228|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Beksultan228}} |- | 104 || [[User:Бауыржан Ерасыл|Бауыржан Ерасыл]] || [[Special:Contributions/Бауыржан Ерасыл|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Бауыржан Ерасыл}} |- | 105 || [[User:Дамир Исиргепов|Дамир Исиргепов]] || [[Special:Contributions/Дамир Исиргепов|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дамир Исиргепов}} |- | 106 || [[User:Aisha707|Aisha707]] || [[Special:Contributions/Aisha707|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Aisha707}} |- | 107 || [[User:Meru3em|Meru3em]] || [[Special:Contributions/Meru3em|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Meru3em}} |- | 108 || [[User:Muqtarkyzy Ayaru|Muqtarkyzy Ayaru]] || [[Special:Contributions/Muqtarkyzy Ayaru|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Muqtarkyzy Ayaru}} |- | 109 || [[User:NnnnoNam|NnnnoNam]] || [[Special:Contributions/NnnnoNam|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|NnnnoNam}} |- | 110 || [[User:~2026-27217-62|~2026-27217-62]] || [[Special:Contributions/~2026-27217-62|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|~2026-27217-62}} |- | 111 || [[User:TrueNomadEditor|TrueNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TrueNomadEditor|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|TrueNomadEditor}} |- | 112 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}} |- | 113 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Топчикмед}} |- | 114 || [[User:Айша Искакова|Айша Искакова]] || [[Special:Contributions/Айша Искакова|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айша Искакова}} |- | 115 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 116 || [[User:-wuppertaler|-wuppertaler]] || [[Special:Contributions/-wuppertaler|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|-wuppertaler}} |- | 117 || [[User:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] || [[Special:Contributions/On The Hidden Mountain|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|On The Hidden Mountain}} |- | 118 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}} {{/end}} bqkhv3xs6h6lu0dkskzrm44k9zi0zqi 0 494053 3605024 3523982 2026-05-14T18:42:05Z ~2026-29083-43 181228 Қате түзетілді 3605024 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мұрын жырау |Атауы = |Сурет = Мұрын жырау Сеңгірбекұлы.jpeg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Тілеген Сеңгірбекұлы |Толық аты = |Туған күні = 1859 |Туған жері = [[Қоңырорпа]], [[Бозащы түбегі]], {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғыстау облысы]] |Қайтыс болған күні = 29.8.1954 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Форт-Шевченко|Форт-Шевченкода}}, [[Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br>[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1859-1922) |Мамандықтары = [[жырау]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[домбыра]] |Жанрлары = [[жыр]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = }} '''Мұрын жырау, Тілеген Сеңгірбекұлы''' (1859–1954) — жырау. [[Қашаған Күржіманұлы|Қашаған жырау]] мен [[Нұрым Шыршығұлұлы|Нұрым жыраудың]] шәкірті, аталмыш жыраулардан [[Қырымның қырық батыры]] эпопеясын үйреніп, біздің заманымызға дейін жетіп, қағаз бетіне түсуіне септігін тигізген қайраткер. XX ғ. қазақ ауыз әдебиетінің ең жарқын өкілдерінің бірі. == Өмірбаяны == Мұрын Сеңгірбекұлы 1859 жылы Маңғыстау өлкесі, [[Бозащы түбегі]]нде, [[Қоңырорпа]] деген жерде туған. Мұрынның әкесі Сеңгірбек өмір бойы ата кәсібі ұсталықпен айналысқан. Қалдықызбен (Қалдыкөз) тұрмыс құрады. Жыраудың ағасы Төлеген дүниеге келген соң көп уақыт балалы болмай, он жылдан кейін дүниеге келген, көптен күткен ұлының атын Тілеген қойған. Жас Мұрынды әкесі жастайынан зергерлікке, ұсталыққа үйретеді.Баланың кішкене кезінен ән-күй, жыр-термеге құмарлығы білінді. Бұны алғаш байқаған анасы болатын. Анасы өзі де әңгімеқұмар кісі болғандықтан, білетін аңыз-әңгіме, өлең-жырларды ырғағы мен мәнерін келтіріп айтып отырады екен. XIX ғасырдың 60 жылдары патшалық [[Ресей]]дің шығыс аймағында үлкен әкімшілік-басқару реформасы орын алған. 1868 жылы 21 қазанда "[[Орынбор және Батыс Сібір генерал губернаторларының далалық облыстарын басқару туралы уақытша ереже]]" қоданысқа енгізілді. Патшалық империализмнің нәубеті артып, салық артып, халыққа қысым күшейді. Көп ұзамай қалыптасқан ахуалға жауап ретінде 1870-1873 жылдары тарихта "Иса-Досан көтерілісі" деген атпен белгілі Адай руының көтерілісі орын алған. Алайда көтерілістің басы өте сәтті басталғанымен, орыс әкімшілігі көтерілісшілерді басуға шұғыл түрде көмекке [[Дағыстан]]нан, [[Бақыдан (Баку)]] әскер жіберді. Көтеріліс басып тасталған соң, патша әскері халықты тонауға кіріскен. Осы уақытта Сеңгірбек руластарымен қосылып, Хиуа хандығы қарамағындағы, Қарақалпақ, Түркмен, Өзбек, Тәжік аймақтарына қоныс аударып кетеді. Көшуінің тағы бір себебі, көтерілісшілерге қару дайындаған ұстаға, патша үкіметінің көзқарасы болатын (әрине оң болмасы айдан анық). Босып кеткен елдің халі мүшкіл еді. Бұл кезде болашақ жырау шамамен 12-13 жаста. Мұрын кіші кезінен әкесінің ұстаханасында істейтін. Жұмыстан босаған уақытты жан құмарлығын басу үшін жырға арнайтын. Алайда әкесі жас Мұрынды жанында ұстауды жөн көрген. 1875 ж. Он алты жасында жырау Дәметкенге үйленеді. Бір жылдан кейін әкесі қайтыс болады. Бұл жағдайда бүкіл үй іші шаруашылық, ұстахана ісі Мұрынға жүктелген. Дегенмен жан-тәнімен сөз өнеріне берілген жас жырау, әкесінің жылы өткеннен кейін, ұста шаруашылығын ағасына тастап, бір топ ақындарға қосылып ел кезіп кетеді. 1880 ж. атамекені Бозашы Маңғыстауға оралады. Сол жерде атақты Қашаған ақынмен бес жыл үзеңгілес болады. Жырау қырық жасына таянған шағында, 1897 – 1899 аралығында Қарақалпақстан аумағындағы Қожеліде қоныстанады. Бұл жерде ол үлкен қасіретке ұшырайды. Әйелі Дәметкен алты баланы дүниеге әкелген еді. Төрт қыз, екі ұл. Үш қызы әр уақытта шетінеген болатын. Қожеліде бірдей екі ұлы кезекпе-кезек қайтыс болады. Осы оқиға жырауға өте ауыр тиген еді. Қайғыдан жыршылығы мен ел аралауды қойып, көп уақытын ата кәсібі ұсталық пен отбасына арнайды. Туған жері Маңғыстауға көшіп, сол аймақта тұрақтап қалады. 1899 ж. Мұрын жырау [[Форт Шевченко]] қаласына көшіп барады. Тастан (ұлутас) үш бөлмелі шағын үй мен ұста дүкенін салады. Арнайы жиындарда ғана жыр айтады. 1907 ж. жары Дәметкен дүние салды. Жалғыз қызы Тұрлан екеуі қалған еді. Бірақ көп ұзамай Мұрын Жаншаға (Жансалқам) үйленіп, тұрмысы біршама түзелді. 1940 ж. Жанша қайтыс болады. Осы кезде жалғыз қызы Тұрлан мен Күйеу баласы Дүйсенбай, қарт жыраудың қоластына көшіп барып, оған демеу болып, көңілін аулайды. Мұрынға жиен немересі Дәуітбайды бала етіп берген. 1941 ж. [[А. Хангелдин]] "[[Қырымның қырық батырынан]]" отыз жеті жыр үзіндісін жазып алғаннан бастап Мұрын жырау Республика деңгейінде таныла бастайды. 1942 ж. [[КСРО]] [[Ғылым академиясы]]ның Қазақ филиалы президенті [[Қаныш Сәтбаев]] пен [[Тіл, әдебиет және тарих институты]]ның директоры [[Нығмет Сауранбаев]]тың [[Қазақ КСР]] Министрлер Кеңесінің төрағасы [[Нұртас Оңдасынов]]қа Мұрын жырауды шақырту және оған арнайы жағдай жасау хатын жолдайды. Мұрын Сеңгірбекұлы 1942 жылдың 11 шілдесінде [[Алматы]]ға келеді. Біраз тынығып алғаннан кейін филормонияда алпыс шақты кісі алдында "Орақ-Мамай", "Қарасай-Қази" жырын айтады. Тыңдаушылар арасында [[Сәбит Мұқанов]], [[Қаныш Сәтбаев]], [[Мұхтар Әуезов]], [[Әбділдә Тәжібаев]], [[Асқар Тоқмағамбетов]], [[Есмағамбет Ысмайылов]], [[Қажым Жұмалиев]], [[Нығмет Сауранбаев]], [[Ғабиден Мұстафин]], [[Ахмет Жұбанов]], [[Ғабит Мүсірепов]], [[Әлкей Марғұлан]] т.б. қазақтың зиялы қауым өкілдері болған. Сол жылы "Қырымның қырық батыры" қағазға түседі. Стенаграфист болып – Мәриям Исаева тағайындалды, ал жырларды – Мәриям Хәкімжанова жазып алып отырды. 1947 ж. И. Ұйықбаев арқылы Ғылым академиясы қорына өмірбаянының толық нұсқасы мен төрт батыр жайлы жырды жібереді. Сол жылы Мұрынды Республикалық Халық шығармашылық үйі Алматыға шақырады. Көпшілік алдында жырлап, біршама күн Алматыда болады. Осы уақытта оның жырларын жазып алған деседі. Алайда бұл жайында ешқандай қорлар мен мұрағаттарда мәліметтер табылмады. 1948 ж. 28 сәуірде [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]]нің "Мұрын жырау мұраларын жазып алу, жинау, жүйелеу" туралы жарлығы шығады. Мұрын жырау Сеңгірбекұлы 1954 ж. 29 тамызда бір айдай төсек тартқаннан кейін, [[Форт-Шевченко]] қаласында өмірден озды. Қала маңындағы Сисем ата зиратында жерленген. Жырау өмірінің соңғы жылдарын домбырасын қолына алып, ноғайлы батырларының ерліктерін дәріптеумен өткізген. Замандас, құрбы-құрдастарымен үлкен жиындарда кездесіп, қалың елге жыр, батырларының ерліктері жайында әңгімелер айтқан еді. == Қырымның қырық батыры == [[Қырымның қырық батыры]] атты жыр жинағы 41 батырдың ерлігін жырлайтын 36 жырдан тұратын алып туынды. [[Аңшыбай батыр және оның ұрпақтары]]: * [[Аңшыбай батыр]]. * [[Парпария]]. * [[Құттықия]]. * [[Едіге]]. * [[Нұрадын]]. * [[Мұса хан]]. * [[Орақ, Мамай]]. * [[Қарасай, Қази]]. Қарадөң батыр және оның ұрпақтары: * [[Қарадөң]]. * Жұбаныш. * Сүйініш. * [[Ер Бегіс]]. * Тегіс, Көгіс. * Тама. * Тана. * Нәрік. * Шора. Жеке батырлар: * Асанқайғы, Тоған, Абат. * Қарғабойлы, Қазтуған. * Қыдырбайұлы Қобыланды. * Көкше батыр. * Көкшенің ұлы Ер Қосай. * Ақжонасұлы Ер Кеңес. * Манашы. * Манашыұлы Тұяқбай. * Жаңбыршы. * Жаңбыршыұлы Телағыс. * Айсаның ұлы Ахмет. * Алау батыр. * Әмет батыр. * Шынтас. * Шынтасұлы Төрехан. * Сұлтанкерім. * Қарт Қожақ. * Құлыншақ. Жыр дала шежіренамалық жырлау мен әңгімелеу дәстүрін өз бойына сіңіріп, жеңіл түрде өткен оқиғаларды баяндап қана қоймай, тарихи оқиғаларға бірегей өзіндік баға береді. Жырдағы қаһармандардың көбісі әкелі-балалы болып байланыс орнатып, генеологиялық (шежірелік) байланыс құрады: Аңшыбай батырдың ұрпақтарында:<br /> Құттықия → Едіге → Нұрадын → Мұса хан → Орақ, Мамай → Қарасай, Қази.<br /> Жеке батырларда:<br /> Көкше батыр → Көкшенің ұлы Ер Қосай;<br /> Манашы → Манашыұлы Тұяқбай;<br /> Жаңбыршы → Жаңбыршыұлы Телағыс;<br /> Шынтас → Шынтасұлы Төрехан.<br /> Сонымен қатар жырдағы кейіпкерлердің көбісі Алтын Орда мен Ноғай Ордасы заманында өмір сүрген хандар, би мен батырлар, Мысалы:<br /> Тоқтамыс хан — Алтын Орда ханы. <br /> Сәтемір — Әмір Темір, Ақсақ Темір, Темірлан дарынды қолбасшы, Мәуеренаһр билеушісі, Тимуридтер династиясының негізін қалаушы. <br /> Едіге би — Ноғай Ордасының негізін қалаушы, Алтын Орданың беделді биі.<br /> Асан қайғы — Қазақ хандығының құрылтайшыларының бірі, Ұлық Мұхамед, Жәнібек хандардың биі. <br /> Орманбет би — ноғайлы заманының атақты биі. Қазақ ауыз әдебиетінде қазақ пен ноғай араларының алыстап, бөлінуін Орманбет бидің өлімімен байланыстырады.<br /> Мұса би — Ноғай Ордасының биі. Мұса би кезінде Ноғай Ордасы Еуразия кеңістігінде ең азулы күшке айналған. Қырымның қырық батырында оған "хан" атағы телінген.<br /> Жаңбыршы би — Ноғай Ордасының билеушісі, Мұса бидің інісі, әрі оң қолы.<br /> Жаңбыршыүлы Телағыс — Ресми тарихи деректерде есімі "Ағыс, Агиш". Мұса би мен әкесі Жаңбыршы дүниеден өткеннен соң орын алған Мұса ұрпақтарының арасындағы билік үшін тартыстың қатысушысы. Мұрагерлік дәстүр бойынша би болу құқығы болмаған.<br /> т.б. == Жыраудан жазылып алынбаған шығармалар == Жырау мұралары түгел дерлік қағаз бетіне түспегенге ұқсайды. Себебі жыраудың 1949 жылы Ғылым академиясына жіберген хатында білетін жырларының тізімін жазған еді. Ол тізімде: # "Қырымның қырық батыры" туралы әңгімелер мен жырлар; # Түрікменнің "Көроғлы батыры" туралы жыр, әңгіме; # Араб елінің Рамуз патшасы, Ысырау патшасы туралы жыр, әңгіме; # Бұрын Маңғыстауды жайлаған "Жеті жұрт" туралы әңгіме; # Қазақтың (Адайдың) Маңғыстауды мекен етуі туралы; # Бәймәмбеттің ауасы (көшуі) туралы, яғни Маңғыстау халқының патша үкіметінің отарлау саясатына көнбеуі, салық төлеуден бас тартуы, шаруар көтерілісі туралы; # Нұрым Шыршығұлұлы, Ақтан Керейұлы, Қашаған Кұрымжанұлы туралы әңгімелер. Осы тізімді қарай отырып Мұрынның бай қазынасын байқаймыз. Аталған ресми хат "Қырымның қырық батыры" авторының әбден қартайған шағында жазылғанын ескерсек, жырау байлығы бұдан да кемел болуы керек. Бұл жайында Қабиболла Сыдиықов: {{start citation}}"Өмір бойы халқымыздың асыл қазынасын жүрегінің ыстығына бөлеп, аялап келген Мұрын жыраудың білгені мен жырлағаны өзі тізімде көрсеткен әлдеқайда мол болуы мүмкін. Оның бәрін еске түсіру тоқсанға келген жырауға оңай түспеген шығар. Өзгесін айтпағанның өзінде, "Қырық батыр" жырларын жеткізудің өзі де аз еңбек емес{{end citation|қайнары=}}", -дейді. == Әдебиеттер == * Қырымның қырық батыры. - Алматы, "Арыс" баспасы, 2005. - 544 бет. * Сәкен С. "Қырымның қырық батыры" және Ноғай Ордасының тарихы туралы шежіре деректері// Абай. - 2011. - №3.- 53-59 бет. * Трепавлов В. В. История Ногайской Орды. - М.: Издательская фирма "Восточная литература" РАН, 2002. - 752 с. ISBN 9965 - 609 - 57 - 8. [[Санат:Қазақ жыраулары]] kqhum2lygqj8wrb1ws81s8d18q9y9fy 0 523508 3605069 2356749 2026-05-14T22:02:08Z Nurken 111493 /* */ 3605069 wikitext text/x-wiki #АЙДАРК [[Уәлитхан Танашев]] gb73sbhgolga660agr8pwikon36hm1u 3605070 3605069 2026-05-14T22:02:15Z Nurken 111493 /* */ 3605070 wikitext text/x-wiki #АЙДАРУ [[Уәлитхан Танашев]] d9xpfub6ayevpqyx3yzm5fo4uhfskko 3605072 3605070 2026-05-14T23:04:27Z 1nter pares 146705 «[[Уәлитхан Танашев]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3605072 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Уәлитхан Танашев]] ovjzerd57x4zt2t5oy7dhm0p5hfixrd 0 536445 3604971 3354136 2026-05-14T14:17:27Z TalgatSnow 143530 3604971 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Жан-Люк Годар |шынайы есімі = Jean-Luc Godard |сурет = Jean-Luc Godard at Berkeley, 1968.jpg |сурет ені = 250px |сурет атауы = Жан-Люк Годар (1968) |туған кездегі есімі = |туған күні = 03.12.1930 |туған жері = {{Туғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]] |қайтыс болған күні = 13.09.2022 |қайтыс болған жері = Роль, [[Швейцария]] |мамандығы = {{кинорежиссёр|Франция}}<br />{{кинопродюсер|Франция}}<br />{{сценарийші|Франция}}<br /> киносыншы |азаматтығы = {{Байрақ|Франция}}<br />{{Байрақ|Швейцария}} |белсенді жылдары = 1950 — 2022 |бағыты = «[[Франциялық жаңа толқын]]» |киностудия = |марапаттары = Қүрметті «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2010)<br />«[[Алтын аю]]» (1965)<br />«[[Алтын арыстан]]» (1983) |imdb_id = 0000419 |қолтаңбасы = Jean Luc Godard Signature.svg |сайты = |ортаққор = Jean-Luc Godard }} '''Жан-Люк Годар''' ({{lang-fr|Jean-Luc Godard}}; [[3 желтоқсан]] [[1930 жыл|1930]], [[Париж]], [[Франция]] — [[13 қыркүйек]], [[2022 жыл|2022]], Роль, [[Швейцария]]) — франко-швейцариялық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]], киносыншы, [[кинопродюсер]] және [[актёр]]. «[[Франциялық жаңа толқын]]» ағымының негіз салушылардың бірі.<ref>{{Cite web|url=https://aframe.oscars.org/news/post/jean-luc-godard-french-director-dead-at-91|title=Jean-Luc Godard, Iconoclastic French New Wave Director, Dies at 91|lang=en|first=Academy of Motion Picture Arts and|last=Sciences|website=A.frame|access-date=2024-08-28|archive-date=2024-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240828060216/https://aframe.oscars.org/news/post/jean-luc-godard-french-director-dead-at-91|url-status=live}}</ref> Оның 1960-жылдардағы фильмдері әлемдік киноөнеріне революциялық деңгейде ықпал етті. [[Cahiers du Cinéma]] журналында киносыншы ретінде жұмыс істеген ерте кезеңінде Годар француз киносының негізгі бағытындағы «Сапа дәстүрін» сынға алып, [[Альфред Хичкок]] пен [[Говард Хоукс]] сияқты Голливуд шеберлерін үлгі тұтты. Мұнымен шектеліп қалмай, өзімен пікірлес сыншылармен тізе қосып, француз киносымен қатар дәстүрлі Голливуд қағидаларына қарсы шығып, өз фильмдерін түсіре бастады. Годар алғаш рет «Жаңа толқын» қозғалысының белесіне айналған «[[Демі таусылғанша]]» (1960) фильмі арқылы әлемдік деңгейде танымал болды. Оның туындыларында кино тарихына деген құрмет пен сілтемелер жиі кездеседі және олар автордың саяси көзқарасын білдіріп отырды. Годар [[экзистенциализм]]<ref>{{cite web |title=40 Years Ago, 'Breathless' Was Hyperactive Anarchy. Now It's Part of the Canon |url=http://www.davidsterritt.com/breathless.html |author=David Sterritt |access-date=24 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102072729/http://www.davidsterritt.com/breathless.html |archive-date=2 November 2013}}</ref> мен маркстік философияның құмар оқырманы болды, ал 1969 жылы саяси еңбектерді насихаттау үшін басқа да радикалды кинематографистермен бірге «Дзига Вертов тобын» құрды. «Жаңа толқыннан» кейін оның саяси ұстанымдары онша радикалды болмады, ал кейінгі фильмдері адамзаттық қақтығыстар мен өнердегі бейнелеу мәселелерін «[[Марксизм|маркстік]] емес, [[Гуманизм|гуманистік]] тұрғыдан» қарастыра бастады. Годар үш рет үйленген: оның жұбайлары актрисалар [[Анна Карина]] мен [[Анн Вяземски]] (екеуі де оның бірнеше фильмдерінде басты рөлдерді сомдаған), сонымен қатар ұзақ жылдар бойы серігі болған Анн-Мари Мьевиль. Оның Каринамен бірге түсірген «Өз өмірімен өмір сүру» (Vivre sa vie, 1962), «Бөлек топ» (Bande à part, 1964) және «Ессіз Пьеро» (Pierrot le Fou, 1965) туындыларын Filmmaker журналы «кино тарихындағы ең ықпалды еңбектер жиынтығы» деп атады.<ref name="Zahedi">{{cite news |url=https://filmmakermagazine.com/98445-be-beautiful-shut-up-anna-karina-on-filmmaking-with-jean-luc-godard/ |title='Be Beautiful and Shut Up': Anna Karina on Filmmaking with Jean-Luc Godard |last=Zahedi |first=Caveh |work=Filmmaker Magazine |access-date=13 January 2018 |archive-date=28 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228192710/https://filmmakermagazine.com/98445-be-beautiful-shut-up-anna-karina-on-filmmaking-with-jean-luc-godard/#.WlnKC0tG23c |url-status=live }}</ref> 1987 және 1998 жылдары ол екі мәрте құрметті «[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» сыйлығымен, ал 2010 жылы [[Құрметті Оскар сыйлығы|құрметті «Оскар»]] сыйлығымен марапатталды.<ref>{{cite news |last=Freeman |first=Nate |url=http://www.observer.com/2010/politics/godard-companion-says-director-will-skip-oscars-calls-honorary-statue-bit-metal |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108133955/http://www.observer.com/2010/politics/godard-companion-says-director-will-skip-oscars-calls-honorary-statue-bit-metal |url-status=dead |archive-date=8 November 2010 |title=Godard Companion: Director Will Not Travel to Oscars for a 'Bit of Metal' |newspaper=The New York Observer |access-date=6 February 2012}}</ref> 2002 жылғы [[Sight & Sound]] сауалнамасында Годар барлық уақыттағы үздік он режиссердің арасында үшінші орынға ие болды.<ref>{{cite web |title=BFI – Sight & Sound – Top Ten Poll 2002 Poll – The Critics' Top Ten Directors |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623182355/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/critics-directors.html |archive-date=23 June 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{imdb_name| id= 0000419 | name=Жан-Люк Годар }} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Франция социалистері]] [[Санат:Марксистер]] [[Санат:Франция киносыншылары]] n0ubk7p7y884js54k5cwui59i06id7c 4 537752 3605092 3604757 2026-05-15T05:00:40Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3605092 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95743" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 743] | data-sort-value="1092" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1092] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86378" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 378] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84035" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 035] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="81822" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 81 822] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55533" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 533] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48358" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 358] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="25482" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 25 482] | data-sort-value="46" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21409" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 409] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="18820" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 820] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="17450" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 17 450] | data-sort-value="105" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 105] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="16955" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 955] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16069" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 069] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13737" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 737] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11167" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 167] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10031" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 031] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8223" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7906" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7906] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="7873" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7873] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7431" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7431] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7220" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7220] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4323" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4323] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4195" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4195] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3396] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="2920" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2920] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2698" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2698] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2256" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2256] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2000" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2000] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1819" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1819] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1599" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1599] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1519" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1519] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1508" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1508] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1140" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1140] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1048" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="672" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 672] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="666" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="664" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 664] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 08qvckxxxayjb5iqxsttc63q4fk7q2p 0 540022 3604939 3451295 2026-05-14T13:15:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3604939 wikitext text/x-wiki {{Телеарна | name = Білім және Мәдениет | logofile = Bilim jane madeniet logo.png | logoname = | logosize = 180px | country = {{Байрақ|Қазақстан}} | broadcast area = {{Байрақ|Қазақстан}} | broadcast time =тәулік бойы | language = [[Қазақ тілі|қазақша]], [[Орыс тілі|орысша]] | owner = «[[Хабар (агенттік)|Хабар агенттігі]] АҚ» | format = 4:9 | network type = мәдени-танымдық | launch = [[қаңтар]] [[2014 жыл]]ы | closed date = [[25 қазан]] [[2016 жыл]] | leaders = | former names = Мәдениет, Білім | related channels = {{Байрақ|Қазақстан}} [[Хабар (телеарна)|Хабар]] <br /> {{Байрақ|Қазақстан}} [[24KZ (телеарна)|24KZ]] | network partner = | slogan = Тіпті одан да қиынды - оңай және тез айтуға болады | web = http://bmtv.kz/(қолжетімсіз) | terr serv 1 = {{Байрақ|Қазақстан}} | terr chan 1 = | sat serv 1 = [[Intelsat 904]] | sat chan 1 = | cable serv 1 = | cable chan 1 = | iptv serv 1 = {{Байрақ|Қазақстан}}, [[iD TV (Қазақстан)|iD TV]] | iptv chan 1 = 10 | online serv 1 = | online chan 1 = 8 | 3gmobile serv 1 = |бейне форматы=16:9}} "'''Білім және Мәдениет"''' ({{lang-ru|Знание и Культура}}) — қазақстандық мәдени-танымдық телеарна. [[Хабар (агенттік)|Хабар агенттігі]] АҚ-на кірді. Алғашқыда [[Білім (телеарна)|"Білім"]] арнасы деп аталатын, бірақ кейін [[Мәдениет (телеарна)|"Мәдениет"]] арнасымен ұштастырыла отырып "Білім және Мәдениет" арнасы деп аталды. Арна толқыны [[2014 жыл]]ы [[қаңтар]]да Астанадағы «Қазмедиа орталығынан» таратыла бастады. Хабар қазақ және орыс тілдерінде таратылады. [[2016 жыл]]ы [[25 қазан]]нан бастап [[Jibek Joly (телеарна)|"Kazakh TV"]] телеарнасымен бірікті. == Тарихы == Арна [[2012 жыл]]ы [[5 қыркүйек]]те елордада [[Назарбаев Университеті]] Президенттің тікелей интерактивті дәрісінен таратыла басталды<ref>[http://www.bnews.kz/ru/news/post/99851/ Н. Назарбаев бірінші қазақстадық танымдық «Білім» телеарнасын іске қосты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011153038/http://bnews.kz/ru/news/post/99851/ |date=2014-10-11 }}</ref>. == Тарату == [[OTAU TV]] тегін арналар пакетіне кіреді, сондай-ақ Қазақстан заңына сәйкес барлық кабельдік желілері арқылы тасымалданады. == Тікелей эфир желілері == Телеарна жас ұрпақтың білім беру және мәдениет деңгейін көтеру, халықтың адами ресурстарын дамыту үшін жасалған. Арна басты мүмкіндіктері: қазақстандық және халықаралық ғалымдардың лекцияларын, танымал ғылыми бағдарламалар, білім беру туралы деректі сериялары, білім беру және мәдениеттегі барлық деңгейдегі бағдарламаларын тікелей эфирге шығарады. Сондай-ақ, классикалық әдебиетін, отандық және әлем тарихын зерттеуге көмектескен, отандық және шетелдік фильмдер «алтын қорына» кірген көркем фильмдерде көрсетіледі. == Басшылары == # [[Бақыт Ғафуұлы Қайырбеков|Бақыт Қайырбеков]] (2014-2015) # Александр Аксютиц (2015-2016) == Сілтемелер == * [http://bmtv.kz/ru Білім және Мәдениет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929161842/http://www.bmtv.kz/ru/ |date=2014-09-29 }} * [http://www.zakon.kz/4585598-reshenie-ob-obedinenii-tk-bilim-i.html «Білім» және «Мәдениет» арналарын біріктіру туралы шешім қабылданды - Мұхтар Құл-Мұхаммедт] * [http://total.kz/society/2014/01/08/prekrascheno_veschanie_telekanal «Мәдениет» телеарнасы хабар таратуды тоқтатты]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/channel/UCK1ErmhRQrNISaabUq-i1MQ «Білім» арнасы YouTube-те] <references/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан телеарналары}} {{Хабар агенттігі}} [[Санат:2014 жылы қосылған телеарналар]] [[Санат:Орыс тіліндегі телеарнадар]] [[Санат:Қазақ тіліндегі телеарнадар]] [[Санат:Танымдық телеарналар]] [[Санат:Астана мәдениеті]] [[Санат:Қазақстанның жабылған телеарналары]] rjlke99z5s9sxkcd4mpx7jtzz2ger20 0 550059 3604929 3357597 2026-05-14T12:22:29Z ~2026-29133-87 181209 Република - Республика, орынадарынан - орындарынан, қызғушылығын - қызығушылығын 3604929 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Музыкалық топ |Топ атауы = Орда |Шынайы атауы = |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = |Сурет тақырыбы = |Сурет ені = |Фон = |Жанры = эстрада |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа дейін |Мемлекет = {{KAZ}} |Қайдан = Алматы |Тілі = [[қазақ тілі|қазақша]] |Басқаша атауы = |Лейблы = |Басқа да жобалары = |Топ құрамы = [[Ерболат Беделхан]], [[Жанболат Беделхан]], [[Дастан Оразбеков]], [[Рүстем Оразбеков]], [[Есболат Беделхан]] |Бұрынғы қатысушылары = [[Рүстем Оразбеков]], [[Жанболат Беделхан]] |Сайты = }} {{мағына|Орда (айрық)}} '''Орда''' — [[қазақстан]]дық музыкалық топ. Топ алғаш рет "[[Бауыржан шоу]]" театрының құрамында ағайынды отбасылар Беделхан және Оразбековтердің қосылып ән айтуымен көріне бастады. == Топтың тарихы == Топ атауы 2001 жылдың<!-- қай жылы? --> 1-ші сәуірінде күні дүниеге келеді. Оған дейін ВИА болып жүрген олар, эпизодтық ролдерде ойнап, театрдың музыкалық және би қойылымдарында ғана шыққан. Сол кезден бастап, топтың хореографиялық қойылымдары үшін Ерболат Беделхан жауап берген. Онымен бірге Жанболат және Есболат інілері билесе, Дастан халық әндерін нақышына келтіріп орындайтын. Ал Рүстем театр қабырғасында ашылған актерлік шеберлік студиясының түлегі болып шыға келді. Жігіттер алғаш рет 9-шы мамыр күні Республика сарайында өткен концертте өнер көрсетеді. Дәл сол уақытта "Белгісіз жан", "Махаббатым" әндері шығарылып, жазылады. Кейін ағайындылар театрдың барлық музыкалық және би қойылымдары үшін жауап береді. 2002 жылы "[[Бауыржан шоу]]" театрынан бөлініп, жекелей кәсіби әнші-биші топ ретінде шығармашылық жұмыстарын бастайды. Өте келе бұл шешімдерінің дұрыс екендігін уақыт дәлелдеп береді. Сол жылы барлық хит-парадтардың бірінші орындарынан көрінген "Кеш мені" әні дүниеге келеді. 2003 ж. «Орда» өзінің алғашқы клипін түсіру үшін Ташкент қаласына барады. Себебі, сол кезде көпшілік Қазақстандық бейнебаяндар "Өзбекфильмнің" павильондарында түсірілетін. Түсіру жұмыстарын өзбек режиссеры Бахадыр Юлдашев жүргізеді. Бейнесаз бірден, чарттардың жоғары орындарынан көрініп, радио және телеарналардағы хит-парадтардың алдын бастайды. Сол кезде ән 24 апта бойы көшбасшы орнын ешкімге берген емес. Ол жылдары топ бәсекелестері ретінде "Бангор" тобы мен Ділназ Ахмадиевалар ғана болған. Еш продюсері, қолдаушысы, материалдық қоры жоқ топтың осындай деңгейге көтерілуі сәттілік деп қана түсіндіре аламыз. "Кеш мені" әні шыққаннан кейін Алуа Қонарова есімді продюсер топқа деген қызығушылығын таныта бастайды. Жаңа продюсер топтың танымалдылығын арттыру үшін жұмыс істей бастайды. Түрлі сапарлар мен гастрольдер сол кезде ұйымдастырылады. Көрермендер жігіттердің шынайы талантын бағалап, олардың өзіндік сахналық образының бар екендігіне көздері жетеді. 2004 ж. «Орда» "Бангормен" танысып, өздерінің жеке студияларын аша бастайды. Дәл осы студияда топтың бірінші күйтабағына кірген әндер жазылады. Сол жылы 16-жасар Жанарға ұсыныс жасап, “Meaning of the life” атты ағылшын тіліндегі алғашқы әндерінің мәтінін жаздыртады. Ән бейнебаяның ресейлік режиссер Дмитрий Коробко түсіреді. Бұл әнді жазу барысында топқа әртістер арасында жақсы таныс Бағым көмектеседі. 2005 ж. Шымкент қаласындағы аншлагпен өткен концерттен кейін "Шымкент пиво" компаниясының басшысы өз қызығушылығын көрсетеді. Бұдан кейін Тоқтар Жүсіпұлы Түлешев "Орда" тобының ресми продюсері атанады. Ол жылы Алматылық студиядағы жұмыстармен қатар, альбомның Мәскеуде жазылуы жөніндегі келіс-сөздер жүргізіледі. Сол кезде коммерциялық өлеңдерді жазу мен орындау жөніндегі ұсыныстар ресейліктер тарапынан көп түсетін. Бірақ, біз бас тартып жүрдік. Араға бір жыл салып, альбомды жазу жұмыстары Мәскеудегі “Music records“ студиясында басталып кетті. 2007 ж. топ орындаушылары Лондондағы қазақ диаспорасының шақыруымен өзінің шоу-бағдарламасымен тұманды альбионға жол тартады. Сонымен қатар, питерлік режиссер К.Черепковпен түсірілген “Jam on” атты және режиссер Д.Захаровтың мәскеуде түсірген "Қилы заман" атты бейнесаздары шығады. Ордалықтардың "Не покидай" әні "Еуропа +" радиосы жүргізетін хит-парадының жеңімпазы атанады. “Easton records“пен серіктестік жұмыстары басталады.<ref>http://www.anaumynau.kz/assets/files/2013/15-16_(37-38)_2013.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117023348/http://www.anaumynau.kz/assets/files/2013/15-16_(37-38)_2013.pdf |date=2015-11-17 }}</ref> == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://#/ Топтың ресми сайты] [[Санат:Қазақстан музыкалық ұжымдары]] [[Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] 6nii5a78hbfsg5tktobcn1dyuhu9de6 3604948 3604929 2026-05-14T13:34:11Z 1nter pares 146705 3604948 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Музыкалық топ |Топ атауы = Орда |Шынайы атауы = |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = |Сурет тақырыбы = |Сурет ені = |Фон = |Жанры = эстрада |Белсенділік жылдары = 2001 — осы уақытқа дейін |Мемлекет = {{KAZ}} |Қайдан = Алматы |Тілі = [[қазақ тілі|қазақша]] |Басқаша атауы = |Лейблы = |Басқа да жобалары = |Топ құрамы = [[Ерболат Беделхан]], [[Жанболат Беделхан]], [[Дастан Оразбеков]], [[Рүстем Оразбеков]], [[Есболат Беделхан]] |Бұрынғы қатысушылары = [[Рүстем Оразбеков]], [[Жанболат Беделхан]] |Сайты = }} {{мағына|Орда (айрық)}} '''Орда''' — [[қазақстан]]дық музыкалық топ. Топ алғаш рет "[[Бауыржан шоу]]" театрының құрамында ағайынды отбасылар Беделхан және Оразбековтердің қосылып ән айтуымен көріне бастады. == Топтың тарихы == Топ атауы 2001 жылдың<!-- қай жылы? --> 1-ші сәуірінде күні дүниеге келеді. Оған дейін ВИА болып жүрген олар, эпизодтық ролдерде ойнап, театрдың музыкалық және би қойылымдарында ғана шыққан. Сол кезден бастап, топтың хореографиялық қойылымдары үшін Ерболат Беделхан жауап берген. Онымен бірге Жанболат және Есболат інілері билесе, Дастан халық әндерін нақышына келтіріп орындайтын. Ал Рүстем театр қабырғасында ашылған актерлік шеберлік студиясының түлегі болып шыға келді. Жігіттер алғаш рет 9-шы мамыр күні Республика сарайында өткен концертте өнер көрсетеді. Дәл сол уақытта "Белгісіз жан", "Махаббатым" әндері шығарылып, жазылады. Кейін ағайындылар театрдың барлық музыкалық және би қойылымдары үшін жауап береді. 2002 жылы "[[Бауыржан шоу]]" театрынан бөлініп, жекелей кәсіби әнші-биші топ ретінде шығармашылық жұмыстарын бастайды. Өте келе бұл шешімдерінің дұрыс екендігін уақыт дәлелдеп береді. Сол жылы барлық хит-парадтардың бірінші орындарынан көрінген "Кеш мені" әні дүниеге келеді. 2003 ж. «Орда» өзінің алғашқы клипін түсіру үшін Ташкент қаласына барады. Себебі, сол кезде көпшілік Қазақстандық бейнебаяндар "Өзбекфильмнің" павильондарында түсірілетін. Түсіру жұмыстарын өзбек режиссеры Бахадыр Юлдашев жүргізеді. Бейнесаз бірден, чарттардың жоғары орындарынан көрініп, радио және телеарналардағы хит-парадтардың алдын бастайды. Сол кезде ән 24 апта бойы көшбасшы орнын ешкімге берген емес. Ол жылдары топ бәсекелестері ретінде "Бангор" тобы мен Ділназ Ахмадиевалар ғана болған. Еш продюсері, қолдаушысы, материалдық қоры жоқ топтың осындай деңгейге көтерілуі сәттілік деп қана түсіндіре аламыз. "Кеш мені" әні шыққаннан кейін Алуа Қонарова есімді продюсер топқа деген қызығушылығын таныта бастайды. Жаңа продюсер топтың танымалдылығын арттыру үшін жұмыс істей бастайды. Түрлі сапарлар мен гастрольдер сол кезде ұйымдастырылады. Көрермендер жігіттердің шынайы талантын бағалап, олардың өзіндік сахналық образының бар екендігіне көздері жетеді. 2004 ж. «Орда» "Бангормен" танысып, өздерінің жеке студияларын аша бастайды. Дәл осы студияда топтың бірінші күйтабағына кірген әндер жазылады. Сол жылы 16-жасар Жанарға ұсыныс жасап, “Meaning of the life” атты ағылшын тіліндегі алғашқы әндерінің мәтінін жаздыртады. Ән бейнебаяның ресейлік режиссер Дмитрий Коробко түсіреді. Бұл әнді жазу барысында топқа әртістер арасында жақсы таныс Бағым көмектеседі. 2005 ж. Шымкент қаласындағы аншлагпен өткен концерттен кейін "Шымкент пиво" компаниясының басшысы өз қызығушылығын көрсетеді. Бұдан кейін Тоқтар Жүсіпұлы Түлешев "Орда" тобының ресми продюсері атанады. Ол жылы Алматылық студиядағы жұмыстармен қатар, альбомның Мәскеуде жазылуы жөніндегі келіс-сөздер жүргізіледі. Сол кезде коммерциялық өлеңдерді жазу мен орындау жөніндегі ұсыныстар ресейліктер тарапынан көп түсетін. Бірақ, біз бас тартып жүрдік. Араға бір жыл салып, альбомды жазу жұмыстары Мәскеудегі “Music records“ студиясында басталып кетті. 2007 ж. топ орындаушылары Лондондағы қазақ диаспорасының шақыруымен өзінің шоу-бағдарламасымен тұманды альбионға жол тартады. Сонымен қатар, питерлік режиссер К.Черепковпен түсірілген “Jam on” атты және режиссер Д.Захаровтың мәскеуде түсірген "Қилы заман" атты бейнесаздары шығады. Ордалықтардың "Не покидай" әні "Еуропа +" радиосы жүргізетін хит-парадының жеңімпазы атанады. “Easton records“пен серіктестік жұмыстары басталады.<ref>http://www.anaumynau.kz/assets/files/2013/15-16_(37-38)_2013.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117023348/http://www.anaumynau.kz/assets/files/2013/15-16_(37-38)_2013.pdf |date=2015-11-17 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://#/ Топтың ресми сайты] [[Санат:Қазақстан музыкалық ұжымдары]] [[Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] 9q1faakmyuyw7dgovd3g63x7sy0kpsf 0 558680 3605215 2799251 2026-05-15T11:17:53Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605215 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Орналасуы == Қостанай облысы, Қамысты ауданы, Бестау ауылдық "Марал баба" мешіті == Марал баба мешіті == Қостанай облысы, Қамысты ауданының Бестау аулында 1994 жылы мешіт құрылысының іргетасы қаланды. 1996 жылдың шілде айында мешіт құрылысы түгелімен бітіп, пайдалануға берілде. Мешіттің жобасын жасаған Алматылық «Қаз ГУ проект». Негізгі жоспар бойынша мешіттің алаңы 1 гектар жерді алып жатыр. Құрылыстың көлемі: 36х36 м, биіктігі 4,5 м. Орталық зал дөңгеленіп келген, диаметрі 20 метр. Төрт мұнарасы бар, әрқайсысының биіктігі 16 метрден. Сырты түгелдей ұлутаспен қоршалған, іші гранит пен мәрмәр тас. Мешіттің ішінде имам мен наиб имамның жұмыс бөлмелері, дәріс алатын бөлме, тазалық бөлмесі, шайхана бар. Мешітті салуға Алматының, Қостанайдың және жергілікті тұрғындар атсалысты. Құрылыс жобасы мен құрылыс ісін жүргізген Бестау жауапкерлігі шектеулі серіктестің басшысы Ибрай Естаев пен құрылыс басшысы Ғилымхан Құлбатыров. Құрылыс жұмысына қаржылай көмек бергендер: Естаев Ибрай – Бестау ЖШС директоры, Ундемесов Темірхан – Свободный ЖШС директоры. Мешітке Марал ишан есімі берілді. Мешіттің бірінші имамы болып Ертай Балахмет тағайындалды. == Сілтеме == http://akmechet.kz/kz/info/mechetiobl/mechetkaz001.html [[Санат:Қазақстан мешіттері]] 56w6viwmikxujzp9i040plsphoa3ofk 0 567682 3605078 2481511 2026-05-15T00:04:55Z Tuttiorchestra687 173049 3605078 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Карменсита |Шынайы атауы = Carmencita |Суреті = Carmencita.jpg |Сурет ені = |Жанры = [[Деректі фильм|деректі]] |Режиссёрі = [[Уильям Диксон]] |Продюсері = [[Уильям Диксон]] |Сценарист = |Актерлер = Карменсита |Операторы = [[Уильям Хейс]] |Композиторы = |Компания = |Бюджеті = |Түсім = |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[Дыбыссыз фильм]] |Ұзақтығы = 21 сек |Жыл = 1894 |Премьера = |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0000001 }} '''«Карменсита»''' — қысқаметражды, дыбыссыз, ақ-қара американдық режиссер [[Уильям Диксон]]ның 1894 жылы түсірген фильмі. Фильмде Карменсита есімді биші қыз көрсетілген, сәйкесінше [[XVIII ғасыр]] соңы модасымен киінген шеңберлі ұзын көйлек киген. Биші өзінің биін ағаш сахнада билейді. == Суреттеме == Испандық биші Карменсита өз биін орындайды. Ролик ұзақтығы алғашқы дыбыссыз фильмдер стандарты бойынша, стандартты «Кодак-Эдисон» <ref>{{cite web |url = http://www.imdb.com/title/tt0000001/technical?ref_=tt_dt_spec |title = Technical Specifications |work = «Карменсита» |publisher = [[IMDb]] |accessdate = 2015-04-10 |lang = en }}</ref> кинопленкасымен түсірілген. == Рөлдерде == * Карменсита == Факттар == * Фильм «[[Кинетограф]]» аппаратымен түсірілген, алғашқы қимылды суреттер құрылғыс. * Карменсита биін [[Koster & Bial]] кафесінде орындайды. * Карменсита алғашқы камера алдында билеген алғашқы әйел биші, америка кинематографиясының тарихындағы алғашқы әйел адам. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Ссылки == {{YouTube|-15jwb1ZTMA|Карменсита|logo=1}} [[Санат:Томас Эдисон фильмдері]] [[Санат:АҚШ деректі фильмдері]] [[Санат:1894 жылғы АҚШ фильмдері]] e1butsciiwijtt1xn6lacus7i4tfpq2 0 571261 3605219 2730536 2026-05-15T11:24:33Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605219 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} '''Солуэй-Моссе түбіндегі шайқас''' ({{lang-en|Battle of Solway Moss}}; [[24 қараша]] [[1542 жыл|1542 жылы]]) - [[XVI ғасыр|XVI ғасырдағы]] ағылшын-шотланд шайқастарының бірі. Шотландықтардың бұл шайқаста жеңілісі елдегі сыртқы саясатының барлық жүйесі дағдарысқа ұшырағанын және [[Англия|Англиямен]] жаңа ынтымақтастықтың жолдардың табудың қажеттілігін көрсетті. == Шайқас алдындағы әскери іс-қимыл == 1542 жылғы қайталанған Шотландия мен Англия арасындағы соғыс бастапқыда шотландықтарға табысты болды: 1542 жылдың тамызында ағылшын әскері [[Хаддон-Рига]] түбінде талқандалды. Алайда, 1542 жылдың қазанында Шотландия королі [[Яков V]] ақсүйектерден жасақ құрды, ал шотландық ақсүйектер Англиямен соғысты ынтасыз қабылдаған болып шықты. Сонымен қатар, королдің ішкі саясатындағы қатыгездігіне наразы болғандар және ақсүйектерді ел билеуден толығымен шектеу, ірі шотландық шонжорлар әскери науқанға қатысудан бас тарты. Хаддон-Рига жеңімпазы [[Джордж Гордон, 4-Хантли графы|Хантли графын]] қолбасшы орнынан босатылуы, шотланд әскери күштерінің әлсіреуіне әкеліп соқтырды. Дегенімен, король біраз (шам. 20 мың адам) әскер жинай алды. Яков V Англияға басып кіруді батыс шекарада жүзеге асыруды шешті. Лохмабенде королдік штаб ұйымдастырып, Яков V фавориті Оливер Синклэр бастаған әжептәуір ірі корпусты жіберді. == Шабуылдың барысы == 1542 жылдың 24 қарашасында Синклэрдің әскеріне [[Солуэй-Ферт]] шығанағындағы шымтезекті батпақ аймағында сэр Томас Уартон бастаған ағылшын әскері шабуыл жасады. Шотландықтардың іс-әрекеттері үйлесімнен мүлдем айырылды, бөлімше басшылары қолбасшыға мойынсұнбай кетті, барондардың бір қатары әрекетсіздігімен жеңіліске итермеледі. Нәтижесінде, шотландықтардың әскері тез талқандалып, ұрыс алаңынан жан-жаққа қашты. Жеңген жақтың әскер шығыны шағын болды, бірақ шамамен 1200-ден көп адам берілді немесе тұтқынға түсті. == Солуэй-Моссе түбіндегі шайқастың маңызы == Солуэй-Моссе түбіндегі шайқастағы жеңіліс Яков V саясатының күйрегендігін білдіріп, король мен ақсүйектер арасындағы антагонизмнің тереңдігін көрсетті. Бұдан басқа, сыртқы саясатта Англиямен дұшпандық қарым-қатынастың келешекте әрі қарай жалғаспайтындығын айқындады. Жақында ұлдарынан айырылған Яков V бұның бәрін түсінді. Күйзеліске батқан король [[14 желтоқсан|14 желтоқсанда]] [[Фолкленд (қала)|Фолкленд]] сарайында көз жұмды. [[Санат:Шотландия шайқастары]] [[Санат:Англия шайқастары]] [[Санат:1542 жыл]] jglxgowoi2rpav9edepvcisva1m9w1j 0 603649 3605158 2987072 2026-05-15T07:51:09Z ProtoplasmaKid 14659 3605158 wikitext text/x-wiki {{Стадион |атауы = Олимпиада стадионы |толық атауы = |шынайы атауы = |бұрынғы атаулары = |бейресми атауы = |логотипі = |логотип ені = |суреті = Estadio Olímpico Universitario - 2026 - 04.jpg |ені = |сурет атауы = |lat_dir = N|lat_deg =19|lat_min =19|lat_sec = 54.94 |lon_dir =W|lon_deg =99|lon_min =11|lon_sec = 31.58 |region = MX |CoordScale = 5000 |санат = |орналасуы = [[Мехико]], [[Мексика]] |қаланғаны = |салынған = 1950 |жаңартылған = |иесі = |басқарушы компания = |мердігер = |құрылыс құны = |жаңартылған құны = |ашылған = 1952 |жабылды = |қиратылды = |сәулетші = Аугусто Перес Паласиос |команда = [[УНАМ Пумас]] |сыйымдылығы = 72 000 |рекордтық келушілер саны = |габариттері = |алаң беті = |жүгіретін жол ұзындығы = |материалы = |сайты = |ортаққор = Estadio Olímpico Universitario |позициялық карта = Мексика |карта ені = }} '''Олимпиада стадионы''' ([[Испан тілі|исп]]. ''Estadio Olímpico Universitario''), сондай-ақ '''Олимпико Университарио''' деген атаумен де белгілі — [[Мексика|Мексиканың]] астанасы [[Мехико]] қаласында орналасқан стадион. 1950 жылы іргесі қаланып, екі жылдан соң пайдалануға берілді. [[1968 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|1968 жылғы Жазғы Олимпиада Ойындарының]] басты аренасы, көп функционалды стадион. Мексиканың "[[УНАМ Пумас|УНАМ Пума]]<nowiki/>с" футбол клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. Сондай-ақ Америка футболының да матчтары өткізіліп тұрады. [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986 жылғы әлем чемпионатының]] бірнеше кездесуі ойнатылды. == 1986 жылғы әлем біріншілігің ойындары == {| class="wikitable sortable" !Дата !(UTC−6) !Команда #1 !Нәт. !Команда #2 !Раунд !Көрермен |- |1986-06-02 |12:00 |[[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]] |3-1 |[[Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңт. Корея]] |А тобы |60,000 |- |1986-06-05 |16:00 |[[Корея Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңт. Корея]] |1-1 |[[Болгария Ұлттық футбол құрамасы|Болгария]] |А тобы |45,000 |- |1986-06-10 |12:00 |[[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы|Аргентина]] |2-0 |[[Болгария Ұлттық футбол құрамасы|Болгария]] |А тобы |65,000 |- |1986-06-17 |12:00 |[[Италия Ұлттық футбол құрамасы|Италия]] |0-2 |[[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]] |1/8 |70,000 |} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20101119223632/http://clubpumasunam.com/index.php/portal/estadio_olimpico Стадионның ресми сайты] {{ref-es}} * [http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/north_america/mexico/central_mexico/mexico_city_olimpico.shtml WorldStadiums.com сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327210124/http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/north_america/mexico/central_mexico/mexico_city_olimpico.shtml |date=2010-03-27 }} {{ref-en}} [[Санат:Стадиондар]] [[Санат:Мексика стадиондары]] [[Санат:1968 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары]] bam62jym5s3d11p130mpd0h8jztl9bz 0 636556 3605213 3570712 2026-05-15T10:59:25Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605213 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Эрнест Егорович Лейст''' ([[1852 жыл|1852]]–[[1918 жыл|1918]]) — орыс [[Геофизика|геофизигі]] және [[Метеорология|метеоролог]]ы; Мәскеу университетінің профессоры. == Өмірбаяны == [[1852 жыл|1852]] жылы 19 қаңтарда (31) [[Ревел]]де, қолөнершінің отбасында дүниеге келген. Ол [[Санкт-Петербург]]ке көшіп, онда [[неміс тілі]]нен сабақ беріп, репетиторлықпен айналысқан. [[1872 жыл|1872]] жылы ол үй мұғалімі атағына, ал 1874 жылы - математика ғылымдарының мұғалімі атағына емтихан тапсырды. 1875 жылы ол сыртқы студент ретінде матрицалық сертификат алу үшін емтихан тапсырды және 1876 жылдың қаңтарында Дорпат университетінің физика-математика бөліміне оқуға түсті. Университетте оқумен қатар жеке гимназияда математика пәнінен сабақ берді. 1878 жылы желтоқсанда университет кеңесі оған «Анықталмаған теңдеулердің шешімдерінің саны» тақырыбындағы эссесі үшін алтын медаль берді. 1879 жылы ол «таза математика» мамандығына кандидат ретінде университетті алтын медальмен бітіріп, математика ғылымдарының аға оқытушысы лауазымына емтихан тапсырды. [[1880 жыл|1880]]-[[1884 жыл|1884]] жылдары ол Бас физикалық обсерваторияда ауа райының телеграфында және дауыл туралы ескерту бөлімінде физик болып жұмыс істеді және сонымен бірге Екатерина мектебінде [[физика]] пәнінен сабақ берді ([[1883 жыл|1883]] ж. аяғына дейін). Ол өзінің негізгі міндеттерін мұрағаттық метеорологиялық материалдарды өңдеумен, кітапхана мен обсерватория мұрағатын басқарумен ұштастырды. Ол «Метеорологиялық бақылаулар каталогын» құрастырды, онда Ресейдің 1884 жылға дейін болған барлық метеорологиялық мекемелерінің тарихын жинақтады. 1884 жылы наурызда оны аға байқаушы Павловскіге (Константиновская) магниттік және метеорологиялық обсерваторияға ауыстырды, онда ол температура және геомагниттік зерттеулермен айналысты; [[1886 жыл|1886]] жылдың қаңтарында оның директоры болды. Лейпциг университетінде кандидаттық диссертацияны қорғауға кандидаттық және бейнелеу ғылымдарының магистрін алды. [[1890 жыл|1890]] жылы ол «Павловскідегі топырақтың температурасы туралы» эссе үшін Ломоносов сыйлығының лауреаты болды. 1893 жылдың ақпан айынан бастап ол Санкт-Петербург университетінде приват-доцент болып, физикалық географиядан дәріс оқыды. [[1893 жыл|1893]] жылы «Топырақтың температурасы мен терең көлдердің төменгі суы арасындағы байланыс туралы» баяндамасы үшін Ресей географиялық қоғамының күміс медалімен марапатталды. [[1894 жыл|1894]] жылдың маусым айынан бастап приват-доцент және Мәскеу университетінің Метеорологиялық обсерваториясының басшысы. Сол жылы ол магистрлік емтихан тапсырып, [[1897 жыл|1897]] жылы 1 сәуірде Дерпт университетінде «Планеталардың жер үсті магниттік құбылыстарына әсері туралы» тақырыбында диссертация қорғады және физикалық географиядан магистр дәрежесін алды. [[1899 жыл|1899]] жылдың 1 қыркүйегінен бастап, [[1899]] жылы 10 наурызда Мәскеу университетінде «Қалыпты және қалыптан тыс геомагнетизмнің географиялық таралуы туралы» докторлық диссертация қорғағаннан кейін және физикалық география докторы, төтенше профессор, [[1902]] жылдың қыркүйегінен бастап физикалық география және метеорология кафедрасында қарапайым профессор. [[1903 жыл|1903]]-[[1911 жыл|1911]] жылдары Мәскеу университетінің физика-математика [[факультет]]і Кеңесінің хатшысы, [[1911 жыл|1911]]-[[1917]] жж. - ректордың көмекшісі. [[1906]] жылдың 1 қаңтарынан бастап жарамды мемлекеттік кеңесші. [[1918]] жылдан бастап Мәскеу университетінің құрметті профессоры. [[1916]] жылы ол өзінің бастамасымен ұйымдастырылған геофизикалық комиссияны басқарды. [[1918]] жылдың көктемінде ол профессор В.А.Михельсонмен бірге Мәскеу метеорологиялық қоғамын құрды. [[1918]] жылы [[Германия]]ға, [[Бад-Наухайм]]ға емделуге кетті, ол жерде [[1918]] жылы 13 қыркүйекте қайтыс болды. == Ғылыми зерттеулері == [[1898 жыл|1898]] жылы [[Париж]] геомагниттік [[обсерватория]]сының директоры профессор Т.Муро Курск магниттік [[аномалия]]сын зерттеуге қатысу үшін Парижден [[Ресей]]ге екі аптаға шақырылды. Муро ресейлік зерттеушілердің алдыңғы бақылауларын растады және анықталған аномалия жер магниті теориясын «төңкереді» және темір кендерінің орасан зор қорларымен байланысты деген қорытынды жасайды. Профессор Леист пен П. Г. Попов оған ғылыми зерттеулер жүргізуде ғылыми көмек көрсетеді. «Курск земство» компаниясы Германияда сатып алынған магниттік өлшеу құралдары мен ұңғымаларды бұрғылауға қажетті жабдықты сатып алуға Leist ақшасын бөлді. Лейстің нұсқаулары бойынша. ұңғыманы бұрғылау басталды. Леистаның есептеуі бойынша, кен Жер бетінен 200 метр тереңдікте орналасуы керек еді. Алайда алғашқы бұрғылау кезінде ол табылмады және земство жұмысы тоқтатылды. Алайда, Лейст, аномалияның темір кендерімен байланысты екендігіне сенімді бола отырып, зерттеулерді өз есебінен жалғастырды. Ол жыл сайын шілде-тамыз айларында жазғы каникул кезінде 14 жыл бойы атылды. Ол Мәскеудің натуралистер қоғамындағы жұмысының жеке кезеңдері туралы үнемі хабарлап отырды, оның 1894 жылдан бастап толық мүшесі болды ([[1899]] жылдан бастап қоғам хатшысы, [[1913]] жылдан бастап құрметті мүшесі). [[1910]] жылы ол Курск магниттік аномалиясының магниттік түсірілім деректерін талдау бойынша өзінің жеке жұмысын жасаған 4500 «абсолютті» анықтамалары негізінде аяқтады және нәтижелерін Мәскеу физика және биофизика институтына есеп берді. [[1905]] жылы Лейст [[1906]]-[[1907 жыл|1907]] жылдары Қырымдағы ауаның электрленуі мен радиоактивтілігін зерттеді. магнитті тұтылу кезінде Самарқанд облысында магниттік және метеорологиялық зерттеулер жүргізілді; [[1912 жыл|1912]] жылы Феодосияда гамма-сәулелерді зерттеді. [[1914]] жылы оның басшылығымен Шенкурск қаласында уақытша магниттік обсерватория салынды, ол [[1914]]-[[1916]] жж. Ресейдің солтүстігін магниттік түсіруге негіз болды. == Марапаттары == * Станиславтың бұйрығы, 2-ші өнер. (1893) * Сент-Анн ордені, 2-сурет. (1901) * Владимирдің ордені 4-өнер. (1904) * Санкт-Петербург ордені 3-ші өнер. (1909) * 1-ші Станислав ордені. (1912) == Ұрпақтары == * Ұлы - Эрнест Эрнестович Лейст, Красная Пресня жеміс-көкөніс фабрикасының заң кеңесшісі, (1886, Павловск - 09/17/[[1938]]), [[1938]] жылдың күзінде ВКП (б) мен Кеңес үкіметінің басшыларына қарсы террорлық шабуыл жасады деген айыппен. тұтқындалып, сотталды. Сонымен бірге, 1956 жылы қайтыс болғаннан кейін Коммунарка ауылында атылды * Немересі - Олег Эрнестович Лейст ([[1925]]-[[2003]], Мәскеу), заңгер және заңгер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rv5wegh8l1kzkk9jkcjez7jdmqubr96 0 641364 3605193 3601607 2026-05-15T10:03:18Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605193 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қалмақ даласы''' ({{lang-ru|Калмыцкая степь}}) – [[Еділ|Еділдің]] төменгі ағысындағы 100 000 шаршы шақырымды алып жатқан далалы аймақтың шартты түрдегі атауы. Еуразия даласының құрамдас бөлігі ретіндегі «қалмақ даласы» өз атауына XVII ғасырда [[қалмақтар|қалмақтардың]] Еділдің бойына қоныс аударуынан кейін ие болды. Үш негізгі субаймаққа бөлінеді: * қалмақтар мен [[орыстар|орыстардың]] алғашқы қоныстары пайда болған батыстағы Ергени қыраты; * шығыстағы Каспий маңы ойпаты; * оңтүстік-шығыстағы «Мочаги» (қалм. харогазыри).<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Қалмақ даласы}}</ref> ==Тарихы== [[File:Калмыцкая степь (1864).jpg|left|thumb|Астрахан губерниясының құрамындағы Қалмақ даласы (1864)]] [[File:Калмыцкая степь в апреле.jpg|thumb|Қалмақ даласындағы қызғалдақтар]] [[Ресей империясы|Ресей империясында]] «қалмақ даласы» Астрахан губерниясының әкімшілік-аумақтық бірлігі болды. Қалмақ даласы ұлыстар мен аймақтарға бөлінген. Аймақтағы халықтың басым бөлігін қалмақтар (120 000 - 130 000 адам шамасында) құраған. Жердің бір бөлігі [[Бөкей ордасы|Бөкей Ордасының]] [[қазақтар|қазақтарына]] жалға беріліп отырды. Мал саны 1 миллион басқа жетті (оның жартысынан астамын қойлар құраған). Егіншіліктің дамуы кеңес дәуіріне дейін төмен деңгейде қала берді. XIX ғасырдың аяғындағы қалмақ даласын басқару жүйесінің негізі XVIII ғасырдың аяғында қалыптасты. Жергілікті ұлыстардың билеушілерін қадағалау мақсатымен ресей шенеуліктері - приставтар тағайдала бастады. Астрахан губернаторының кеңсесінде қалмақ істері бойынша арнайы экспедиция құрылды. XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында ресей билігі 1771 жылы таратылған Зарго соты мен қалмақ жеріндегі ресей билеушісінің өкілі лауазымын қалпына келтірді. 1800 жылдың 14 қазанында император I Павел жарлығына сәйкес [[Қалмақ хандығы|Қалмақ хандығының]] билеушісі ретінде Кіші дербет ұлысының иесі Чучей Тундутов тағайындалды. Алайда Тундутовтың билігіне шенеуліктер тарапынан біраз шектеулер қойылды. Тундутовтың өлімінен кейін (1803 ж.) хандық билік біржолата жойылды. 1834 жылдың 24 қарашасында бекітілген Ережелер 1836 жылы өз күшіне енді. 1825 жылы [[Астрахан|Астраханда]] құрылған Комиссия (Қалмақ істерінің комиссиясы) жаңа органмен алмастырылды. Ұлыстар мен аймақтардың бөлшектенуіне тыйым салынды. Басқару жүйесі біржолата 1847 жылы қалыптасты. 1847 жылдың 23 сәуіріндегі Ережелерге сәйкес Мемлекеттің мүлік министрлігіне (Ішкі істер министрлігінен) қалмақтарды басқару құқығы берілді. Облыстық Зарго соты таратылды. Оның құзырындағы барлық істермен Астрахан губерниялық палатасының қылмыстық және азаматтық соты айналысатын болды. XIX ғасырдың ортасында қалмақ даласын Ресейдің орталық бөлігінен шыққан шаруалармен қоныстандыру басталды. 1846 жылдың 30 желтоқсанында император I Николайдың жарлығы шықты. Жарлыққа сәйкес Астрахан губерниясындағы қалмақ даласында 44 станицаның негізі қаланды. 1897 жылғы жалпыресейлің санаққа сәйкес, қалмақ даласының ұлыстарындағы халықтың этникалық құрамы төмендегідей болды: * қалмақтар – 122 573; * орыстар – 4 280.<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=50 Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> 1907 жылы қалмақ даласын 144 646 адам мекендеген (ерлер - 77 837, әйелдер - 66 799). ==Дереккөз== {{reflist}} [[Санат:Қалмақ хандығы]] 46tvrq2vo1hcjhut22k5p45m0d0o2d2 0 647682 3605111 2990013 2026-05-15T06:11:20Z 1nter pares 146705 3605111 wikitext text/x-wiki {{Қысқа мақала}} {{Earth Labelled Map|width=487|float=right}} {{мағына|Дүние}} '''Дүние жүзі''' — [[Жер]] беті және ондағы елдердің бәрі. == Тағы қараңыз == * [[Ойкумена]] * [[Дүниежүзі тарихы]] [[Санат:Жер]] [[Санат:Қоғам]] j1jyaq0lc0n2m1dlsok0xtb2f7w6oo9 0 650950 3605172 3571405 2026-05-15T09:34:13Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605172 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Екатерина Логвиновна Ющенко |Шынайы есімі = Катерина Логвинівна Ющенко |Суреті = Kateryna Lohvynivna Yushchenko.jpg |Туған күні = 08.12.1919 |Қайтыс болған күні = 15.08.2001 |Туған жері = [[Чигирин]], [[Киев провинциясы]] |Ғылыми аясы = [[кибернетика]] |Жұмыс орны = [[В.М.Глушков атындағы кибернетика институты]], [[Украина Ұлттық Ғылым Академиясының Математика институты]] |Ғылыми дәрежесі = Физика-математика ғылымдарының докторы |Альма-матер = Орта Азия мемлекеттік университеті |Ғылыми жетекші = Гнеденко Борис Владимирович |Атақты шәкірттері = Перевозчикова Ольга Леонидовна, Лаврищева Екатерина Михайловна, Халилов Абдурахман Измаилович |Марапаттары = орден княгини Ольги III степени, Украина КСР-нің ғылым және техника саласындағы мемлекеттік сыйлығы КСРО Министрлер Кеңесінің сыйлығы}} '''Катерина Лохвинивна Ющенко''' —  (украинша: Катерина Логвинівна Ющенко, орыс. Екатерина Логвиновна Ющенко, 8 желтоқсан 1919, Чихырын - [[2001]] жылы 15 тамызда қайтыс болған) [[Украиндар|украиндық]] компьютер және ақпарат зерттеушісі, КСРО Ғылым академиясының [[корреспондент]] мүшесі (1976) және Халықаралық [[информатика]] академиясының мүшесі<ref>[https://web.archive.org/web/20120426091713/http://pres-centr.ck.ua/print/news-12477.html Перший в Європі комп’ютер запрограмувала жінка з Чигирина з простим ім’ям – Катерина Ющенко…]</ref>.Ол программалуда жанама мекен-жайы бар дүниедегі ең бірінші жоғары деңгейлі тілдердің бірін, Address программалаулау тілін дамытты. Оқыту тәжірибесінде Ющенко 45 Ph.D докторанттарға жетекшілік етті. Мансабында Ющенко екі КСРО Мемлекеттік сыйлығы, КСРО Министрлер Кеңесінің сыйлығы, Академик Глушков сыйлығы және Ольга ханшайымы ордендерімен<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=231%2F99#Text У К А З ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ ]</ref> марапатталды. Ющенко - [[КСРО]]-да бағдарламалау бойынша [[физика]][[Математика|-математика]] ғылымдарының докторы болған алғашқы әйел. == Өмірбаяны == Катерына Лохвинивна Ющенко (Рвачева) - [[1919]] жылы Украинаның орталық бөлігі, Чихырында мұғалімдер отбасында дүниеге келген. Ағасы - Рвачев, Владимир Логвинович. Ол [[1937 жыл|1937 жылы]] Киев университетінде бакалавриатта оқуды бастады, ал екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол [[Ташкент|Ташкенттегі]] Орта Азия мемлекеттік университетінде оқып, оны [[1942]] жылы бітірді. Соғыс біткеннен ол Украинаға оралды және [[1950]] жылы Украина Ғылым академиясының Математика институтынан Борис Гнеденконың басшылығымен ол кандидаттық [[диссертация]] қорғады . Жеті жылдың барысында Ющенко Украин КСР Ғылым академиясының [[Киев]] математика институтының аға ғылыми қызметкері қызметін атқарды (1950–57). [[1954]] жылы Леведев зертханасы (мұнда континентальды Еуропадағы алғашқы компьютер MESM құрылды) Математика институтына берілді. Ющенко MESM қызметін басқаратын бірлескен ғалымдар тобының мүшесі болды. [[1957]] жылы Украина КСР Ғылым академиясының Информатика институтының директоры болды. Институттағы қырық жылдық қызметі барысында Ющенко теориялық программалаудың халықаралық деңгейде танымал мектебін құрды. == Ғылыми үлестер == Ющенко Теориялық программалаудың ғылыми мектебіндегі алғашқы үлкен жетістік - Address [[бағдарламалау тілі|программалау тілін]] құрумен танымал. Бұл тіл программаның [[Компьютер жады|компьютер жадында]] еркін орналасуын қамтамасыз етті. MESM-мен жұмыс істеу барысында қарапайым машиналық бағдарламалар жазу арқылы күрделі тапсырмаларды орындау қиын екендігі белгілі болды. Жоғары деңгейлі программалау тілін дамыту қажеттілігі туындады, бірақ проблема туындады: адам мен компьютердің арасындағы байланысын жақсарту үшін тиісті аудармашының болмауы.[[1950]]-[[1970]] жылдары математикалық логика курсын оқытқан Киев университетінің профессоры Л.И.Калужинин бұл мәселені түсінуде айтарлықтай табыстарға жетті және бағдарламамен [[интерфейс]] [[Схема|схемасын]] рәсімдеді. Осы дамудан кейін [[1955]] жылы Ющенко компьютерлік жұмыс үшін екі жалпы ережеге негізделген бағдарламалау тілін жасады: адрестеу және бағдарламалық жасақтаманы басқару. [[Компьютер архитектурасы|Компьютер архитектурасын]] және оның жүйелік нұсқауларын сипаттауға арналған ұғымдардың ыңғайлы жүйесін құра отырып, тіл екінші дәрежелі адрестерді басқару құралына айналды. Ющенконың қосқан үлесі кеңестік теориялық программалау мектебінің алғашқы іргелі жетістігі болды. Катерина Логвиновна [[1961]] жылы шыққан әйгілі «Бағдарламалау элементтері» кітабының авторлары (Б.В. Гнеденко және В.С. Королюкпен бірге) болды, [[1964]] жылы қайта басылып, сонымен қатар бірнеше тілге аударылды: [[1964]] жылы [[ГДР]]-де және [[Венгрия]], ал [[1969]] ж. [[Франция|Францияда]]<ref>[http://pco.iis.nsk.su/simics/informatics/ershov/node7.html ОБРАЗОВАНИЕ И УЧЕНЫЕ СТЕПЕНИ ПО ПРОГРАММИРОВАНИЮ]</ref>. Бұл кітап КСРО-дағы алғашқы ресми оқулықпен бірге А.И.Китов пен Н.А.Криницкийдің «Электрондық цифрлық машиналар және бағдарламалау» ([[1959]] ж., Екінші басылымы [[1961]] ж.), Елдің жоғары оқу орындарында үлкен атаққа ие болды. Ющенко ең бірінші кеңестік теориялық [[бағдарламалау]] мектебінің негізін салушы болды. [[1970]]-[[1980]] жылдар аралығында теориялық бағдарламалау өз бетімен зерттеу пәніне айналды. Сол кездегі мектептің басты жетістіктерінің бірі бағдарламалық жасақтама синтезінің алгебралық грамматикалық тәсілдерін құру болды. [[1990]] жылдары Теориялық бағдарламалау мектебінің күш-жігері алгебралық грамматика-есептеулердің білімді сипаттау моделін, жолдарын және шешімдерді қолдау жүйелері, сараптамалық жүйелер мен әдістер үшін мәліметтер базасын және білім базаларын жобалау мен шыңдату үшін ыңғайлы интерфейсті зерттеуге шоғырланды. Қырық жылдық ізденулерден кейін теориялық бағдарламалау өзінің формальды-алгоритмдік аппаратымен және зерттеу пәнімен толықтырылды, процедуралық тілдерден қолданбалы жүйелерді жасаушыларына арналған жасанды интеллект құралдарын құрайтын білімді ұсыну тәсілдеріне дейін ұлғайды. Е.Л.Ющенко 5 [[авторлық куәлік]] алды, ол Украинаның 8 [[Мемлекеттік стандарт|Мемлекеттік стандартын]] жасаған. Катерина 200-ден астам ғылыми жұмыстың авторы, оның ішінде 23 [[монография]] мен кітаптың авторы, олардың кейбіреулері [[Германия]], [[Чехия]], [[Венгрия]], [[Франция]] және [[Дания|Данияда]] аударылып басылған. == Кітаптары == * Вычислительная машина «Киев»: математическое описание / В. М. Глушков, Е. Л. Ющенко. — К.: Техн. лит., 1962. — 183 с. * Ющенко Е. Л. Адресное программирование / Е. Л. Ющенко. — К.: Техн. лит., 1963. — 286 с. * Ющенко Е. Л. Программирующая программа с входным адресным языком для машины Урал −1 / Е. Л. Ющенко, Т. А. Гринченко. — К.: Наук. думка, 1964. — 107 с. * Управляющая машина широкого назначения «Дніпро» и программирующая программа в ней / Е. Л. Ющенко, Б. Н. Малиновский, Г. А. Полищук, Э. К. Ядренко, А. И. Никитин. — К.: Наук. думка, 1964. — 280 с. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Информатиктер]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының докторлары]] e639cdefjgl94sgzs7w695e1bdlkjb6 0 656245 3605200 3571361 2026-05-15T10:21:12Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605200 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Кристабель Харриет Панкхёрст [[Сурет:Christabel Pankhurst, c.1910. (22734753300).jpg|нобай]] |Туған күні=22 қыркүйек 1880 ж|Қайтыс болған күні=13 ақпан 1958 ж(77 жас)|Туған жері=[[Олд Траффорд|Олд Траффорд, Манчестер, Ұлыбритания]]|Азаматтығы=[[Ұлыбритания]]|Мансабы=Manchester High School for Girls Манчестер университеті Виктория Манчестер университеті|Әкесі=Ричард Панкхёрст|Анасы=Эммелин Панкхёрст|Марапаттары=[[Британ империясы|Британ империясының ордені]]}} {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Кристабель Харриет Панкхурст''' (22 қыркүйек 1880 – 13 ақпан 1958) — [[Британия|Британдық]] суфрагист, әйелдердің әлеуметтік-саяси Одағының (WSPU) негізін қалаушы. Ол 1912 жылдан 1913 жылға дейін [[Франция|Францияда]] Одақ мүшелерінің [[Агрессивтік мінез-құлық|агрессивті]] әрекеттерін ұйымдастырды және басқарды. 1914 жылы [[Ұлыбритания|Ұлыбританияның]] [[Германия|Германияға]] қарсы әскери әрекеттерін қолдады. [[Соғыс|Соғыстан кейін]] [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] көшіп, онда екінші адвентистік қозғалыстың евангелисті болып жұмыс істеді. ==Өмірбаяны== Кристабель Панкхурст радикалды социалист Ричард Панкхурст және [[әйелдер]] сайлау құқығы қозғалысының жетекшісі <ref>https://www.britannica.com/biography/Christabel-Pankhurst</ref>Эммелин Панкхурсттің қызы болды және Сильвия мен Адела Панкхурстің сіңлісі болды. Оның әкесі [[заңгер]] болған, ал анасы шағын дүкен иесі болған. Кристабель [[Манчестер]]де анасына туу және өлім жағдайларын тіркеуге көмектесті. Нэнси Эллен Руппрехт Кристабель туралы былай деп жазды: " [[Балалық шақ|Балалық шақта]] да, ересек жасында да ол әдемі, ақылды, әсем, өзіне сенімді, сүйкімді және харизматикалық болды". Кристабель анасымен де, әкесімен де ерекше қарым-қатынаста болды, ата-анасы оны Сэмюэл Тейлор Колеридждің [[Өлең|өлеңінің кейіпкерімен]] атады ("Әдемі Ханым Кристабель / оны әкесі жақсы көреді"). 1928 жылы анасының қайтыс болуы Кристабель үшін ауыр соққы болды. ==Білімі== Панкхурст [[Мектеп|мектепке барар алдында]] өз бетінше оқуды үйренді. Ол және оның екі әпкесі [[Манчестер]] Қыздар орта мектебіне барды<ref>[[Christabel Pankhurst // Gale.]]</ref>. Манчестер университетінде [[Заңгер|заңгер мамандығына оқып]],"Құқықтану"мамандығы бойынша үздік [[диплом]] алды. Бірақ ол әйел болғандықтан, оған заңгерлік [[Практика|практикамен]] айналысуға рұқсат етілмеді. Кейін Панкхурст [[Женева|Женеваға]] көшіп келді, бірақ 1898 жылы әкесі қайтыс болған кезде анасына қалған балаларын тәрбиелеуге көмектесу үшін үйге оралды. ==Белсенділігі== ===Әйелдерге арналған сайлау құқықтары үшін қозғалыс=== 1905 жылы Кристабель Панкхурст Партия либералды партияның жиналысын бұзып, әйелдердің сайлау [[Құқық|құқығын]] талап етті<ref>https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Millicent_Fawcett_statue_unveiling:_the_women_and_men_whose_names_will_be_on_the_plinth_//_iNews.&action=edit&redlink=1</ref>. Ол әрекеті үшін жаза ретінде [[айыппұл]] төлеудің орнына тұтқындалып, суфрагистік әріптесі Энни Кеннимен бірге түрмеге қамалды,. Олардың әрекеті [[бұқаралық]] ақпарат құралдарында үлкен [[резонанс]] тудырды және wspu қатарлары сот талқылауынан кейін жаңа мүшелермен толықтырылды. Эммелин Панкхурст қызы қамауға алынғаннан кейін әйелдердің сайлау құқығын қорғау үшін агрессивті шаралар қолдана бастады және өзінің қағидаларына байланысты бірнеше рет [[Түрме|түрмеге түсті]]. [[Сурет:Suffragette,-Emily-Wi.jpg|нобай|Суфрагет, Эмили Уайлдинг Дэвисон мемориалдық шығарылым, 1913 жылғы 13 маусым, кристобель Панкхурст редакциялаған газеттер]] 1906 жылы Заңгер дәрежесін алғаннан кейін Кристабель [[Лондон|Лондонның]] WSPU штаб-пәтеріне көшіп, онда оның ұйымдастырушылық хатшысы болып тағайындалды. "Көпшіліктің патшайымы" деген лақап атпен ол 1907 жылы парламенттік алаңда және 1909 жылы Боу-стриттегі "Раштың сотынан" кейін түрмеге жабылды. 1913-1914 жылдар аралығында ол "мысықтар мен тышқандар туралы заң" деген атпен танымал тұтқындар туралы Заңның (уақытша босату) шарттары бойынша түрмеде отырмау үшін [[Париж|Парижде өмір сүрді]], бірақ Суфрагист істерді талқылау және кеңес алу үшін арнадан өтіп келетін өзінің қонақтары арқылы — Анни Кенни мен Ида Уайли одақтық газеттің редакциясына қолдау көрсетуді жалғастырды. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы оны 1914 жылы]] [[Англия|Англияға]] оралуға мәжбүр етті, онда ол қайтадан қамауға алынды. Панкхурст үш жылдық мерзімнен 30 күнді өтеп шығып, аштық жариялады. Ол wspu-дің "Ерге қарсы" кезеңінде татуласу туралы заң жобалары сәтсіз аяқталғаннан кейін сөзсіз беделге ие болды. Ол жыныстық жолмен берілетін ауруларға және гендерлік теңдік (оның ішінде әйелдерге дауыс беру құқығын қоса) осы аурулармен күресуге қалай көмектесетіні туралы "Үлкен апат және оны қалай жою керек" атты кітап жазды<ref>https://www.worc.ac.uk/CHIC/suffrage/document/greatsco.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010303095852/http://www.worc.ac.uk/chic/suffrage/document/greatsco.htm |date=2001-03-03 }}</ref>. Кристабель әпкесі Сильвиямен тіл табыса алмады. Сильвия WSPU-ны тек жоғары және орта деңгейдегі әйелдерге бұруға және агрессивті тактиканы қолдануға қарсы болды, ал Кристабель мұны қажет деп санады. Ол сайлау құқығы жұмысшы әйелдердің басқа проблемаларына шашырамауы керек басты міндет екенін айтты. Оның айтуынша, басқаша әрекет ету тек сайлау құқығы қозғалысын әлсіретуді білдіреді, ал барлық басқа мәселелер әйелдер дауыс беру құқығын алғаннан кейін шешілуі мүмкін<ref>[[ Pankhurst C, 1913. The Great Scourge and How to End It Архивировано 3 марта 2001 года.]]</ref>. ===Ақ қауырсын=== 1914 жылы 8 қыркүйекте Панкхурст ұзақ мерзімге жер аударылғаннан кейін [[Лондон|Лондон Корольдік]] опера [[Театр|театрында]] WSPU-ның бұрынғы Бас хатшысы Нора Дакр Фокс [[Британ империясы|Британ империясының]] одағымен және Ұлттық партиямен бірлесіп жүргізген "неміс қауіптілігі" туралы [[Декларация|декларацияны]] айту үшін пайда болды.<ref>https://sounds.bl.uk/Accents-and-dialects/Early-spoken-word-recordings/024M-1CL0025836XX-0100V0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191021234357/https://sounds.bl.uk/Accents-and-dialects/Early-spoken-word-recordings/024M-1CL0025836XX-0100V0 |date=2019-10-21 }}</ref> Норамен бірге Дакр Фокс (кейінірек Нора Элам деп аталады) Панкхурст әскерге шақырылушыларды тартуға бағытталған сөздерді айтып, елге саяхат жасады. Оның жақтастары азаматтық киімдегі кез-келген жас жігітке Ақ қауырсын сыйлады. Суфрагет 1915 жылы 16 сәуірде әскери [[Газет|газет ретінде]] шықты, ал 15 қазанда ол өз атауын [[Ұлыбритания|Ұлыбританияға өзгертті]]. Өз газетінің беттерінде апта сайын Панкхурст ерлер арасында әскери шақыруды және мемлекет пен ұлттың игілігі үшін әйелдер арасында өнеркәсіптік шақыруды насихаттады. Ол сонымен бірге Британдық жағалаулардан табылған жау ұлтының барлық адамдарын, ерлер мен әйелдерді, жас пен кәріні интернационализациялауға шақырды. Оның жақтастары Гайд-парктегі кездесулерде: "барлығын Интернационалдандырыңыз"деген плакаттармен секірді<ref>[[ Rise up, women! : the remarkable lives of the suffragettes // Bloomsbury. — 2018. — С. 436. — ISBN 9781408844045.]]</ref>. Ол сонымен бірге жау мен бейтарап елдердің блокадасын неғұрлым толық және мұқият жүзеге асыруды жақтап, бұл "сарқылу соғысы"болуы керек деп мәлімдеді. Ол Сэр Эдуард Грейдің, Лорд Роберт Сесилдің, генерал Сэр Уильям Робертсонның және Сэр айре Кроудың [[Отставка|отставкаға]] кетуін талап етті, олар тым жұмсақ және баяу деп саналды. Ұлыбритания бірнеше рет [[полиция]] рейдтеріне ұшырады және суфрагистке қарағанда нөмірлерді шығаруда үлкен қиындықтарға тап болды. Нора Дакр Фокстың әкесі Джон Дохерти баспа фирмасына ие болса да, сайлау постерлерін басып шығаруға дайын болса да, Ұлыбритания ақыры өз баспаханасын сатып алуға мәжбүр болды. Эммелин Панкхурст заңсыз "соғыс балалары" үшін әйелдердің әлеуметтік-саяси Одағының үйлерін құруды ұсынды, бірақ тек бес бала асырап алынды. Дэвид Ллойд Джордж, Кристабель Панкхурст әйелдердің ең жаман және қауіпті жауы деп санаған, қазір олар Эммелинге сенетін жалғыз саясаткер болды. [[Сурет:Charlotte Marsh, Dorothy Radcliffe and Elsa Gye 22 Dec1908.jpg|нобай|Шарлотта Марш, Дороти Рэдклиф және Эльза Гай 1908 жылы желтоқсанда түрмеден шыққан Кристабель Панкхурст үшін ісшара ұйымдастырды]] === Сметадағы жалпы сайлау науқаны 1918 === Кейбір [[Британия|Британдық]] әйелдер [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тың соңында дауыс беру құқығына ие болғаннан кейін, Панкхурст<ref>https://spartacus-educational.com/WpankhurstC.htm</ref> 1918 жылғы жалпы [[Сайлау|сайлауға]] қатысатынын мәлімдеді. Ол алдымен Вестбериге, Вильтширге сайлауға түсетінін айтты, бірақ соңғы минутта Ллойд Джордж қолдаған әйелдер партиясының Сметик сайлау округінде консервативті коалициямен одақтасып үміткер болды. Алайда, ол "коалициялық купонды"алған жоқ. Оның науқаны "жеңімпаз әлемге" бағытталған және "немістер соғыс үшін төлеуі керек" және "Британия британдықтар үшін"ұрандарынан тұрды. Ол 775 дауыс айырмашылығымен Еңбек партиясының кандидаты, жергілікті кәсіподақ жетекшісі Джон Дэвисоннан жеңілді. === Калифорнияға көшу === 1921 жылы [[Англия|Англиядан]] шыққаннан кейін, Кристабель [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] көшті, онда ол Плимут бауырларының евангелисті болды және екінші адвентистік қозғалыстың көрнекті мүшесі болды<ref>[[Hillberg Isabelle. Pankhurst, Christabel Hariette (1880–1958) // Detroit:Gale.]]</ref>. === Дама-Британ империясы орденінің қолбасшысы === Ол 1930 жылдары [[Ұлыбритания|Ұлыбританияға]] оралды және 1936 жылы [[Британ империясы|Британ империясының]] орденінің командор-ханымы атағына ие болды.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Christabel-Pankhurst Dame Christabel Harriette Pankhurst]</ref> [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғыстың]] басында ол [[Лос Анжелес|Лос-Анджелесте]], [[Калифорния|Калифорния шттында]] тұру үшін қайтадан Америка Құрама Штаттарына кетті. [[Сурет:Emmeline Pankhurst 50 Clarendon Road blue plaque.jpg|нобай|Кристабель мен Эммелин Панкхурст үшін көк белгі]] ==Қайтыс болған күні== Кристабель 1958 жылы 13 ақпанда 77 жасында қайтыс болды, оны тік артқы орындықта отырған жерінен үй қызметкері тапқан. Тексеру кезінде өлімнің себебін көрсететін ештеңе табылған жоқ. Ол [[Калифорния|Калифорниядағы]] Санта-Моникадағы Вудлоун мемориалдық [[зират|зиратында]] жерленді. ==Өлімнен кейінгі тану== Кристабель мен Эммелин Панкхурстке<ref>https://www.findagrave.com/memorial/11132115/christabel-harriette-pankhurst</ref> арналған көк белгі. 2006 жылы Кристабель мен оның анасына арналған көк тақта "[[Ағылшын|ағылшын мұрасы]]" 50 Кларендон жолы, Ноттинг-Хилл, [[Лондон]] W11 3ad емес, Король Боро Кенсингтон мен Челси, олар өмір сүрген жерде орнатылды. Оның аты мен бейнесі (сонымен қатар әйелдердің сайлау құқығын жақтаушылардың 58-і) 2018 жылы ашылған Лондондағы Парламенттік алаңдағы Миллисент Фосетт мүсінінің тұғырына нақышталған. ==Әдебиеттер== * Кристабель Панкхурст, жабылу дәуірінің өзекті мәселелері (Morgan & Scott Ltd., 1924). * Кристабель Панкхурст, әлемдегі тыныштық: таңның көріністері (Морган мен Скотт Лтд. 1926). * Дэвид Митчел, Кристабель патшайымы (MacDonald and Jane ' s Publisher Ltd., 1977) ISBN 0-354-04152-5 * Барбара Кастл, Сильвия және Кристабель Панкхурст (Пингвин кітаптары, 1987) ISBN 978-0-14-008761-1. * Тимоти Ларсен, Кристабель Панкхурст: коалициядағы Фундаментализм және феминизм (Boydell Press, 2002). * Дэвид Халлам, ерлерді қабылдайды: 1918 жылғы Парламентке алғашқы әйел кандидаттар (Brewin Books, 2018 ISBN 978-1-85858-592-5. 1918 жылғы Сметикадағы Кристабель Панкхурст науқанын талдаумен бірге тарау бар) ==Дереккөздер== [[Санат:1800 жж. туғандар]] [[Санат:Ұлыбритания тұлғалары]] [[Санат:Заңгерлер]] [[Санат:Әйелдер]] [[Санат:Калифорнияда қайтыс болғандар]] [[Санат:Одақтар]] [[Санат:Либерализм]] [[Санат:Сайлау]] [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Бірінші дүниежүзілік соғыс]] [[Санат:Феминистер]] [[Санат:Парламент]] buffscufzz2c58clj0t6k3k0wdv03d0 10 661464 3605212 3341802 2026-05-15T10:55:23Z Ерден Карсыбеков 3744 3605212 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Жұлдызды соғыстар |state = collapsed |тақырып = [[Жұлдызды соғыстар]] |бөлім1 = Скайуокерлер сагасы |тізім1 = {{Navbox subgroup |group1 = Түпнұсқалық трилогия |list1 = [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод IV - Жаңа үміт|Жаңа үміт]] (1977) • [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод V - Империяның кері соққысы|Империяның кері соққысы]] (1980) • [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод VI - Джедайдың оралуы|Джедайдың оралуы]] (1983) |group2 = Приквелдер трилогиясы |list2 = [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод I - Жасырын қауіп|Жасырын қауіп]] (1999) • [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод II - Клондар шабуылы|Клондар шабуылы]] (2002) • [[Жұлдызды соғыстар: Эпизод III - Ситхтер кегі|Ситхтер кегі]] (2005) |group3 = Сиквелдер трилогиясы |list3 = [[Жұлдызды соғыстар: Күштің оянуы|Күштің оянуы]] (2015) • [[Жұлдызды соғыстар: Соңғы джедайлар|Соңғы джедайлар]] (2017) • [[Жұлдызды соғыстар: Скайуокер. Көтерілу|Скайуокер. Көтерілу]] (2019) }} |бөлім2 = Басқа фильмдер |тізім2 = [[Жұлдызды соғыстар: Клондар соғыстары (мультфильм)|Клондар соғыстары]] (мультфильм, 2008) • [[Күрескер-бір: Жұлдызды соғыстар хикаясы|Күрескер-бір]] (2016) • [[Хан Соло. Жұлдызды соғыстар хикаясы|Хан Соло]] (2018) • [[Мандалорлық және Грогу]] (2026) • [[Жұлдызды соғыстар: Жұлдызды күрескер]] (2027) <br>Телефильмдер: [[The Star Wars Holiday Special|Holiday Special]] (1978) • [[Эвоктардың басынан кешкендері]] (1984) • [[Эвоктар: Эндор үшін шайқас]] (1985) |бөлім3 = Телесериалдар |тізім3 = [[Мандалорлық]] (2019—2023) • [[Боба Фетт кітабы]] (2021) • [[Оби-Ван Кеноби]] (2022) • [[Андор]] (2022—2025) • [[Асока]] (2023— ) • [[Аколит]] (2024) |бөлім4 = Мультсериалдар |тізім4 = [[Жұлдызды соғыстар: Клондар соғыстары|Клондар соғыстары]] (2008—2020) • [[Жұлдызды соғыстар: Көтерілісшілер|Көтерілісшілер]] (2014—2018) • [[Жұлдызды соғыстар: Тағдыр күштері|Тағдыр күштері]] (2017—2018) • [[Жұлдызды соғыстар: Қарсылық|Қарсылық]] (2018—2020) • [[Жұлдызды соғыстар: Ақаулы шығарылым|Ақаулы шығарылым]] (2021—2024) • [[Жұлдызды соғыстар: Аңыздар|Аңыздар]] (2022—2024) • [[Жас джедайлардың хикаялары]] (2023—2025) |бөлім5 = Қосымша |тізім5 = [[Жұлдызды соғыстар бойынша видео ойындардың тізімі|Видео ойындар]] • [[Lego Star Wars|Лего]] • Комикстер • Кітаптар |бөлім6 = Тағы қараңыз |тізім6 = [[Жұлдызды соғыстардағы музыка]] • [[Жұлдызды соғыстардың жүлделері мен номинациялары тізімі|Жүлделер мен номинациялар]] • [[Жұлдызды соғыстардағы нәсілдер мен ағзалар тізімі|Нәсілдер мен ағзалар]] • [[Вукипедия]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Кино]] </noinclude> 99pcmgwn2gkyxlakzr21j9p6nob6sax 0 662463 3604950 3510502 2026-05-14T13:36:48Z Nurken 111493 /* */ 3604950 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Jesus is coming.. Look Busy (George Carlin).jpg|нобай|оңға|Стендап өнерін көрсетіп жатқан [[Джордж Карлин]], 2008 жыл]] '''Стендап комедия''' ({{lang-en|stand-up comedy}}) — [[комедия]]лық [[қойылым]] мен әңгімелеу өнері. Ол арқылы әзіл-сықақшы аудиториямен тікелей сөйлесіп, олармен [[микрофон]] арқылы байланысады. Орындаушысы әдетте '''комик''', '''стендап комик''', '''әзілкеш''' делінеді, өнері '''стендап комедия''' немесе жай '''стендап''' делінеді.<ref>{{cite journal|last=Brodie |first=Ian |date=2008 |title=Stand-up Comedy as a Genre of Intimacy |url=https://id.erudit.org/iderudit/019950ar |journal=Ethnologies |publisher=Cape Breton University |volume=30 |issue=2 |pages=156–157 |doi=10.7202/019950ar |access-date=2020-09-15 |quote=[S]tand-up comedy&nbsp;... cannot exist without technological advances&nbsp;|issn=1481-5974 }}</ref><ref>{{cite book|last=Martin |first=Steve |year=2007 |title=Born Standing Up: A Comic's Life |location=New York |publisher=Scribner |pages=[https://archive.org/details/bornstandingupco00mart/page/40 40]–42 |isbn=978-1-4165-5364-9 |quote=I was demonstrating tricks eight to twelve hours a day |url=https://archive.org/details/bornstandingupco00mart}}</ref> == Сондай-ақ == * [[Фельетон]] * [[Хеклинг]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзіл-сықақ]] [[Санат:Ойын-сауық]] admwi5pe5a8lqc9vyatw2kq019yv1xu 3 672928 3604911 2942990 2026-05-14T12:04:19Z ~2026-28952-86 181208 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3604911 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 674573 3604954 3604885 2026-05-14T13:39:58Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-29058-02|~2026-29058-02]] ([[User talk:~2026-29058-02|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2950070 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Leonardo self.jpg|thumb|220px|upright|[[Леонардо да Винчи]] шынайы «Ренессанс адамы» болып саналады және ең танымал ''полиматтардың'' бірі болып табылады]][[Сурет:Roger-bacon-statue.jpg|thumb|220px|upright|[[Роджер Бэкон]] (1214—1294) — әйгілі францикандық [[монах]] және ''полимат'']] '''Әмбебап адам''' ({{lang-lat|homo universale}})<ref name="Aus2">{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/opinion/the-quest-for-renaissance-man/news-story/cda1cda9d478b9e428b1e990efe64b95?sv=d81122bf03913e839a82860813e6c4e|title=Ask The Philosopher: Tim Soutphommasane – The quest for renaissance man|newspaper=The Australian|date=10 April 2010|access-date=2018-07-27}}</ref>, '''полимат''' ({{lang-el|πολυμαθής}}, ''πολυ'' — «''көп''» және ''μαθής'' — «''шұғылдану''»), '''энциклопедист''', '''[[Ренессанс]] адамы''' ({{lang-en|Renaissance man}}) — зияткерлік қабілеттері мен қызметі бір білім және оларды қолданудың жалғыз саласымен шектелмейтін, сонымен қатар барлық бағыттар бойынша нақты практикалық нәтижелерге қол жеткізетін адам. Оның ең жарқын көріністеріндегі бұл әмбебаптылық әртүрлі немесе бірден бірнеше гуманитарлық және жаратылыстану ғылымдарының, немесе олардың бағыттарының жемісті үйлесімін білдіреді — белгілі бір нақты ғылымдардағы сенімді нәтижелер, сонымен қатар [[Философия|философияға]], [[Бейнелеу өнері|бейнелеу өнеріне]], [[Әдебиет|көркем әдебиетке]], [[Поэзия|поэзияға]], [[Медицина|медицинаға]] және т.б. ғылыми және көркем шығармашылыққа. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ренессанс]] [[Санат:Ойлау]] [[Санат:Білім]] [[Санат:Ғылым]] [[Санат:Білім беру]] k7ow02ixp2wvta9l6aoczs2ms692nvv 4 675070 3605130 3604846 2026-05-15T07:01:17Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3605130 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88024||2860||393||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95743||76154||11007||226||3373||234||110||5800||739 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86385||80803||1349||2243||909||49||0||957||135 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84035||68774||1239||147||11309||15||0||1696||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||81831||76920||746||588||37||361||0||2882||44 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55533||30547||3588||368||5769||944||2238||4775||5184 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48358||39667||1757||102||628||17||9||4458||38 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|Ulan}}||30436||23967||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||10||{{u|1nter pares}}||25492||23732||175||7||497||68||0||1350||131 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8819||3472||136||398||8||2176||838||844 |- |12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13876||4120||204||768||812||373||1111||1007 |- |14||11||{{u|Орел Карл}}||21409||20150||749||39||120||4||0||121||11 |- |15||19||{{u|Nurken}}||18820||9612||1294||39||6888||81||2||417||47 |- |16||13||{{u|Sagzhan}}||17450||16267||353||38||181||10||0||308||86 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||16955||11995||218||7||132||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16069||14053||411||16||1017||73||1||539||300 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13737||12968||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14 |- |23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11167||6770||504||0||102||512||0||614||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10031||7873||1218||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||7906||5402||966||137||627||58||23||528||190 |- |30||34||{{u|TheNomadEditor}}||7873||5546||27||4||1795||195||0||158||47 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7436||5937||189||80||63||88||3||384||320 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7220||5118||457||126||755||0||64||92||66 |- |35||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6255||254||109||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4749||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4323||3800||4||0||11||7||0||398||5 |- |50||63||{{u|Madi Dos}}||4195||2905||188||63||34||25||0||595||102 |- |51||50||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||52||{{u|Makenzis}}||3396||3339||5||0||0||0||0||46||5 |- |58||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2836||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |67||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |68||73||{{u|ShadZ01}}||2920||2331||321||63||105||0||0||4||0 |- |69||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6 |- |70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |73||88||{{u|MuratbekErkebulan}}||2698||1762||290||0||80||46||0||387||4 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |85||85||{{u|Rasulbek Adil}}||2256||1861||126||0||13||1||0||171||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||82||{{u|Unknown Alash}}||2000||1939||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||86||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |98||94||{{u|RaiymbekZh}}||1819||1533||6||0||13||0||0||71||71 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||87||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||42||29 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1599||1339||1||0||102||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||106||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1519||1333||0||0||7||0||0||118||8 |- |109||97||{{u|Gliwi}}||1509||1503||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||119||{{u|Ziv}}||1140||1069||58||0||0||2||0||9||2 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||194||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||189||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||5||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||672||665||0||1||0||0||0||5||0 |- |182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |183||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1 |- |184||166||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||664||625||15||0||0||0||0||2||0 |- |185||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||192||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||190||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||195||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |197||186||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||188||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |207||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||193||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |210||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |213||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||187||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||191||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |219||196||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |220||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |223||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 2x0r93qurbfzrgnyk14b0rm4a3ehgsf 4 675089 3605214 3604898 2026-05-15T11:00:53Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3605214 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515631||380108||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131245||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131963||127429||611||15||62||17||10||2859||935 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113354||1||0||0||0||0||0||113353||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105853||88197||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87371||87371||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79326||79311||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50463||50170||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26600||22826||42||0||3648||2||0||60||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14494||13521||427||1||0||83||0||384||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13736||13238||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9120||9120||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7931||5402||966||137||627||40||23||528||190 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3255||3252||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1554||1535||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14 |-style="background-color:#ccf" |90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |- |93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||160||158||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] qi2kbyidzwcofqws7dyggyd4hkgpr81 4 675116 3604937 3604358 2026-05-14T13:07:17Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3604937 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||950||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7331||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3135||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2525||42||0||55||33||546||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2261||102||13||198||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2188||97||3||165||0||107||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1394||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1343||157||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78 |- |15||{{u|Орел Карл}}||1284||308||1||303||80||24||0||0||0 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||462||57||1270||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|Nurkhan}}||954||101||14||343||4||25||0||1||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||527||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|1nter pares}}||524||303||0||6||339||3||0||0||4 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||499||470||3||630||4685||30||0||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |60||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |61||{{u|Sagzhan}}||434||79||1||16||134||29||0||0||0 |- |62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |64||{{u|TheNomadEditor}}||404||37||0||0||1530||2||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |67||{{u|Ashina}}||380||178||3||56||22||42||31||0||21 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |77||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |78||{{u|TalgatSnow}}||323||141||3||103||371||67||0||15||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49 |- |120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |129||{{u|ShadZ01}}||171||22||0||33||81||47||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||190||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Aru Omarali}}||78||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|Madi Dos}}||78||21||0||51||22||40||1||0||3 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |278||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2972||522||92||0||38||4 |- |284||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |288||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|MuratbekErkebulan}}||72||19||0||54||75||0||11||0||0 |- |292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |298||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |299||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |300||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |301||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|RaiymbekZh}}||66||38||5||1||5||0||0||0||1 |- |303||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |383||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |413||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |431||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||33||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Rasulbek Adil}}||25||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |562||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |570||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |572||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |577||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |584||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |586||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |594||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |600||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |602||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |606||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Жанна Ж}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |627||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |639||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |641||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |642||{{u|TrueNomadEditor}}||11||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |643||{{u|Tuttiorchestra687}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |685||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |687||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |688||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |705||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |713||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |718||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |730||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |738||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |739||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |741||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |747||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |752||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |756||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |767||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||7||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |797||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |809||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |822||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |823||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |827||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |830||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |831||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |859||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |876||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |881||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |885||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |898||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |906||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |908||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |920||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |924||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |930||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |933||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |934||{{u|Zhandos M}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |945||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |953||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |954||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |984||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |992||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |995||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1007||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1015||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1022||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1036||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |1042||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1044||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1052||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1076||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1077||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1079||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1083||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1089||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1090||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1093||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1120||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1128||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1160||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1163||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1168||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1170||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1186||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1190||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1197||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1248||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1251||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1278||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1288||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|19642206g}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1391||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1420||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1422||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1423||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1435||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1436||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1452||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1455||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1479||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1508||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1526||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1544||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1545||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1552||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1673||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1686||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1691||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1696||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Құралай Мұратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||214||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] q7pdtl4v923kmrlo7gdsmwtom7jpukp 0 682507 3605209 3575459 2026-05-15T10:46:30Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605209 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Муюңуа''' (ағылш. Muyingwa) — хопи үндістерінінің мифологиясында құнарлылық құдайы, адамдарға түс пен аянда көрінеді. Екі мүйіз қоғамының (Two Horn Society) жоғарғы құдайы. Бұл қоғамның кивасындағы құрбандық үстеліндегі екі метрге жуық екі бұлан мүйізі құдайдың символы ретінде бейнеленген. Аалоосака дәнді-дақылдардың өсуіне жауапты басқа катчина атауы, муюңуаның баламалы аспектісі. Хопи қорығының шығыс шетіндегі [[Кимс каньоны|Кимс каньонының]] оңтүстігінде орналасқан Аватоби ауылындағы ғибадатхананың бөлігі болған пұттарға немесе качиндерге қатысты. Аватоби шамамен 1700 жылы жойылды. ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} [[Санат:Діни сенімдер мен доктриналар]] [[Санат:Мифология]] 06abnljmmrol09u8ydvo77aiprxiafe 0 686389 3605210 3596584 2026-05-15T10:49:35Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605210 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Юкола''' — Шығыс Сібір мен Қиыр Шығыс халықтары дайындаған кептірілген балық немесе бұғы еті. Кейбір аудандарда юколу пештің үстіне ысталған немесе кептіру алдында аздап тұздалған. Юкола Куриль аралдары мен Беринг теңізінің жағалауларының жергілікті тұрғындары өз қажеттіліктері үшін өндіреді. Ол ұзақ уақыт сақтауға және тасымалдауға ыңғайлы консервілер ретінде адамның тамақтануына, сондай-ақ ұзақ уақыт өту кезінде жүру мүмкіндігімен қосымша өңдеусіз тамақтануға дайындалады. Аштықты жақсы қанағаттандырады, шөлдемейді. Дайындау үшін лосось еті, сондай-ақ шортан, ақ балық және т.б. пайдаланылады. Төменгі сорттардың балығы ит тағамына кептіріледі. Юкол астындағы балық қабатқа кесіліп, кептіру үшін рельстерге ілінеді. Түнде балық қатып қалады, бір күнде ериді, дегидратация процесі жүреді. Тұрақты теріс ауа температурасында мұздың сублимациясы жүреді. Юкола қасиеттері бойынша стокфиске жақын.<ref>pikabu.ru</ref> juthmyycza64rz8n63emazrz8k8e3fe 0 701995 3605081 3577352 2026-05-15T01:47:29Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3605081 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] |басшылықтың лауазымы2 = Хатшысы |басшылықтың есімі3 = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] |басшылықтың лауазымы3 = Хатшысының бірінші орынбасары |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1800000178 ҚР Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң] |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> == Өкілеттіктері == ''Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган болып табылады.'' '''Қауіпсіздік Кеңесінің негізгі міндеттері:''' 1) Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; 2) Президент үшін: соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау болып табылады. '''Қауіпсіздік кеңесі''' мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. '''Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары''' Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болып табылады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қазақстан Республикасының Президенті '''Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы''' болып табылады, ол '''Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын''' қалыптастырады. Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Республикасының Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы: [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] * Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Төрағасы: [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] * Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы: [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]] * Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі: [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]] * Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі: [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] * Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]].<ref>[https://www.akorda.kz/kz/security_council/about Қауіпсіздік Кеңесі туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты Президент әкімшілігінің құрамына кіреді, оны Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін '''Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы''' басқарады. Қауіпсіздік кеңесінің хатшысын Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. Аппарат құрылымы: * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Ахуалдық орталығы * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Әскери қауіпсіздік және қорғаныс бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің өзекті мәселелері бөлімі * Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Талдау бөлімі<ref>[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture Президент Әкімшілігінің құрылымы]</ref> Бұған дейін Қауіпсіздік Кеңесінің аппаратын басқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні !Лауазымға тағайындалды !Лауазымынан босатылды |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасарлары (1991—1994)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || маусым 1993 || желтоқсан 1993 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || желтоқсан 1993 || маусым 1994 |- | colspan="5" | '''Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары (1994—)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942—2023)}} || маусым 1994 || қазан 1994 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Төлеген Тілекұлы Жүкеев|Төлеген Жүкеев]]<br>{{small|(1949 туған)}} || қазан 1994 || қазан 1995 |- | 3 || [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев|Балташ Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} || қазан 1995 || қазан 1996 |- | 4 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Бексұлтан Сәрсеков]]<br>{{small|(1953 туған)}} || қазан 1996 || ақпан 1999 |- | 5 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 24 ақпан 1999 || 4 мамыр 2001 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Алтынбек Сәрсенбайұлы]]<br>{{small|(1962—2006)}} || 4 мамыр 2001 || 11 желтоқсан 2001 |- | 7 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 11 желтоқсан 2001 || 29 тамыз 2002 |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Омархан Нұртайұлы Өксікбаев|Омархан Өксікбаев]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 29 тамыз 2002 || 16 маусым 2003 |- | 9 || [[Сурет:Photo of Bulat Utemuratov 1 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 16 маусым 2003 || 28 наурыз 2006 |- | 10 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 13 сәуір 2006 || 11 қаңтар 2007 |- | 11 || [[Сурет:Berik Imashev (12.2013).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашев]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 12 қаңтар 2007 || 19 тамыз 2008 |- | 12 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} || 19 тамыз 2008 || 4 қыркүйек 2009 |- | 13 || [[Сурет:Marat Tajin 2009 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]<br>{{small|(1960 туған)}} || 4 қыркүйек 2009 || 16 қаңтар 2013 |- | 14 || [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} || 22 қаңтар 2013 || 6 тамыз 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|14 тамыз 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Азамат Құрманбекұлы Әбдімомынов|Азамат Әбдімомынов]]<br>{{small|(1975 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|22 қазан 2014 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қараша 2014 |- | 15 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қараша 2014 || 13 қыркүйек 2016 |- | 16 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]<br>{{small|(1955 туған)}} || 13 қыркүйек 2016 || 4 сәуір 2018 |- | 17 || [[Сурет:Официальный визит Министра обороны Российской Федерации генерала армии Сергея Шойгу в Астану 01 (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 4 сәуір 2018 || 7 тамыз 2018 |- | style="background-color:#E6E6AA"|м.а. || style="background-color:#E6E6AA"|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || style="background-color:#E6E6AA"|[[Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов|Марат Шайхутдинов]]<br>{{small|(1959 туған)}} || style="background-color:#E6E6AA"|8 тамыз 2018 || style="background-color:#E6E6AA"|19 қыркүйек 2018 |- | 18 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғабит Жақыпбайұлы Байжанов|Ғабит Байжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} || 19 қыркүйек 2018 || 12 ақпан 2019 |- | 19 || [[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} || 12 ақпан 2019 || 16 қаңтар 2020 |- | 20 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} || 16 қаңтар 2020 || 25 ақпан 2022 |- | 21 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]] || [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов|Ғизат Нұрдәулетов]]<br>{{small|(1964 туған)}} || 25 ақпан 2022 || — |} Қауіпсіздік кеңесінің хатшысының атқаратын қызметі: * Қазақстан Республикасының Президентін мемлекеттің қорғаныс қабілеті, сыртқы және ішкі қауіпсіздік мәселелері жөнінде хабардар етеді, Қауіпсіздік Кеңесіне Қазақстан Республикасы қауіпсіздігінің жай-күйі туралы ақпараттық және талдау материалдарын табыс етеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің инспекциялық қызметіне, Қауіпсіздік Кеңесі аппаратының жұмысына жалпы басшылықты жүзеге асырады; * Қазақстан Республикасы Президентінің қарауына Қауіпсіздік Кеңесінің жыл сайынғы жұмыс жоспарларының, Қауіпсіздік Кеңесінің шешімдері мен оларды іске асыру жөніндегі актілердің жобаларын табыс етеді; * орталық атқарушы органдардың ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы қызметінің нәтижелері туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің жыл сайынғы баяндамасын қарағаннан кейін Мемлекет басшысына ұсыныстар енгізеді; * Қауіпсіздік Кеңесінің тапсыруы бойынша Қазақстан Республикасы Президенті актілерінің іске асырылуына, Қауіпсіздік Кеңесі шешімдерінің орындалуын бақылауды, елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік органдардың жұмысын тексеруді жүзеге асырады. Тексерудің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті мен Қауіпсіздік Кеңесіне ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасы Президентiнiң қызметiн қамтамасыз ету, елдегi және шетелдегi iстiң жағдайы туралы оны уақтылы әрi толық хабардар ету, Қауiпсiздiк Кеңесiнiң шешiмдерiн сөзсiз әрi егжей-тегжейлi орындау және олардың орындалуын бақылау мақсатында: ** Қазақстан Республикасы Премьер-Министрiнiң Кеңсесiне; ** министрлiктерге және өзге де орталық атқарушы органдарға; ** Жоғарғы Сотқа, Бас прокуратураға, Ұлттық қауіпсіздік комитетіне, Мемлекеттік қызмет істері министрлігіне - тиісінше сот төрелігін жүзеге асырумен, қылмыстық қудалау, анықтау, алдын ала тергеу және жедел-іздестіру қызметі Функцияларын жүзеге асырумен байланысты емес мәселелер бойынша; ** Ұлттық Банкке; ** Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне, Президентке тікелей бағынатын және есеп беретін өзге де мемлекеттік органдарға; ** облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және Қазақстан Республикасы астанасының әкiмдерiне тапсырмалар беруге хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесіне қауіпсіздікті қамтамасыз ету күштері мен құралдарын үйлестіру жөнінде ұсыныстар енгізеді; * Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласындағы саясатты қалыптастыруға тұжырымдамалық көзқарастар әзірлеуді және Қазақстан Республикасының Президентіне ел қауіпсіздігінің жай-күйі туралы жыл сайынғы Баяндаманы дайындау жөніндегі жұмысты ұйымдастырады; * Мемлекет басшысының ұлттық қауiпсiздiк мәселелерi бойынша қызметiн ақпараттық және талдау материалдарымен қамтамасыз етуге қатысады; * жұмыс топтарын құрады және Мемлекет басшысына ведомоствоаралық комиссиялар мен инспекцияны құру, олардың міндеттері мен лауазымдық құрамы жөнінде ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ олардың дербес құрамын бекітеді; * жеке адамның, қоғам мен мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері қаралған кезде Үкіметтің және Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметі құрған басқа да органдардың, министрліктер алқаларының және өзге де орталық атқарушы органдарының отырыстарына қатысуға хақылы; * Қауіпсіздік Кеңесінің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің халықаралық ұйымдармен, шетелдік үкіметтік және үкіметтік емес құрылымдармен, қоғамдық және діни бірлестіктермен өзара іс-қимылын ұйымдастырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] 4ml9zrf43ai3ossurbeyhd1s78bv8i4 0 721908 3605022 3354270 2026-05-14T18:02:37Z TalgatSnow 143530 3605022 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Луис Бунюэль |шынайы есімі = {{lang-es|Luis Buñuel Portolés}} |сурет = LuisBuñuel1929.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = Луис Бунюэль (1968) |туған кездегі есімі = Луис Бунюэль Портолес |туған күні = 22.02.1900 |туған жері = [[Каланда (Теруэль)|Каланда]], [[Арагон]], [[Испания]] |қайтыс болған күні = 29.07.1983 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мехико|Мехикода}}, [[Мексика]] |мамандығы = {{кинорежиссёр|Испания|Мексика}}<br />{{сценарийші|Испания|Мексика}} |азаматтығы = {{ESP}}<br />{{MEX}} (1949 жылдан бастап) |белсенді жылдары = [[1928 жыл|1928]] — [[1977 жыл|1977]] |бағыты = [[сюрреализм]] |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1973)<br />«[[BAFTA]]» (1974)<br />«[[Алтын пальма бұтағы]]» (1961)<br />«[[Алтын арыстан]]» (1967) |imdb_id = 0000320 |сайты = |ортаққор = Luis Buñuel }} '''Луис Бунюэль (Буньюэль) Портолес''' ({{lang-es|Luis Buñuel Portolés}}; [[22 ақпан]], [[1900 жыл|1900]], [[Каланда (Теруэль)|Каланда]], [[Испания]] — [[29 шілде]], [[1983 жыл|1983]], [[Мехико]], [[Мексика]]) — [[Франция]], [[Мексика]] және [[Испания]]да жұмыс істеген испандық<ref>{{Cite web |title=Luis Buñuel, Spanish surrealist film director. Writer |url=http://www.spainisculture.com/en/artistas_creadores/luis_bunuel.html |access-date=2023-10-12 |website=www.spainisculture.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Luis Buñuel - Spanish Culture |url=https://www.enforex.com/culture/luis-bunuel.html |access-date=2023-10-12 |website=www.enforex.com}}</ref> және мексикалық<ref>{{Cite web |date=20 July 2012 |title=Buñuel's Mexico |url=https://harvardfilmarchive.org/programs/bunuels-mexico |access-date=12 October 2023 |website=Harvard Film Archive |language=en}}</ref> [[кинорежиссёр]]. Көптеген киносыншылар, тарихшылар мен режиссерлер оны барлық уақыттағы ең ұлы және ең ықпалды киногерлердің бірі деп санайды.<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite web|last=Kyrou|first=Ado|title=Luis Buñuel|url=https://www.britannica.com/biography/Luis-Bunuel|website=Encyclopædia Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|access-date=9 October 2017}}</ref> Бунюэль жастық шағын [[Париж]]де өткізіп, сюрреалистердің әдеби тобына жақын болды, ал оның режиссерлік дебюті — кино тарихындағы маңызды белес саналатын «[[Андалусиялық төбет]]» (Un Chien Andalou, 1929, [[Сальвадор Дали]]мен бірлесіп) атты дыбыссыз қысқаметражды фильмінен кейін топ мүшелігіне ресми түрде қабылданды. [[Испан азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезінде Испаниядан кетіп, АҚШ-та тұрды, ал 1946 жылдан бастап Мексикаға тұрақтанды. 1950-жылдары ол коммерциялық жанрларда жұмыс істеді, бірақ дәл осы кезеңде сыншылардың жоғары бағасына ие болған және [[Канн кинофестивалі]]нің «Үздік режиссура» жүлдесін алған «Ұмытылғандар» (Los Olvidados) атты радикалды драмасын түсірді. Ұзақ үзілістен кейін режиссер «Виридиана» (Viridiana) фильмін түсіру үшін отанына орала алды. Туынды өзінің дінге қарсы бағытымен үлкен дау тудырып, Испанияда тыйым салынды, бірақ режиссерге Канндағы «[[Алтын пальма бұтағы]]н» (1961) алып келді. 1960-жылдардың ортасынан бастап Бунюэль негізінен Францияда фильмдер түсірді. Оның соңғы жұмыстары ең беделді кинематографиялық марапаттарға, соның ішінде «[[Алтын арыстан]]» («Күндізгі ару», 1967) және [[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|үздік шет тіліндегі фильм]] үшін «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына («Буржуазияның биязы тартымдылығы», 1973) ие болды. Ол 1968 және 1972 жылдары екі рет [[Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығы]]на ұсынылды. [[Sight & Sound]] журналының 2012 жылғы сыншылар арасында жүргізген сауалнамасы бойынша барлық заманның ең үздік 250 фильмінің тізіміне Бунюэльдің жеті фильмі енген.<ref>{{Cite web |last=Pendragon |first=The |date=26 April 2018 |title=Sight & Sound 2012 critics top 250 films |url=https://thependragonsociety.com/sight-sound-2012-critics-top-250-films/ |access-date=24 September 2019 |website=The Pendragon Society |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=Critics' Top 250 Films |url=http://explore.bfi.org.uk/sightandsoundpolls/2012/critics |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026034922/http://explore.bfi.org.uk/sightandsoundpolls/2012/critics |archive-date=26 October 2013 |access-date=18 August 2012 |website=Sight and Sound |publisher=British Film Institute}}</ref> Бунюэль кинематографтағы [[сюрреализм]]нің негізін салушылардың бірі және ең маңызды өкілі болып саналады. Оның әр жылдардағы фильмдерінде сюрреализм поэтикасының негізгі ерекшеліктері көрініс тапқан: шынайылық пен түстің араласуы, үйлеспейтін дүниелердің қиысуы және дайындығы жоқ көрерменді есеңгіретуге бағытталған бейнелердің құрылуы. Өмір бойы [[Коммунизм|коммунистік]] көзқарастарды ұстанып, [[Атеизм|атеист]] болып қалған Бунюэль өз фильмдерінің тұрақты тақырыбы ретінде заманауи қоғамды, буржуазияны, шіркеуді және Испанияның архаикалық дәстүрлерін сынауды таңдады. [[The New York Times]] басылымында жарияланған некрологта ол туралы: «жас кезінде авангардтық сюрреализмнің көшбасшысы, ал жарты ғасырдан кейін әлемдік деңгейдегі басым режиссерге айналған иконокласт, моралист және революционер», — деп жазылды.<ref name="NYTObit">{{cite news |last=Flint |first=Peter B. Flint |date=30 July 1983 |title=Luis Buñuel Dies at 83; Filmmaker for 50 Years |url=https://www.nytimes.com/1983/07/30/obituaries/luis-bunuel-dies-at-83-film-maker-for-50-years.html |access-date=6 August 2012 |newspaper=[[The New York Times]]}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Сюрреалистер]] ozpv8d39cm6rxp2rzusnocvqu6l6b83 0 721913 3604999 3354271 2026-05-14T15:56:22Z TalgatSnow 143530 3604999 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Педро Альмодовар |шынайы есімі = {{lang-es|Luis Buñuel Portolés}} |сурет = Pedro Almodóvar-69720 (cropped).jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = Педро Альмодовар (2024) |туған кездегі есімі = Педро Альмодовар Кабальеро |туған күні = 25.09.1949 |туған жері = [[Кальсада-де-Калатрава]], [[Испания]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{кинорежиссёр|Испания}}<br />{{сценарийші|Испания}}<br />{{кинопродюсер|Испания}} |азаматтығы = {{ESP}} |белсенді жылдары = [[1974 жыл|1974]] — қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2000, 2003)<br />«[[Алтын глобус]]» (1999, 2003)<br />«[[BAFTA]]» (2000 – екі мәрте, 2003 – екі мәрте, 2012)<br />«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (1993, 1999, 2000, 2003) |imdb_id = 0000264 |қолтаңбасы = Pedro Almodovar Signature.svg |сайты = |ортаққор = Pedro Almodóvar }} '''Педро Альмодовар Кабальеро''' ({{lang-es|Pedro Almodóvar Caballero}}; [[25 қыркүйек]] [[1949 жыл|1949]], [[Кальсада-де-Калатрава]], [[Испания]]) — [[испания]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. Оның фильмдері мелодрамамен, еркін әзілмен, қанық түстермен, сәнді декормен, танымал мәдениеттен алынған дәйексөздермен және күрделі желілермен ерекшеленеді. Халықаралық деңгейдегі ең табысты испан киногерлерінің бірі ретінде Альмодовар мен оның туындыларының өзіндік табынушылар ортасы қалыптасқан. Альмодовардың мансабы [[Франсиско Франко|Франко]] режимінен кейінгі мәдени қайта өрлеу кезеңі — La Movida Madrileña тұсында басталды. Оның алғашқы фильмдері сол дәуірдегі жыныстық және саяси еркіндік рухын сипаттады. 1986 жылы ол інісі Агустин Альмодовармен бірге «El Deseo» жеке кинокомпаниясын құрды; Агустин 1987 жылғы «Қалау заңы» (La ley del deseo) фильмінен бастап режиссердің барлық туындыларына продюсерлік етіп келеді. Оған үлкен танымалдылық әкелген «Жүйкесі сыр берген әйелдер» (Mujeres al borde de un ataque de nervios, 1988) фильмі «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]]» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына ұсынылды. Ол [[Антонио Бандерас]] және [[Пенелопе Крус|Пенелопа Крус]] сияқты актерлермен бірлесе жұмыс істеп, бұдан да зор жетістіктерге жетті. Осы кезеңде режиссер «Мені байла!» (¡Átame!, 1989), «Биік өкшелер» (Tacones lejanos, 1991) және «Тірі тән» (Carne trémula, 1997) фильмдерін түсірді. Альмодовардың келесі екі туындысы — «Анам туралы бәрі» (Todo sobre mi madre, 1999) және «Онымен сөйлес» (Hable con ella, 2002) режиссерге екі «Оскар» сыйлығын әкелді: біріншісі «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]]», екіншісі «[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқа сценарий]]» номинациясы бойынша. Оның кейінгі шыққан «Оралу» (Volver, 2006), «Үзілген құшақтар» (Los abrazos rotos, 2009), «Мен өмір сүретін тері» (La piel que habito, 2011), «[[Джульетта (фильм, 2016)|Джульетта]]» (Julieta, 2016), «Ауырсыну мен даңқ» (Dolor y gloria, 2019) және «Параллель аналар» (Madres paralelas, 2021) фильмдері де жоғары бағаланды. Ол өзінің ағылшын тіліндегі алғашқы толықметражды фильмі — «Көрші бөлме» (The Room Next Door, 2024) туындысымен 81-ші [[Венеция кинофестивалі|Венеция халықаралық кинофестивалі]]нде «[[Алтын арыстан]]» жүлдесін иеленді.<ref name=":0">{{Cite web |last=Dalton |first=Ben |title=Pedro Almodóvar's 'The Room Next Door' wins Golden Lion at Venice Film Festival |url=https://www.screendaily.com/news/pedro-almodovars-the-room-next-door-wins-golden-lion-at-venice-film-festival/5196994.article |access-date=7 September 2024|website=Screen}}</ref> Альмодовар көптеген марапаттарға, соның ішінде бір «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]», екі «[[Алтын глобус]]», екі «[[Эмми]]», бес [[BAFTA]] және бес «[[Гойя сыйлығы|Гойя]]» сыйлығына ие болған. Ол 1997 жылы Францияның Құрмет легионы орденімен, 1999 жылы Бейнелеу өнеріндегі еңбегі үшін алтын медальмен, 2013 жылы [[Еуропалық киноакадемия]]ның «Дүниежүзілік кинодағы жетістіктері үшін» сыйлығымен<ref>{{cite web |url=http://www.europeanfilmawards.eu/en_EN/efanight/winners |title=Winners 2013 |work=European Film Awards |publisher=European Film Academy |access-date=9 December 2013 |archive-date=1 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901183350/https://www.europeanfilmawards.eu/en_EN/efanight/winners |url-status=dead }}</ref> және 2019 жылы өмірлік жетістіктері үшін «Алтын арыстан» сыйлығымен марапатталды.<ref>{{Cite web |date=14 June 2019|title=Biennale Cinema 2019 {{!}} Pedro Almodóvar, Golden Lion for Lifetime Achievement |url=https://www.labiennale.org/en/news/pedro-almod%C3%B3var-golden-lion-lifetime-achievement |access-date=8 December 2022|website=La Biennale di Venezia}}</ref> Сондай-ақ оған 2009 жылы [[Гарвард университеті]]нің<ref name="harvard">{{cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/06/ten-honorary-degrees-awarded-at-commencement/ |title=Ten honorary degrees awarded at Commencement|website=The Harvard Gazette|first=Corydon|last=Ireland|author2=Alvin Powell|author3=Colleen Walsh |date= 4 June 2009|access-date=8 June 2025}}</ref> және 2016 жылы [[Оксфорд университеті]]нің құрметті докторы дәрежесі берілді.<ref>{{cite web |first=Luis |last=Martínez |url=http://www.elmundo.es/cultura/2016/03/29/56faac2046163f73238b45be.html |title=Pedro Almodóvar, doctor honoris causa por Oxford &#124; Cultura &#124; EL MUNDO |website=Elmundo.es |date=29 March 2016 |access-date=12 May 2016}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы}} {{Үздік түпнұсқалық сценарий үшін BAFTA сыйлығы}} [[Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] fn7dp4pxavcz0tpsgsie4vt4a866kaa 3605000 3604999 2026-05-14T16:03:54Z TalgatSnow 143530 3605000 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Педро Альмодовар |шынайы есімі = {{lang-es|Pedro Almodóvar Caballero}} |сурет = Pedro Almodóvar-69720 (cropped).jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = Педро Альмодовар (2024) |туған кездегі есімі = Педро Альмодовар Кабальеро |туған күні = 25.09.1949 |туған жері = [[Кальсада-де-Калатрава]], [[Испания]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{кинорежиссёр|Испания}}<br />{{сценарийші|Испания}}<br />{{кинопродюсер|Испания}} |азаматтығы = {{ESP}} |белсенді жылдары = [[1974 жыл|1974]] — қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (2000, 2003)<br />«[[Алтын глобус]]» (1999, 2003)<br />«[[BAFTA]]» (2000 – екі мәрте, 2003 – екі мәрте, 2012)<br />«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (1993, 1999, 2000, 2003) |imdb_id = 0000264 |қолтаңбасы = Pedro Almodovar Signature.svg |сайты = |ортаққор = Pedro Almodóvar }} '''Педро Альмодовар Кабальеро''' ({{lang-es|Pedro Almodóvar Caballero}}; [[25 қыркүйек]] [[1949 жыл|1949]], [[Кальсада-де-Калатрава]], [[Испания]]) — [[испания]]лық [[кинорежиссёр]], [[сценарийші]] және [[кинопродюсер]]. Оның фильмдері мелодрамамен, еркін әзілмен, қанық түстермен, сәнді декормен, танымал мәдениеттен алынған дәйексөздермен және күрделі желілермен ерекшеленеді. Халықаралық деңгейдегі ең табысты испан киногерлерінің бірі ретінде Альмодовар мен оның туындыларының өзіндік табынушылар ортасы қалыптасқан. Альмодовардың мансабы [[Франсиско Франко|Франко]] режимінен кейінгі мәдени қайта өрлеу кезеңі — La Movida Madrileña тұсында басталды. Оның алғашқы фильмдері сол дәуірдегі жыныстық және саяси еркіндік рухын сипаттады. 1986 жылы ол інісі Агустин Альмодовармен бірге «El Deseo» жеке кинокомпаниясын құрды; Агустин 1987 жылғы «Қалау заңы» (La ley del deseo) фильмінен бастап режиссердің барлық туындыларына продюсерлік етіп келеді. Оған үлкен танымалдылық әкелген «Жүйкесі сыр берген әйелдер» (Mujeres al borde de un ataque de nervios, 1988) фильмі «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]]» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығына ұсынылды. Ол [[Антонио Бандерас]] және [[Пенелопе Крус|Пенелопа Крус]] сияқты актерлермен бірлесе жұмыс істеп, бұдан да зор жетістіктерге жетті. Осы кезеңде режиссер «Мені байла!» (¡Átame!, 1989), «Биік өкшелер» (Tacones lejanos, 1991) және «Тірі тән» (Carne trémula, 1997) фильмдерін түсірді. Альмодовардың келесі екі туындысы — «Анам туралы бәрі» (Todo sobre mi madre, 1999) және «Онымен сөйлес» (Hable con ella, 2002) режиссерге екі «Оскар» сыйлығын әкелді: біріншісі «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]]», екіншісі «[[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқа сценарий]]» номинациясы бойынша. Оның кейінгі шыққан «Оралу» (Volver, 2006), «Үзілген құшақтар» (Los abrazos rotos, 2009), «Мен өмір сүретін тері» (La piel que habito, 2011), «[[Джульетта (фильм, 2016)|Джульетта]]» (Julieta, 2016), «Ауырсыну мен даңқ» (Dolor y gloria, 2019) және «Параллель аналар» (Madres paralelas, 2021) фильмдері де жоғары бағаланды. Ол өзінің ағылшын тіліндегі алғашқы толықметражды фильмі — «Көрші бөлме» (The Room Next Door, 2024) туындысымен 81-ші [[Венеция кинофестивалі|Венеция халықаралық кинофестивалі]]нде «[[Алтын арыстан]]» жүлдесін иеленді.<ref name=":0">{{Cite web |last=Dalton |first=Ben |title=Pedro Almodóvar's 'The Room Next Door' wins Golden Lion at Venice Film Festival |url=https://www.screendaily.com/news/pedro-almodovars-the-room-next-door-wins-golden-lion-at-venice-film-festival/5196994.article |access-date=7 September 2024|website=Screen}}</ref> Альмодовар көптеген марапаттарға, соның ішінде бір «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]», екі «[[Алтын глобус]]», екі «[[Эмми]]», бес [[BAFTA]] және бес «[[Гойя сыйлығы|Гойя]]» сыйлығына ие болған. Ол 1997 жылы Францияның Құрмет легионы орденімен, 1999 жылы Бейнелеу өнеріндегі еңбегі үшін алтын медальмен, 2013 жылы [[Еуропалық киноакадемия]]ның «Дүниежүзілік кинодағы жетістіктері үшін» сыйлығымен<ref>{{cite web |url=http://www.europeanfilmawards.eu/en_EN/efanight/winners |title=Winners 2013 |work=European Film Awards |publisher=European Film Academy |access-date=9 December 2013 |archive-date=1 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901183350/https://www.europeanfilmawards.eu/en_EN/efanight/winners |url-status=dead }}</ref> және 2019 жылы өмірлік жетістіктері үшін «Алтын арыстан» сыйлығымен марапатталды.<ref>{{Cite web |date=14 June 2019|title=Biennale Cinema 2019 {{!}} Pedro Almodóvar, Golden Lion for Lifetime Achievement |url=https://www.labiennale.org/en/news/pedro-almod%C3%B3var-golden-lion-lifetime-achievement |access-date=8 December 2022|website=La Biennale di Venezia}}</ref> Сондай-ақ оған 2009 жылы [[Гарвард университеті]]нің<ref name="harvard">{{cite web|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2009/06/ten-honorary-degrees-awarded-at-commencement/ |title=Ten honorary degrees awarded at Commencement|website=The Harvard Gazette|first=Corydon|last=Ireland|author2=Alvin Powell|author3=Colleen Walsh |date= 4 June 2009|access-date=8 June 2025}}</ref> және 2016 жылы [[Оксфорд университеті]]нің құрметті докторы дәрежесі берілді.<ref>{{cite web |first=Luis |last=Martínez |url=http://www.elmundo.es/cultura/2016/03/29/56faac2046163f73238b45be.html |title=Pedro Almodóvar, doctor honoris causa por Oxford &#124; Cultura &#124; EL MUNDO |website=Elmundo.es |date=29 March 2016 |access-date=12 May 2016}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы}} {{Үздік түпнұсқалық сценарий үшін BAFTA сыйлығы}} [[Санат:Үздік шет тіліндегі фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] [[Санат:Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] okvjqqrdlqsgcr0ztzp1ckrsq9m9b3n 0 722126 3604988 3346951 2026-05-14T14:43:14Z TalgatSnow 143530 3604988 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Вим Вендерс |шынайы есімі = {{lang-de|Wim Wenders}} |сурет = Wim Wenders at Berlinale 2026.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = Вим Вендерс (2026) |туған кездегі есімі = Вильгельм Эрнст Вендерс |туған күні = 14.08.1945 |туған жері = {{Туғанжері|Дюссельдорф|Дюссельдорфта}}, [[Германия]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{кинорежиссёр|Германия}}<br />{{кинопродюсер|Германия}}<br />{{сценарийші|Германия}} |азаматтығы = {{GER}} |белсенді жылдары = [[1967 жыл|1967]] — қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |марапаттары = {{Германия Федеративтік Республикасына сіңірген еңбегі үшін орденінің офицер кресті}}<br />«[[Алтын пальма бұтағы]]» (1984)<br />«[[BAFTA]]» (1985)<br />«[[Сезар (киножүлде)|Сезар]]» (2015)<br />«[[Алтын арыстан]]» (1982)<br />«[[Алтын аю]]» (2015) |imdb_id = 0000694 |сайты = [http://www.wim-wenders.com/ www.wim-wenders.com] |ортаққор = Wim Wenders }} '''Вильгельм Эрнст Вендерс''' ({{lang-de|Wilhelm Ernst «Wim» Wenders}}; [[14 тамыз]] [[1945 жыл|1945]], [[Дюссельдорф]], [[Германия]]) — [[Германия|неміс]] [[кинорежиссёр]]і, [[сценарийші]], [[кинопродюсер]] және фотограф. «Жаңа неміс киносы» қозғалысының басты тұлғаларының бірі<ref>{{Cite web |last=Kürten |first=Jochen |date=8 July 2013 |title=The eclectic filmmaker: Wim Wenders at 75 |url=https://www.dw.com/en/the-eclectic-filmmaker-wim-wenders-at-75/a-54538492 |access-date=1 February 2021 |website=Deutsche Welle |language=en-GB}}</ref> әрі көрнекті авторлық кино режиссері ретінде танылған.<ref>{{cite magazine |last=Lehrer |first=Adam |date=27 January 2015 |title=MoMA Celebrates Auteur Director Wim Wenders With Retrospective |url=https://www.forbes.com/sites/adamlehrer/2015/01/27/moma-celebrates-auteur-director-wim-wenders-with-retrospective/ |access-date=23 June 2017 |magazine=Forbes}}</ref> Көптеген беделді марапаттарға ие болған режиссердің қоржынында [[BAFTA]] сыйлығы, «[[Алтын пальма бұтағы]]», «[[Алтын арыстан]]» және құрметті «[[Алтын аю]]» марапаттары бар, сондай-ақ ол төрт мәрте «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» және бір рет «[[Грэмми]]» сыйлығына ұсынылған. Вендерс режиссерлік жолын 1970 жылы «Қаладағы жаз» (Summer in the City) туындысымен бастады. Ол «Париж, Техас» (1984) фильмі үшін үздік режиссура номинациясында [[BAFTA]] сыйлығын және «[[Алтын пальма бұтағы]]н» жеңіп алса, «Берлин аспаны» (Der Himmel über Berlin, 1987) туындысы үшін [[Канн кинофестивалі]]нің үздік режиссері атанды. Оның басқа да айтулы еңбектерінің қатарында «Америкалық дос» (1977), «Соншалықты алыс, соншалықты жақын!» (1993) және «Керемет күндер» (2023) фильмдері бар. Деректі кино саласында Вендерс «Буэна Виста әлеуметтік клубы» (1999), «Пина» (2011) және «Жер тұзы» (2014) туындылары үшін «[[Үздік деректі толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік деректі фильм]]» номинациясында үш мәрте «Оскарға» ұсынылды. Вендерс 1996 жылдан 2020 жылға дейін [[Еуропалық киноакадемия]]ның президенті қызметін атқарды. 2015 жылы оған құрметті «Алтын аю» сыйлығы берілді. Ол киномен қатар фотоөнермен де белсенді айналысады, оның фотожұмыстарында негізінен иен қалған ландшафттар бейнеленеді.<ref name="theguardian1">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2011/apr/23/wim-wenders-photographs |title=Wim Wenders: Places, Strange And Quiet – in pictures &#124; Art and design |newspaper=[[The Guardian]] |date=22 April 2011 |access-date=17 March 2015|last1=Wenders |first1=Wim}}</ref><ref name="telegraph">{{cite news |first=Mick |last=Brown |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/photography/8415621/Wim-Wenders-Show-dont-tell.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/culture/photography/8415621/Wim-Wenders-Show-dont-tell.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Wim Wenders: Show, don't tell |newspaper=The Daily Telegraph |date=4 April 2011 |access-date=17 March 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]] [[Санат:Сезар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)]] oh35jfgjlgta86lnxfy9vqg4gin28ok 3 722249 3605216 3248212 2026-05-15T11:18:50Z Mys 721tx 4430 Mys 721tx [[Қатысушы талқылауы:पाटलिपुत्र]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Pataliputra!]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/पाटलिपुत्र|पाटलिपुत्र]]" to "[[Special:CentralAuth/Pataliputra!|Pataliputra!]]" 3248212 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=पाटलिपुत्र}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 23:44, 2023 ж. желтоқсанның 14 (+06) gh0qbv7r85xft4tio0tub2moe7lkcu1 0 722259 3605012 3248303 2026-05-14T17:23:39Z TalgatSnow 143530 3605012 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Дэвид Кроненберг |шынайы есімі = {{lang-en|David Cronenberg}} |сурет = David Cronenberg.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = Дэвид Кроненберг (2025) |туған кездегі есімі = Дэвид Пол Кроненберг |туған күні = 15.03.1943 |туған жері = {{туғанжері|Торонто|Торонтода}}, [[Канада]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{кинорежиссёр|Канада}}<br />{{сценарийші|Канада}}<br />{{актер|Канада}}<br />{{кинопродюсер|Канада}} |азаматтығы = {{CAN}} |белсенді жылдары = [[1969 жыл|1969]] — қазіргі уақыт |бағыты = [[боди-хоррор]], [[триллер]] |киностудия = |марапаттары = құрметті «[[Алтын арыстан]]» (2018) |imdb_id = 0000343 |сайты = |ортаққор = David Cronenberg }} '''Дэвид Пол Кроненберг''' ({{lang-en|David Paul Cronenberg}}; [[15 наурыз]] [[1943 жыл|1943]] [[Торонто]], [[Канада]]) — [[канада]]лық кинорежиссёр, сценарийші және актер. Кроненберг «[[боди-хоррор]]» жанрының негізін салушылардың бірі болып саналады; оның туындылары адам тәнінің түрленуін, жұқпалы ауруларды, сондай-ақ психологиялық, физикалық және технологиялық дүниелердің өзара ұштасуын зерттейді. Режиссер бұл тақырыптарды «Қалтырау» (Shivers, 1975), «Сканнерлер» (Scanners, 1981), «Видеодром» (Videodrome, 1983) және «Шыбын» (The Fly, 1986) сияқты [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастикалық]] [[Қорқынышты фильм|хоррор]]лары арқылы ашқанымен кеңінен танымал. Дегенмен, ол драма, психологиялық триллер және гангстерлік фильмдерді де түсірген. Кроненбергтің фильмдері сыншылар мен көрермендер арасында екіұшты пікір тудырып келеді; ол кадрдағы қантөгіс пен зорлық-зомбылықты бейнелеуімен дау-дамай тудырғанымен, кәсіби тұрғыда жоғары бағаға ие болды.<ref>{{Cite news|url=http://www.ctvnews.ca/cronenberg-defends-movie-s-naked-bathhouse-scene-1.256007|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306202639/https://www.ctvnews.ca/cronenberg-defends-movie-s-naked-bathhouse-scene-1.256007|url-status=dead|archive-date=March 6, 2018|title=Cronenberg defends movie's naked bathhouse scene|date=September 11, 2007|work=CTVNews|access-date=22 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2007/SHOWBIZ/Movies/09/21/david.cronenberg/|title=Director David Cronenberg: Responsible violence? |publisher=CNN|access-date=22 June 2017}}</ref> [[The Village Voice]] басылымы оны «ағылшын тілді әлемдегі ең өршіл және батыл баяндаушы режиссер» деп атады.<ref>{{cite web |author=J. Hoberman |author-link=J. Hoberman |url=http://www.villagevoice.com/2005-05-17/film/historical-oversight/ |title=Historical Oversight |work=The Village Voice |date=May 17, 2005 |access-date=May 18, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629080807/http://www.villagevoice.com/2005-05-17/film/historical-oversight/ |archive-date=June 29, 2011 }}</ref> Оның туындылары көптеген марапаттарға ие болған, соның ішінде 1996 жылғы [[Канн кинофестивалі]]нде «Соқтығыс» (Crash) фильмі үшін Арнайы қазылар алқасының жүлдесін иеленді. Бұл — жыл сайын берілмейтін, тек қазылар алқасының ерекше шешімімен «түпнұсқалығы, батылдығы мен өршілдігі үшін» берілетін бірегей марапат.<ref>{{cite news |last1=Maslin |first1=Janet |title=Secrets and Lies' Wins the Top Prize at Cannes |url=https://www.nytimes.com/1996/05/21/movies/secrets-and-lies-wins-the-top-prize-at-cannes.html |access-date=September 20, 2018 |work=The New York Times |date=May 21, 1996}}</ref> 1999 жылы ол 52-ші [[Канн кинофестивалі]]нің қазылар алқасын басқарды. 2018 жылғы 6 қыркүйекте 75-ші [[Венеция кинофестивалі]]нде Дэвид Кроненберг кинематографқа қосқан үлесі үшін құрметті «[[Алтын арыстан]]» сыйлығымен марапатталды.<ref>{{cite web|last=|first=|url=http://ru.euronews.com/2018/09/06/venice-david-cronenberg|title=Дэвид Кроненберг получил почётную награду Венецианского фестиваля|publisher=Евроньюс|date=2018-09-06|access-date=2018-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906232646/http://ru.euronews.com/2018/09/06/venice-david-cronenberg|archive-date=2018-09-06|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} auznotd89blf47u7odokyf85jsy4aui 3 722571 3604945 3604770 2026-05-14T13:30:18Z 1nter pares 146705 /* 1 */ Жауап беру 3604945 wikitext text/x-wiki == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Вандализм в статье про список колёс обозрения == Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) :Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) == Санат дұрысталды == Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05) :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Жылжыту == Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05) == Араб-Израиль қақтығысы == Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) :Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) == Маршмэллоу == Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&oldid=3402753&title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! "[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]" бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего "дружка" нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что "проблема", которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) :Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) ::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз? == Мен "Жүзжылдық соғыс" мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Елді мекен == Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) :Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) == Дауыс беру == Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05) :Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Саломе Зурабишвили == Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) == Notice of expiration of your rollbacker right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "rollbacker" (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)</div> == Фотосуреттер бойынша == Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Request for Template Deletion == Hello 1nter pares, I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted: [[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]]) [[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]]) Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) :Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) == Лужникидегі трагедия == Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) :Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == InDrive / inDrive == Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Эрнест Төреханов == Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05) == Мақалаларды жартылай қорғау == Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы! Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05) == Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою == Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05) ::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. ::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту. [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі жою == Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады). Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == '''Уикипедия: 25''' == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты. ::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз. ::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Уикипедия:25 == [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)</div> == Translation request == Hello, 1nter pares. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Уики-марафонға қатысу == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Қазақстандағы референдум (2022) == Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Қателерді түзету == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың? :Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау == Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::Ол кісі "Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін" дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link ::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? ::::Мысалға "Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі", "Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы" осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Біріктіру == Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) :Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == 1 == Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) :? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) :Сіз тізімдегі мақалаларды өшіресіз бе? Қанша рет сұрауға болады? Шешім дауыс беру арқылы қабылданды ғой. Ал ол болса талқылау бетін өшіруге тырысып жатыр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:05, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) ::Ұмытып кетіппін. Бүгін жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:55, 2026 ж. мамырдың 8 (+05) :::Өшіріп болғанша жыл өтетін шығар [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:01, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) ::::Тағы бар ма? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:07, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) :::::[[Эльмира Наурызбайқызы Жүсіпова]], [[Асылзат Ералықызы Қамбарбекова]], [[Салтанат Мадиярқызы]], [[Айгүл Жұмабекқызы Әуелбаева]], [[Қайрат Абдыкаемович Ахсамбиев]], [[Әлия Нұрмұхаметқызы Макеева]], [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]], [[Айгерім Ерсұлтанқызы Датқабай]], [[Сүндет Мұратбекұлы Сейітов]], [[Арайлым Сайрамбайқызы Мұратәлиева]], [[Гүлбану Есенқызы Майғарина]], [[Жеңісбек Зайытбекұлы Жекебаев]], [[Лаура Аманғалиқызы]], [[Айгерім Алтынбайқызы Сәрсенбаева]], [[Айгерім Халмурадқызы Умарова]], [[Қайрат Құрманбаев]], [[Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай]], [[Ақбота Батырбекқызы Бейбітбек]], [[Сәбит Қадырбекұлы Сапарбеков]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 17:45, 2026 ж. мамырдың 11 (+05) :::::Тағы ұмытып қалдың ба? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:23, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) ::::::Жоқ, тізім үшін рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:30, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) == AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) == Тексерістен өту == Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) :Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Ледник Мраморная стена == Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Уики-марафон жайлы == Сәлеметсіз бе, қайырлы кеш! Уики-марафонға байланысты бір сұрағым болып тұр. «Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері» уики-марафонға арналған өзімнің мақалаларымда «Тексерілмеген мақала» деген шаблон тұрса, марафонға қатысуға бола ма? Әлде бұндай шаблонмен мақала есептелмей кетеді ме? Рахмет! [[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] ([[Қатысушы талқылауы:Tuttiorchestra687|талқылау]]) 17:47, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) :Сәлеметсіз бе, «Тексерілмеген мақала» үлгісі болса да мақала болып санала береді. Ең бастысы жазған мақалаларыңызды марафон кестесіне еңгізуді ұмытпаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:50, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) qz6vv8f9zph5v5kbac4hotd5azceayn 2 725520 3605027 3604649 2026-05-14T18:59:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3605027 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = and | суреті = | сурет сипаттамасы = | әлем = rib | патшалық = aa | тип = bb | класс = ss | жасақ = aa | тұқымдас = aa | кіші тұқымдас = aa | туыс = aa | түр = aa | вирус = aa | штамм = | серотип = | синонимдері = aa, bb | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] * [[Ален де Ротшильд]], [[​Эрик де Ротшильд]] * [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == ! [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] ! * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 ogjn2ld3mb022tj2h2u5surfz1ur9r9 3605034 3605027 2026-05-14T19:12:13Z 1nter pares 146705 /* */ 3605034 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] * [[Ален де Ротшильд]], [[​Эрик де Ротшильд]] * [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == ! [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] ! * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 icolz1qiua629wkke0a47ps05wxppc9 0 735289 3605086 3428637 2026-05-15T04:31:08Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605086 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Сібір жылнамалары беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] lt6p7i2mxz2r5qw1mp6j6yiym9612ex 3605087 3605086 2026-05-15T04:35:48Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605087 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Алайда, Г.Ф. Миллер бұл ақпаратқа күмән келтірді. Сібір жылнамалары беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] 49uv8xumy8r3xq64hewk0z9jh7i5mpm 3605088 3605087 2026-05-15T04:38:35Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605088 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Алайда, Г.Ф. Миллер бұл ақпаратқа күмән келтірді. Сібір жылнамалары беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. Ермактың Ескерді жаулап алғанына қарамастан, Бегіштің қалашығы біраз уақыт бойы тәуелсіздігін сақтай алды. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] fpeu1a7whd3jxm4vjjke1ogd53sk4iu 3605089 3605088 2026-05-15T04:39:03Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605089 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Алайда, Г.Ф. Миллер бұл ақпаратқа күмән келтірді. Сібір жылнамалары беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. Ермактың 1582 жылы Ескерді жаулап алғанына қарамастан, Бегіштің қалашығы біраз уақыт бойы тәуелсіздігін сақтай алды. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] soq7mkyiumodiiqgwthycxycuiaf35t 3605090 3605089 2026-05-15T04:43:09Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605090 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Беклербек Бегіштің қалашығы Сібір хандығының астанасы Ескерге жақын орналасқан. Қалашықтың орны Ремезовтан басқа XIX ғасырдың басында жарық көрген жер өлшеуші В. Филимоновтың сұлбасында кездеседі. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Алайда, Г.Ф. Миллер бұл ақпаратқа күмән келтірді. Сібір жылнамалары беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. Ермактың 1582 жылы Ескерді жаулап алғанына қарамастан, Бегіштің қалашығы біраз уақыт бойы тәуелсіздігін сақтай алды. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] t31e8t1zcp2agxf6i4cwfc1u0n8sgcx 3605091 3605090 2026-05-15T04:46:03Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605091 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. С.В. Бахрушин мен Н.А. Томиловтың тқжырымы бойынша Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Беклербек Бегіштің қалашығы Сібір хандығының астанасы Ескерге жақын орналасқан. Қалашықтың орны Ремезовтан басқа XIX ғасырдың басында жарық көрген жер өлшеуші В. Филимоновтың сұлбасында кездеседі. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Алайда, Г.Ф. Миллер бұл ақпаратқа күмән келтірді. Сібір жылнамалары беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. Ермактың 1582 жылы Ескерді жаулап алғанына қарамастан, Бегіштің қалашығы біраз уақыт бойы тәуелсіздігін сақтай алды. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] ncj9b43som3hy8tw96s69wtbrns5wk6 3605162 3605091 2026-05-15T08:19:56Z Unknown Alash 96268 3605162 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. С.В. Бахрушин мен Н.А. Томиловтың тұжырымдары бойынша Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Беклербек Бегіштің қалашығы Сібір хандығының астанасы Ескерге жақын орналасқан. Қалашықтың орны Ремезовтан басқа XIX ғасырдың басында жарық көрген жер өлшеуші В. Филимоновтың сұлбасында да кездеседі. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Алайда, Г.Ф. Миллер бұл ақпаратқа күмән келтірді. Сібір жылнамалары беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. Ермактың 1582 жылы Ескерді жаулап алғанына қарамастан, Бегіштің қалашығы біраз уақыт бойы тәуелсіздігін сақтай алды. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] eayqdjup73twvvb8bydesa8e0dhpf24 3605164 3605162 2026-05-15T08:20:37Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605164 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. С.В. Бахрушин мен Н.А. Томиловтың тұжырымдары бойынша Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Беклербек Бегіштің қалашығы Сібір хандығының астанасы Ескерге жақын орналасқан. Қалашықтың орны Ремезовтан басқа XIX ғасырдың басында жарық көрген жер өлшеуші В. Филимоновтың сұлбасында да кездеседі. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Алайда, Г.Ф. Миллер бұл ақпаратқа күмән келтірді. «Сібір жылнамалары» беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. Ермактың 1582 жылы Ескерді жаулап алғанына қарамастан, Бегіштің қалашығы біраз уақыт бойы тәуелсіздігін сақтай алды. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] e15jemr4faz6ej0vxz25b0e041l6he9 3605165 3605164 2026-05-15T08:21:43Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605165 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Беклербек Бегіштің қалашығы |сурет = Беклербек Бегіштің қалашығы.jpg |өлшемі = 165px |Сурет атауы = Беклербек Бегіш қалашығының сұлбасы (М.С Знаменскийдің жұмысы) |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Вагай ауданы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = Большого князя Бегиша городок |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Беклербек Бегіштің қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Большого князя Бегиша городок'') - [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы [[ортағасыр|ортағасырлық]] қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысының]] Вагай ауданында орналасқан. == Тарихы == [[File:Бегишево көлі.jpg|left|thumb|«Сібірдің хорографиялық кітабындағы» Бегишево көлі (''ω Бегішево'')]] Қалашықтың атауы [[Көшім хан|Көшім ханның]] тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған Бегіштің есімімен байланысты. Кейбір тарихшылардың пікіріне сәйкес, Бегіштің шыққан тегі - [[Қазан хандығы]] немесе [[Бұхар хандығы|Бұхара]]. С.В. Бахрушин мен Н.А. Томиловтың тұжырымдары бойынша Кульмаметев әулетінің негізін салушылар беклербек Бегіштің ұрпақтары болып саналады. XVII ғасырдың соңында [[Семен Ульянович Ремезов|С.У.Ремезов]] «Сібірдің хорографиялық кітабының» 82-ші парағында қазіргі Буданов көлінің орнында Бегишево көлін атап өткен. Беклербек Бегіштің қалашығы Сібір хандығының астанасы [[Ескер (ортағасырлық қала)|Ескерге]] жақын орналасқан. Қалашықтың орны Ремезовтан басқа XIX ғасырдың басында жарық көрген жер өлшеуші В. Филимоновтың сұлбасында да кездеседі. Ремезовтың жылнамасындағы ақпарат бойынша қалашықта [[Қазан (қала)|Қазаннан]] әкелінген 2 [[зеңбірек]] орналасқан. Алайда, Г.Ф. Миллер бұл ақпаратқа күмән келтірді. «Сібір жылнамалары» беклербек Бегішті 1584 жылы [[Ермак (казак атаманы)|Ермак]] жасағына айтарлықтай қарсылық көрсеткендердің бірі ретінде көрсеткен. Ермактың 1582 жылы Ескерді жаулап алғанына қарамастан, Бегіштің қалашығы біраз уақыт бойы тәуелсіздігін сақтай алды. XVI ғасырдың аяғында қалашықтың маңайында орыс қоныс аударушылары Бегишев погостының негізін қалаған. 1734 жылы [[Миллер Герард Фридрих|Г.Ф. Миллер]] күнделігінде мынадай жазу қалдырған: «...Игнатьево ауылының жанында, Ертіс өзенінің оң жағалауынан 2 шақырым жерде, Бегишево көлінде орналасқан көне татар бекінісінің қалдықтары...». Кейбір болжамдарға сәйкес қалашықтың айналасындағы гидрографиялық жағдай 1585-1700 жылдар аралығында өзгерген. [[Ертіс|Ертіс]] өзенінің бұрынғы арнасы жайылмалы көлге айналды. Бегишевское селосы ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы тарихи-статистикалық құжаттарда Тобыл губерниясының болыс орталығы ретінде көрсетілген. Қалашықтың қалдықтарын А.А. Адамов 1990-шы жылдары Бегишево көлінің түпкі террасасынан тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * ''Миллер Г.Ф.'' История Сибири. Изд. 2-е, дополненное. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1999, Т.1. 630 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] gkjyap4yoy2dpo13zn1lgxirw5p0edv 0 738074 3605100 3537286 2026-05-15T05:29:37Z ~2026-29274-87 181246 /* Отбасы */ 3605100 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Марат Талғатұлы Омаров | Шынайы есімі = | Суреті = Marat Omarov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Омаров, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = [[16 тамыз]] [[2022 жыл]]дан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]] төрағасының орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = [[21 қазан]] [[2020 жыл|2020]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[16 тамыз]] [[2022 жыл|2022]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = | Туған күні = 20.9.1988 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = Британиялық Йорк университеті (2010) <br/>Лондон экономика және саясаттану мектебі (2011) | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Марат Талғатұлы Омаров''' ([[20 қыркүйек]] [[1988 жыл]], [[Семей]]) — қазақ мемлекет қайраткері, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/marat-omarov-zhana-kyzmetke-tagajyndaldy Марат Омаров жаңа қызметке тағайындалды]</ref> Қазақстан футбол федерациясының президенті (2024)<ref>{{Cite web|title=Марата Омарова избрали новым президентом Казахстанской федерации футбола|url=https://www.inform.kz/ru/marata-omarova-izbrali-novim-prezidentom-kazahstanskoy-federatsii-futbola-cf2b12}}</ref> == Білімі == 2010 жылы "Болашақ" бағдарламасы бойынша британиялық Йорк университетін, 2011 жылы Лондон экономика және саясаттану мектебінің (LSE) магистратурасын бітірген. "Әлеуметтік ғылымдар магистрі" мамандығын алған. == Еңбек жолы == 2012—2014 жылдары Экономикалық даму және сауда министрі (кейіннен – Экономика және бюджеттік жоспарлау, Ұлттық экономика министрі) [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаевтың]] кеңесшісі болып қызмет атқарды. 2014—2016 жылдары Ұлттық экономика министрлігі Тарифтік және институционалдық саясатты қалыптастыру департаменті директорының орынбасары болды. 2016—2017 жылдары [[Қазақтелеком|«Қазақтелеком» АҚ]] басқарушы директоры болды. 2017—2019 жылдары «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ құрылымына кіретін «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ басқарма төрағасы, трансформациядан кейін «QazTech Ventures» АҚ басқарма төрағасы болды. 2019—2020 жылдары — [[Бәйтерек (холдинг)|«Бәйтерек»]] холдингінің басқарушы директоры әрі басқарма мүшесі. 2020—2022 жылдары Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары болды. 2022 жылғы 16 тамызда [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің]] төрағасы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Марат Омаров Талғатұлы. Марат Омаров Қазақстан футбол федерациясының президенті болып тағайындалды.|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/marat-omarov-talgatuly}}</ref> == Қоғамдық қызметі == === Қазақстан футбол федерациясы === 2024 жылғы 20 желтоқсанында Туризм және спорт министрі [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосыновтың]] қатысуымен [[Қазақстан футбол федерациясы|Қазақстан футбол федерациясының]] ХХVІ кезектен тыс конференция отырысы өтті. Іс-шара барысында федерацияның жаңа президенті сайланды.<ref>[https://kff.kz/ru/news/26381 Марат Омаров – новый президент Казахстанской Федерации Футбола]</ref><ref>{{Cite web|title=Марат Омаров Қазақстан футбол федерациясының президенті болып сайланды|url=https://nege.kz/news/marat-omarov-kazakstan-futbol-federatsiyasinin-prezident-bolip-saylandi-0a1dff}}</ref> Президенттікке үміткерлер қатарында: * Алтай Даумов – «Алматы облысының футбол қауымдастығы» ЗТБ атынан, * Ербол Қайыров – «Ақмола облыстық футбол қауымдастығы» ЗТБ атынан, * Марат Омаров – «Астана қаласы футбол федерациясы қауымдастығы» ЗТБ атынан ұсынылды. Басты үміткерлер Ерлан Жамантаев пен Давид Лория сайлауға түсіп, кейін кандидатурасын алып тастады. Жиынды [[Қазақстан футбол федерациясының бас хатшысы|ҚФФ бас хатшысы]] [[Саян Хамитжанов]] ашып, күн тәртібіндегі мәселелерді таныстырды. Одан кейін әрбір үміткерге сөз беріліп, өз бағдарламаларын ұсынды. Отырыстың ресми бөлігі аяқталған соң облыстық футбол қауымдастықтары, заңды тұлғалар бірлестіктері, футбол клубтары мен мектептердің өкілдері дауыс беруге қатысты. Дауыс беру нәтижесінде Марат Омаровтың кандидатурасы көпшілік қолдауына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Марат Омаров Қазақстан футбол федерациясының президенті болып сайланды|url=https://nege.kz/news/marat-omarov-kazakstan-futbol-federatsiyasinin-prezident-bolip-saylandi-0a1dff}}</ref> Кейбір БАҚ хабарлауынша Омаров мектеп бітіргеннен кейін Англияға аттанып, Йорк университетінде экономист мамандығы бойынша білім алады. Англияда жүрген кезде студенттер лигасында футбол ойнайды. Кейін Хадерсфильдтің жастар командасына шақырту алып, Англияның төменгі лигасында өнер көрсеткен.<ref>{{Cite web|title=Марат Омаров - ҚФФ Президенті!|url=https://aladop.kz/post/marat-omarov-kff-prezidenti-48743/}}</ref> == Отбасы == Отбасылы.<ref>[https://kaz-football.kz/24/review/marat_omarov_in.shtml Марат Омаров – новый президент КФФ]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] cz1r6l7q1uwhajkqf2huuhzomgrns8q 3605104 3605100 2026-05-15T05:59:24Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-29274-87|~2026-29274-87]] ([[User talk:~2026-29274-87|т]]) өңдемелерінен [[User:Casserium|Casserium]] соңғы нұсқасына қайтарды 3537286 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Марат Талғатұлы Омаров | Шынайы есімі = | Суреті = Marat Omarov (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Омаров, 2025 жыл | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = [[16 тамыз]] [[2022 жыл]]дан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] | Ізбасары = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]] төрағасының орынбасары | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = [[21 қазан]] [[2020 жыл|2020]] | Басқаруын аяқтады_2 = [[16 тамыз]] [[2022 жыл|2022]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = | Туған күні = 20.9.1988 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Білімі = Британиялық Йорк университеті (2010) <br/>Лондон экономика және саясаттану мектебі (2011) | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Марат Талғатұлы Омаров''' ([[20 қыркүйек]] [[1988 жыл]], [[Семей]]) — қазақ мемлекет қайраткері, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]нің төрағасы.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/marat-omarov-zhana-kyzmetke-tagajyndaldy Марат Омаров жаңа қызметке тағайындалды]</ref> Қазақстан футбол федерациясының президенті (2024)<ref>{{Cite web|title=Марата Омарова избрали новым президентом Казахстанской федерации футбола|url=https://www.inform.kz/ru/marata-omarova-izbrali-novim-prezidentom-kazahstanskoy-federatsii-futbola-cf2b12}}</ref> == Білімі == 2010 жылы "Болашақ" бағдарламасы бойынша британиялық Йорк университетін, 2011 жылы Лондон экономика және саясаттану мектебінің (LSE) магистратурасын бітірген. "Әлеуметтік ғылымдар магистрі" мамандығын алған. == Еңбек жолы == 2012—2014 жылдары Экономикалық даму және сауда министрі (кейіннен – Экономика және бюджеттік жоспарлау, Ұлттық экономика министрі) [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаевтың]] кеңесшісі болып қызмет атқарды. 2014—2016 жылдары Ұлттық экономика министрлігі Тарифтік және институционалдық саясатты қалыптастыру департаменті директорының орынбасары болды. 2016—2017 жылдары [[Қазақтелеком|«Қазақтелеком» АҚ]] басқарушы директоры болды. 2017—2019 жылдары «Бәйтерек» ҰБХ» АҚ құрылымына кіретін «Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» АҚ басқарма төрағасы, трансформациядан кейін «QazTech Ventures» АҚ басқарма төрағасы болды. 2019—2020 жылдары — [[Бәйтерек (холдинг)|«Бәйтерек»]] холдингінің басқарушы директоры әрі басқарма мүшесі. 2020—2022 жылдары Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары болды. 2022 жылғы 16 тамызда [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің]] төрағасы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Марат Омаров Талғатұлы. Марат Омаров Қазақстан футбол федерациясының президенті болып тағайындалды.|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/marat-omarov-talgatuly}}</ref> == Қоғамдық қызметі == === Қазақстан футбол федерациясы === 2024 жылғы 20 желтоқсанында Туризм және спорт министрі [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосыновтың]] қатысуымен [[Қазақстан футбол федерациясы|Қазақстан футбол федерациясының]] ХХVІ кезектен тыс конференция отырысы өтті. Іс-шара барысында федерацияның жаңа президенті сайланды.<ref>[https://kff.kz/ru/news/26381 Марат Омаров – новый президент Казахстанской Федерации Футбола]</ref><ref>{{Cite web|title=Марат Омаров Қазақстан футбол федерациясының президенті болып сайланды|url=https://nege.kz/news/marat-omarov-kazakstan-futbol-federatsiyasinin-prezident-bolip-saylandi-0a1dff}}</ref> Президенттікке үміткерлер қатарында: * Алтай Даумов – «Алматы облысының футбол қауымдастығы» ЗТБ атынан, * Ербол Қайыров – «Ақмола облыстық футбол қауымдастығы» ЗТБ атынан, * Марат Омаров – «Астана қаласы футбол федерациясы қауымдастығы» ЗТБ атынан ұсынылды. Басты үміткерлер Ерлан Жамантаев пен Давид Лория сайлауға түсіп, кейін кандидатурасын алып тастады. Жиынды [[Қазақстан футбол федерациясының бас хатшысы|ҚФФ бас хатшысы]] [[Саян Хамитжанов]] ашып, күн тәртібіндегі мәселелерді таныстырды. Одан кейін әрбір үміткерге сөз беріліп, өз бағдарламаларын ұсынды. Отырыстың ресми бөлігі аяқталған соң облыстық футбол қауымдастықтары, заңды тұлғалар бірлестіктері, футбол клубтары мен мектептердің өкілдері дауыс беруге қатысты. Дауыс беру нәтижесінде Марат Омаровтың кандидатурасы көпшілік қолдауына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Марат Омаров Қазақстан футбол федерациясының президенті болып сайланды|url=https://nege.kz/news/marat-omarov-kazakstan-futbol-federatsiyasinin-prezident-bolip-saylandi-0a1dff}}</ref> Кейбір БАҚ хабарлауынша Омаров мектеп бітіргеннен кейін Англияға аттанып, Йорк университетінде экономист мамандығы бойынша білім алады. Англияда жүрген кезде студенттер лигасында футбол ойнайды. Кейін Хадерсфильдтің жастар командасына шақырту алып, Англияның төменгі лигасында өнер көрсеткен.<ref>{{Cite web|title=Марат Омаров - ҚФФ Президенті!|url=https://aladop.kz/post/marat-omarov-kff-prezidenti-48743/}}</ref> == Отбасы == Қазіргі жұбайы Адия Имашева (1999 жылы туған) — белгілі саясаткер [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашевтың]] қызы.<ref>[https://kaz-football.kz/24/review/marat_omarov_in.shtml Марат Омаров – новый президент КФФ]</ref> Бұрынғы әйелі Дана Омарова (1989 жылы туған) — белгілі кәсіпкер [[Қайрат Советайұлы Боранбаев|Қайрат Боранбаевтың]] әпкесі Шолпан Боранбаеваның қызы.<ref name="kase">[https://kase.kz/files/emitters/JSBN/jsbnaf_4_2020.pdf Список аффилиированных лиц АО "Жилстройсбербанк Казахстана" по состоянию на 1 января 2020 года]</ref> Имашев та, Боранбаев та [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваның]] құдасы болған. Бұрынғы некесінен екі баласы бар: қызы Адель (2015 жылы туған) және ұлы Темірлан (2017 жылы туған).<ref name="kase" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] ikebnsvzi13qkcbab40a6z62vag7mlb 0 739895 3605019 3423159 2026-05-14T17:34:48Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605019 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Явлу-Тура |сурет = |өлшемі = |Сурет атауы = |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Ялуторовск қаласы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Явлу-Тура''' ([[сыбырлар|сіб.-тат.]] ''Йаулы-тора'', [[орыс тілі|орыс.]] ''Явлу-Тура'') — [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Ялуторовск қаласының шекарасында, [[Тобыл]] өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан. == Тарихы == [[File:Явлу-Тура (1632).jpg|thumb|left|Явлу-Тура қалашығының елтаңбасы (М.С. Знаменскийдің жұмысы)]] Явлу-Тура қалашығы қазіргі Ялуторовск қаласының орнында орналасқан. Қалашықтың қалдықтарын 1658 жылы тұңғыш болып түмен шаруалары Петрушка Ульянов пен Елеська Гилев бақылаған. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] 277udvc2c9k6lps5m3u7afc13rqscoa 3605020 3605019 2026-05-14T17:38:22Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605020 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Явлу-Тура |сурет = |өлшемі = |Сурет атауы = |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Ялуторовск қаласы |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Явлу-Тура''' ([[сыбырлар|сіб.-тат.]] ''Йаулы-тора'', [[орыс тілі|орыс.]] ''Явлу-Тура'') — [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]], Ялуторовск қаласының шекарасында, [[Тобыл]] өзенінің сол жақ жағалауында орналасқан. == Тарихы == [[File:Явлу-Тура (1632).jpg|thumb|left|Явлу-Тура қалашығының елтаңбасы (М.С. Знаменскийдің жұмысы)]] Явлу-Тура қалашығы қазіргі Ялуторовск қаласының орнында орналасқан. Қалашықтың қалдықтарын 1658 жылы тұңғыш болып түмен шаруалары Петрушка Ульянов пен Елеська Гилев бақылаған. XIX ғасырдың аяғында ескерткіш орнына В.М. Флоринский барып қайтқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] 2axi83y7iahs8zjj81j5ipxcjr62y7d 0 740011 3604986 3604113 2026-05-14T14:42:05Z Alothav 153273 /* Марапаттары */ Бірнеше марапаттарды қостым 3604986 wikitext text/x-wiki {{lowercase title}} {{Компания|атауы=inDrive|түрі=[[Жеке компания]]|логотипі=InDrive Logo.svg|құрылды=[[2013 жыл]] [[24 маусым]]; [[Якутск]], {{RUS}}|саласы=Такси агрегаторы|құрушы=[[Арсен Томский]]|қызметкерлер саны=3000<ref>{{Cite web|url=https://indrive.com/en/our-story/about-us/|title=Our values|website=indrive.com}}</ref>|сайты=https://indrive.com/|өнімі=автокөлік іздеуге арналған мобильді қосымша|бұрынғы атауы=inDriver (2013—22)|орналасуы=Маунтин-Вью, [[Калифорния]], {{USA}}}} '''inDrive''' — орталықтандырылмаған үлгіде жұмыс істейтін халықаралық жолаушылар тасымалдау қызметі. Жол жүрудің барлық шарттары жүргізушілер мен жолаушылар арасындағы келісімнің нәтижесінде анықталады.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-08-29/siberian-uber-imitator-takes-barter-based-business-model-to-u-s|title=Siberian Uber Wannabe Takes Bargain-Style Business Model to U.S.|author=Ilya Khrennikov|website=Bloomberg|date=2018-08-29|publisher=www.bloomberg.com|accessdate=2018-08-31|archive-date=2018-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831174645/https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-08-29/siberian-uber-imitator-takes-barter-based-business-model-to-u-s|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite news|title=Russian ride hailing apps power up|author=Max Seddon|url=https://www.ft.com/content/52e4db96-d678-11e7-8c9a-d9c0a5c8d5c9|work=Financial Times|date=2017-12-04|accessdate=2017-12-06|archivedate=2021-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210702231821/https://www.ft.com/content/52e4db96-d678-11e7-8c9a-d9c0a5c8d5c9}}</ref> inDrive сонымен қатар пайдаланушылар арасындағы тікелей келісімдер принципі бойынша жұмыс істейтін басқа қызметтерді қамтиды - «Курьерлер», «Мастерлер», «Жүк», «Қалааралық».<ref>https://daylikz.com/urban-forum-%D2%9Baza%D2%9Bstanda%D2%93y-kurerler-men-taksi-zh%D2%AFrgizushilerini%D2%A3-zh%D2%B1mysyna-zertteu-zh%D2%AFrgizdi/</ref> inDrive мобильді қосымшасы [[Android]] және [[iOS]] платформалары үшін қол жетімді.<ref>{{Cite web|url=http://www.ozy.com/rising-stars/can-this-siberian-entrepreneur-make-you-haggle-for-your-ride/92899|title=Can This Siberian Entrepreneur Make You Haggle for Your Ride?|author=Dan Peleschuk|publisher=OZY|lang=en|accessdate=2019-04-19|archive-date=2021-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703044516/https://www.ozy.com/rising-stars/can-this-siberian-entrepreneur-make-you-haggle-for-your-ride/92899/|deadlink=no}}</ref> Қызмет 360 миллионнан астам қондырғысы бар 48 елдің 1065 қаласында жұмыс істейді. inDrive штаб-пәтері Калифорния штатының Маунтин-Вью Қаласында орналасқан.<ref>https://techcrunch.com/2026/01/11/indrive-turns-to-ads-and-groceries-to-diversify-revenue/</ref> Sensor Tower зерттеу агенттігінің мәліметі бойынша, inDrive әлемдегі ең үлкен 3 жол жүру қызметтерінің бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|url=https://sensortower.com/blog/top-ridesharing-and-taxi-apps-worldwide-january-2020|title=Top Ridesharing & Taxi Apps Worldwide for January 2020 by Downloads|author=Katie Williams|publisher=Sensor Tower Blog|accessdate=2020-02-20|archive-date=2021-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502035249/https://sensortower.com/blog/top-ridesharing-and-taxi-apps-worldwide-january-2020|deadlink=no}}</ref> inDrive сауда белгісі<ref>{{Cite web|lang=ru, en|url=https://branddb.wipo.int/ru/quicksearch/results?sort=score%20desc&rows=30&asStructure=%7B%22_id%22:%22b05a%22,%22boolean%22:%22AND%22,%22bricks%22:%5B%7B%22_id%22:%22b05b%22,%22key%22:%22applicant%22,%22value%22:%22SUOL%20INNOVATIONS%20LTD%22,%22strategy%22:%22Simple%22%7D%5D%7D&fg=_void_&_=1687957262696|title=Глобальная база данных по брендам|author=WIPO|website=WIPO|publisher=ВОИС}}</ref> Suol Innovations LTD (тіркеу нөмірі ΗΕ 333944) кипр компаниясына тиесілі,<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://efiling.drcor.mcit.gov.cy/DrcorPublic/SearchResults.aspx?name=%25&number=333944&searchtype=optStartMatch&index=1&lang=EN&tname=%25&sc=1&cultureInfo=en-AU|title=SUOL INNOVATIONS LTD|author=Департамента компаний и интеллектуальной собственности Министерства торговли, промышленности и туризма Республики Кипр|website=Реестр юридических лиц Республики Кипр|publisher=Департамента компаний и интеллектуальной собственности Министерства торговли, промышленности и туризма Республики Кипр}}</ref> оның директоры Арсен Томский, қаржы директоры қызметін Goldman Sachs Bank LLC директорлар кеңесінің бұрынғы төрағасы Дмитрий Анатольевич Седов атқарады.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru/tekhnologii/455993-eks-sorukovoditel-goldman-sachs-v-rossii-stanet-finansovym-direktorom-indriver|title=Экс-соруководитель Goldman Sachs в России станет финансовым директором inDriver|website=Forbes.ru|date=2022-02-18|access-date=2023-06-28|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206122800/https://www.forbes.ru/tekhnologii/455993-eks-sorukovoditel-goldman-sachs-v-rossii-stanet-finansovym-direktorom-indriver|url-status=live}}</ref> == Тарихы == Сервис inDriver атауымен 2012 жылы әлемдегі ең суық қалалардың бірі [[Якутск]] қаласында құрылған. Бұл қызмет «[[ВКонтакте]]<nowiki/>» әлеуметтік желісіндегі студенттер негізін қалаған «Тәуелсіз жүргізушілер» тобынан көше температурасының төмендеуіне байланысты жергілікті такси қызметтерінің бағаны күрт көтеруіне жауап ретінде пайда болды. Топ мүшелері жол жүру ақысын төлеуге дайын болатын маршрут пен бағаны жариялады, жүргізушілер тұтынушылармен байланысып, тапсырыстарды орындады. 2013 жылы топ оның негізінде жоғары технологиялық көлік қызметін құрған «Синет» компаниясына көшті.<ref>{{Cite web|url=https://thenextweb.com/contributors/2018/01/21/decentralization-2-0-beyond-semi-monopolies-uber-airbnb/|title=Decentralization 2.0: Beyond the semi-monopolies of Uber and Airbnb|author=Arsen Tomsky|website=The Next Web|date=2018-01-21|accessdate=2018-09-06|lang=en|archive-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716112028/https://thenextweb.com/contributors/2018/01/21/decentralization-2-0-beyond-semi-monopolies-uber-airbnb/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite news|title=Straight outta Siberia — inDriver raises $5M for its flat-rate ride-hailing app|url=https://techcrunch.com/2017/09/07/straight-outta-siberia-indriver-raises-5m-for-its-flat-rate-ride-hailing-app/|work=TechCrunch|accessdate=2018-09-06|language=en|archivedate=2018-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180814220552/https://techcrunch.com/2017/09/07/straight-outta-siberia-indriver-raises-5m-for-its-flat-rate-ride-hailing-app/}}</ref><ref>{{Cite news|title=Машинка подъехала: Арсен Томский вырастил конкурента Uber из группы «ВКонтакте»|url=https://secretmag.ru/business/trade-secret/indriver.htm|work=secretmag.ru|accessdate=2017-04-28|archivedate=2017-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171018133823/https://secretmag.ru/business/trade-secret/indriver.htm}}</ref> === Халықаралық экспансия === Бірінші халықаралық старт 2014 жылдың желтоқсан айында [[Астана]]да (Қазақстан) өтті.<ref>{{Cite news|title=Аналог inDriver появился в Казахстане|url=https://www.lada.kz/another_news/31274-analog-indriver-poyavilsya-v-kazahstane.html|work=lada.kz}}</ref> 2018 жылдың сәуір айында компания [[Орталық Америка|Орталық]] және [[Оңтүстік Америка]] нарығына шықты.<ref>{{Cite news|title=Покорение Марса. Как стартап из Якутии стал одним из ведущих агрегаторов такси в Латинской Америке|url=https://sber.pro/publication/pokorenie-marsa-kak-startap-iz-iakutii-stal-odnim-iz-vedushchikh-agregatorov-taksi-v-latinskoi-amerike|work=sber.pro|accessdate=2022-05-11|archivedate=2022-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220228141859/https://sber.pro/publication/pokorenie-marsa-kak-startap-iz-iakutii-stal-odnim-iz-vedushchikh-agregatorov-taksi-v-latinskoi-amerike}}</ref> Сол жылдың сәуір айында қызмет [[Мексика]]да іске қосылды - бірінші қала Коахуила штатының әкімшілік орталығы Салтилло болды. Мамыр, маусым және шілде айларында қызмет [[Гватемала]], [[Колумбия]], [[Перу]], [[Сальвадор]], [[Чили]], [[Бразилия]] және [[Эквадор]]да іске қосылды.<ref>{{Cite news|title=inDriver откроет Америку|url=https://www.kommersant.ru/doc/3619845|work=kommersant.ru|accessdate=2022-05-11|archivedate=2022-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220511103840/https://www.kommersant.ru/doc/3619845}}</ref> 2018 жылдың қараша айында компания [[Танзания|Танзанияда]] қызметті іске қосу арқылы Африка нарығына шықты.<ref>{{мақала|тақырыбы=Такси вызвали за границу|сілтеме=https://www.kommersant.ru/doc/3798955|издание=Коммерсантъ|archivedate=2018-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181114141122/https://www.kommersant.ru/doc/3798955}}</ref> 2018 жылы компания [[Нью-Йорк]] қаласында кеңсесін, кейінірек Маунтин-Вьюде (Калифорния) бас кеңсесін ашты.<ref>{{мақала|тақырыбы=Российский такси-сервис inDriver перенес центральный офис в Нью-Йорк из Якутии|сілтеме=https://www.vedomosti.ru/business/articles/2018/07/19/775911-indriver-perenes-ofis|издание=vedomosti.ru|archivedate=2018-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180719045911/https://www.vedomosti.ru/business/articles/2018/07/19/775911-indriver-perenes-ofis}}</ref> 2022 жылдың маусымында inDrive [[Аустралия]]да іске қосылғанын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gizmodo.com.au/2022/10/indriver-australia-ride-sharing/|website=gizmodo.com.au|title=The Ride-Share App That Lets You Pitch the Fare and Pick the Driver Is Now in Sydney|date=|access-date=2022-11-07|archive-date=2022-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107083351/https://www.gizmodo.com.au/2022/10/indriver-australia-ride-sharing/|deadlink=no}}</ref> 2023 жылдың шілдесінде inDrive [[Майами]]де, Флорида штатында жұмысын бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jonathankeane/2023/07/20/indrive-takes-on-the-us-market-with-miami-launch/?sh=87627e443a70|website=forbes.com|title=InDrive Takes On The U.S. Market With Miami Launch|access-date=2023-07-25|archive-date=2023-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725101105/https://www.forbes.com/sites/jonathankeane/2023/07/20/indrive-takes-on-the-us-market-with-miami-launch/?sh=87627e443a70|url-status=live}}</ref> 2023 жылы қараша айында inDrive [[Филиппин|Филиппиннің]] Баколод, Багио, Бутуан, Кагаян-де-Оро және Илоило қалаларында іске қосылды.<ref>https://www.abs-cbn.com/business/12/14/23/car-ride-app-indrive-gets-ltfrb-nod-to-operate</ref> Алайда, 2024 жылдың қаңтарында Құрлықтағы көлік франчайзингі және реттеу кеңесі (LTFRB) баға туралы келісу орын алады деген негіздемемен inDrive-тың елдегі қызметін тоқтатты, себебі бұл кеңестің көлік компаниясы ретінде аккредиттеу талаптары мен шарттарын бұзады.<ref>https://newsinfo.inquirer.net/1893256/temporary-suspension-of-indrive-operations</ref> inDrive компаниясы өзінің тарифтерін агенттіктің белгіленген баға орнату жүйесіне сәйкестендіріп, LTFRB ережелерін орындауға келіскеннен кейін, 2024 жылдың маусым айында оның қызмет көрсетуі қайта жанданды. Сондай-ақ, қосымша [[Манила]] метрополиясында да іске қосылды.<ref>https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/911564/indrive-returns-after-5-month-suspension-complies-with-ltfrb-rules/story/</ref> 2025 жылға қарай жеке пайдаланушылар мен шағын бизнеске арналған inDrive-тың курьерлік жеткізу қызметі Бразилия<ref>https://latintrade.com/2025/04/04/how-indrive-is-changing-the-ride-hailing-market-one-fare-at-a-time/</ref>, Эквадор<ref>https://queondagye.com/indrive-la-plataforma-de-tecnologia-y-transporte-de-movilidad-cumple-4-anos-en-ecuador/</ref>, Мысыр<ref>https://fintechgate.net/2024/01/23/indrive-is-n1-ride-hailing-app-in-egypt-and-n2-in-the-world/</ref>, Үндістан<ref>https://inc42.com/buzz/us-based-indrive-launches-freight-services-in-delhi-ncr-mumbai-lucknow/</ref>, Мексика<ref>https://www.milenio.com/negocios/indrive-hara-entregas-en-queretaro-y-chiapas</ref>, Перу<ref>https://gestion.pe/economia/empresas/peru-lidera-servicio-de-entregas-de-indrive-planes-y-expectativas-para-el-2025-app-de-taxis-movilidad-urbana-en-lima-noticia/</ref>, Пәкістан<ref>https://tradechronicle.com/indrive-sees-tripling-of-b2b-deliveries-in-pakistan-amid-growing-demand/</ref>, Оңтүстік Африка<ref>https://www.itweb.co.za/article/indrive-debuts-last-mile-delivery-service-in-sa/WnpNgM21Ong7VrGd</ref>, Колумбия<ref>https://forbes.co/2020/08/24/tecnologia/indriver-lanza-servicio-de-entregas-a-domicilio-en-seis-ciudades</ref>, Қазақстан<ref>https://vera.kz/straxovka-posylok-i-prioritetnaya-podderzhka-indrive-kurery-zapuskaet-biznes-modul/</ref>, Нигерия<ref>https://africa.businessinsider.com/local/markets/indrive-set-to-revolutionize-mobility-in-nigeria-announces-name-your-price-model/n3s241y</ref> және басқа да елдерде іске қосылды. Сондай-ақ, 2025 жылға қарай inDrive-тың қалааралық сапарлар сервисі Үндістан<ref>https://hacker9.com/top-5-intercity-cab-booking-apps-in-india/#google_vignette</ref>, Пәкістан<ref>https://www.brecorder.com/news/40292671</ref>, Бразилия<ref>https://latintrade.com/2025/04/04/how-indrive-is-changing-the-ride-hailing-market-one-fare-at-a-time/</ref>, Колумбия<ref>https://marketing4ecommerce.co/indriver-en-colombia-su-propuesta-y-modelo-de-negocios-innovador/</ref>, Мысыр<ref>https://businessnewsthisweek.com/business/indrive-city-to-city-reveals-winter-2024-2025-trip-costs-for-egypts-top-5-routes/</ref>, Марокко<ref>https://aujourdhui.ma/automobile/entretien-avec-nikita-dirin-directeur-dindrive-intercity-en-decembre-2023-nos-clients-ont-emprunte-des-trajets-sur-plus-de-700-itineraires#x5B</ref>, Қазақстан<ref>https://informburo.kz/kaz/kogam/usaq-poiyz-avtobus-taksi-qala-arasynda-qandai-kolikpen-qatynagan-zon</ref> және басқа да елдерде қызмет көрсетеді. 2025 жылдың тамызында inDrive Қазақстанда inDrive.Азық-түлік жеткізу сервисін іске қосып, inDrive қосымшасын суперапп платформасына айналдырды.<ref>https://kz.kursiv.media/2025-08-26/fvfv-indrive-budet-gotovit-edu-v-tom-chisle-firmennyy-plov/</ref> === Компанияның дамуы === 2017 жылдың ақпан айында қызмет 100 миллион сапар шегінен асып түсті. Осы уақытқа дейін қызметте 5 миллионнан астам пайдаланушы тіркелген.<ref>{{мақала|тақырыбы=Российский такси-сервис inDriver раскрыл статистику по количеству поездок в конце 2016 года после «Яндекс.Такси» и Gett|сілтеме=https://vc.ru/transport/22508-indriver-dec16|издание=vedomosti.ru|archivedate=2022-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220511103840/https://vc.ru/transport/22508-indriver-dec16}}</ref> [[COVID-19 пандемиясы]]на байланысты<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 |title=Coronavirus disease (COVID-19)<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2020-09-08 |archive-date=2020-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202553/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 |deadlink=no }}</ref> компания бүкіл әлемдегі медицина қызметкерлеріне көмектесу үшін 2020 жылдың көктемінде Healthcare Worker on the Go бағдарламасын іске қосты.<ref>{{cite web|url=http://vestitoday.ru/indriver-zapustil-servis-medrabotnik-v-puti/|lang=ru|title=inDriver запустил сервис «Медработник в пути»|website=«Вести сегодня»|date=2020-04-04|accessdate=2020-09-08}}</ref> Карантинге қарамастан, 2020 жылдың шілде айында қызмет пайдаланушылар саны 50 миллионға жетті.<ref>{{cite web|url=https://techfusion.ru/servis-passazhiroperevozok-indriver-otmetil-50-mln-ustanovok-mobilnogo-prilozheniya/|author=Марина Эфендиева|title=Сервис пассажироперевозок inDriver отметил 50 млн установок мобильного приложения|lang=ru|website=«Вести сегодня»|date=2020-07-20|accessdate=2020-09-08|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920112149/https://techfusion.ru/servis-passazhiroperevozok-indriver-otmetil-50-mln-ustanovok-mobilnogo-prilozheniya/|deadlink=no}}</ref> 2021 жылдың мамыр айында сервисті пайдаланатын сапарлар саны 1 миллиардқа жетті.<ref>{{cite web|url=https://news.ykt.ru/article/120397|title=В inDriver состоялась миллиардная сделка с начала работы сервиса|lang=ru|website=«News.ykt.ru»|date=2021-05-14|accessdate=2021-05-14|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521170005/https://news.ykt.ru/article/120397|deadlink=no}}</ref> 2021 жылдың басында компания Insight Partners, General Catalyst және Bond Capital компанияларының 150 миллион долларлық инвестициялық раундынан кейін компанияны 1,23 миллиард долларға бағалаған бір мүйізді мәртебеге ие болды.<ref>{{мақала|тақырыбы=Основатель inDriver Арсен Томский — Forbes: «Будем делать раунды примерно раз в год»|сілтеме=https://www.forbes.ru/svoi-biznes/442151-osnovatel-indriver-arsen-tomskij-forbes-budem-delat-raundy-primerno-raz-v-god|издание=forbes.ru|archivedate=2022-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220511105343/https://www.forbes.ru/svoi-biznes/442151-osnovatel-indriver-arsen-tomskij-forbes-budem-delat-raundy-primerno-raz-v-god}}</ref> 2022 жылдың наурыз айына дейін компания өз бизнесін қолдау үшін Америка, Азия, Таяу Шығыс, Африка және ТМД елдерінде аймақтық операциялық орталықтарды құрды.<ref>{{мақала|тақырыбы=Сервис такси inDriver перевез часть сотрудников из России в Казахстан|сілтеме=https://www.forbes.ru/tekhnologii/464649-servis-taksi-indriver-perevez-cast-sotrudnikov-iz-rossii-v-kazahstan|издание=forbes.ru|archivedate=2022-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220511103840/https://www.forbes.ru/tekhnologii/464649-servis-taksi-indriver-perevez-cast-sotrudnikov-iz-rossii-v-kazahstan}}</ref> Компанияның болжамды құны 1 миллиард доллардан асты.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.forbes.ru//svoi-biznes/442151-osnovatel-indriver-arsen-tomskij-forbes-budem-delat-raundy-primerno-raz-v-god|title=Основатель inDriver Арсен Томский — Forbes: «Будем делать раунды примерно раз в год»|website=Forbes.ru|access-date=2021-12-14|archive-date=2021-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214224152/https://www.forbes.ru/svoi-biznes/442151-osnovatel-indriver-arsen-tomskij-forbes-budem-delat-raundy-primerno-raz-v-god|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың қазан айында компания ребрендинг жасап, атауын inDriver-тен inDrive-ға өзгертіп, компаниялар тобына айналды.<ref>{{cite web|url=https://www.mediainfoline.com/brand/from-indriver-to-indrive-the-international-service-announces-rebranding-inbox-mediainfoline|title=From inDriver to inDrive: The International service announces rebranding|language=|website=mediainfoline.com|date=|access-date=2022-11-07|archive-date=2022-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107083404/https://www.mediainfoline.com/brand/from-indriver-to-indrive-the-international-service-announces-rebranding-inbox-mediainfoline|deadlink=no}}</ref> == Марапаттары == inDrive 2019 жылы GSMA Global Mobile Awards (GLOMO) сыйлығының «Most Innovative Mobile App» санатында номинацияланды.<ref>https://web.archive.org/web/20210121042850/https://2019.mwcbarcelona.com/conference-programmes/global-mobile-awards/global-mobile-awards-2019-nominee-shortlist/</ref> inDrive 2019 жылы Бразилиядағы ең жақсы [[Google Play]] қолданбасы атанды.<ref>{{Cite web|url=https://www.techtudo.com.br/noticias/2019/12/google-revela-melhores-apps-e-jogos-para-android-no-brasil.ghtml|title=Google revela melhores apps e jogos para Android no Brasil|publisher=TechTudo|lang=pt|accessdate=2020-01-13|archive-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113121538/https://www.techtudo.com.br/noticias/2019/12/google-revela-melhores-apps-e-jogos-para-android-no-brasil.ghtml|deadlink=no}}</ref> inDrive 2022 және 2024 жылдары SHIELD Trust Award сыйлығына ие болды.<ref>{{cite web|url=https://news.webindia123.com/news/press_showdetailsPR.asp?id=1278654&cat=PR%20News%20Wire|title=SHIELD Announces Winners of the SHIELD Trust Awards 2022 at the Inaugural SHIELD Trust Summit|language=|website=news.webindia123.com|date=|access-date=2022-11-07|archive-date=2022-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107103405/https://news.webindia123.com/news/press_showdetailsPR.asp?id=1278654&cat=PR%20News%20Wire|deadlink=no}}</ref><ref>https://shield.com/blog/shield-trust-summit-co-hosted-with-money20-20-asia-recognizes-winners-of-shield-trust-awards-2024</ref> 2024 жылдың мамырында inDrive компанияның тарихы туралы «Inner Drive» атты деректі фильмін шығарды.<ref>https://www.imdb.com/title/tt32210472/</ref> Сол жылы фильм Cannes Corporate Media & TV Awards фестивалінде бірнеше номинацияға ие болды. 2025 жылы туынды US International Awards<ref>https://www.usinternationalawards.com/winners?keyword=indrive&year_a=0&Award=</ref> сыйлығында үш марапатқа және New York Festivals TV & Film Awards<ref>https://tvfilm.newyorkfestivals.com/Winners/list/1be81c07-bc29-4191-8cf0-b6542fda354b</ref> фестивалінде екі марапатқа ие болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|https://indrive.com/}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:2013 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:2013 жылы пайда болған сайттар]] [[Санат:IOS-қа арналған бағдарламалық жасақтама]] [[Санат:Android-қа арналған бағдарламалық жасақтама]] [[Санат:Windows Phone-ға арналған бағдарламалық жасақтама]] [[Санат:Мобильдік телефондардың бағдарламалық жасақтама]] [[Санат:Такси]] h564vyzazcq36d4iqznwx5bhx6cxzap 0 744822 3605189 3581206 2026-05-15T09:58:44Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605189 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Пи-байланысы (π байланысы)''' — атомдық p орбитальдарының қабаттасуынан пайда болатын [[коваленттік байланыс]]. Атомдардың қосылу сызығы бойымен s-орбитальдардың қабаттасуы арқылы жүзеге асырылатын сигма-байланысынан айырмашылығы, пи-байланыстары атомдардың қосылу сызығының екі жағындағы p-орбитальдардың қабаттасуы кезінде пайда болады. Пи-байланысы бірнеше байланыста жүзеге асырылады деп есептеледі: [[қос байланыс]] бір сигма және бір пи- байланысынан, [[үштік бір]] сигма және екі ортогональды пи-байланысынан тұрады.<ref>{{кітап|авторы= гл. ред. И.Л. Кнунянц |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы=Химический энциклопедический словарь |сілтеме= |уикитека= |жауапты= гл. ред. И.Л. Кнунянц |басылым= |орны=М. |баспасы= Сов. энциклопедия |жыл=1983 |томы= |беттері= |барлық беті=792 |сериясы= |isbn= |тиражы= }} </ref> [[Лайнус Полинг]] XX-ғасырдың 30-жылдары сигма және пи-байланыстарының концепциясын жасаған.<ref>{{кітап|авторы= Паулинг Л. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы=Природа химической связи |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= М.- Л. |баспасы= Изд. химической литературы |жыл=1947 |томы= |беттері= |барлық беті=440 |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} b8wq41rfvl9rr1011o3ajybw99ubg9h 0 752720 3605006 3427942 2026-05-14T17:01:20Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605006 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Нарым қалашығы |сурет = |өлшемі = |Сурет атауы = |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]] |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Нарым қалашығы''', кейде '''Назым қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Нарымский городок, Назымский городок'') — [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысында]] орналасқан. == Тарихы == Кунгур жылнамасына сәйкес Нарым қалашығы Ертістің бойында, Цингала өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан. С.У. Ремезов қалашықты Сібір жылнамасында Назым қалашығы ретінде атап өткен. 1740 жылы Г.Ф. Миллер өзінің саяхат күнделігінде қалашықтың қысқаша сипаттамасын қалдырып кетті. Қалашықтың қалдықтарын 1888 жылы С.К. Патканов тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] hc9144iwy8u34d7v76hvp2oyxtj90k7 3605007 3605006 2026-05-14T17:12:16Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605007 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Нарым қалашығы |сурет = |өлшемі = |Сурет атауы = |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]] |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Нарым қалашығы''', кейде '''Назым қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Нарымский городок, Назымский городок'') — [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысында]] орналасқан. == Тарихы == Кунгур жылнамасына сәйкес Нарым қалашығы Ертістің бойында, Цингала өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан. С.У. Ремезов қалашықты Сібір жылнамасында Назым қалашығы ретінде атап өткен. 1740 жылы Г.Ф. Миллер өзінің саяхат күнделігінде қалашықтың қысқаша сипаттамасын қалдырып кетті. Қазіргі уақытта Түмен облысының Ханты-Мансийск ауданындағы Цингалы ауылының оңтүстік шекарасымен өлшемі 2х1,5 км тау жұрнағы шектеседі. Қалашықтың қалдықтарын 1888 жылы С.К. Патканов тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] 1dhxe2xj2vh8cb3blfxsmyfmknl59d8 3605009 3605007 2026-05-14T17:17:26Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605009 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Нарым қалашығы |сурет = |өлшемі = |Сурет атауы = |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]] |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Нарым қалашығы''', кейде '''Назым қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Нарымский городок, Назымский городок'') — [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысында]] орналасқан. == Тарихы == Кунгур жылнамасына сәйкес Нарым қалашығы Ертістің бойында, Цингала өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан. С.У. Ремезов қалашықты Сібір жылнамасында Назым қалашығы ретінде атап өткен. 1740 жылы Г.Ф. Миллер өзінің саяхат күнделігінде қалашықтың қысқаша сипаттамасын қалдырып кетті. Қазіргі уақытта Түмен облысының Ханты-Мансийск ауданындағы Цингалы ауылының оңтүстік шекарасымен өлшемі 2х1,5 км тау жұрнағы шектеседі. Дәл осы жерде 1888 жылы С.К. Патканов қалашықтың қалдықтарын тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] aw0ab9db6hp02uybp0mqxii7knglpje 3605010 3605009 2026-05-14T17:20:23Z Unknown Alash 96268 /* Тарихы */ 3605010 wikitext text/x-wiki {{Көне қалашық |Атауы = Нарым қалашығы |сурет = |өлшемі = |Сурет атауы = |Мәртебесі = |Мемлекет = [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығы]] |Қазіргі жері = [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы]] |Қалануы = |Қалаушы = |Деректерде атала бастады = |Басқаша атаулары = |Халық саны = |Қиралды = |Қиралу себебі = |Орналасуы = |Облыс картасы = |Ортаққордағы санаты = }} '''Нарым қалашығы''', кейде '''Назым қалашығы''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Нарымский городок, Назымский городок'') — [[Сібір хандығы|Түмен (Сібір) хандығының]] құрамындағы ортағасырлық қала. Қазіргі [[Ресей Федерациясы]], [[Түмен облысы|Түмен облысында]] орналасқан. == Тарихы == Кунгур жылнамасына сәйкес Нарым қалашығы Ертістің бойында, Цингала өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан. С.У. Ремезов қалашықты Сібір жылнамасында Назым қалашығы ретінде атап өткен. 1740 жылы остяк бекінісінің қалдықтарын бақылаған Г.Ф. Миллер өзінің саяхат күнделігінде қалашықтың қысқаша сипаттамасын қалдырып кетті. Қазіргі уақытта Түмен облысының Ханты-Мансийск ауданындағы Цингалы ауылының оңтүстік шекарасымен өлшемі 2х1,5 км тау жұрнағы шектеседі. Дәл осы жерде 1888 жылы С.К. Патканов қалашықтың қалдықтарын тапқан. == Әдебиет == * ''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. * Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2 [[Санат:Сібір хандығы]] [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Түмен облысы]] sr9szkqyyekv5ve1szadxl1fks7a731 0 753880 3605228 3603207 2026-05-15T11:48:28Z Aldogarov 95591 /* Өмірбаян */ 3605228 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = |Балалары = |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref>. 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Өмірбаян == Дина Эрсилия Болуарте Сегарра 1962 жылы 31 мамырда Перудің Апуримак аймағында дүниеге келген. Сан-Мартин-де-Поррес университетінде заң мамандығы бойынша білім алған. Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітірген, кейін сол университеттің аспирантурасында оқыған. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді. 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады. 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] 3xfyfa8mojmimfsyq3onssyd2v51j9e 3605230 3605228 2026-05-15T11:49:56Z Aldogarov 95591 3605230 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = |Балалары = |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Өмірбаян == Дина Эрсилия Болуарте Сегарра 1962 жылы 31 мамырда Перудің Апуримак аймағында дүниеге келген. Сан-Мартин-де-Поррес университетінде заң мамандығы бойынша білім алған. Сан-Мартин-де-Поррес университетінің заң факультетін бітірген, кейін сол университеттің аспирантурасында оқыған. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді. 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады. 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] sdymxl4ghoc2q56cw96zhz8scp77vhv 3605231 3605230 2026-05-15T11:54:06Z Aldogarov 95591 /* Өмірбаян */ 3605231 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = |Балалары = |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Өмірбаян == Дина Эрсилия Болуарте Сегарра 1962 жылы 31 мамырда Перудің Апуримак аймағында дүниеге келген. Сан-Мартин-де-Поррес университетінде заң мамандығы бойынша білім алған. 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді. 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады. 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] aqhqz19tmpchrzax69s58mfhpnmq006 3605232 3605231 2026-05-15T11:56:43Z Aldogarov 95591 /* Өмірбаян */ 3605232 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}} |Есімі = Дина Эрсилия Болуарте Сегарра |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Dina Boluarte December 2023.jpg |Титулы = [[Перу]]ның 49-шы [[Перу президенті|Президенті]] |Ту = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады = 7 желтоқсан 2022 |Басқаруын аяқтады = 10 қазан 2025 |Вице-президент = ваканті |Ізашары = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Титулы_2 = [[Перу]]ның [[Перудың вице-президенті|вице-президенті]] |Ту_2 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_2 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_2 = 28 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады_2 = 7 желтоқсан 2022 |Президент_2 = [[Кастильо, Педро|Педро Кастильо]] |Ізашары_2 = [[Мерседес Араос]] |Ізбасары_2 = орны бос |Титулы_3 = [[Перудың даму және әлеуметтік интеграция министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Peru.svg |Басқара бастады_3 = 29 шілде 2021 |Басқаруын аяқтады_3= 2022 жылдың 25 қарашасы |Ізашары_3 = |Ізбасары_3 = |Басқара бастады_4 = |Басқаруын аяқтады_4= |Ізашары_4 = [[Сильвиана Варгас]] |Ізбасары_4 = [[Синтия Линдо Эспиноса]] |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5= |Діні = |Партиясы = |Балалары = |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 31.05.1962 |Туған жері = [[Чалъуанка]], [[Апуримак]], [[Перу]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = }} '''Дина Эрсилия Болуарте Сегарра''' ({{lang-es|Dina Ercilia Boluarte Zegarra}}) — [[Перу|перулық]] мемлекеттік қайраткер, саясаткер және заңгер. [[Перу|Перуның]] тарихында Президент лауазымын атқарған алғашқы әйел.<ref>{{Cite web|url=https://english.elpais.com/international/2022-12-08/dina-boluarte-perus-first-female-president.html|title=Dina Boluarte, Peru’s first female president}}</ref> Дина Болуарте Перуның Президенті (2022-2025), Вице-президенті (2021-2022) және Перудың Даму және әлеуметтік интеграция министрі (2021-2022) қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-63895505|title=Peru's President Pedro Castillo replaced by Dina Boluarte after impeachment}}</ref> 2025 жылы Перу Конгресінің шешімімен Дина Болуарте президенттік қызметінен босатылды. Конгресс төрағасы [[Хосе Хери]] жаңа Президент болып тағайындалған. == Өмірбаян == Дина Эрсилия Болуарте Сегарра 1962 жылы 31 мамырда Перудің Апуримак аймағында дүниеге келген.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120#|title=¿Quiénes conforman la plancha presidencial de Pedro Castillo para las Elecciones 2021?|website=El Popular|date=2021-04-12|access-date=2021-05-06|archive-date=2021-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612044638/https://elpopular.pe/actualidad/2021/04/12/pedro-castillo-plancha-presidencial-peru-libre-quienes-conforman-equipo-politico-candidato-lidera-encuestas-onpe-elecciones-2021-58120|url-status=live}}</ref> Сан-Мартин-де-Поррес университетінде заң мамандығы бойынша білім алған. 2007 жылдан бастап вице-президент болып сайланғанға дейін Ұлттық сәйкестендіру және азаматтық хал актілерін тіркеу ұлттық тізілімінде қызмет атқарды. Саяси мансабын 2018 жылы бастады, солшыл «Free Peru» саяси партиясынан Суркильон ауданының әкіміне сәтсіз жүгірді. 2021 жылдың 28 шілдесінде вице-президент қызметіне ресми түрде кірісті. Келесі күні, 2021 жылдың 29 шілдесінде президент Кастильо бір мезгілде өзінің Даму және әлеуметтік қосылу министрін Гидо Беллидо үкіметіне тағайындады. 2022 жылдың 7 желтоқсанында президент Педро Кастильо Конгрессты тарату туралы жариялады. Бұған жауап ретінде Конгресс Кастильоны биліктен шеттетуге дауыс берді. Мексика елшілігіне босқындарды қабылдауға тырысқан кезде, ол тұтқынға алынды. Билік вице-президент Дина Болуартеге тапсырылды. 2016 жылдан бері елде алты президент ауысты, олардың ешқайсысы өз өкілеттік мерзімін толық аяқтамады. Тіпті 2001–2016 жылдар аралығындағы мемлекет басшылары да қызметінен кеткеннен кейін тергеуге тартылды немесе қамауға алынды. Алайда Дина Болуарте конституциялық дағдарыс кезеңінде билік жүргізгеніне қарамастан, мақұлдау рейтингі небәрі 4 % болғанымен, екі жылдан астам уақыт билікте қала алды. Сарапшылар мұны оның парламентпен жақсы қарым-қатынасы және сыбайлас жемқорлыққа қатысты ортақ төзімділігімен байланыстырады. Олардың пікірінше, Болуарте Конгреске елді басқаруға мүмкіндік беріп, есесіне саяси қолдау алған. 2025 жылғы 10 қазанда Перу конгресі президент Дина Болуартеге импичмент жариялау үшін бірауыздан дауыс берді. [[Санат:Перу саясаткерлері]] [[Санат:Перу заңгерлері]] [[Санат:Перу президенттері]] [[Санат:Перу вице-президенттері]] 0g4yljazmk2ewrjut2rlrpuqdyokdka 0 754519 3605222 3603811 2026-05-15T11:41:14Z Aldogarov 95591 /* Тағы қараңыз */ 3605222 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан | Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} | Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg | Атауы = | Титулы = [[Иран|Иранның 9-Президенті]] | Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg | Ту2 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Иран жоғарғы көсемі = Иран жоғарғы көсемі | Ізашары = [[Ибрахим Раиси]]<br>[[Мохаммад Мохбер]] ({{м.а.}}) | Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі | Ту_2 = Emblem of Iran.svg | Ту2_2 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_2 = 1 наурыз | Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 | Ізашары_2 = Лауазым құрылды | Ізбасары_2 = [[Моджтаба Хаменеи]] (Иран жоғарғы көсемі) | Титулы_3 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі | Ту_3 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg | Ту2_3 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_3 = 27 мамыр 2008 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 шілде 2024 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі | Ту_4 = Emblem of Iran (red).svg | Ту2_4 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_4 = 22 тамыз 2001 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 тамыз 2005 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = | Басқаруын аяқтады_6 = | Президент_6 = | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Басқара бастады_7 = | Басқаруын аяқтады_7 = | Президент_7 = | Ізашары_7 = | Ізбасары_7 = | Титулы_8 = | Ту_8 = | Ту2_8 = | Басқара бастады_8 = | Басқаруын аяқтады_8 = | Ізашары_8 = | Ізбасары_8 = | тақырыпша1_8 = | мәтін1_8 = | Туған күні = 29.09.1954 | Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] | Азаматтығы = | Атағы = | Әскер түрі = [[Ислам революциясы сақшылар корпусы]]<br>[[Әскери медицина]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Ислам]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Фатемех Маджиди | Балалары = Захра Пезешкиан<br>Мехди Пезешкиан<br>Юзеф Пезешкиан | Династия = | Партиясы = [[Партиясыз]] | Білімі = [[Тебриз медицина ғылымдары университеті]]<br>[[Иран медицина ғылымдары университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = Masoud Pezeshkian signature.svg | Commons = Masoud Pezeshkian | Марапаттары = | Сайты = }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық [[Кардиохирургия|кардиохирург]], саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == Масуд Пезешкиан 1956 жылы 29 қырқүйекте Махабад қаласында дүниеге келген. Өзін түрік деп санайды<ref>{{cite web |url=https://tr.euronews.com/2024/07/06/iranin-yeni-cumhurbaskani-mesud-pezeskiyan-kimdir |title=İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kimdir? |lang=tr |website=[[Euronews]] |quote="Evde çocuklarımla Farsça yerine Türkçe konuşuyorum. Annem de babam da Türk. Türklüğümle gurur duyuyorum" diyen Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Said Celili'den daha fazla oy alarak İran'ın 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu. }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|title=Atam da türkdür, anam da. Türk olmağımla fəxr edirəm — Pezeşkian|lang=az|website=olke.az|date=2024-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709123918/https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|archive-date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|title=Pezeshkian's Ethnicity and Jalili's Campaign Fail to Mobilize Turk Voters|lang=en|author=Ata Mahamad|website=IRANWIRE|date=2024-06-30|archive-date=2024-07-30|access-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730085456/https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|url-status=live}}</ref>. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген<ref>{{Cite news|title=Who Is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect?|first=Kian|last=Sharifi|url=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2024-09-11|lang=en|archive-date=2024-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911025440/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|url-status=live}}</ref>. 1973 жылы Урмия ауыл шаруашылығы академиясын бітірді. Тамақ өнеркәсібі саласы бойынша диплом алды. Әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы Тебриз университетінің медицина факультетінде профессор қызметін атқарды. 1993–1999 жылдары Тебриз медициналық ғылымдар университетін басқарды. 2000 жылы жарты жыл бойы Иранның Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрінің орынбасары болды. 2000–2004 жылдары Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрі қызметін атқарды. 2024 жылғы 28 маусымда өткен президент сайлауының бірінші турында Масуд Пезешкиан 10 415 991 дауысқа (42,5%) ие болып, екінші турға өтті. == Президенттігі == Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті [[хиджаб]] тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы [[АҚШ]] президенті болып қайтадан [[Дональд Трамп]] сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}</ref>. === Дін === Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}</ref>. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады<ref>[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]</ref>. === Он екі күндік соғыс === 2025 жылғы 13 маусымда Израиль Иранға әуе соққыларын бастап, Он екі күндік соғыстың басталуына түрткі болды<ref>[https://edition.cnn.com/2025/06/12/middleeast/israel-iran-strikes-intl-hnk Israel hits Iran's nuclear program and military leadership in unprecedented strikes]</ref>. Бұған жауап ретінде Пезешкиан Иранның [[Атом қуаты халықаралық агенттігі|Атом қуаты халықаралық агенттігімен]] ынтымақтастығын тоқтата тұруды бұйырды<ref>[https://apnews.com/article/iran-nuclear-iaea-cooperation-8bbdc81b9199d8d179d0fb2e1b8dac2a Iran's president orders country to suspend cooperation with UN nuclear watchdog IAEA]</ref>. «Фарс» агенттігі мен [[АҚШ]] барлау дереккөздері 16 маусымда израильдік күштердің Пезешкианды өлтіруге әрекет жасағанын растады<ref>[https://www.cbsnews.com/news/irans-president-injured-during-israeli-strikes-u-s-intelligence-sources-say/ Iran's president injured during Israeli strikes, U.S. intelligence sources say]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/iran-president-masoud-pezeshkian-tells-tucker-carlson-israel-tried-assassinate-him Iran's President Masoud Pezeshkian says Israel tried to assassinate him]</ref><ref>[https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-860301 Iranian President Masoud Pezeshkian claims Israel tried to kill him]</ref><ref>[https://www.indiatoday.in/world/story/irans-president-claims-israel-tried-to-assassinate-him-during-12-day-war-glbs-2752304-2025-07-08 Iran's president claims Israel tried to assassinate him during 12-day war]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn0z8n037p6o Iran President Pezeshkian was reportedly injured in Israeli strikes]</ref>. Қастандық әрекеті Пезешкиан басқа жоғары лауазымды ирандық шенеуніктермен кездесу өткізіп жатқан ғимаратқа соққы беруді қамтыды. Шабуыл кезінде эвакуация жолдарын бұғаттау және ауа айналымын бұзу үшін ғимараттың кіреберістері мен шығаберістеріне бағытталған алты зымыран немесе бомба қолданылған<ref>[https://www.ndtv.com/world-news/iran-president-masoud-pezeshkian-injured-in-israels-nasrallah-style-assassination-plot-report-8867547 Iran's President Was Injured In Israel's Nasrallah-Style Assassination Plot: Report]</ref>. Нысаналы қабатта электр қуаты өшірілгеніне қарамастан, Пезешкианды қоса алғанда ирандық шенеуніктер алдын ала жоспарланған төтенше шығу жолы арқылы қашып үлгерді<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/iranian-president-lightly-wounded-while-escaping-israeli-attack Iranian president lightly wounded while escaping Israeli attack]</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/07/13/iranian-president-injured-during-israeli-airstrike/ Wounded Iranian president forced to escape through emergency hatch during Israeli air strike]</ref>. === 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар === Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ-Израильдің Иранға бірлескен соққыларын]] айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады<ref>[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]</ref>. 1 наурызда [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына [[Әлиреза Арафи]] (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және [[Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи]] (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді<ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]</ref>. 7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ [[АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады<ref>[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]</ref>. == Жеке өмірі == Масуд Пезешкиан бұрын Фатеме Маджидиге үйленген болатын<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}</ref>. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленбеді. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген. Масуд Пезешкиан парсы, күрд және әзербайжан тілдерінде еркін сөйлейді. Пезешкиан «Трактор» футбол клубының жанкүйері.<ref>{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}</ref>. == Марапаттары == * {{байрақ|Түрікменстан}} «Махтумкули Фраги» медалі (2024)<ref>{{Cite web |url=https://www.parahat.info/edict/2949 |title=Указ Президента Туркменистана от 11 октября 2024 года «О награждении юбилейной медалью Туркменистана „Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna“ Президента Исламской Республики Иран ПЕЗЕШКИАНА Масуда» |archive-date=2024-11-07 |access-date=2024-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107165748/https://www.parahat.info/edict/2949 |url-status=live }}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Ирандағы соғыс (2026)]] * [[Иран]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] ospjcjh9x91m0afmwmg18c5nucbcpqz 3605225 3605222 2026-05-15T11:42:22Z Aldogarov 95591 /* Марапаттары */ 3605225 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = елбасы | Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан | Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} | Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg | Атауы = | Титулы = [[Иран|Иранның 9-Президенті]] | Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg | Ту2 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Иран жоғарғы көсемі = Иран жоғарғы көсемі | Ізашары = [[Ибрахим Раиси]]<br>[[Мохаммад Мохбер]] ({{м.а.}}) | Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі | Ту_2 = Emblem of Iran.svg | Ту2_2 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_2 = 1 наурыз | Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 | Ізашары_2 = Лауазым құрылды | Ізбасары_2 = [[Моджтаба Хаменеи]] (Иран жоғарғы көсемі) | Титулы_3 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі | Ту_3 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg | Ту2_3 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_3 = 27 мамыр 2008 | Басқаруын аяқтады_3 = 28 шілде 2024 | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі | Ту_4 = Emblem of Iran (red).svg | Ту2_4 = Flag of Iran.svg | Басқара бастады_4 = 22 тамыз 2001 | Басқаруын аяқтады_4 = 24 тамыз 2005 | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Титулы_5 = | Ту_5 = | Ту2_5 = | Басқара бастады_5 = | Басқаруын аяқтады_5 = | Ізашары_5 = | Ізбасары_5 = | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = | Басқаруын аяқтады_6 = | Президент_6 = | Ізашары_6 = | Ізбасары_6 = | Басқара бастады_7 = | Басқаруын аяқтады_7 = | Президент_7 = | Ізашары_7 = | Ізбасары_7 = | Титулы_8 = | Ту_8 = | Ту2_8 = | Басқара бастады_8 = | Басқаруын аяқтады_8 = | Ізашары_8 = | Ізбасары_8 = | тақырыпша1_8 = | мәтін1_8 = | Туған күні = 29.09.1954 | Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] | Азаматтығы = | Атағы = | Әскер түрі = [[Ислам революциясы сақшылар корпусы]]<br>[[Әскери медицина]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = [[Ислам]] | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Фатемех Маджиди | Балалары = Захра Пезешкиан<br>Мехди Пезешкиан<br>Юзеф Пезешкиан | Династия = | Партиясы = [[Партиясыз]] | Білімі = [[Тебриз медицина ғылымдары университеті]]<br>[[Иран медицина ғылымдары университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = Masoud Pezeshkian signature.svg | Commons = Masoud Pezeshkian | Марапаттары = | Сайты = }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық [[Кардиохирургия|кардиохирург]], саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] [[Иран президенті|9-шы президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == Масуд Пезешкиан 1956 жылы 29 қырқүйекте Махабад қаласында дүниеге келген. Өзін түрік деп санайды<ref>{{cite web |url=https://tr.euronews.com/2024/07/06/iranin-yeni-cumhurbaskani-mesud-pezeskiyan-kimdir |title=İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kimdir? |lang=tr |website=[[Euronews]] |quote="Evde çocuklarımla Farsça yerine Türkçe konuşuyorum. Annem de babam da Türk. Türklüğümle gurur duyuyorum" diyen Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Said Celili'den daha fazla oy alarak İran'ın 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu. }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|title=Atam da türkdür, anam da. Türk olmağımla fəxr edirəm — Pezeşkian|lang=az|website=olke.az|date=2024-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240709123918/https://olke.az/siyaset/383863/atam-da-turkdur-anam-da-turk-olmaimla-fexr-edirem-pezeskian/test|archive-date=2024-07-09|access-date=2024-07-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|title=Pezeshkian's Ethnicity and Jalili's Campaign Fail to Mobilize Turk Voters|lang=en|author=Ata Mahamad|website=IRANWIRE|date=2024-06-30|archive-date=2024-07-30|access-date=2025-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730085456/https://iranwire.com/en/politics/131251-pezeshkians-ethnicity-and-jalilis-campaign-fail-to-mobilize-turk-voters/|url-status=live}}</ref>. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген<ref>{{Cite news|title=Who Is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect?|first=Kian|last=Sharifi|url=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2024-09-11|lang=en|archive-date=2024-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911025440/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election-winner/33012192.html|url-status=live}}</ref>. 1973 жылы Урмия ауыл шаруашылығы академиясын бітірді. Тамақ өнеркәсібі саласы бойынша диплом алды. Әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді. 1985 жылы Тебриз университетінің медицина факультетінде профессор қызметін атқарды. 1993–1999 жылдары Тебриз медициналық ғылымдар университетін басқарды. 2000 жылы жарты жыл бойы Иранның Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрінің орынбасары болды. 2000–2004 жылдары Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрі қызметін атқарды. 2024 жылғы 28 маусымда өткен президент сайлауының бірінші турында Масуд Пезешкиан 10 415 991 дауысқа (42,5%) ие болып, екінші турға өтті. == Президенттігі == Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті [[хиджаб]] тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы [[АҚШ]] президенті болып қайтадан [[Дональд Трамп]] сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді<ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/696a0af99a7947c8555ecd40|title=Пезешкиан Масуд|lang=ru-RU|website=[[РБК]]|access-date=2026-02-09}}</ref>. === Дін === Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |title=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613042850/https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e |url-status=live }}</ref>. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады<ref>[https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم]</ref>. === Он екі күндік соғыс === 2025 жылғы 13 маусымда Израиль Иранға әуе соққыларын бастап, Он екі күндік соғыстың басталуына түрткі болды<ref>[https://edition.cnn.com/2025/06/12/middleeast/israel-iran-strikes-intl-hnk Israel hits Iran's nuclear program and military leadership in unprecedented strikes]</ref>. Бұған жауап ретінде Пезешкиан Иранның [[Атом қуаты халықаралық агенттігі|Атом қуаты халықаралық агенттігімен]] ынтымақтастығын тоқтата тұруды бұйырды<ref>[https://apnews.com/article/iran-nuclear-iaea-cooperation-8bbdc81b9199d8d179d0fb2e1b8dac2a Iran's president orders country to suspend cooperation with UN nuclear watchdog IAEA]</ref>. «Фарс» агенттігі мен [[АҚШ]] барлау дереккөздері 16 маусымда израильдік күштердің Пезешкианды өлтіруге әрекет жасағанын растады<ref>[https://www.cbsnews.com/news/irans-president-injured-during-israeli-strikes-u-s-intelligence-sources-say/ Iran's president injured during Israeli strikes, U.S. intelligence sources say]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/iran-president-masoud-pezeshkian-tells-tucker-carlson-israel-tried-assassinate-him Iran's President Masoud Pezeshkian says Israel tried to assassinate him]</ref><ref>[https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-860301 Iranian President Masoud Pezeshkian claims Israel tried to kill him]</ref><ref>[https://www.indiatoday.in/world/story/irans-president-claims-israel-tried-to-assassinate-him-during-12-day-war-glbs-2752304-2025-07-08 Iran's president claims Israel tried to assassinate him during 12-day war]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cn0z8n037p6o Iran President Pezeshkian was reportedly injured in Israeli strikes]</ref>. Қастандық әрекеті Пезешкиан басқа жоғары лауазымды ирандық шенеуніктермен кездесу өткізіп жатқан ғимаратқа соққы беруді қамтыды. Шабуыл кезінде эвакуация жолдарын бұғаттау және ауа айналымын бұзу үшін ғимараттың кіреберістері мен шығаберістеріне бағытталған алты зымыран немесе бомба қолданылған<ref>[https://www.ndtv.com/world-news/iran-president-masoud-pezeshkian-injured-in-israels-nasrallah-style-assassination-plot-report-8867547 Iran's President Was Injured In Israel's Nasrallah-Style Assassination Plot: Report]</ref>. Нысаналы қабатта электр қуаты өшірілгеніне қарамастан, Пезешкианды қоса алғанда ирандық шенеуніктер алдын ала жоспарланған төтенше шығу жолы арқылы қашып үлгерді<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/iranian-president-lightly-wounded-while-escaping-israeli-attack Iranian president lightly wounded while escaping Israeli attack]</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/07/13/iranian-president-injured-during-israeli-airstrike/ Wounded Iranian president forced to escape through emergency hatch during Israeli air strike]</ref>. === 2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар === Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ-Израильдің Иранға бірлескен соққыларын]] айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады<ref>[https://www.npr.org/2026/03/07/g-s1-112858/iran-president-statement Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities]</ref>. 1 наурызда [[Иран жоғарғы көсемі]] [[Әли Хаменеи]] өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына [[Әлиреза Арафи]] (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және [[Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи]] (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді<ref>[https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader]</ref>. 7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ [[АҚШ]] президенті [[Дональд Трамп]]тың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады<ref>[https://indianexpress.com/article/world/iran-president-pezeshkian-apology-neighbours-trump-surrender-demand-10569646/ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave]</ref>. == Жеке өмірі == Масуд Пезешкиан бұрын Фатеме Маджидиге үйленген болатын<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |title=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام' |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610055741/https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331 |url-status=live }}</ref>. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленбеді. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген. Масуд Пезешкиан парсы, күрд және әзербайжан тілдерінде еркін сөйлейді. Пезешкиан «Трактор» футбол клубының жанкүйері.<ref>{{Cite web |url=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/ |title=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم |access-date=2024-06-28 |archive-date=2024-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240707042204/https://www.khabaronline.ir/amp/1919716/ |url-status=live }}</ref>. == Марапаттары == * {{байрақ|Түрікменстан}} «Magtymguly Pyragy» медалі (2024)<ref>{{Cite web |url=https://www.parahat.info/edict/2949 |title=Указ Президента Туркменистана от 11 октября 2024 года «О награждении юбилейной медалью Туркменистана „Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna“ Президента Исламской Республики Иран ПЕЗЕШКИАНА Масуда» |archive-date=2024-11-07 |access-date=2024-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107165748/https://www.parahat.info/edict/2949 |url-status=live }}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Ирандағы соғыс (2026)]] * [[Иран]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] hdyin1mb640vek7bjj7vb5bdwvp8pr7 10 764845 3605028 3604606 2026-05-14T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3605028 json application/json { "articles": 243663, "pages": 667054, "edits": 3601307, "users": 177664, "activeusers": 518, "admins": 15, "files": 8699 } egrii8r9xucvt44izuu95wbyah7s3sk 0 765348 3604976 3510322 2026-05-14T14:24:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3604976 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Бәкір Білеубаев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Гурьев мемлекеттік педагогикалық институты]]ның ректоры | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = [[1957]] | Басқаруын аяқтады = [[1958]] | Ізашары = [[Сүгірбай Байтықұлы Байтықов|Сүгірбай Байтықов]] | Ізбасары = [[Қадыр Жаманбайұлы Жаманбаев|Қадыр Жаманбаев]] | Туған күні = 1909 | Туған жері = №12 ауыл, Қарабалық болысы, {{туғанжері|Қостанай уезі| Қостанай уезінде}} | Қайтыс болған күні = ? | Қайтыс болған жері = ? | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} style="background: transparent" Қазақстанға 15 жыл {{!}}} | Сайты = }} '''Бәкір Білеубаев''' ([[1909]], №12 ауыл, Қарабалық болысы, [[Қостанай уезі]]) — тарих Қазақстанның батыс өңірінде халық ағарту ісі мен партия, кеңес органдарында жауапты қызметтер атқарған қайраткер. Гурьев педагогикалық институтының (қазіргі [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]]) ректоры (1957–1958). == Өмірбаяны == Білеубаев Бәкір 1909 жылы [[Қостанай уезі|Қостанай уезіндегі]] Қарабалық болысының №12 ауылында кедей шаруа отбасында дүниеге келген. [[Қостанай|Қостанайдағы]] қазақ-орыс педагогикалық техникумын бітірген. Еңбек жолын 1930 жылы Жітіқара ауданындағы Жайлым мектебінде (шаруа жастары мектебі) мұғалім болып бастады. 1931–1932 жылдары [[Жітіқара ауданы|Жітіқара аудандық]] ағарту қызметкерлері одағының төрағасы. 1932–1933 жылдары Забелов мектебінің меңгерушісі болды. 1933 жылы Жітіқара аудандық оқу бөлімінің мектеп инспекторы-әдіскері болды. 1933–1937 жылдары [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысының]] Темір аудандық оқу бөлімін басқарды. 1935 жылы Ақтөбе облыстық партия бюросының шешімімен Семиозер аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды, алайда 1936 жылы қайтадан Темір аудандық оқу бөліміне оралды. 1937 жылы [[Ақтөбе]] қалалық оқу бөлімін басқарды. 1937–1940 жылдары Ақтөбе қазақ-орыс педагогикалық училищесінің директоры болды. 1940 жылы Алматы облыстық оқу басқармасында мектеп секторының меңгерушісі, кейін басқарма бастығының орынбасары қызметін атқарды. Ұлы Отан соғысы жылдары Семей облыстық оқу бөлімін басқарды. 1946 жылдан бастап [[Көкшетау облысы|Көкшетау облыстық]] партия комитетінің үгіт-насихат жөніндегі хатшысы болып еңбек етті. Осы кезеңде Мәскеудегі КОКП Орталық Комитетінің жанындағы Жоғары партия мектебінде оқыды. Кейін Ақтөбе аудандық және облыстық партия комитеттерінде хатшы, Гурьев облыстық оқу бөлімінде кәсіптік-техникалық білім беру басқармасының бастығы қызметтерін атқарды. 1957–1958 жылдары [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Гурьев педагогикалық институтының]] ректоры болды<ref>https://asu.edu.kz/en/university/people/Rector/6685/</ref>. Партиялық және ағарту саласындағы еңбегімен аймақтың білім беру жүйесінің қалыптасуына үлес қосты<ref>https://asu.edu.kz/upload/iblock/b22/nauryz.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428111727/https://asu.edu.kz/upload/iblock/b22/nauryz.pdf |date=2021-04-28 }}</ref>. == Марапаттары == 1935 жылы «Қазақстанға 15 жыл» төсбелгісімен марапатталған<ref>https://centrasia.org/person.php?st=1431975176</ref>. == Сілтеме == Уралбаев Ж. А. Почитаемые люди земли Казахской. 6-кітап. — Алматы: Дәуір, 2002. ISBN 9965-517-07-X. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] jhcypmggc98k5vijlyjwbnggprxc2r3 0 766069 3605115 3516405 2026-05-15T06:17:39Z Ashina 7704 3605115 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. ==== 1-себет ==== Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді. [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} (Әзербайжан) [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} (Бельгия) [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} (Дания) [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} (Грекия) [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} (Қазақстан) [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} (Косово) [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} (Мальта) [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} (Украина) ==== 2-себет ==== Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді. [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} (Испания) [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} (Испания) [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} (Франция) [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} (Қазақстан) [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} (Латвия) [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} (Польша) [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} (Португалия) [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} (Португалия) === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді. Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды. Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді. === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" />[[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} (Дания) — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} (Франция) [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} (Қазақстан) — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} (Польша) [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} (Украина) — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} (Испания) [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} (Косово) — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} (Латвия) [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} (Әзербайжан) — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} (Португалия) [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} (Грекия) — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} (Португалия) [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} (Бельгия) — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} (Қазақстан) [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} (Мальта) — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} (Испания) === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] o2emmnxr8ef5pflsrszev3xq1ztfdqs 3605117 3605115 2026-05-15T06:21:17Z Ashina 7704 /* Плей-офф */ 3605117 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. ==== 1-себет ==== Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді.<ref name=":0" /> * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} ==== 2-себет ==== Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді.<ref name=":0" /> * [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} * [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді.<ref name=":0" /> Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды.<ref name=":0" /> Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді.<ref name=":0" /> === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" /> * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} (Дания) — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} (Франция) * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} (Қазақстан) — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} (Польша) * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} (Украина) — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} (Испания) * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} (Косово) — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} (Латвия) * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} (Әзербайжан) — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} (Португалия) * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} (Грекия) — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} (Португалия) * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} (Бельгия) — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} (Қазақстан) * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} (Мальта) — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} (Испания) === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] k51eyd3puwopyj7pahrjm2dwe06tzws 3605118 3605117 2026-05-15T06:28:15Z Ashina 7704 /* Плей-офф */ 3605118 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. {| class="wikitable" |+ !1-себет !2-себет |- |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді.<ref name=":0" /> * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді.<ref name=":0" /> * [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} * [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} |} * === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=UEFA FUTSAL CHAMPIONS LEAGUE 2025/26. Round of 16 and Quarter-Finals - Draw Procedure. Nyon, 6 November 2025|url=https://editorial.uefa.com/resources/029f-1f1d5fa41f1d-a48de3fe047c-1000/draw_procedure_r16_qf_ufcl.pdf}}</ref> Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] oq70it3goi66rwpi34myfco7qburws5 3605119 3605118 2026-05-15T06:29:22Z Ashina 7704 /* Финалдық кезең */ 3605119 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. {| class="wikitable" |+ !1-себет !2-себет |- |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді.<ref name=":0" /> * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді.<ref name=":0" /> * [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} * [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} |} * === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=UEFA FUTSAL CHAMPIONS LEAGUE 2025/26. Round of 16 and Quarter-Finals - Draw Procedure. Nyon, 6 November 2025|url=https://editorial.uefa.com/resources/029f-1f1d5fa41f1d-a48de3fe047c-1000/draw_procedure_r16_qf_ufcl.pdf}}</ref> Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" ! style="width:25%;" | 1/8 финал ! style="width:25%;" | Ширек финал ! style="width:25%;" | Жартылай финал ! style="width:25%;" | Финал |- | * 1-жұп * POT 1 / Team 9–16 * POT 2 / Team 1–8 | * '''Ширек финал 1''' * Team 1 | rowspan="2" | Жартылай финал | rowspan="4" | Финал |- | * 2-жұп * POT 1 / Team 9–16 * POT 2 / Team 1–8 | * '''Ширек финал 1''' * Team 2 |- | * 3-жұп * POT 1 / Team 9–16 * POT 2 / Team 1–8 | * '''Ширек финал 3''' * Team 1 | rowspan="2" | Жартылай финал |- | * 4-жұп * POT 1 / Team 9–16 * POT 2 / Team 1–8 | * '''Ширек финал 3''' * Team 2 |- | * 5-жұп * POT 1 / Team 9–16 * POT 2 / Team 1–8 | * '''Ширек финал 2''' * Team 1 | rowspan="2" | Жартылай финал | rowspan="4" | Финал |- | * 6-жұп * POT 1 / Team 9–16 * POT 2 / Team 1–8 | * '''Ширек финал 2''' * Team 2 |- | * 7-жұп * POT 1 / Team 9–16 * POT 2 / Team 1–8 | * '''Ширек финал 4''' * Team 1 | rowspan="2" | Жартылай финал |- | * 8-жұп * POT 1 / Team 9–16 * POT 2 / Team 1–8 | * '''Ширек финал 4''' * Team 2 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] t19mlrywh7xi563izvmextqss4p7sqq 3605128 3605119 2026-05-15T06:55:45Z Ashina 7704 /* 1/8 финал */ 3605128 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. {| class="wikitable" |+ !1-себет !2-себет |- |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді.<ref name=":0" /> * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді.<ref name=":0" /> * [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} * [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} |} * === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=UEFA FUTSAL CHAMPIONS LEAGUE 2025/26. Round of 16 and Quarter-Finals - Draw Procedure. Nyon, 6 November 2025|url=https://editorial.uefa.com/resources/029f-1f1d5fa41f1d-a48de3fe047c-1000/draw_procedure_r16_qf_ufcl.pdf}}</ref> Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" ! style="width:25%;" | 1/8 финал<ref name=":2">{{Cite web|title=Результаты и расписание|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/fixtures-results/#/d/2026-03-06}}</ref> ! style="width:25%;" | Ширек финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Жартылай финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Финал<ref name=":2" /> |- |[[Йорринг (футзал клубы)|'''Йорринг''']] {{байрақ|Дания}} 1 – 4; 4 – 7 [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{байрақ|Франция}} | rowspan="2" |[[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] '''{{байрақ|Испания}}''' 1 – 0; 7 – 4 [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} | rowspan="4" | [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{байрақ|Испания}} 3 – 3; (п. 5 – 6) [[Бенфика (футзал клубы)|'''Спортинг''']] [[Бенфика (футзал клубы)|{{байрақ|Португалия}}]] | rowspan="8" | [[Бенфика (футзал клубы)|'''Спортинг''']] [[Бенфика (футзал клубы)|{{байрақ|Португалия}}]] 2 – 0 [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{байрақ|Испания}} '''3-орын''' [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{байрақ|Испания}} 3 – 3 (п. 5 – 4) [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{байрақ|Франция}} |- |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{байрақ|Қазақстан}}3 – 3; 5 – 3 [[Пяст (футзал клубы)|'''Пяст''']] {{байрақ|Польша}} |- |[[ХИТ (футзал клубы)|'''ХИТ''']] {{байрақ|Украина}} 2 – 2; 2 – 4 [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{байрақ|Испания}} | rowspan="2" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{байрақ|Қазақстан}} 1 – 4; 4 – 7 [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{байрақ|Испания}} |- |[[Приштина 01 (футзал клубы)|'''Приштина 01''']] {{байрақ|Косово}}3 – 3; 1 – 8 [[Рига (футзал клубы)|'''Рига''']] {{байрақ|Латвия}} |- |[[Араз (футзал клубы)|'''Араз''']] {{байрақ|Әзербайжан}} 0 – 9; 2 – 4 [[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{байрақ|Португалия}} | rowspan="2" |[[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{байрақ|Франция}} 5 – 4; 3 – 2 [[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{байрақ|Қазақстан}} | rowspan="4" | [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{байрақ|Испания}} 6 – 6; (п. 5 – 4) [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{байрақ|Франция}} |- |[[АЕК (футзал клубы)|'''АЕК''']] {{байрақ|Грекия}} 0 – 11; 3 – 8 [[Спортинг (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{байрақ|Португалия}} |- |[[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|'''Спортинг-Андерлехт''']] {{байрақ|Бельгия}} 3 – 7; 3 – 5 [[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{байрақ|Қазақстан}} | rowspan="2" |[[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{байрақ|Португалия}} 4 – 3; 4 – 7 [[Бенфика (футзал клубы)|'''Спортинг''']] [[Бенфика (футзал клубы)|{{байрақ|Португалия}}]] |- |[[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|'''Луксол Сент-Эндрюс''']] {{байрақ|Мальта}} 1 – 9; 1 – 5 [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{байрақ|Испания}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] 05cytcst6ofo8rqi7w57g5rw02v69oj 3605135 3605128 2026-05-15T07:13:00Z Ashina 7704 /* Финалдық кезең */ 3605135 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. {| class="wikitable" |+ !1-себет !2-себет |- |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді.<ref name=":0" /> * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді.<ref name=":0" /> * [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} * [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} |} * === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=UEFA FUTSAL CHAMPIONS LEAGUE 2025/26. Round of 16 and Quarter-Finals - Draw Procedure. Nyon, 6 November 2025|url=https://editorial.uefa.com/resources/029f-1f1d5fa41f1d-a48de3fe047c-1000/draw_procedure_r16_qf_ufcl.pdf}}</ref> Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" ! style="width:25%;" | 1/8 финал<ref name=":2">{{Cite web|title=Результаты и расписание|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/fixtures-results/#/d/2026-03-06}}</ref> ! style="width:25%;" | Ширек финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Жартылай финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Финал<ref name=":2" /> |- |[[Йорринг (футзал клубы)|'''Йорринг''']] {{ту|Дания}} <br> 1 – 4; 4 – 7<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту |Франция}} | rowspan="2" |[[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] '''{{ту|Испания}}''' 1 – 0; 7 – 4 [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{ту|Латвия}} | rowspan="4" | [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} <br> 3 – 3; (п. 5 – 6)<br> [[Бенфика (футзал клубы)|'''Спортинг''']] [[Бенфика (футзал клубы)|{{ту|Португалия}}]] | rowspan="8" | [[Бенфика (футзал клубы)|'''Спортинг''']] [[Бенфика (футзал клубы)|{{ту|Португалия}}]] <br> 2 – 0<br> [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} '''3-орын''' [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} <br> 3 – 3 (п. 5 – 4)<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} |- |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{ту|Қазақстан}} <br> 3 – 3; 5 – 3<br> [[Пяст (футзал клубы)|'''Пяст''']] {{ту|Польша}} |- |[[ХИТ (футзал клубы)|'''ХИТ''']] {{ту|Украина}} <br> 2 – 2; 2 – 4<br> [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} | rowspan="2" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{ту|Қазақстан}} <br> 1 – 4; 4 – 7<br> [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} |- |[[Приштина 01 (футзал клубы)|'''Приштина 01''']] {{ту|Косово}} <br> 3 – 3; 1 – 8<br> [[Рига (футзал клубы)|'''Рига''']] {{ту|Латвия}} |- |[[Араз (футзал клубы)|'''Араз''']] {{ту|Әзербайжан}} <br> 0 – 9; 2 – 4<br> [[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} | rowspan="2" |[[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} <br> 5 – 4; 3 – 2<br> [[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{ту|Қазақстан}} | rowspan="4" | [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} <br> 6 – 6; (п. 5 – 4)<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} |- |[[АЕК (футзал клубы)|'''АЕК''']] {{ту|Грекия}} <br> 0 – 11; 3 – 8<br> [[Спортинг (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}} |- |[[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|'''Спортинг-Андерлехт''']] {{ту|Бельгия}} <br> 3 – 7; 3 – 5<br> [[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{ту|Қазақстан}} | rowspan="2" |[[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} <br> 4 – 3; 4 – 7<br> [[Бенфика (футзал клубы)|'''Спортинг''']] [[Бенфика (футзал клубы)|{{ту|Португалия}}]] |- |[[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|'''Луксол Сент-Эндрюс''']] {{ту|Мальта}} <br> 1 – 9; 1 – 5 <br> [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] m52eepv4k874d8a6u54wymb0p2scdzq 3605142 3605135 2026-05-15T07:19:44Z Ashina 7704 /* Финалдық кезең */ 3605142 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. {| class="wikitable" |+ !1-себет !2-себет |- |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді.<ref name=":0" /> * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді.<ref name=":0" /> * [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} * [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} |} * === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=UEFA FUTSAL CHAMPIONS LEAGUE 2025/26. Round of 16 and Quarter-Finals - Draw Procedure. Nyon, 6 November 2025|url=https://editorial.uefa.com/resources/029f-1f1d5fa41f1d-a48de3fe047c-1000/draw_procedure_r16_qf_ufcl.pdf}}</ref> Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" ! style="width:25%;" | 1/8 финал<ref name=":2">{{Cite web|title=Результаты и расписание|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/fixtures-results/#/d/2026-03-06}}</ref> ! style="width:25%;" | Ширек финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Жартылай финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Финал<ref name=":2" /> |- |[[Йорринг (футзал клубы)|'''Йорринг''']] {{ту|Дания}} <br> 1 – 4; 4 – 7<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту |Франция}} | rowspan="2" |[[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] '''{{ту|Испания}}''' 1 – 0; 7 – 4 [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{ту|Латвия}} | rowspan="4" | [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} <br> 3 – 3; (п. 5 – 6)<br> [[Спортинг (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}} | rowspan="8" | [[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} <br> 2 – 0<br> [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} '''3-орын''' [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} <br> 3 – 3 (п. 5 – 4)<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} |- |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{ту|Қазақстан}} <br> 3 – 3; 5 – 3<br> [[Пяст (футзал клубы)|'''Пяст''']] {{ту|Польша}} |- |[[ХИТ (футзал клубы)|'''ХИТ''']] {{ту|Украина}} <br> 2 – 2; 2 – 4<br> [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} | rowspan="2" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{ту|Қазақстан}} <br> 1 – 4; 4 – 7<br> [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} |- |[[Приштина 01 (футзал клубы)|'''Приштина 01''']] {{ту|Косово}} <br> 3 – 3; 1 – 8<br> [[Рига (футзал клубы)|'''Рига''']] {{ту|Латвия}} |- |[[Араз (футзал клубы)|'''Араз''']] {{ту|Әзербайжан}} <br> 0 – 9; 2 – 4<br> [[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} | rowspan="2" |[[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} <br> 5 – 4; 3 – 2<br> [[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{ту|Қазақстан}} | rowspan="4" | [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} <br> 6 – 6; (п. 5 – 4)<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} |- |[[АЕК (футзал клубы)|'''АЕК''']] {{ту|Грекия}} <br> 0 – 11; 3 – 8<br> [[Спортинг (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}} |- |[[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|'''Спортинг-Андерлехт''']] {{ту|Бельгия}} <br> 3 – 7; 3 – 5<br> [[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{ту|Қазақстан}} | rowspan="2" |[[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} <br> 4 – 3; 4 – 7<br> [[Бенфика (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}}]] |- |[[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|'''Луксол Сент-Эндрюс''']] {{ту|Мальта}} <br> 1 – 9; 1 – 5 <br> [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] 9v9rk0gjn22is4vtpskvwx3dx77u6r7 3605145 3605142 2026-05-15T07:20:47Z Ashina 7704 «[[Санат:2026 жылғы спорт|2026 жылғы спорт]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3605145 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. {| class="wikitable" |+ !1-себет !2-себет |- |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді.<ref name=":0" /> * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді.<ref name=":0" /> * [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} * [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} |} * === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=UEFA FUTSAL CHAMPIONS LEAGUE 2025/26. Round of 16 and Quarter-Finals - Draw Procedure. Nyon, 6 November 2025|url=https://editorial.uefa.com/resources/029f-1f1d5fa41f1d-a48de3fe047c-1000/draw_procedure_r16_qf_ufcl.pdf}}</ref> Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" ! style="width:25%;" | 1/8 финал<ref name=":2">{{Cite web|title=Результаты и расписание|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/fixtures-results/#/d/2026-03-06}}</ref> ! style="width:25%;" | Ширек финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Жартылай финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Финал<ref name=":2" /> |- |[[Йорринг (футзал клубы)|'''Йорринг''']] {{ту|Дания}} <br> 1 – 4; 4 – 7<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту |Франция}} | rowspan="2" |[[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] '''{{ту|Испания}}''' 1 – 0; 7 – 4 [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{ту|Латвия}} | rowspan="4" | [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} <br> 3 – 3; (п. 5 – 6)<br> [[Спортинг (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}} | rowspan="8" | [[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} <br> 2 – 0<br> [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} '''3-орын''' [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} <br> 3 – 3 (п. 5 – 4)<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} |- |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{ту|Қазақстан}} <br> 3 – 3; 5 – 3<br> [[Пяст (футзал клубы)|'''Пяст''']] {{ту|Польша}} |- |[[ХИТ (футзал клубы)|'''ХИТ''']] {{ту|Украина}} <br> 2 – 2; 2 – 4<br> [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} | rowspan="2" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{ту|Қазақстан}} <br> 1 – 4; 4 – 7<br> [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} |- |[[Приштина 01 (футзал клубы)|'''Приштина 01''']] {{ту|Косово}} <br> 3 – 3; 1 – 8<br> [[Рига (футзал клубы)|'''Рига''']] {{ту|Латвия}} |- |[[Араз (футзал клубы)|'''Араз''']] {{ту|Әзербайжан}} <br> 0 – 9; 2 – 4<br> [[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} | rowspan="2" |[[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} <br> 5 – 4; 3 – 2<br> [[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{ту|Қазақстан}} | rowspan="4" | [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} <br> 6 – 6; (п. 5 – 4)<br> [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} |- |[[АЕК (футзал клубы)|'''АЕК''']] {{ту|Грекия}} <br> 0 – 11; 3 – 8<br> [[Спортинг (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}} |- |[[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|'''Спортинг-Андерлехт''']] {{ту|Бельгия}} <br> 3 – 7; 3 – 5<br> [[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{ту|Қазақстан}} | rowspan="2" |[[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} <br> 4 – 3; 4 – 7<br> [[Бенфика (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}}]] |- |[[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|'''Луксол Сент-Эндрюс''']] {{ту|Мальта}} <br> 1 – 9; 1 – 5 <br> [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] [[Санат:2026 жылғы спорт]] 8ifp4tmb6ckn3gu3n3bn6pc2hwyjx02 3605151 3605145 2026-05-15T07:32:54Z Ashina 7704 /* Финалдық кезең */ 3605151 wikitext text/x-wiki {{Ұлттық чемпионат |атауы1 = Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы |атауы = 2025-2026 маусым |логотипі = UEFA Futsal Champions League logo.png |уақыты = 7–10 Мамыр, 2026 |қатысушылар саны = 56 (52 елден) |қалалар = [[Пезаро]], {{Байрақ|Италия}} |стадиондар = Vitrifrigo Arena |чемпион = |рет = |2 орын = |3 орын = |дублёрлер = |халықаралық турнир 1 = |халықаралық турнир 1 командалар = |халықаралық турнир 2 = |халықаралық турнир 2 командалар = |шыққан командалар = |шығып кеткен командалар = |жаңа клубтар = |ойналған ойындар саны = |голдар саны = |бомбардир = |бголдар = |үздік қақпашы = |қақпашының нәтижесі = |ең үлкен үйдегі жеңіс = |ең үлкен қонақтағы жеңіс = |ірі есеп = |жеңістер сериясы = |жеңіліссіз сериясы = |жеңіссіз сериясы = |жеңілгендер сериясы = |келушілер_саны = |ең жақсы ойыншы = |ең жақсы ойыншы нұсқа 1 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 2 = |ең жақсы ойыншы нұсқа 3 = |ең жақсы ойыншы 1 = |ең жақсы ойыншы 2 = |ең жақсы ойыншы 3 = |алдыңғы сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2024-25|2024-2025]]|келесі сезон = [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы 2026-27|2026-2027]]}} '''2026 жылғы УЕФА футзал чемпиондар лигасы''' — [[УЕФА]] ұйымдастырған клубтық [[футзал]] турнирінің финалдық кезеңі. Бұл жарыс 2025/26 маусымының қорытындысы ретінде өтті. Финалдық кезең бұрынғыдай төрт клубтың қатысуымен өтеді, ал 2026 жылғы шешуші ойындар [[Италия|Италияның]] [[Пезаро]] қаласында өтеді. == Тарихы == === Форматтың жаңаруы === 2025/26 маусымынан бастап УЕФА футзал чемпиондар лигасы жаңа жүйе бойынша өтеді. Алдын ала және негізгі раундтар бұрынғыдай мини-турнир форматында ұйымдастырылса, одан кейін екі жаңа кезең — '''1/8''' және '''1/4 финалдар''' енгізіледі. Бұл сатылар екі ойыннан (үйде және сырт алаңда) тұрады. 2025 жылдың 2 сәуірінде УЕФА Атқару комитеті бекіткен жаңа турнир форматы футзал чемпиондар лигасының құрылымын түбегейлі өзгертеді. Жаңа жүйе бұрын қолданылған '''элиталық раундты''' (16 команда қатысатын) алмастырады. Бұрын осы кезеңнің қорытындысы бойынша төрт команда анықталып, олар бір аренада финалдық турнирде чемпиондық үшін таласатын. Жаңа формат бойынша турнирдің үздік 16 клубтарының әрқайсысы, тек бұрынғыдай төрт мини-турнир иелері ғана емес, жарыстың соңғы кезеңдерінде өз алаңында кем дегенде бір матч өткізу мүмкіндігіне ие болады. === Іріктеу === 2024 жылдың сәуір айының соңындағы рейтинг бойынша үздік төрт ұлттық қауымдастық ([[Португалия]], [[Испания]], [[Қазақстан]] және [[Украина]]) турнирге екі-екі клубтан қатысады<ref>{{Cite web|title=Рейтинг УЕФА|url=https://ru.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/futsal/}}</ref>. Қалған қауымдастықтар бір-бір клубтан жолдама алады. Қолданыстағы чемпион — Пальма клубы, сондай-ақ рейтингте 1–11 және 16–19 орындардағы командалар жарысты '''негізгі раундтан''' бастап, А жолы бойынша ойнайды. Қалған командалар '''алдын ала раундтан''' немесе В жолымен негізгі кезеңнен бастайды<ref>{{Cite web|title=Лига чемпионов по футзалу-2025/26. Формат и календарь|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/0299-1dbfc8ad6a49-1ca52811ba80-1000--%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0-%D1%87%D0%B5/}}</ref>. 1/8 финал кезеңінде жеребе кезінде командалар екі себетке бөлінеді: * '''бірінші себетке''' – В жолы топтарының жеңімпаздары және А жолы топтарында үшінші орын алған командалар, * '''екінші себетке''' – А жолы топтарының жеңімпаздары мен екінші орын иегерлері енгізіледі. Жеребе барысында әртүрлі себеттерден жұптар құрастырылады. Әр жұп екі матчтан тұрады – үй және сырт алаң ойындары. Бірінші себеттегі командалар (В жолының жеңімпаздары және А жолының үшіншілері) алғашқы матчтарын өз алаңында өткізеді. Сонымен қатар, дәл осы 1/8 финалдың жеребесі кезінде барлық келесі плей-офф кезеңдерінің жұптық кестесі де анықталады. == Турнир кестесі == === Алдын ала раунд (2025 жылғы 26–31 тамыз) === * Бұл кезеңге рейтингтің төменгі бөлігіндегі клубтар қатысады (нақты саны турнирге қатысу өтінімдерінен кейін анықталады). * Командалар төрт немесе қажет болған жағдайда үш құрамнан тұратын топтарға бөлінеді. * Барлық ойындар бір аренада өтеді. * Себелеу (посев) клубтардың рейтингіне байланысты жүргізіледі, ал турнир иелері жеке себетке орналастырылады. * Әр топтың жеңімпаздары '''негізгі раундқа''' өтеді. === Негізгі раунд (2025 жылғы 28 қазан – 2 қараша) === ===== А жолы ===== * Бұл жолмен '''қолданыстағы чемпион Palma''', рейтинг бойынша келесі 11 үздік клуб және 16–19 орындардағы командалар қатысады. * Командалар төрт топқа бөлінеді, әр топта төрт командадан. * Төрт клуб алдын ала иелері ретінде тағайындалады және жеке себетке енгізіледі. * Бір елдің өкілдері бір топқа түсе алады. * Әр топтан үздік үш команда 1/8 финалға шығады. ===== В жолы ===== * Бұл жолға рейтингте 12–15 орындардағы клубтар және 20-орыннан төмен орналасқан кейбір командалар (қатысушылар санына қарай), сондай-ақ алдын ала раундтың жеңімпаздары қатысады. * Барлығы 16 команда төрт топқа бөлінеді, әр топтың иесі алдын ала анықталады. * Әр топтың жеңімпазы 1/8 финалға өтеді. === 1/8 финал (2025 жылғы 24 қараша және 5 желтоқсан) === * Бұл кезең екі матчтан тұрады — үй және сырт алаң. * В жолының жеңімпаздары мен А жолының топтарында үшінші орын алған командалар, А жолының жеңімпаздары мен екінші орын иелеріне қарсы ойнайды. * А жолының үздік командалары жеребеде «сеяныйлар» болып есептеледі және алғашқы ойынды сырт алаңда өткізеді. * 1/8 финал жеребесі 6 қарашада өтеді және ол барлық кейінгі плей-офф кезеңдерінің жұптарын да анықтайды. === 1/4 финал (2026 жылғы 23 ақпан және 6 наурыз) === Ширек финалда да екі ойын өткізіледі – өз алаңында және сыртта. Бұл кезеңнің жеңімпаздары '''финалдық турнирге''' өтеді, ол дәстүр бойынша бір аренада өтеді және төрт үздік команданың қатысуымен ұйымдастырылады. === Финалдық турнир (2026 жылғы 7/8 және 9/10 мамыр) === * Финалдық кезең төрт команданың қатысуымен өтеді. * Жартылай финалдар 7 немесе 8 мамырда, ал финал және үшінші орын үшін матч екі күннен кейін өтеді. * Финалды қабылдайтын қала — Пезаро (Италия). == Қатысушылар == Турнирдің негізгі раунд ойындарының жеребесі 2025 жылғы 3 шілде күні УЕФА-ның бас пәтерінде өтті. Қазақстан атынан чемпион Қайрат пен вице-чемпион Семей клубтары қатысады. Плей-офф кезеңіне өту үшін топта үшінші орыннан жоғапы болуы керек<ref>{{Cite web|title=Определились соперники «Кайрата» и «Семея» в Лиге чемпионов по футзалу|url=https://kz.kursiv.media/2025-07-03/mlts-opredelilis-soperniki-kajrata-i-semeya-v-lige-chempionov-po-futzalu/}}</ref>. === '''Алдын ала раунд жеребесі''' === УЕФА Атқару комитетінің тиісті шешімдеріне сәйкес, жеребе тарту кезінде келесі қауымдастықтардың командалары бір топқа түспеуі тиіс болды: {{ту|Армения}} — {{ту|Әзербайжан}}, {{ту|Косово}} — {{ту|Сербия}}, {{ту|Украина}} — {{ту|Беларусь}} * Командалар сегіз топқа, әрқайсысы төрт клубтан бөлінді. * Рейтингке сәйкес, командалар төрт себетке (посев позициясына) бөлінді. * Алдын ала раундта ойынды бастайтын сегіз клуб шағын турнирлердің иесі ретінде алдын ала таңдалды және топтарға жеке бөлінді. * Әр топтың жеңімпазы Негізгі раундқа '''B''' бойынша өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Алдын ала раундтағы іріктеу себеттері (Футзалдан УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''1-себет (Турнир иелері)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''2-себет (рейтинг 48-55 )''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''3-себет (рейтинг 40-47)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''4-себет (рейтинг 32-39)''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |'''5-себет (рейтинг 24-31)''' |- |{{ту|Босния және Герцеговина}} «Бубамара» |{{ту|Англия}} «Болтон» |{{ту|Эстония}} «Таллин» |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Словения}} «Врхника» |- |{{ту|Солтүстік Македония}} «Форца» |{{ту|Сан-Марино}} «Мурата» |{{ту|Грузия}} КМУ |{{ту|Ирландия}} «Блу Мэджик» |{{ту|Әзербайжан}} «Араз» |- |{{ту|Грекия}} АЕК |{{ту|Уэльс}} «Кардифф» |{{ту|Шотландия}} «Солтайрс» |{{ту|Черногория}} «Байо Пивлянин» |{{ту|Нидерланд}} «Тайгерс Рурмонд» |- |{{ту|Швеция}} «Бурос» |{{ту|Бельгия}} «Спарта Белфаст» |{{ту|Норвегия}} «Шармтроллан» |{{ту|Германия}} «Вайлимдорф» |{{ту|Армения}} «Ереван» |- |{{ту|Аустрия}} «Люти Крайишничи» |{{ту|Исландия}} «Исбьорнинн» |{{ту|Андорра}} «Энкамп» | |{{ту|Беларусь}} «ВитЭн» |- |{{ту|Болгария}} «Левски» |{{ту|Гибралтар}} «Еуропа» | | |{{ту|Венгрия}} «Веспрем» |- |{{ту|Молдова}} «Клик» |{{ту|Израиль}} «Маккаби» Нетания | | |{{ту|Дания}} «Йорринг» |- |{{ту|Албания}} «Влазния» |{{ту|Түркия}} «Вангелю» | | | |} {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — алдын ала кезең''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ A ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ B ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ C ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ D ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ E ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ F ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ G ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:12.5%" |Топ H |- |{{ту|Армения}} Ереван |{{ту|Нидерланд}} Тайгерс Рурмонд |{{ту|Словения}} Врхника |{{ту|Дания}} Йорринг |{{ту|Беларусь}} ВитЭн |{{ту|Әзербайжан}} Араз |{{ту|Босния және Герцеговина}} Бубамара |{{ту|Венгрия}} Веспрем |- |{{ту|Солтүстік Македония}} Форца |{{ту|Черногория}} Байо Пивлянин |{{ту|Швеция}} Бурос |{{ту|Кипр}} АЕЛ |{{ту|Германия}} Вайлимдорф |{{ту|Аустрия}} Люти Крайшничич |{{ту|Ирландия}} Блу Мэджик |{{ту|Грекия}} АЕК |- |{{ту|Андорра}} Энкамп |{{ту|Албания}} Влазния |{{ту|Эстония}} Таллин |{{ту|Молдова}} Клик |{{ту|Болгария}} Левски София |{{ту|Шотландия}} Солтайрс |{{ту|Грузия}} KMY |{{ту|Норвегия}} Шармтроллан |- |{{ту|Сан-Марино}} Мурата |{{ту|Исландия}} Исбьорнинн |{{ту|Түркия}} Вангелю |{{ту|Израиль}} Маккаби Нетания |{{ту|Гибралтар}} Еуропа |{{ту|Бельгия}} Спарта Белфаст |{{ту|Уэльс}} Кардифф |{{ту|Англия}} Болтон |} '''Матчтар''' 26–31 тамыз аралығында өтеді. '''Жеңімпаздар''' негізгі раундқа '''B жолы''' бойынша шығады. === Негізгі раунд ойындарының жеребесі === ==== B жолы ==== * Бұл жолмен рейтингте 12–15 және 20–23 орындардағы командалар, сондай-ақ алдын ала раундтың сегіз жеңімпазы қатысады. * 16 команда төрт топқа (5–8 топтар) бөлінді. * Негізгі раундтың Путь B бойынша бір команда шағын турнирдің иесі ретінде алдын ала тағайындалды. Бұл командалар үшін жеребе бөлек өткізілді. * Бір қауымдастықтың клубтары бір топқа түсе алады. * Путь B топтарының жеңімпаздары 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''B жолы — іріктеу себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |6-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |7-себет (жеңімпаздар) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |8-себет (рейтинг 20-23) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |9-себет (рейтинг 12-15) |- |{{ту|Италия}} «Катания» |A тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Люксембург}} «Дифферданж» |{{ту|Румыния}} «Юнайтед Галац» |- | |B тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Швейцария}} «Минерва» |{{ту|Словакия}} «Лученец» |- | |C тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Украина}} «Аврора» |{{ту|Украина}} «Хит» |- | |D тобының жеңімпазы алдын ала раундтан |{{ту|Финляндия}} «Акаа» | |- | |E тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |F тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |G тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |- | |H тобының жеңімпазы алдын ала раундтан | | |} Топтар 6, 7 және 8 алаң иесіз қалыптасты. Бұл топтарға түскен клубтар алдын ала раунд аяқталғаннан кейін және 4 қыркүйектен кешіктірмей шағын турнирлерді қай қалада өткізу туралы өзара келісе алады. Егер келісімге келмесе, келесі күні УЕФА жеребе арқылы иелерді анықтайды. ==== A жолы ==== * Бұл жолмен турнирдің қазіргі чемпионы {{ту|Испания}} «Пальма», ең жоғары коэффициентке ие келесі 11 клуб және 16–19 орындардағы клубтар қатысады. * Коэффициенттерге сәйкес клубтар төрт позицияға бөлінді. * Төрт клуб шағын турнирлердің иелері ретінде алдын ала тағайындалды және өз посев позицияларын сақтады. * Әр топтағы үздік үш команда 1/8 финалға өтеді. {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''A жолы — себеттері''' ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |10-себет (иелер) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |11-себет (рейтинг 16-19) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |12-себет (рейтинг 8-11) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |13-себет (рейтинг 4-7) ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:20%" |14-себет (рейтинг 1-3) |- |{{ту|Испания}} «Пальма» (чемпион) |{{ту|Литва}} «Кауно Жалгирис» |{{ту|Франция}} «Этуаль» |{{ту|Қазақстан}} «Қайрат» |{{ту|Португалия}} «Спортинг» |- |{{ту|Хорватия}} «Ново Вриеме» |{{ту|Чехия}} «Хрудим» |{{ту|Сербия}} «Лозница-Град» |{{ту|Бельгия}} «Спортинг-Андерлехт» |{{ту|Португалия}} «Бенфика» |- |{{ту|Польша}} «Пяст» |{{ту|Косово}} «Приштина 01» | |{{ту|Қазақстан}} «Семей» |{{ту|Испания}} «Картахена» |- |{{ту|Мальта}} «Луксол Сент-Эндрюс» | | |{{ту|Латвия}} «Рига» | |} == Негізгі раунд ойындары == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" |+'''Футзал бойынша УЕФА чемпиондар лигасы 2025/26 — Негізгі раунд''' ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''A жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 1 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 2 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 3 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 4 |- |{{ту|Испания}} Картахена |{{ту|Испания}} '''Пальма''' (алаң иесі) |{{ту|Португалия}} Бенфика |{{ту|Португалия}} Спортинг |- |{{ту|Бельгия}} Спортинг-Андерлехт |{{ту|Қазақстан}} Семей |{{ту|Латвия}} Рига |{{ту|Қазақстан}} Қайрат |- |{{ту|Польша}} '''Пяст''' (алаң иесі) |{{ту|Франция}} Этуаль |{{ту|Сербия}} Лозница-Град |{{ту|Хорватия}} '''Ново Вриеме''' (алаң иесі) |- |{{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |{{ту|Чехия}} Хрудим |{{ту|Мальта}} '''Луксол Сент-Эндрюс''' (алаң иесі) |{{ту|Косово}} Приштина 01 |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтан үздік үш команда''' 1/8 финалға шығады. ---- {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:left; font-size:90%" ! colspan="4" style="background:#bcd0f3; text-align:center" |'''B жолы''' |- ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 5 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 6 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 7 ! style="background:#dce6f2; text-align:center; width:25%" |Топ 8 |- |{{ту|Италия}} Катания |{{ту|Словакия}} Лученец |{{ту|Румыния}} Юнайтед Галац |{{ту|Украина}} Хит |- |{{ту|Финляндия}} Акаа |{{ту|Швейцария}} Минерва |{{ту|Люксембург}} Дифферданж |{{ту|Украина}} Аврора |- |алдын ала раунд кезеңінен Е тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен G тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен F тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен C тобының жеңімпазы |- |алдын ала раунд кезеңінен H тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен D тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен B тобының жеңімпазы |алдын ала раунд кезеңінен А тобының жеңімпазы |} '''Матчтар''' 28 қазан – 2 қараша аралығында өтеді. '''Әр топтың жеңімпазы''' 1/8 финалға шығады. === 1-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''1-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида |3 |2 |1 |0 |9 |0 |9 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Польша}} Пяст Гливице |3 |2 |1 |0 |5 |2 |3 |7 |+ |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт |3 |1 |0 |2 |5 |6 |−1 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис |3 |0 |0 |3 |1 |12 |−11 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 5–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице [[Польша]] | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 30 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | есеп = 1–2 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 31 қазан 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | есеп = 3–1 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Литва}} Кауно Жалгирис | команда2 = {{ту|Бельгия}} Спортинг Андерлехт | есеп = 0–4 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} {{Матч туралы есептеме | мерзімі = 2 қараша 2025 | команда1 = {{ту|Польша}} Пяст Гливице | команда2 = {{ту|Испания}} Картахена Коста Калида | есеп = 0–0 | стадион = PreZero Arena Gliwice | төрешілер = | орын = Гливице {{ту|Польша}} | көрермендер = }} === 2-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''2-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Испания}} Пальма |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Қазақстан}} Семей |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"|{{ту|Франция}} Этуаль |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Чехия}} Хрудим |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Семей {{ту|Қазақстан}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=9:5|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Пальма {{ту|Испания}}|есеп=1:2|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Этуаль {{ту|Франция}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=4:3|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Хрудим {{ту|Чехия}}|есеп=3:1|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Хрудим {{ту|Чехия}}|команда2=Этуаль {{ту|Франция}}|есеп=1:6|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Пальма {{ту|Испания}}|команда2=Семей {{ту|Қазақстан}}|есеп=7:4|стадион=Сон-Мош спорт сарайы|төрешілер=|орын=Пальма-де-Мальорка {{ту|Испания}}|көрермендер=}} === 3-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''3-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Бенфика |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Латвия}} Рига |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Сербия}} Лозница-Град |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Мальта}} Луксол Сент-Эндрюс |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бенфика {{ту|Португалия}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=9:0}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:1}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Рига {{ту|Латвия}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=4:4}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лозница-Град {{ту|Сербия}}|команда2=Рига {{ту|Латвия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=0:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Луксол Сент-Эндрюс {{ту|Мальта}}|команда2=Бенфика {{ту|Португалия}}|стадион=Таль-Ро университетінің спортзалы|орын=Гзира {{ту|Мальта}}|есеп=1:6}} === 4-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''4-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Португалия}} Спортинг |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Қазақстан}} Қайрат |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="background:#ccffcc; text-align:left;"| {{ту|Хорватия}} Ново Вриеме |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |- |style="text-align:left;" |{{ту|Косово}} Приштина 01 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Спортинг {{ту|Португалия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=19:1}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=3:2}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=2:7}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Приштина {{ту|Косово}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=6:7}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Приштина {{ту|Косово}}|команда2=Қайрат {{ту|Қазақстан}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=1:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Ново Вриеме {{ту|Хорватия}}|команда2=Спортинг {{ту|Португалия}}|стадион=Қалалық спорт орталығы|орын=Макарска {{ту|Хорватия}}|есеп=0:4}} === 5-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''5-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Грекия}} АЕК |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Катания |3 |2 |1 |0 |18 |7 | |7 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Финляндия}} Акаа |3 |1 |0 |2 |9 |15 |−6 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Германия}} Вайлимдорф |3 |0 |0 |3 |3 |19 |−16 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Акаа {{ту|Финляндия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=2:6}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Катанья {{ту|Италия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=1:6}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=АЕК {{ту|Грекия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=0:4}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=3:3}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=АЕК {{ту|Грекия}}|команда2=Вайлимдорф {{ту|Германия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:2}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=2 қараша 2025|команда1=Катанья {{ту|Италия}}|команда2=Акаа {{ту|Финляндия}}|стадион=Палакатания спорт кешені|орын=Катанья {{ту|Италия}}|есеп=9:3}} === 6-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''6-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Дания}} Хьорринг |3 |2 |0 |1 |13 |18 |−5 |6 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Черногория}} Буба Мара |3 |1 |1 |1 |13 |9 |4 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Италия}} Минерва |3 |1 |1 |1 |9 |9 |0 |4 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словакия}} Лученец |3 |1 |0 |2 |9 |8 |1 |3 |+ |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Минерва {{ту|Швейцария}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=4:5|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Лученец {{ту|Словакия}}|есеп=0:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=1:1|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Йорринг {{ту|Дания}}|есеп=2:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Йорринг {{ту|Дания}}|команда2=Бубамара {{ту|Босния және Герцеговина}}|есеп=4:12|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Лученец {{ту|Словакия}}|команда2=Минерва {{ту|Швейцария}}|есеп=3:4|стадион=Спорттық холл|орын=Лученец {{ту|Словакия}}}} === 7-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''7-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" | {{ту|Әзербайжан}} Араз |3 |2 |1 |0 |7 |5 |2 |7 |+2 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Нидерланд}} Тайгерс Роормонд |3 |2 |0 |1 |14 |9 |5 |6 |+5 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Румыния}} Юнайтед Галаți |3 |1 |0 |2 |8 |11 |−3 |3 |- | style="text-align:left;" | {{ту|Люксембург}} Дифферданж |3 |0 |1 |2 |12 |16 |−4 |1 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=5:8|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|есеп=2:1|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Араз {{ту|Әзербайжан}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=2:2|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|есеп=1:4|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Тайгерс Рурмонд {{ту|Нидерланд}}|команда2=Араз {{ту|Әзербайжан}}|есеп=2:3|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Юнайтед Галац {{ту|Румыния}}|команда2=Дифферданж {{ту|Люксембург}}|есеп=6:5|стадион=Дунэря|орын=Галац {{ту|Румыния}}}} === 8-топ === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center; font-size:90%" |+'''8-топ (A жолы)''' ! style="width:25%; text-align:left;" | Команда ! style="width:8%;" | Ойын ! style="width:8%;" | Жеңіс ! style="width:8%;" | Тең ! style="width:8%;" | Жеңіліс ! style="width:10%;" | Соғылған ! style="width:10%;" | Жіберілген ! style="width:10%;" | Айырма ! style="width:8%;" | Ұпай |- | style="background:#ccffcc; text-align:left;" |{{ту|Украина}} ХИТ |3 |3 |0 |0 |17 |3 |14 |9 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Украина}} КФК Киев |3 |1 |1 |1 |12 |7 |5 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Словения}} Врхника |3 |1 |1 |1 |7 |6 |1 |4 |+ |- | style="text-align:left;" | {{ту|Латвия}} Форка |3 |0 |0 |3 |4 |24 |−20 |0 |} ==== 1-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=29 қазан 2025|команда1=Хит {{ту|Украина}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=10:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Врхника {{ту|Словения}}|есеп=2:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 2-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=30 қазан 2025|команда1=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=0:5|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=31 қазан 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|есеп=4:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} ==== 3-тур ==== {{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Форца {{ту|Солтүстік Македония}}|команда2=FC Aurora Team {{ту|Украина}}|есеп=0:10|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}}{{Матч туралы есептеме|мерзімі=1 қараша 2025|команда1=Врхника {{ту|Словения}}|команда2=Хит {{ту|Украина}}|есеп=1:2|стадион=Словен спорт кешені|орын=[[Любляна]] {{ту|Словения}}}} == Плей-офф == 2025 жылғы 30 қазанда футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасының 2025/26 маусымындағы плей-офф кезеңінің жеребесі өтті. Финалдық кезеңге дейінгі турнирлік кесте анықталды. Финалдық кезең 2026 жылғы 8 және 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтті.<ref name=":0">{{Cite web|title=Жеребьевки 1/8 и ¼ финала. Ньон - четверг 6 ноября 2025, 18:00|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/draws/2026/2002150/}}</ref> 1/8 финалға шыққан командалар екі себетке бөлінді. {| class="wikitable" |+ !1-себет !2-себет |- |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңінде үшінші орын алған төрт команда және B жолының негізгі кезеңінің төрт жеңімпазы енді.<ref name=":0" /> * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} |Бұл себетке А жолының негізгі кезеңіндегі топ жеңімпаздары мен екінші орын алған командалар кірді.<ref name=":0" /> * [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} * [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} |} * === Жеребе рәсімі === 1/8 финал матчтары 2025 жылғы 24 қараша мен 5 желтоқсанда өтеді.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|title=UEFA FUTSAL CHAMPIONS LEAGUE 2025/26. Round of 16 and Quarter-Finals - Draw Procedure. Nyon, 6 November 2025|url=https://editorial.uefa.com/resources/029f-1f1d5fa41f1d-a48de3fe047c-1000/draw_procedure_r16_qf_ufcl.pdf}}</ref> Алдымен 1-себеттегі клубтар таңдалды. Олар 1/8 финалдағы алғашқы матчтарды өз алаңында өткізетін командалар ретінде бекітілді. Командалар жеребе ретімен 1-жұптан 8-жұпқа дейін орналастырылды.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Одан кейін 2-себеттегі клубтар таңдалып, әрқайсысы сәйкес жұптарға қосылды. Бұл командалар алғашқы матчтарын сырт алаңда өткізеді.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === 1/8 финал === Алғашқы матчтар 2025 жылғы 24 қарашада, жауапты кездесулер 5 желтоқсанда өтті. <ref name=":0" /><ref name=":1" /> * [[Йорринг (футзал клубы)|Йорринг]] {{байрақ|Дания}} — [[Этуаль (футзал клубы)|Этуаль]] {{байрақ|Франция}} * [[Семей (футзал клубы)|Семей]] {{байрақ|Қазақстан}} — [[Пяст (футзал клубы)|Пяст]] {{байрақ|Польша}} * [[ХИТ (футзал клубы)|ХИТ]] {{байрақ|Украина}} — [[Пальма (футзал клубы)|Пальма]] {{байрақ|Испания}} * [[Приштина 01 (футзал клубы)|Приштина 01]] {{байрақ|Косово}} — [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{байрақ|Латвия}} * [[Араз (футзал клубы)|Араз]] {{байрақ|Әзербайжан}} — [[Бенфика (футзал клубы)|Бенфика]] {{байрақ|Португалия}} * [[АЕК (футзал клубы)|АЕК]] {{байрақ|Грекия}} — [[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]] {{байрақ|Португалия}} * [[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|Спортинг-Андерлехт]] {{байрақ|Бельгия}} — [[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] {{байрақ|Қазақстан}} * [[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|Луксол Сент-Эндрюс]] {{байрақ|Мальта}} — [[Картахена (футзал клубы)|Картахена]] {{байрақ|Испания}} === Ширек финал === Ширек финалдың алғашқы матчтары 2026 жылғы 23 ақпанда, жауапты ойындар 6 наурызда өтті.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Финалдық кезең === Жартылай финалдар 2026 жылғы 8 мамырда, ал финал мен үшінші орын матчы 10 мамырда Италияның Пезаро қаласында өтеді. Финалдық кезеңге төрт команда қатысады.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%;" ! style="width:25%;" | 1/8 финал<ref name=":2">{{Cite web|title=Результаты и расписание|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/fixtures-results/#/d/2026-03-06}}</ref> ! style="width:25%;" | Ширек финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Жартылай финал<ref name=":2" /> ! style="width:25%;" | Финал<ref name=":2" /> |- |[[Йорринг (футзал клубы)|'''Йорринг''']] {{ту|Дания}} <br> 1 – 4; 4 – 7 [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту |Франция}} | rowspan="2" |[[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] '''{{ту|Испания}}''' 1 – 0; 7 – 4 [[Рига (футзал клубы)|Рига]] {{ту|Латвия}} | rowspan="4" | [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}}<br> 3 – 3; (п. 5 – 6) [[Спортинг (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}} | rowspan="8" | '''[[Спортинг (футзал клубы)|Cпортинг]]''' {{ту|Португалия}}<ref>{{Cite web|title="Спортинг" поднимает трофей футзальной Лиги чемпионов|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/video/02a5-2098090a60bc-db3e6f2205ff-1000--спорти/}}</ref><br> 2 – 0 [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} '''3-орын''' [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}}<br> 3 – 3 (п. 5 – 4) [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} |- |[[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{ту|Қазақстан}} <br> 3 – 3; 5 – 3 [[Пяст (футзал клубы)|'''Пяст''']] {{ту|Польша}} |- |[[ХИТ (футзал клубы)|'''ХИТ''']] {{ту|Украина}} <br> 2 – 2; 2 – 4 [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} | rowspan="2" |[[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{ту|Қазақстан}}<br> 1 – 4; 4 – 7 [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} |- |[[Приштина 01 (футзал клубы)|'''Приштина 01''']] {{ту|Косово}} <br> 3 – 3; 1 – 8 [[Рига (футзал клубы)|'''Рига''']] {{ту|Латвия}} |- |[[Араз (футзал клубы)|'''Араз''']] {{ту|Әзербайжан}} <br> 0 – 9; 2 – 4 [[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}} | rowspan="2" |[[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}}<br> 5 – 4; 3 – 2 [[Семей (футзал клубы)|'''Семей''']] {{ту|Қазақстан}} | rowspan="4" | [[Пальма (футзал клубы)|'''Пальма''']] {{ту|Испания}} 6 – 6; (п. 5 – 4) [[Этуаль (футзал клубы)|'''Этуаль''']] {{ту|Франция}} |- |[[АЕК (футзал клубы)|'''АЕК''']] {{ту|Грекия}} <br> 0 – 11; 3 – 8 [[Спортинг (футзал клубы)|'''Спортинг''']] {{ту|Португалия}} |- |[[Спортинг-Андерлехт (футзал клубы)|'''Спортинг-Андерлехт''']] {{ту|Бельгия}} <br> 3 – 7; 3 – 5 [[Қайрат (футзал клубы)|'''Қайрат''']] {{ту|Қазақстан}} | rowspan="2" |[[Бенфика (футзал клубы)|'''Бенфика''']] {{ту|Португалия}}<br> 4 – 3; 4 – 7 '''[[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]]''' {{ту|Португалия}} |- |[[Луксол Сент-Эндрюс (футзал клубы)|'''Луксол Сент-Эндрюс''']] {{ту|Мальта}} <br> 1 – 9; 1 – 5 [[Картахена (футзал клубы)|'''Картахена''']] {{ту|Испания}} |} === '''Турнир командасы''' === * Зики ("[[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]]")<ref name=":3">{{Cite web|title=Команда турнира в футзальной Лиге чемпионов УЕФА-2025/26|url=https://ru.uefa.com/uefafutsalchampionsleague/news/02a5-2099b18ab97b-17ae1e369d77-1000--команд/}}</ref> * Бернарду Пасо ("[[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]]")<ref name=":3" /> * Томаш Пасо ("[[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]]")<ref name=":3" /> * Давид Пенья ("[[Пальма (футзал клубы)|Пальма]]")<ref name=":3" /> * Фелипе Валерио ("[[Спортинг (футзал клубы)|Спортинг]]")<ref name=":3" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Футзалдан УЕФА Чемпиондар лигасы]] [[Санат:2026 жылғы спорт]] aav8skxaphjl7esto1l2d1w5e3y8mug 0 766390 3604955 3511662 2026-05-14T13:40:05Z Nurken 111493 /* Тарихы */ 3604955 wikitext text/x-wiki '''Байқау комедиясы''' ({{lang-en|Observational comedy}}) — күнделікті өмір қырларына, әсіресе оның кішкене ғана егжей-тегжейлерге және бүкіл адамға ортақ нәрселеріне негізделген [[әзіл]] түрі.<ref>{{кітап|авторы=Sankey, Jay |жыл=1998 |тақырыбы=Zen and the Art of Stand-Up Comedy |баспасы=Routledge |беттері=53}}</ref><ref name="Double2014">{{кітап|авторы=Double, Oliver |жыл=2014 |тақырыбы="Observational comedy". In: Getting the Joke: The Inner Workings of Stand-Up Comedy (2nd ed.) |орны=London |баспасы=Methuen Drama |беттері=208}}</ref> Байқау комедиясында [[комик]]тер бүкіл аудитория танитын, бірақ жиі талқыламайтын нәрселер жайлы қалжыңдайды, оларды «байқайды».<ref name="Double2014" /> == Тарихы == Байқау комедиясы [[Америка Құрама Штаттары]]нда 1950 жылдары танымал болды делінсе де,<ref name="Double">{{cite book |last=Double |first=Oliver |title=Getting the Joke: The Inner Workings of Stand-Up Comedy |date=2014 |publisher=Methuen Drama |isbn=978-1408174609 |edition=2nd |location=London |page=208 |contribution=Observational comed}}</ref> ұқсас комедия біраздан бері де бар деген пікірлер айтылады.<ref>{{cite book|last=Byrne|first=John|title=Writing Comedy|date=2012|publisher=Methuen Drama|location=London|isbn=978-1408146453|page=10|edition=4th|language=en}}</ref> [[Шелли Берман]] байқау комедиясының алғаш жол салушысы делінеді.<ref name="Double" /> Өзге ұқсас ықпалды комиктер қатарында [[Джордж Карлин]]<ref>{{cite magazine |last=Zoglin |first=Richard |date=2008-06-23 |title=How George Carlin Changed Comedy |magazine=[[Time]] |url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1817192,00.html |quote=His influence can be seen everywhere from the political rants of Lewis Black to the observational comedy of Jerry Seinfeld. |language=en}}</ref> мен [[Джерри Сайнфелд]] айтылады.<ref name="Herring Caulfield">{{cite news |author=Herring, Richard; Caulfield, Jo |date=2008-09-21 |title=The comedian's toolbox |url=https://www.theguardian.com/books/2008/sep/22/comedy4 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Here are Jerry Seinfeld's 10 funniest jokes|url=https://nypost.com/2014/04/17/here-are-jerry-seinfelds-10-funniest-jokes/ |work=[[New York Post]] |date=2014-04-17 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last=Zinoman |first=Jason |date=2012-10-14 |title=On Stage, a Comic's Still at Home |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2012/10/15/arts/jerry-seinfeld-is-still-at-home-doing-stand-up.html |language=en}}</ref> [[Қазақстан]]дағы байқау комедиясының пионері деп [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов|Тұрсынбек Қабатов]]ты, әсіресе жеке концерттерін, айтсақ болады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Комедия жанрлары]] [[Санат:Бақылау]] [[Санат:Стендап-камеди]] i0urkt57xyxkgf83ymc516gxnlr3rhg 0 767520 3605084 3536282 2026-05-15T03:58:15Z HiOne'kazakh 178185 "Азиялық" – "оңтүстік азиялық"-қа ауыста және екі сілтеме қостым 3605084 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = губернатор | Қазақша есімі = Зохран Мамдани | Шынайы есімі = Zohran Mamdani | Суреті = Zohran Mamdani 05.25.25 (b) (cropped).jpg | Атауы = Мамдани, 2025 жыл | Титулы = 112-[[Нью-Йорк мэрі]] | Ту = Flag of the Mayor of New York City.svg | Ту2 = Seal of New York City (B&W).svg | Басқара бастады = 1 қаңтар 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = [[Эрик Адамс]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Нью-Йорк штатының ассамблеясы|Нью-Йорк штаты ассамблеясы]]ның депутаты | Ту_2 = NYS Assembly Official Seal.png | Ту2_2 = Flag of New York.svg | Басқара бастады_2 = 1 қаңтар 2021 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = Аравелла Симотас | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Премьер_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = 18.10.1991 | Туған жері = {{туғанжері|Кампала|Кампалада}}, [[Уганда]] | Азаматтығы = {{Unbulleted list |{{байрақ|Уганда}} |{{байрақ|АҚШ}} }} | Қызмет еткен жылдары = | Атағы = | Әскер түрі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = Махмұд Мамдани | Анасы = Мира Наир | Жұбайы = {{marriage|Рама Дуваджи|2025}} | Балалары = | Династия = | Партиясы = [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] | Білімі = [[Боудин-колледж]] | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = Zohran Mamdani Signature.svg | Commons = Zohran Mamdani | Сайты = {{URL|https://www.zohranfornyc.com/}} | Марапаттары = }} '''Зохран Кваме Мамдани'''{{efn|{{lang-en|Zohran Kwame Mamdani}}, {{IPA|/zəˈ(h)rɑːn ˈkwɑːmeɪ məmˈdɑːni/}}, {{Audio|Zohran Kwame Mamdani pronunciation.oga|оқылуы}};<ref>{{Cite AV media |url=https://nyassembly.gov/mem/Zohran-K-Mamdani/video/22553/ |title=Zohran K. Mamdani – Assembly District 36 – Video |language=en |publisher=[[Нью-Йорк штатының ассамблеясы]] |date=2023-06-06 |accessdate=2025-06-26}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://youtube.com/watch?v=Esz9XzuzOo8&t=12s |title=New York for the Many {{!}} Zohran Mamdani (Vote June 23) |first=Zohran |last=Mamdani |time=00:12 |publisher=[[YouTube]] |date=2020-06-15 |accessdate=2025-06-27}}</ref> {{lang-hi|ज़ोहरान क्वामे ममदानी}},<ref name="Singh2025">{{cite web |last=Singh |first=Anshul |title=ज़ोहरान ममदानी: न्यूयॉर्क मेयर का चुनाव लड़ रहे भारतीय मूल के नेता कौन हैं? |url=https://www.bbc.com/hindi/articles/c07dz9298zgo |publisher=[[BBC News]] |accessdate=2025-06-27 |language=hi |date=2025-06-25}}</ref> {{lang-ur|{{Nastaliq|زہران کوامے ممدانی}}}},<ref>{{cite web |title=زہران ممدانی کے خلاف آن لائن نفرت میں اضافہ |url=https://www.dw.com/ur/%D8%B2%DB%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%92-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%93%D9%86-%D9%84%D8%A7%D8%A6%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1%D8%AA-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D9%81%DB%81/a-73066052 |publisher=[[Deutsche Welle]] |first=Shakoor |last=Rahim |language=ur |date=2025-06-27 |accessdate=2025-06-27}}</ref><ref>{{cite web |last=Dawshi |first=Bandar |title=نیویارک کی میئرشپ کے لیے ڈیموکریٹک امیدوار زہران ممدانی پر ٹرمپ کی کڑی تنقید |url=https://urdu.alarabiya.net/international/2025/06/26/%D9%86%DB%8C%D9%88%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D8%A6%D8%B1%D8%B4%D9%BE-%DA%A9%DB%92-%D9%84%DB%8C%DB%92-%DA%88%DB%8C%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%B9%DA%A9-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%DB%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1-%D9%B9%D8%B1%D9%85%D9%BE-%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%DA%91%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%82%DB%8C%D8%AF- |work=[[Al Arabiya]] |language=ur |date=2025-06-26 |accessdate=2025-06-28}}</ref> {{IPA|/zoɦˈɾaːn ˈkʋaːmeː məmˈdaːniː/}},<ref>{{cite AV media |date=2025-06-04 |title=Zohran explains Ranked Choice Voting in Urdu/Hindi |url=https://www.youtube.com/watch?v=NFGk6PtoBdw&t=98 |time=1:38 |language=ur |author=Zohran for NYC |publisher=[[YouTube]] |accessdate=2025-06-26}}</ref> есімі кейде урдуша {{lang|ur|{{Nastaliq|زوہران}}}},<ref>{{cite web|url=https://www.zohranfornyc.com/ur |title=زوہران ممدانی نیو یارک کے محنت کش طبقے کے لیے زندگی کی لاگت کم کرنے کے لئے میئر کے عہدے کے لیے دوڑ رہے ہیں۔ |language=ur |work=Zohran for NYC |accessdate=2025-06-26}}</ref> не {{lang|ur|{{Nastaliq|ظہران}}}}<ref>{{cite web |title='روٹی، کپڑا اور مکان': نیو یارک کے پہلے مسلم میئر بننے کے خواہشمند ظہران ممدانی ڈیموکریٹک امیدوار منتخب |url=https://www.bbc.com/urdu/articles/cp823y0rr03o |work=[[BBC News]] |publisher=[[BBC]] |language=ur |date=2025-06-23 |accessdate=2025-06-28}}</ref><ref>{{cite web |title=نیویارک میئر کا انتخاب، ڈیموکریٹک پارٹی کی جانب سے ظہران ممدانی کی نامزدگی |url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/ur/news/20250626_05/ |work=NHK World |publisher=NHK |language=ur |date=2025-06-26 |accessdate=2025-06-28}}</ref> деп жазылады.}} ([[18 қазан]] [[1991 жыл]], [[Кампала]], [[Уганда]]) — америкалық саясаткер, 2026 жылғы қаңтардан бергі [[Нью-Йорк мэрі]]. Мамдани — Нью-Йорктің тұңғыш [[мұсылман]], тұңғыш [[Миллениалдар|миллениал]], тұңғыш [[Оңтүстік Азия|оңтүстік азиялық]] мэрі. [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]] мен [[Америка демократиялық социалистері|Демократиялық социалистер]] мүшесі ретінде ол 2021 жылдан бері [[Нью-Йорк штатының ассамблеясы|Нью-Йорк штаты ассамблеясы]]нда депутат қызметін атқарған болатын. Ол ассамблеяда қаланың 36-округінің, яғни [[Куинс]]тегі [[Астория (Куинс)|Астория]] көршілестігінің өкілі болды. 2025 жылы ол [[Нью-Йорк]] мэрлігіне [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның үміткері болды да, 5 қарашада жеңіске жетті. Мамдани [[Кампала]], [[Уганда]]да туған. Әкесі-шешесі — академик Махмұд Мамдани мен кинематограф Мира Наир. Жанұясы Мамдани бес жаста болғанда [[Оңтүстік Африка Республикасы]]на көшсе, екі жылдан кейін [[Америка Құрама Штаттары]]нда тұратын болды. Мамдани [[Бронкс]]та бакалавриатын алды да, 2014 жылы [[Боудин-колледж]]ден африкатанушы атанды. Мамдани баспана мәселелері жөніндегі кеңесші мен [[хип-хоп]] музыкант болып жүріп, сайлауалды науқандарда кеңесші болып жұмыс істеді. 2020 жылы ол [[Нью-Йорк штатының ассамблеясы|Нью-Йорк штаты ассамблеясы]]ның депутаты атанды. 2022 және 2024 жылдары ол еш бақталастықсыз сол қызметіне қайта сайланды. 2024 жылғы қазанда өзін 2025 жылы [[Нью-Йорк]] мэрлігіне үміткерлігін ұсынатынын жария қылды. Мамданинің сайлауалды науқаны байлық теңсіздігіне, жоғары бағаға көп назар аударады. Демократиялық партия праймеризіндегі жеңісінен кейін ол [[Эндрю Куомо]]ға қарсы бәсекелесті де, соңында 5 қарашада Нью-Йорктің келесі мэрі болып ресми түрде сайланды. == Өмірінің ертерек кездері== Мамдани 1991 жылғы 18 қазанда [[Кампала]], [[Уганда]]да туған. Ол — академик Махмұд Мамдани мен кинематограф Мира Наирдің жалғыз баласы.<ref name=":0">{{Cite web |last=Kitunzi |first=Yahudu |date=June 7, 2025 |title=Mamdani's mayoral goal puts Uganda on the map |website=[[Daily Monitor|Monitor]] |access-date=June 7, 2025 |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mamdani-s-mayoral-goal-puts-uganda-on-the-map-5072356 |archive-date=June 9, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250609023734/https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/mamdani-s-mayoral-goal-puts-uganda-on-the-map-5072356 |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{cite web |last=Marcelo |first=Philip |date=2025-06-25 |title=Who is Zohran Mamdani? State lawmaker seeks to become New York City's first Muslim and Indian American mayor |url=https://apnews.com/article/nyc-mayoral-democratic-primary-zohran-mamdani-f87ea9d5b649cea8335ca7df6399c1f0 |accessdate=2025-06-27 |publisher=[[AP News]]}}</ref> Оның екінші есімі, Кваме, [[Гана]]ның тұңғыш президенті [[Кваме Нкрума]]ның құрметіне берілген болатын.<ref name="Jung-2025">{{Cite web |last=Jung |first=E. Alex |date=2025-05-20 |title=Zohran Mamdani Crashes the Party |language=en |url=https://nymag.com/intelligencer/article/zohran-mamdani-nyc-mayor-polls-campaign-momentum.html |url-access=subscription |accessdate=2025-06-05 |publisher=Intelligencer |language=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250520095713/https://nymag.com/intelligencer/article/zohran-mamdani-nyc-mayor-polls-campaign-momentum.html |date=2025-05-20}}</ref><ref name="Little Africa interview">{{cite web |last=Davids |first=Monah |date=2024-10-26 |title=Ugandan-Born Zohran Mamdani Announces Candidacy for Mayor of New York City |language=en |url=https://www.littleafricanews.com/zohran-mamdani-announces-candidacy-for-mayor-of-new-york-city/ |accessdate=2025-03-12 |publisher=Little Africa News}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250611163042/https://www.littleafricanews.com/zohran-mamdani-announces-candidacy-for-mayor-of-new-york-city/ |date=2025-06-11}}</ref> Мамдани әке-шешесінің екеуінің де шығу тегі — үндістандықтар. Анасы — [[Пенджабдықтар|пенджабтық]] [[Индуизм|индуист]],<ref name="punjabi iht">{{cite web |title=Mira Nair Peels Back Layers of Punjabi Society |url=http://www.iht.com/articles/33143.htm |work=International Herald Tribune |last=Dupont |first=Joan |date=2001-09-21 |quote=Nair, who dedicates "Monsoon Wedding," to her Punjabi family in New Delhi, was educated at Harvard, and has made her home in Kampala, Uganda, and New York. |accessdate=2025-06-15}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20011201204013/http://www.iht.com/articles/33143.htm |date=2001-12-01}}</ref><ref>{{cite news |last=Gajjar |first=Saloni |date=2020-12-07 |title=Mira Nair on how ''A Suitable Boy'' love story transcends class, culture in post-independence India |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/mira-nair-how-suitable-boy-love-story-transcends-class-culture-n1249924 |accessdate=2021-05-08 |newspaper=[[NBC News]] |quote=Nair herself comes from a Hindu family, while her husband is Muslim.}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210508154851/https://www.nbcnews.com/news/asian-america/mira-nair-how-suitable-boy-love-story-transcends-class-culture-n1249924 |date=2021-05-08}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/mirage/articleshow/1526732961.cms |date=2001-11-06 |last=Nair |first=Suresh |title=Mirage! |quote=My last name is actually Nayyar, but my grandfather used to spell it as Nair and we just continued the tradition. |publisher=[[The Times of India]] |accessdate=2025-09-10 |language=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250625150234/https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/mirage/articleshow/1526732961.cms |date=2025-06-25}}</ref> әкесі — [[Мумбаи]]да туып, Угандада тәрбиеленген [[гуджарат]]тық [[Ислам|мұсылман]].<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Chen |first1=Kuan-Hsing |last2=Gao |first2=Shiming |last3=Tang |first3=Xiaolin |date=2016 |title=The formation of an African intellectual: an interview with Mahmood Mamdani |url=https://doi.org/10.1080/14649373.2016.1218676 |journal=Inter-Asia Cultural Studies |volume=17 |issue=3 |pages=456–480 |doi=10.1080/14649373.2016.1218676 |url-access=subscription }}</ref> Өз ата-әжесі қазіргі [[Танзания]]да туған үндістандық диаспора болды,<ref name=":8" /> нағашы әжесі [[әлеуметтік жұмыс]]пен айналысты.<ref>{{Cite news |last=Janmohamed |first=Zahir |date=2025-06-16 |title=The NYC Mayoral Candidate Turning Meals Into a Movement |url=https://www.bonappetit.com/story/zohran-mamdani-interview-mayoral-election |accessdate=2025-07-28 |publisher=Bon Appétit |language=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250701184737/https://www.bonappetit.com/story/zohran-mamdani-interview-mayoral-election |date=2025-07-01}}</ref> Мамдани бес жасына дейін Уганданың [[Кампала]] қаласында тұрды да, отбасымен бірге Оңтүстік Африкадағы [[Кейптаун]]ға көшіп келді.<ref name=":0" /> Әкесі [[Кейптаун университеті]]нде африкатану оқытушысы болды, ал Мамдани жергілікті мектепте білім алды.<ref name="Little Africa interview" /> Кейін Мамданилер отбасы Америка Құрама Штаттарына көшті де, Мамдани жеті жаста болғанда [[Нью-Йорк]] қаласында орналасты.<ref name="HaagGoldberg2025">{{Cite news |author=Haag, Matthew; Goldberg, Emma |date=2025-06-27 |title=The Parents Who Helped Shape Zohran Mamdani's Politics |url=https://www.nytimes.com/2025/06/26/nyregion/zohran-mamdani-parents-mira-nair.html |accessdate=2025-07-03 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}} {{Wayback|url=https://archive.today/20250630082732/https://www.nytimes.com/2025/06/26/nyregion/zohran-mamdani-parents-mira-nair.html |date=2025-06-30}}</ref> Тәрбиеленуін «артықшылықты» деді, «ешнәрсені аңсамай өстім, бірақ сонда да әр нью-йорктіктің бұндайды көре бермейтінін білгенмін» деген.<ref>{{Cite news |last=Fitzsimmons |first=Emma G. |date=2025-06-10 |title=10 Questions With Zohran Mamdani |url=https://www.nytimes.com/2025/06/10/nyregion/zohran-mamdani-interview.html |accessdate=2025-07-03 |work=[[The New York Times]] |language=en |issn=0362-4331}} {{Wayback|url=https://archive.today/20250611113931/https://www.nytimes.com/2025/06/10/nyregion/zohran-mamdani-interview.html |date=2025-06-11}}</ref> 2010 жылы Мамдани {{iw|Бронкс ғылым жоғарғы мектебі|Бронкс ғылым жоғарғы мектебін|en|Bronx High School of Science}} бітірді.<ref>{{Cite news |url=https://ny1.com/nyc/all-boroughs/education/2025/06/26/mamdani-s-alma-mater-bronx-science-celebrates-his-victory|title=Mamdani's alma mater Bronx Science celebrates his victory |last=Leach |first=Olivia |work=[[Spectrum News NY1]] |date=2025-06-25 |accessdate=2025-11-03}}</ref><ref>{{cite news |author=Flegenheimer, Matt; Oreskes, Benjamin |date=2025-10-20 |url=https://www.nytimes.com/2025/10/20/nyregion/mamdani-bronx-science-high.html |title=How an Elite Public High School Set Mamdani on the Path to Politics |work=The New York Times |accessdate=2025-10-26}}</ref> Ол сол колледждің тұңғыш [[крикет]] командасын құрған,<ref name=":4" /> тағы [[футбол]] ойнайтын.<ref name = Saltonstall>{{Cite web |last=Saltonstall |first=Gus |date=2025-03-26 |title=Before Zohran Mamdani Made Waves in NYC's Mayoral Race, He Was A Kid Growing Up On the UWS |url=https://www.westsiderag.com/2025/03/26/before-zohran-mamdani-made-waves-in-nycs-mayoral-race-he-was-a-kid-growing-up-on-the-uws |accessdate=2025-03-29 |publisher=West Side Rag |language=en}}</ref> Мамдани кейін [[Брансуик (Мэн)|Брансуик]] қаласы, [[Мэн (штат)|Мэн]] штатындағы [[Боудин-колледж]]де оқитын болды, сол жерде колледждің тұңғыш «Палестинадағы әділет үшін студенттер» тобының тең құрылтайшысы атанды. 2014 жылы ол осы оқуын бітіріп, африкатанудан бакалавр атанды.<ref name="jac">{{cite web |last=Shoki |first=William |date=2020-02-09 |title=Roti and Roses for All |url=https://jacobin.com/2020/02/zohran-mamdani-new-york-state-assembly-socialist-queens |accessdate=2025-03-25 |publisher=Jacobin}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sorkin |first=Emma |date=2019-11-01 |title=Taking a stand: alumni run for office, with Bowdoin in mind |url=https://bowdoinorient.com/2019/11/01/taking-a-stand-alumni-run-for-office-with-bowdoin-in-mind/ |accessdate=2025-03-17 |website=The Bowdoin Orient}} {{Wayback|date=2025-06-11 |url=https://web.archive.org/web/20250611163043/https://bowdoinorient.com/2019/11/01/taking-a-stand-alumni-run-for-office-with-bowdoin-in-mind/}}</ref> Саясатқа дейін Мамдани баспана мәселелері жөнінде кеңесші болды. Осы кездері ол [[Куинс]]тен [[эвикция]]ланған ауқатсыз мигрант тұрғындарға да көмек беретін.<ref name="Tarleton">{{Cite web |last=Tarleton |first=John |date=2020-06-19 |title=Home Foreclosure Specialist Aims to Take Fight For Housing & Racial Justice from Astoria to Albany |url=https://indypendent.org/2020/06/home-foreclosure-specialist-aims-to-take-the-fight-for-housing-racial-justice-from-astoria-to-albany/ |accessdate=2020-07-22 |publisher=The Indypendent |language=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250611163042/https://indypendent.org/2020/06/home-foreclosure-specialist-aims-to-take-the-fight-for-housing-racial-justice-from-astoria-to-albany/ |date=2025-06-11}}</ref> === Музыка === Мамдани — [[рэп]] әндерін жасап көрген хип-хоп жанкүйері.<ref name="Pitchfork">{{cite web |last=Green |first=Walden |date=2025-06-05 |title=5 Songs That Define Zohran Mamdani's Campaign for New York Mayor |url=https://pitchfork.com/thepitch/5-songs-that-define-zohran-mamdani-campaign-for-new-york-mayor/ |accessdate=2025-07-16 |publisher=Pitchfork |ref=site}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250614170308/https://pitchfork.com/thepitch/5-songs-that-define-zohran-mamdani-campaign-for-new-york-mayor/ |date=2025-06-14}}</ref> «Young Cardamom» лақап атымен жүрген ол угандалық рэпер HAP-пен бірге [[луганда]] тілді рэп әндерін де жазып көрген.<ref name="site">{{cite web |title=Young Cardamom & HAB, The Outsider Hip-Hop Duo Shedding Light On Uganda's Social Issues |url=https://www.okayafrica.com/young-cardamom-hab-uganda-ep-sidda-mukyaalo/ |accessdate=2025-06-16 |publisher=OkayAfrica |date=2016-05-12}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250616163307/https://www.okayafrica.com/young-cardamom-hab-uganda-ep-sidda-mukyaalo/ |date=2025-06-16}}</ref> 2019 жылы «Mr. Cardamom» лақап аты бар Мамдани нағашы әжесіне арнаған «Nani» [[сингл]]ын жариялады.<ref>{{Cite web |last=Rayner |first=Alex |date=2019-05-10 |title=Mr Cardamom: the MC who got screen icon Madhur Jaffrey to swear in his video |url=https://www.theguardian.com/music/2019/may/10/mr-cardamom-madhur-jaffrey-nani-video |accessdate=2025-05-20 |publisher=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> === Ерте саяси әрекеттері === Мамдани Нью-Йорк саясатындағы мансабын Әли Нәжмидің 2015 жылғы сайлауалды кампаниясының кеңесшісі ретінде бастады. Нәжми Нью-Йорк қалалық ассамблеясына 23-округтен сайланбақ болатын.<ref name="Jung-2025" /><ref name="Pitchfork" /> 2017 жылы Мамдани [[Америка демократиялық социалистері]] (АДС) Нью-Йорк филиалына қосылып, депутаттыққа үміткер, палестиналық социал-демократ Қадыр әл-Ятим сайлауалды кампаниясына көмектесетін болды.<ref name="Jung-2025" /> 2018 ол, оған қоса, {{iw|Росс Баркан|Росс Баркан|en|Ross Barkan}} кампаниясында да жұмыс істеді.<ref name="Jung-2025" /> == Нью-Йорк штатының ассамблеясы (2020–2026) == [[Сурет:Zohran Mamdani at the Resist Fascism Rally in Bryant Park on Oct 27th 2024.jpg|нобай|оңға|«Фашизмге қарсы тұр» митингісіндегі Мамдани, [[Нью-Йорк]], 2024 жылғы 27 қазан]] 2019 жылғы қазанда Мамдани [[Нью-Йорк штатының ассамблеясы]]нда Нью-Йорктің 36-округінің өкілі болуға ниетін жария қылды. Округқа Куинстегі [[Астория (Куинс)|Астория]] мен [[Лонг-Айленд-Сити]] кіреді.<ref name="Kaufman-2020">{{Cite web |last=Kaufman |first=Maya |date=2020-06-09 |title=NYC Primary Election 2020: Zohran Mamdani Vies For Simotas' Seat |url=https://patch.com/new-york/astoria-long-island-city/nyc-primary-election-2020-zohran-mamdani-vies-simotas-seat |accessdate=2020-07-22 |website=Astoria-Long Island City, NY Patch |language=en}} {{Wayback|date=2025-06-11 |url=https://web.archive.org/web/20250611163042/https://patch.com/new-york/astoria-long-island-city/nyc-primary-election-2020-zohran-mamdani-vies-simotas-seat}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=2024-02-13 |title='The People's Republic of Astoria' – A Delve Into America's Premier Socialist Stronghold. |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |accessdate=2025-06-05 |publisher=Harvard Political Review |language=en}} {{Wayback|date=2025-06-14 |url=https://web.archive.org/web/20250614170308/https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/}}</ref> Оны АДС қолдады.<ref>{{Cite web |author=Pretsky, Holly; Coltin, Jeff |date=2020-06-24 |title=Another big night for the DSA |url=https://www.cityandstateny.com/articles/politics/campaigns-elections/another-big-night-dsa.html |accessdate=2020-07-22 |publisher=City & State |language=en}}</ref> Мамдани кампаниясы баспана, полиция мен түрме реформасын, [[тұрғын үй-коммуналдық қызметтері]]нің [[мемлекеттік меншік]] болғанын мақсат қылды.<ref name="Kaufman-2020" /> Мамданидің қызметтегі депутат Аравелла Симотасқа қарсы праймериздегі жеңісін жариялауға бір ай кеткен болатын.<ref name="Kaufman">{{Cite web|last=Kaufman|first=Maya|date=2020-07-22|title=Zohran Mamdani Unseats Aravella Simotas In Astoria Assembly Race|url=https://patch.com/new-york/astoria-long-island-city/zohran-mamdani-unseats-aravella-simotas-astoria-assembly-race|accessdate=2020-07-22|publisher=Astoria-Long Island City, NY Patch|language=en}} {{Wayback|date=2025-06-14 |url=https://web.archive.org/web/20250614170308/https://patch.com/new-york/astoria-long-island-city/zohran-mamdani-unseats-aravella-simotas-astoria-assembly-race}}</ref> Жалпы сайлауда Мамдани [[Республикалық партия (АҚШ)|республикашылдар]]дан еш бәсеке көрмеді де, ақыр-аяғында қиындықсыз депутат болып сайланды.<ref>{{Cite web |last=Shankar |first=Soumya |date=2020-11-04 |title=New York elects first South Asian Americans to state Assembly |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/new-york-elects-first-south-asian-americans-state-assembly-n1245860 |accessdate=2025-06-05 |publisher=[[NBC News]]}} {{Wayback|date=2021-07-08 |url=https://archive.today/20210708045027/https://www.nbcnews.com/news/asian-america/new-york-elects-first-south-asian-americans-state-assembly-n1245860}}</ref> == Нью-Йорк мэрі (2026–) == Мамданидің мэрлік қызметі 2026 жылғы 1 қаңтарда, қаланың қараусыз қалған метро стансасында ант беруімен басталды. Мамдани [[Құран]]ға ант берген болатын.<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2026/01/01/mamdani-sworn-in-nyc-mayor-new-years-day/87896121007/ |author=Cuevas, Eduardo; Powel, James |date=2026-01-01 |title=Zohran Mamdani takes oath of office as New York's new mayor |publisher=[[USA Today]] |accessdate=2026-01-01}}</ref> 1 қаңтарда түстен кейін мэрдің көпшілік алдындағы инаугурациясы өтті; Мамдани [[Берни Сандерс]] көмегімен тағы бір ант берді.<ref>{{Cite web|author=Campbell, Lucy |url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2026/jan/01/zohran-mamdani-inauguration-mayor-new-york |date=2026-01-01 |title=Zohran Mamdani vows to govern New York 'expansively and audaciously' after being sworn in by Bernie Sanders –as it happened |publisher=[[The Guardian]]}}</ref> Инаугурацияда сөйлеушілер мен өнерпаздардың арасында Сандерс, Алексадрия Окасио-Кортес, Хавьер Муньос, Люси Дакус және Мэнди Патинкин болды.<ref>{{Cite web|author=Campbell, Lucy |url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2026/jan/01/zohran-mamdani-inauguration-mayor-new-york |date=2026-01-01 |title=Zohran Mamdani vows to govern New York 'expansively and audaciously' after being sworn in by Bernie Sanders –as it happened |publisher=[[The Guardian]]}}</ref> Мамданидің мэр ретіндегі алғашқы әрекеті оның ізашары [[Эрик Адамс]]тың парақорлық айыптары бойынша айыпталғаннан кейін берген барлық атқарушы бұйрықтарының күшін жою болды.<ref>{{Cite web |last=Lewis |first=Hilary |date=2026-01-01 |title=NY Mayor Zohran Mamdani Refuses to “Reset Expectations” in Rousing Inaugural Address: "I Will Not Abandon My Principles for Fear of Being Radical" |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/politics-news/zohran-mamdani-no-compromise-inauguration-nyc-mayor-1236462533/ |accessdate=2026-01-01 |publisher=[[The Hollywood Reporter]] |language=en}}</ref> == Өз өмірі == Мамдани — [[Уганда]] мен [[Америка Құрама Штаттары]]ның қос азаматы; екінші елде ол 2018 жылы [[натурализация]]ланды.<ref name="citizen_20252">{{cite news |last1=Ryan |first1=Benjamin |last2=Fandos |first2=Nicholas |last3=Rubinstein |first3=Dana |date=July 3, 2025 |title=Mamdani Identified as Asian and African American on College Application |url=https://www.nytimes.com/2025/07/03/nyregion/mamdani-columbia-black-application.html |access-date=July 4, 2025 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331 |quote="He was naturalized as a U.S. citizen in 2018 and is now a dual citizen of the United States and Uganda."}}</ref> Ол — [[Шииттер|шиит мұсылман]].<ref>{{Cite tweet |number=1199409082773360640 |user=ZohranKMamdani |title=Got mad love for my Ismaili's but I'm actually Ithna-Asheri 😊}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Мамдани, Зохран}} [[Санат:АҚШ саясаткерлері]] [[Санат:Уганда тұлғалары]] [[Санат:Нью-Йорк мэрлері]] 8pf1tohoim831wwdiqynk2sreax4mye 0 770335 3605176 3597901 2026-05-15T09:37:56Z RaiymbekZh 170385 3605176 wikitext text/x-wiki {{Otheruses|Жантаев}}{{Otheruses|Бәйбек}} {{Тұлға | Есімі = Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев | Сурет = Baibek Zhantayev reward.jpg | Сурет атауы = Жантаевтың сыйлық беті («Жауынгерлік еңбегі үшін медалі») | Туған күні = 1911 | Туған жері = [[Алғабас (Қорғалжын ауданы)|№3 ауыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = ''белгісіз'' | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ақмола|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Белсенді жылдары = 1942–1945 | Не үшін белгілі = Ұлы Отан соғысына қатысқаны үшін | Әкесі = [[Төлепбек Балабекұлы Жантаев|Төлепбек Жантаев]] | Анасы = Қанапияқызы Бағине | Марапаттары = {{Қатар |{{Будапештті алғаны үшін медалі}} |{{Венаны алғаны үшін медалі}} |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{Қызыл жұлдыз ордені}} }} {{Қатар |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}} }} }} '''Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев''' ([[1911 жыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] – ? , [[Астана|Ақмола]]) — кеңестік әскери, [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, Қазақ КСР еңбегін сіңірген қайраткері. == Өмірбаяны == Бәйбек – [[Сабынды ауданы|аудан]] председателінің [[Төлепбек Балабекұлы Жантай|Төлепбек Жантайдың]] ұлы.<ref>[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96055912?last_name=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2&first_name=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA&page=1 Бәйбек Төлепбекұлы]</ref> 1944 жылдан 1950 жылға дейін ол «Вена алу үшін», «Будапештті алған үшін», «1941–1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі», медальдарына ие болған.<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie38379929/?is_doc=true&utm_source=link&utm_medium=doc&utm_campaign=share БӘЙБЕК ЖАНТАЕВ]</ref> == Ерлігі == Дивизия құрамында 2.5 жыл бойы мінсіз қызмет атқарған қызыләскер Жантаев зеңбіректің материалдық бөлігін және арнайы құралдарды жетік меңгерген болатын. Жантаев екі рет жау ұшағын жарып, бір жау ұшағын атып түсірді. 1945 жылғы қаңтар шайқастары кезінде [[Будапешт]] қаласы ауданында жау жаяу әскерінің бір взводын өзі ғана жойды. Ұлы Отан соғысына 1942 жылғы қарашадан бастап қатысты. [[Серафимович]] қаласынан бастап, [[Днестр шатқалы|Днестр]], [[Днепр]], [[Дон]] арқылы [[Будапешт]] пен [[Вена]] қалаларына дейінгі жауынгерлік жолдан өтті. «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапаттауға лайық деп танылды. == Естелік == Астана қаласының бір [[Бәйбек Жантаев қысқа көшесі (Астана)|көшесі]] оның атына ие. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}}{{Bio-stub}} [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері]] [[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар]] lprkdv02q64nrdc5205afsk0pi6s2ps 3605181 3605176 2026-05-15T09:45:03Z RaiymbekZh 170385 /* Өмірбаяны */ 3605181 wikitext text/x-wiki {{Otheruses|Жантаев}}{{Otheruses|Бәйбек}} {{Тұлға | Есімі = Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев | Сурет = Baibek Zhantayev reward.jpg | Сурет атауы = Жантаевтың сыйлық беті («Жауынгерлік еңбегі үшін медалі») | Туған күні = 1911 | Туған жері = [[Алғабас (Қорғалжын ауданы)|№3 ауыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = ''белгісіз'' | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ақмола|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Белсенді жылдары = 1942–1945 | Не үшін белгілі = Ұлы Отан соғысына қатысқаны үшін | Әкесі = [[Төлепбек Балабекұлы Жантаев|Төлепбек Жантаев]] | Анасы = Қанапияқызы Бағине | Марапаттары = {{Қатар |{{Будапештті алғаны үшін медалі}} |{{Венаны алғаны үшін медалі}} |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{Қызыл жұлдыз ордені}} }} {{Қатар |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}} }} }} '''Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев''' ([[1911 жыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] – ? , [[Астана|Ақмола]]) — кеңестік әскери, [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, Қазақ КСР еңбегін сіңірген қайраткері. == Өмірбаяны == [[File:Award list mentioning B. Zhantayev.jpg|thumb|Бәйбек Жантаевтың марапат тізімі]] Бәйбек – [[Сабынды ауданы|аудан]] председателінің [[Төлепбек Балабекұлы Жантай|Төлепбек Жантайдың]] ұлы.<ref>[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96055912?last_name=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2&first_name=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA&page=1 Бәйбек Төлепбекұлы]</ref> 1944 жылдан 1950 жылға дейін ол «Вена алу үшін», «Будапештті алған үшін», «1941–1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі», медальдарына ие болған.<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie38379929/?is_doc=true&utm_source=link&utm_medium=doc&utm_campaign=share БӘЙБЕК ЖАНТАЕВ]</ref> == Ерлігі == Дивизия құрамында 2.5 жыл бойы мінсіз қызмет атқарған қызыләскер Жантаев зеңбіректің материалдық бөлігін және арнайы құралдарды жетік меңгерген болатын. Жантаев екі рет жау ұшағын жарып, бір жау ұшағын атып түсірді. 1945 жылғы қаңтар шайқастары кезінде [[Будапешт]] қаласы ауданында жау жаяу әскерінің бір взводын өзі ғана жойды. Ұлы Отан соғысына 1942 жылғы қарашадан бастап қатысты. [[Серафимович]] қаласынан бастап, [[Днестр шатқалы|Днестр]], [[Днепр]], [[Дон]] арқылы [[Будапешт]] пен [[Вена]] қалаларына дейінгі жауынгерлік жолдан өтті. «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапаттауға лайық деп танылды. == Естелік == Астана қаласының бір [[Бәйбек Жантаев қысқа көшесі (Астана)|көшесі]] оның атына ие. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}}{{Bio-stub}} [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері]] [[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар]] e5043rjtcfjron7z7mb0axnv62g1reh 3605182 3605181 2026-05-15T09:45:29Z RaiymbekZh 170385 /* Өмірбаяны */ 3605182 wikitext text/x-wiki {{Otheruses|Жантаев}}{{Otheruses|Бәйбек}} {{Тұлға | Есімі = Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев | Сурет = Baibek Zhantayev reward.jpg | Сурет атауы = Жантаевтың сыйлық беті («Жауынгерлік еңбегі үшін медалі») | Туған күні = 1911 | Туған жері = [[Алғабас (Қорғалжын ауданы)|№3 ауыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Дала генерал-губернаторлығы]], [[Ресей империясы]] | Қайтыс болған күні = ''белгісіз'' | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ақмола|Астанада}}, [[Қазақстан]] | Белсенді жылдары = 1942–1945 | Не үшін белгілі = Ұлы Отан соғысына қатысқаны үшін | Әкесі = [[Төлепбек Балабекұлы Жантаев|Төлепбек Жантаев]] | Анасы = Қанапияқызы Бағине | Марапаттары = {{Қатар |{{Будапештті алғаны үшін медалі}} |{{Венаны алғаны үшін медалі}} |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{Қызыл жұлдыз ордені}} }} {{Қатар |{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}} |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}} }} }} '''Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев''' ([[1911 жыл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[Ресей империясы]] – ? , [[Астана|Ақмола]]) — кеңестік әскери, [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, Қазақ КСР еңбегін сіңірген қайраткері. == Өмірбаяны == [[File:Award list mentioning B. Zhantayev.jpg|thumb|Бәйбек Жантаевтың марапат тізімі ''(Бәйбек №3)'']] Бәйбек – [[Сабынды ауданы|аудан]] председателінің [[Төлепбек Балабекұлы Жантай|Төлепбек Жантайдың]] ұлы.<ref>[https://m.pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero96055912?last_name=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2&first_name=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA&page=1 Бәйбек Төлепбекұлы]</ref> 1944 жылдан 1950 жылға дейін ол «Вена алу үшін», «Будапештті алған үшін», «1941–1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі», медальдарына ие болған.<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie38379929/?is_doc=true&utm_source=link&utm_medium=doc&utm_campaign=share БӘЙБЕК ЖАНТАЕВ]</ref> == Ерлігі == Дивизия құрамында 2.5 жыл бойы мінсіз қызмет атқарған қызыләскер Жантаев зеңбіректің материалдық бөлігін және арнайы құралдарды жетік меңгерген болатын. Жантаев екі рет жау ұшағын жарып, бір жау ұшағын атып түсірді. 1945 жылғы қаңтар шайқастары кезінде [[Будапешт]] қаласы ауданында жау жаяу әскерінің бір взводын өзі ғана жойды. Ұлы Отан соғысына 1942 жылғы қарашадан бастап қатысты. [[Серафимович]] қаласынан бастап, [[Днестр шатқалы|Днестр]], [[Днепр]], [[Дон]] арқылы [[Будапешт]] пен [[Вена]] қалаларына дейінгі жауынгерлік жолдан өтті. «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапаттауға лайық деп танылды. == Естелік == Астана қаласының бір [[Бәйбек Жантаев қысқа көшесі (Астана)|көшесі]] оның атына ие. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}}{{Bio-stub}} [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы артиллеристері]] [[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар]] gsqsnjlyfr4oszno484hcuit3p76ef5 4 775564 3605082 3604725 2026-05-15T03:07:45Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3605082 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 43197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 52874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72208] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 45173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 117885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 362716] |- |3 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 60040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 281130] |- |4 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 12957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 40911] |- |5 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 14314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 27351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 41316] |- |6 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 30346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 52224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 214067] |- |7 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 9383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 36546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 115609] |- |8 |[[Арқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 7121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 13998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 17265] |- |9 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 133440] |- |10 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 7084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 14173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 22083] |- |11 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 119879] |- |12 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 33602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 72103] |- |13 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26761] |- |14 |[[Түпті жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 5919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 10978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BF%D1%82%D1%96_%D0%B6%D1%83%D0%B0 11244] |- |15 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 5338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17268] |- |16 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 5207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14729] |- |17 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 3405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 12483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 26371] |- |18 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 89127] |- |19 |[[Қазақстан музейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8831] |- |20 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 4990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 29202] |- |21 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 102922] |- |22 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 17052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 69294] |- |23 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33081] |- |24 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10874] |- |25 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49858] |- |26 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 62052] |- |27 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25620] |- |28 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 125403] |- |29 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29790] |- |30 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 5180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 13192] |- |31 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60681] |- |32 |[[Жуніс Сахиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 6449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9309] |- |33 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 55957] |- |34 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 28121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 59276] |- |35 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 79029] |- |36 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40172] |- |37 |[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7681] |- |38 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 6628] |- |39 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19574] |- |40 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 6461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 8161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 8161] |- |41 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55816] |- |42 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15652] |- |43 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 19016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 84468] |- |44 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 17011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 119291] |- |45 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 52376] |- |46 |[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6320] |- |47 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 3782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 7220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18401] |- |48 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58993] |- |49 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 5666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 11224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 26298] |- |50 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 85814] |- |51 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19103] |- |52 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 11700] |- |53 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 2132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16759] |- |54 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 10907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43638] |- |55 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35838] |- |56 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40492] |- |57 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 3145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25360] |- |58 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16353] |- |59 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40827] |- |60 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 8673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 40939] |- |61 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46983] |- |62 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 31065] |- |63 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22146] |- |64 |[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 6009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 8749] |- |65 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 2977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27553] |- |66 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27730] |- |67 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8403] |- |68 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 33241] |- |69 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 9993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23811] |- |70 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15149] |- |71 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 2604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 8190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 26084] |- |72 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16640] |- |73 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 36809] |- |74 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 10688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 62990] |- |75 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 28862] |- |76 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 38188] |- |77 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16102] |- |78 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 8345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 50170] |- |79 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9642] |- |80 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 50051] |- |81 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12708] |- |82 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 29515] |- |83 |[[Түменбай Қуандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4381] |- |84 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11060] |- |85 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 3213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 42186] |- |86 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20490] |- |87 |[[Асқар Алтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 5381] |- |88 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18338] |- |89 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 15165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 68521] |- |90 |[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4011] |- |91 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 4192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10954] |- |92 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17457] |- |93 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23119] |- |94 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 13191] |- |95 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 7288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26274] |- |96 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 2886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 3350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4585] |- |97 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14893] |- |98 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 7075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33527] |- |99 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 42088] |- |100 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 6847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 65991] |- |101 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33581] |- |102 |[[Ғарышкер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 3408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 6459] |- |103 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27200] |- |104 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 66568] |- |105 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20508] |- |106 |[[Темірхан Медетбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4475] |- |107 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13949] |- |108 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21850] |- |109 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28786] |- |110 |[[Юрий Алексеевич Гагарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5310] |- |111 |[[Тахауи Ахтанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6617] |- |112 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18658] |- |113 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25400] |- |114 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 9471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 83506] |- |115 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 5621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19391] |- |116 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28483] |- |117 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 5747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30972] |- |118 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 60253] |- |119 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47718] |- |120 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8200] |- |121 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37537] |- |122 |[[Жәркен Бөдешұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6824] |- |123 |[[Тынымбай Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6632] |- |124 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12988] |- |125 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 27820] |- |126 |[[Ерлан Жүніс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 4024] |- |127 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 25290] |- |128 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22352] |- |129 |[[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3263] |- |130 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 64270] |- |131 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 23670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41827] |- |132 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 3530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 11855] |- |133 |[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8822] |- |134 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12769] |- |135 |[[Жүйелік блок]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 2638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 6828] |- |136 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26797] |- |137 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7936] |- |138 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 21843] |- |139 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 7766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 32486] |- |140 |[[Бесқонақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4436] |- |141 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 21817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30273] |- |142 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 41512] |- |143 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38097] |- |144 |[[Ғарышкерлер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2526] |- |145 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 5880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28624] |- |146 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7051] |- |147 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 4535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 19939] |- |148 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 13466] |- |149 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16116] |- |150 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28870] |- |151 |[[Отырар кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3964] |- |152 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16939] |- |153 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 5100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 25054] |- |154 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21480] |- |155 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 5007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 6707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 20381] |- |156 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 26915] |- |157 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 34282] |- |158 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 5259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 26338] |- |159 |[[Нұрдәулет Бәбиханұлы Ақыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88 3484] |- |160 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13646] |- |161 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32900] |- |162 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32294] |- |163 |[[Авторлық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3838] |- |164 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37282] |- |165 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15701] |- |166 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 5062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30821] |- |167 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 23867] |- |168 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22964] |- |169 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10238] |- |170 |[[Барыс (жануар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 2716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 9940] |- |171 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8403] |- |172 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 45933] |- |173 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20405] |- |174 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 2003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13749] |- |175 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28493] |- |176 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36306] |- |177 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31219] |- |178 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21425] |- |179 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 6951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 33722] |- |180 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22284] |- |181 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4038] |- |182 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 7446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 58585] |- |183 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 23898] |- |184 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30472] |- |185 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11195] |- |186 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17249] |- |187 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15972] |- |188 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21989] |- |189 |[[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 10449] |- |190 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10931] |- |191 |[[Александрия кiтапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BAi%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2588] |- |192 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32013] |- |193 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 23357] |- |194 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23922] |- |195 |[[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 4809] |- |196 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20984] |- |197 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 4588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 25211] |- |198 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7169] |- |199 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17455] |- |200 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 4613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20681] |- |201 |[[Құралайдың салқыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 7948] |- |202 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10229] |- |203 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 2124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6038] |- |204 |[[Қарлығаштар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 2527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 8689] |- |205 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27866] |- |206 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23934] |- |207 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 6208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29248] |- |208 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16383] |- |209 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26467] |- |210 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 24053] |- |211 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30026] |- |212 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32822] |- |213 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20624] |- |214 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 15118] |- |215 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21636] |- |216 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25144] |- |217 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13057] |- |218 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16893] |- |219 |[[Ғарыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 5154] |- |220 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26216] |- |221 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 18511] |- |222 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17788] |- |223 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 5417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25635] |- |224 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 18947] |- |225 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 14621] |- |226 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 5265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 18405] |- |227 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24140] |- |228 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26996] |- |229 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2951] |- |230 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20061] |- |231 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25582] |- |232 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20046] |- |233 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 25039] |- |234 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39547] |- |235 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11561] |- |236 |[[Қазақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5963] |- |237 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11020] |- |238 |[[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 4295] |- |239 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17729] |- |240 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 4083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 26386] |- |241 |[[Алдаркөсе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7907] |- |242 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 31071] |- |243 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 26578] |- |244 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23983] |- |245 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18757] |- |246 |[[Принтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80 2761] |- |247 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 12738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20981] |- |248 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13252] |- |249 |[[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3730] |- |250 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 4127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18234] |- |251 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 17051] |- |252 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 17598] |- |253 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59843] |- |254 |[[Қазақстан кітапханалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2059] |- |255 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13567] |- |256 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12755] |- |257 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28037] |- |258 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21456] |- |259 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17688] |- |260 |[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 6926] |- |261 |[[Алгоритм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 7805] |- |262 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17803] |- |263 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 3703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18809] |- |264 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30347] |- |265 |[[Тінтуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%96%D1%80 2135] |- |266 |[[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98._%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3854] |- |267 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 2038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6066] |- |268 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 4152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19172] |- |269 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 12095] |- |270 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 12856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23002] |- |271 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16922] |- |272 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6219] |- |273 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9434] |- |274 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 6222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 22879] |- |275 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6912] |- |276 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8025] |- |277 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 8651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32515] |- |278 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 3541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 14931] |- |279 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 29364] |- |280 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9823] |- |281 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20433] |- |282 |[[Рим империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9538] |- |283 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21643] |- |284 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19733] |- |285 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38587] |- |286 |[[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 1691] |- |287 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 23080] |- |288 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 11115] |- |289 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8147] |- |290 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15508] |- |291 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 41471] |- |292 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11983] |- |293 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13548] |- |294 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12650] |- |295 |[[Галактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3351] |- |296 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16651] |- |297 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 3074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 18111] |- |298 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 6387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 37426] |- |299 |[[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2869] |- |300 |[[Марс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 5155] |- |301 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21867] |- |302 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3651] |- |303 |[[Үй құстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 57] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1887] |- |304 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10098] |- |305 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8726] |- |306 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 18055] |- |307 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23733] |- |308 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7312] |- |309 |[[Жаһандану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 10448] |- |310 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 2935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9752] |- |311 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9473] |- |312 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9571] |- |313 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1839] |- |314 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17249] |- |315 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 5799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 29595] |- |316 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14676] |- |317 |[[Жеңіс күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5501] |- |318 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19495] |- |319 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17502] |- |320 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26732] |- |321 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10873] |- |322 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13988] |- |323 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17466] |- |324 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15678] |- |325 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12994] |- |326 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16354] |- |327 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12763] |- |328 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7486] |- |329 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14446] |- |330 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20723] |- |331 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 13483] |- |332 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 18420] |- |333 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16604] |- |334 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6181] |- |335 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12852] |- |336 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 8884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30461] |- |337 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13569] |- |338 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15632] |- |339 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12652] |- |340 |[[Тел өскен ұл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB_%D3%A9%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B1%D0%BB 1961] |- |341 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19751] |- |342 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 11054] |- |343 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7764] |- |344 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27492] |- |345 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10704] |- |346 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12426] |- |347 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 4450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 26302] |- |348 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12224] |- |349 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15849] |- |350 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12294] |- |351 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14159] |- |352 |[[Көктем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 4751] |- |353 |[[Қазақстандағы туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5889] |- |354 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15459] |- |355 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23191] |- |356 |[[Қазақстанның сыртқы саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7677] |- |357 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11322] |- |358 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20078] |- |359 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12089] |- |360 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25061] |- |361 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16093] |- |362 |[[ЮНЕСКО]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6264] |- |363 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4943] |- |364 |[[Монитор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80 3611] |- |365 |[[Леонардо да Винчи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE_%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D1%87%D0%B8 4507] |- |366 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13425] |- |367 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14402] |- |368 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 19762] |- |369 |[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5291] |- |370 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15444] |- |371 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 7184] |- |372 |[[Кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6345] |- |373 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16045] |- |374 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9236] |- |375 |[[Мекемтас Мырзахметұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4629] |- |376 |[[Медеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 1839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 8088] |- |377 |[[Шолпан (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 6040] |- |378 |[[Галстук]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2478] |- |379 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16537] |- |380 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12872] |- |381 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 3670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15361] |- |382 |[[Шахмет Құсайынұлы Құсайынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3134] |- |383 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15171] |- |384 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 5934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25262] |- |385 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 19008] |- |386 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16298] |- |387 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16707] |- |388 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11935] |- |389 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17373] |- |390 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12868] |- |391 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 25820] |- |392 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 11833] |- |393 |[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 5413] |- |394 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13942] |- |395 |[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8709] |- |396 |[[Тыныс белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9019] |- |397 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 4325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 25088] |- |398 |[[Франция Ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1414] |- |399 |[[Қазақтың ұлттық тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 18829] |- |400 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37279] |- |401 |[[Қайта құру кезеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 7366] |- |402 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3986] |- |403 |[[Есмұхан Несіпбайұлы Обаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1484] |- |404 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 13911] |- |405 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13398] |- |406 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8493] |- |407 |[[Театр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6436] |- |408 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8275] |- |409 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7208] |- |410 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9520] |- |411 |[[Плагиат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 2144] |- |412 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17212] |- |413 |[[Рзақұл Сәденұлы Нұртаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1210] |- |414 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 9645] |- |415 |[[Қазақ солдаты (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3895] |- |416 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13130] |- |417 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12827] |- |418 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14701] |- |419 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6968] |- |420 |[[Жуа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0 1902] |- |421 |[[Кеңес Одағының Батыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 5125] |- |422 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32838] |- |423 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24316] |- |424 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 2816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7031] |- |425 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7860] |- |426 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32426] |- |427 |[[Аспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 3282] |- |428 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5329] |- |429 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5456] |- |430 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8140] |- |431 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9447] |- |432 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 13589] |- |433 |[[Тәттімбет Қазанғапұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7329] |- |434 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8758] |- |435 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10151] |- |436 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12937] |- |437 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12470] |- |438 |[[Қояндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11193] |- |439 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13335] |- |440 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11084] |- |441 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4594] |- |442 |[[Мона Лиза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D0%B8%D0%B7%D0%B0 3588] |- |443 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11901] |- |444 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7000] |- |445 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19365] |- |446 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12392] |- |447 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8327] |- |448 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16363] |- |449 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2266] |- |450 |[[Лувр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 2911] |- |451 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11398] |- |452 |[[Электронды пошта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B0 4127] |- |453 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11850] |- |454 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4972] |- |455 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12365] |- |456 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3603] |- |457 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20088] |- |458 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15095] |- |459 |[[Шұғаның белгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 2647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14638] |- |460 |[[Бейсенбай Кенжебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2946] |- |461 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8298] |- |462 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13275] |- |463 |[[Киелі жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1471] |- |464 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8162] |- |465 |[[Гераклит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%82 1571] |- |466 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18402] |- |467 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10732] |- |468 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 5167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23740] |- |469 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 13203] |- |470 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11138] |- |471 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15339] |- |472 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15996] |- |473 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15416] |- |474 |[[Қазақстан соғыстан кейінгі кезеңде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5 8317] |- |475 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 8477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19825] |- |476 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 19410] |- |477 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12513] |- |478 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9454] |- |479 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 19454] |- |480 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 31898] |- |481 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7805] |- |482 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12171] |- |483 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 5975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 33082] |- |484 |[[Келес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81 1835] |- |485 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15548] |- |486 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282025%29 2023] |- |487 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11107] |- |488 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6916] |- |489 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 2727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 23187] |- |490 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 30799] |- |491 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10866] |- |492 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9098] |- |493 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12972] |- |494 |[[Орыс асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1632] |- |495 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15875] |- |496 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 18885] |- |497 |[[Мысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 6338] |- |498 |[[Аңыздың ақыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19043] |- |499 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12725] |- |500 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6765] |- |501 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 18644] |- |502 |[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 9561] |- |503 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13203] |- |504 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21406] |- |505 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12634] |- |506 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6269] |- |507 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11612] |- |508 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10134] |- |509 |[[Қатысушы:1nter pares]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 2386] |- |510 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10022] |- |511 |[[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10332] |- |512 |[[Қатысушы:Rasulbek Adil]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2561] |- |513 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 24087] |- |514 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10176] |- |515 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9227] |- |516 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 16521] |- |517 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 2724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18221] |- |518 |[[Әсет Найманбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3524] |- |519 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27631] |- |520 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 16035] |- |521 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10955] |- |522 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7221] |- |523 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6337] |- |524 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8088] |- |525 |[[Ай (серік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 1445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 6405] |- |526 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 23060] |- |527 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11993] |- |528 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9464] |- |529 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18202] |- |530 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12331] |- |531 |[[Аралас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4278] |- |532 |[[Дүниежүзілік көрме (2017)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 2269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 11891] |- |533 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12856] |- |534 |[[Есім ханның ескі жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5665] |- |535 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9983] |- |536 |[[Нұралы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6506] |- |537 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14665] |- |538 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8536] |- |539 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10783] |- |540 |[[Гиннесс рекордтар кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2443] |- |541 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18484] |- |542 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5882] |- |543 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15919] |- |544 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12752] |- |545 |[[Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3463] |- |546 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5333] |- |547 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5128] |- |548 |[[Илон Маск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3892] |- |549 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7579] |- |550 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12793] |- |551 |[[Аққан жұлдыз (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3311] |- |552 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11426] |- |553 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9312] |- |554 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12718] |- |555 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16031] |- |556 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17399] |- |557 |[[Қазан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10000] |- |558 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16157] |- |559 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11767] |- |560 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6669] |- |561 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10029] |- |562 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 11629] |- |563 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 22527] |- |564 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12974] |- |565 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17214] |- |566 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7669] |- |567 |[[Чернобыль апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%8C_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 3011] |- |568 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 7356] |- |569 |[[Кітапхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4093] |- |570 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15447] |- |571 |[[Балықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9865] |- |572 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12310] |- |573 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3726] |- |574 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7155] |- |575 |[[Күләш Ділдәқызы Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4547] |- |576 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7916] |- |577 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21474] |- |578 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 16991] |- |579 |[[Құс жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3955] |- |580 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9078] |- |581 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8940] |- |582 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 14617] |- |583 |[[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2270] |- |584 |[[Робот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 2524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 10599] |- |585 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7860] |- |586 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11258] |- |587 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9483] |- |588 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13136] |- |589 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 12900] |- |590 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13685] |- |591 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9128] |- |592 |[[Татарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3417] |- |593 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4195] |- |594 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11843] |- |595 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3659] |- |596 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8734] |- |597 |[[Роза Мұқанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4585] |- |598 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6462] |- |599 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10298] |- |600 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17948] |- |601 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13257] |- |602 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11635] |- |603 |[[Мұражай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5727] |- |604 |[[Мөде қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5485] |- |605 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8952] |- |606 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5183] |- |607 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7127] |- |608 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13570] |- |609 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9151] |- |610 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8233] |- |611 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15642] |- |612 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15506] |- |613 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7870] |- |614 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9064] |- |615 |[[Бақбақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4340] |- |616 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7897] |- |617 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11633] |- |618 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 11072] |- |619 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 9503] |- |620 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5662] |- |621 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 5103] |- |622 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7539] |- |623 |[[Мәлік Ғабдуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12844] |- |624 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11544] |- |625 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3713] |- |626 |[[Өзбектер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 4343] |- |627 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 10475] |- |628 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15310] |- |629 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3729] |- |630 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29585] |- |631 |[[Шығай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7233] |- |632 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13310] |- |633 |[[Кемпірқосақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 3749] |- |634 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 10700] |- |635 |[[Қырғыз асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1585] |- |636 |[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6844] |- |637 |[[Наурыз көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8270] |- |638 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 8084] |- |639 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9436] |- |640 |[[Таласбек Әсемқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3295] |- |641 |[[Қазақтың 500 ән-күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 13407] |- |642 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9809] |- |643 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14189] |- |644 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11583] |- |645 |[[Сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8519] |- |646 |[[Қарағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 4968] |- |647 |[[Адам даму индексі бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3874] |- |648 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 11152] |- |649 |[[Иосиф Виссарионович Сталин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7029] |- |650 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13993] |- |651 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9127] |- |652 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10724] |- |653 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11921] |- |654 |[[Шарана шайқау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 3821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7353] |- |655 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8428] |- |656 |[[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4969] |- |657 |[[Николай Коперник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 4215] |- |658 |[[Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3854] |- |659 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16760] |- |660 |[[Ежелгі Рим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 4467] |- |661 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9717] |- |662 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9650] |- |663 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15165] |- |664 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7031] |- |665 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12815] |- |666 |[[Раушангүлділер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5827] |- |667 |[[Шоқжұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 4633] |- |668 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10790] |- |669 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9181] |- |670 |[[Ақсақ құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 5167] |- |671 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13975] |- |672 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6476] |- |673 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8593] |- |674 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12802] |- |675 |[[Қант диабеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 11775] |- |676 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14155] |- |677 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26146] |- |678 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13465] |- |679 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 12600] |- |680 |[[Тiлеуке Құлекеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3165] |- |681 |[[КСРО ыдырауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B 5925] |- |682 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9584] |- |683 |[[Бейбітшілік және келісім сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5717] |- |684 |[[Спорт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82 4588] |- |685 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5877] |- |686 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14549] |- |687 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8949] |- |688 |[[Геродот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%82 6744] |- |689 |[[Көтеш Райымбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2077] |- |690 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11317] |- |691 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 19765] |- |692 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7970] |- |693 |[[:Сурет:Asian Barred Owlet in Kaziranga National Park March 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAsian_Barred_Owlet_in_Kaziranga_National_Park_March_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg 680] |- |694 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8839] |- |695 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8410] |- |696 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8918] |- |697 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8459] |- |698 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8609] |- |699 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11042] |- |700 |[[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2180] |- |701 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19975] |- |702 |[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21670] |- |703 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7127] |- |704 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4508] |- |705 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11234] |- |706 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 9763] |- |707 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6510] |- |708 |[[Мәскеу шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2862] |- |709 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10945] |- |710 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10963] |- |711 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2337] |- |712 |[[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4430] |- |713 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9445] |- |714 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16755] |- |715 |[[Астана Опера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4415] |- |716 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8819] |- |717 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24627] |- |718 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13499] |- |719 |[[Қазақстан халқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 6972] |- |720 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4393] |- |721 |[[Семирамида аспалы бағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 10153] |- |722 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10303] |- |723 |[[Украин асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 813] |- |724 |[[Иса Мәсіх]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 5032] |- |725 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6649] |- |726 |[[Алғашқы көмек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA 5855] |- |727 |[[Балбырауын (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 4045] |- |728 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6906] |- |729 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12247] |- |730 |[[Бразилия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6464] |- |731 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13212] |- |732 |[[Көпен Әмірбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3525] |- |733 |[[Теміртау жұмысшыларының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2691] |- |734 |[[Оқшау сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5898] |- |735 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8870] |- |736 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11096] |- |737 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 4521] |- |738 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 18330] |- |739 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18144] |- |740 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 9776] |- |741 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6771] |- |742 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8326] |- |743 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7864] |- |744 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15382] |- |745 |[[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5977] |- |746 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17713] |- |747 |[[Үркер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%80 2509] |- |748 |[[Арыстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4762] |- |749 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10873] |- |750 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9452] |- |751 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14489] |- |752 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8757] |- |753 |[[Балуан Шолақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6105] |- |754 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9664] |- |755 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8159] |- |756 |[[Әдемі инелік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA 911] |- |757 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10574] |- |758 |[[Ленинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2569] |- |759 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4698] |- |760 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 9947] |- |761 |[[Адам даму индексі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%96 3671] |- |762 |[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%83%D0%BB_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1140] |- |763 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 31189] |- |764 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6830] |- |765 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10997] |- |766 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8705] |- |767 |[[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6039] |- |768 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 3044] |- |769 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8373] |- |770 |[[Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6162] |- |771 |[[Меркурий (ғаламшар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 4481] |- |772 |[[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 893] |- |773 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6292] |- |774 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7570] |- |775 |[[:Санат:Айтыс ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7305] |- |776 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6823] |- |777 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6681] |- |778 |[[Үмбетей Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6354] |- |779 |[[Адай күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6161] |- |780 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9365] |- |781 |[[Ұлықбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3151] |- |782 |[[Нәзира Қожахметқызы Дәулетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 842] |- |783 |[[Байқоңыр (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3422] |- |784 |[[Шиебөрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 2260] |- |785 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7370] |- |786 |[[Тәж Махал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%B6_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB 5419] |- |787 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15209] |- |788 |[[Қазақстандағы су қоймаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5359] |- |789 |[[Алматы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11154] |- |790 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6246] |- |791 |[[Қоқиқаздар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 3960] |- |792 |[[Альберт Эйнштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 5869] |- |793 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17793] |- |794 |[[Ғылыми-техникалық революция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 5210] |- |795 |[[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5001] |- |796 |[[Пароль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C 1345] |- |797 |[[Ғарышқа ұшқан жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D2%B1%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2128] |- |798 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6533] |- |799 |[[Дамыған елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8029] |- |800 |[[Қарагөз (трагедия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7_%28%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5833] |- |801 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11002] |- |802 |[[Өркениеттер қақтығысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2991] |- |803 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17395] |- |804 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4242] |- |805 |[[Ирандағы соғыс (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1436] |- |806 |[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4408] |- |807 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8427] |- |808 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4620] |- |809 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13258] |- |810 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 11763] |- |811 |[[Жақсылық Мұқашұлы Омар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 89] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 1785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 2347] |- |812 |[[Еуразия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11755] |- |813 |[[Аққулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7576] |- |814 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5220] |- |815 |[[Шайтанкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2509] |- |816 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4227] |- |817 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8816] |- |818 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1594] |- |819 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6833] |- |820 |[[:Санат:Қазақстан мұражайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2165] |- |821 |[[Зәр шығару жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11005] |- |822 |[[Қартқожа (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4939] |- |823 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 23859] |- |824 |[[Құлагер (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12046] |- |825 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11903] |- |826 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8223] |- |827 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11123] |- |828 |[[Әскери коммунизм саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8708] |- |829 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 17894] |- |830 |[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 7180] |- |831 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9603] |- |832 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11692] |- |833 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 8562] |- |834 |[[Хромосомалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5050] |- |835 |[[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2932] |- |836 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11933] |- |837 |[[Қазақ КСР-нің "мемлекеттік егемендігі туралы" декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0-%D0%BD%D1%96%D2%A3_%22%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%22_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3168] |- |838 |[[Адамның кейбір кездері...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96... 1428] |- |839 |[[Баубек Бұлқышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 3046] |- |840 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10159] |- |841 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18692] |- |842 |[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D2%9A%D2%B1%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 6284] |- |843 |[[Смағұл Сәдуақасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7228] |- |844 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9512] |- |845 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7972] |- |846 |[[Тұмар ханша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 9491] |- |847 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9652] |- |848 |[[Мария Кюри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B8 1977] |- |849 |[[Ықылас Дүкенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%94%D2%AF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4092] |- |850 |[[Рауғаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88 2125] |- |851 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 9991] |- |852 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9643] |- |853 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5911] |- |854 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6426] |- |855 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3829] |- |856 |[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8104] |- |857 |[[Надежда Андреевна Лушникова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1482] |- |858 |[[Юпитер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 4333] |- |859 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9378] |- |860 |[[Анықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10887] |- |861 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5861] |- |862 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7064] |- |863 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8134] |- |864 |[[:Санат:Қазақстан актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2498] |- |865 |[[Тынық мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 11153] |- |866 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8665] |- |867 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5293] |- |868 |[[Спартак көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1806] |- |869 |[[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4453] |- |870 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9785] |- |871 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 4954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14841] |- |872 |[[Қорық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B 4165] |- |873 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5194] |- |874 |[[Ғұмар Қараш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4505] |- |875 |[[Жұқпалы аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7406] |- |876 |[[Көлеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2661] |- |877 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7578] |- |878 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8491] |- |879 |[[Тамыз бүлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3407] |- |880 |[[Дүниежүзілік денсаулық күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 926] |- |881 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 9974] |- |882 |[[Үлгі:Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5449] |- |883 |[[Қайың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4520] |- |884 |[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2988] |- |885 |[[Сатурн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 3572] |- |886 |[[Даун синдромы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 7818] |- |887 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15745] |- |888 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6684] |- |889 |[[Дәнеш Рақышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1891] |- |890 |[[Жұбан Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8982] |- |891 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15292] |- |892 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3001] |- |893 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 14490] |- |894 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 8985] |- |895 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16831] |- |896 |[[Кенелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2409] |- |897 |[[Антивирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5466] |- |898 |[[Конгресс кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1173] |- |899 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15615] |- |900 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8762] |- |901 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7462] |- |902 |[[Бауырымен жорғалаушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4726] |- |903 |[[Ауыл шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9291] |- |904 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8810] |- |905 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6761] |- |906 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5645] |- |907 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11529] |- |908 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13770] |- |909 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 3107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 12839] |- |910 |[[Британ мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 797] |- |911 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14726] |- |912 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8123] |- |913 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4566] |- |914 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17403] |- |915 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8044] |- |916 |[[Жануарлар қалай үндейді (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 3968] |- |917 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6264] |- |918 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5282] |- |919 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8527] |- |920 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10908] |- |921 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5678] |- |922 |[[Дәрумен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 7884] |- |923 |[[Қазанғап Тілепбергенұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3593] |- |924 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7081] |- |925 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 25982] |- |926 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10121] |- |927 |[[:Санат:Қазақстан театрлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1701] |- |928 |[[Желшешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 8659] |- |929 |[[Киіз үй жабдықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5760] |- |930 |[[Өркениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 11190] |- |931 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5964] |- |932 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20358] |- |933 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9702] |- |934 |[[Хеопс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D1%81 3373] |- |935 |[[Бәйтерек (мифология)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3702] |- |936 |[[Сілтеме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5 1756] |- |937 |[[Митоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8662] |- |938 |[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5061] |- |939 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9843] |- |940 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19755] |- |941 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 665] |- |942 |[[Ұлттық кітап күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 555] |- |943 |[[Эрмитаж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B6 1927] |- |944 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 10949] |- |945 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 16401] |- |946 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2408] |- |947 |[[Азамат соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9024] |- |948 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5585] |- |949 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 2134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 12996] |- |950 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10415] |- |951 |[[Ілия Жақанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3700] |- |952 |[[Инеліктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2005] |- |953 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8137] |- |954 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10164] |- |955 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 14098] |- |956 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9670] |- |957 |[[Күйші (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3891] |- |958 |[[Алкандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5535] |- |959 |[[Қуыршақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1790] |- |960 |[[:Санат:Қазақстан театр актерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1224] |- |961 |[[Жұлын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 5741] |- |962 |[[Туберкулез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 7115] |- |963 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6978] |- |964 |[[Алкендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3594] |- |965 |[[Бір жасушалылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2516] |- |966 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7322] |- |967 |[[Төлеген Тоқтаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2657] |- |968 |[[Сталинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2308] |- |969 |[[Швейцария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 5461] |- |970 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14229] |- |971 |[[Емен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3315] |- |972 |[[Смағұл Абатұлы Елубай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5304] |- |973 |[[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 4136] |- |974 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11925] |- |975 |[[Қалқаман – Мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4674] |- |976 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7734] |- |977 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 9798] |- |978 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 13740] |- |979 |[[Айша бибі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 6064] |- |980 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8314] |- |981 |[[Торғайлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 2512] |- |982 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6489] |- |983 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10124] |- |984 |[[Сәбит Дөнентаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%94%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4362] |- |985 |[[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 7413] |- |986 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10515] |- |987 |[[Эрнест Хемингуэй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 4101] |- |988 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7576] |- |989 |[[Үлкен деректер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2082] |- |990 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9098] |- |991 |[[Аутизм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5453] |- |992 |[[Үстірт қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 8160] |- |993 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8014] |- |994 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7691] |- |995 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5846] |- |996 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13060] |- |997 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9894] |- |998 |[[Қарахан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5769] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} pzecq85xo7fpw65il40ltgrk00fyy06 0 777758 3605077 3604648 2026-05-15T00:01:19Z Tuttiorchestra687 173049 «[[Санат:Қазақстан дирижерлері|Қазақстан дирижерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3605077 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] ''Бұл мақалада әртүрлі тарихи кезеңдерде қызмет еткен әйел дирижёрлер тізімі берілген. Олардың қатарында [[Опера (музыка)|опералық]], [[Симфониялық оркестр|симфониялық]], [[Қазақ халық аспаптар оркестрі|халық аспаптары]], [[хор]], камералық, [[Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі|үрмелі]], әскери және [[Эстрада оркестрі|эстрадалық]] музыкалық ұжымдармен жұмыс жасаған тұлғалар қамтылған. Сонымен қатар, ерте кезеңдерде жетекшілік қызмет атқарған әйелдер де енгізілген.'' '''А''' * '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – Нидерландт текті америкалық дирижёр. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі маэстро Карл Мук сыныбының бірегей шәкірті. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен А. Дворжактың №9 симфониясын дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы Нью-Йоркте әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірініш ханымы Элеонора Рузвельт қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.<ref>{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап Швейцариядағы Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында П.Чайковскийдің «Аққу көлі» балетімен дебют өткізді.<ref>{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * '''Ану Тали''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.<ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анастасия Вельт''' (1995; Ресей) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], Ресей, [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна (Семëновна) Закирова-Гулишамбарова''' (1976; КСРО, [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі Фуат Шәкірұлы Мансұровтың шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. София Губайдулинаның заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; Ресей) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр Андрис Нельсонс жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; КСРО, [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.<ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы Познань қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіліктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Алиса Фарнем (1970; [[Ұлыбритания|Британия]]) <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * Аида Кеңесбаевна Абдуллаева (1962; [[Қарақалпақстан]]) <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * Анюта Николаевна Иванова ([[Саха Республикасы|Якутия]]) <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Ася Георгиевна Фурта ([[Ресей]]) <ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Ализе Леон ([[Франция]]) <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Айгуль Юсуповна Джумашева ([[Қазақстан]]) <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * Алия Нурланкызы Сали (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие <nowiki>|</nowiki> Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Ария Каррильо ([[Коста-Рика]]) <ref>{{Cite web|title=Aria Carrillo <nowiki>|</nowiki> South Dakota Symphony Orchestra|url=https://sdsymphony.org/about/musicians-artists/orchestra-members/bios/aria-carrillo/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Ана Эрчулий (Словения) <ref>{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Амина Азатқызы Ибраева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ә''' * Әлия Жанәбілқызы Темірбекова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}</ref> '''Б''' * Барбара Ханниган (1971) [[Канада]] <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Барбара Поплавска (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Барбара Скоукрофт (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Бар Авни-Палентин (1989) [[Израиль]] <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Беверли Эверетт (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Бинь Чанг (1933–2025) Вьетнам <ref>{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''В''' * Вероника Борисовна Дударова (1916–2009) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Виктория Леонидовна Добровольская (1986) Ресей <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Валентина Викторовна Голубева (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Валерия Александровна Рыбинская ([[Беларусь]]) <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Витезслава Капралова (1915–1940) [[Чехия]] <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Виттория Алеотти (Раффаэлла) (1575-*1646) (маэстра хора) [[Италия]] <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Вирджиния Аллен (1953) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * Вирджиния Марьяни Кампольетти (1869–1941) Италия <ref>{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Вера Францевна Родэ (1907–1975) [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Вэнь Чин Лю-Янг (Малайзия) <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ванесса Бенелли Мозелл (1987) Италия <ref>{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Г''' * [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Галина Михайловна Кривошапко (1916–2013) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше) АҚШ, Ресей <ref>{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор (1903–1998) [[Англия]] <ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Глория Исабель Рамос Триано (1964) [[Испания]] <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Голнуш Халеги (1941–2021) [[Иран]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Гүлдана Жеңісқызы Баритова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Грете Педерсен (1960) Норвегия <ref>{{Cite web|title=Artist-Portrait <nowiki>|</nowiki> Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Д''' * Даяна Айдаровна Гофман (1991) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дильбар Гулямовна Абдурахманова (1936-2018) КСРО, [[Өзбекстан]] <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * ДжоАнн Фаллетта (1954) АҚШ <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джулия Джонс (1961) [[Ұлыбритания]] <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дениола Кураджа ([[Албания]]) <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Далия Атлас (1933) Израиль, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Далия Андреевна Стасевская (Украина, Финляндия) <ref>{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska <nowiki>|</nowiki> Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Джухи Бансал ([[Үндістан]], [[Гонконг]]) <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дана Муриева (2000) Ресей <ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джессика Коттис (1979) [[Аустралия]], Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джипсс Рут (1921–1999) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джаннат Музаффаровна Хусейнзода (*2006) [[Тәжікстан]] <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дебра Чеверино (1976) Италия <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Деляна Лазарова (Болгария) <ref>{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Дора Христова (Болгария) <ref>{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Дина Ардақ (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Е''' * Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина (1914–2004) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Еп Вин Си (1960) [[Қытай]] <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Елена Евстратенко (майор) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Елизавета Сергеевна Корнеева (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ë''' * Ëко Мацуо (1953) [[Жапония]] <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ж''' * Жанна (Шевалье) Эврар (1893–1984) Франция <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жизель Бен-Дор (1955) [[Уругвай]], Израиль, АҚШ <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жоанидия Нуньес Содре (1903–1975) [[Бразилия]] <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жюльетт Надя Буланже (1887–1979) Франция <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жуану Карнейру (Португалия) <ref>{{Cite web|title=Joana Carneiro <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Orchestra <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''З''' * Зои Зениоди (1976) [[Грекия]] <ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Захия-Дихия Зиуани (1978) Франция <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зарифа Ахмедовна Абдуллаева (1952) [[Дағыстан]] <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зарифа Адиба ([[Ауғанстан]]) <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зиада Нагиевна Накибаева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''И''' * Ирис Маргарет Элси Лемар (1902–1997) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Инма Шара (1972) Испания <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Инджи Ëздиль ([[Түркия]]) <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ингрид Табита Боргхильд Берглунд (1989) Норвегия <ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Иман Аль-Джунайди ([[Мысыр]]) <ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Иман Эль-Генеди (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=أول قائدة أوركسترا في مصر لـ"العين الإخبارية": أنا صعيدية أحلم بالعالمية|url=https://al-ain.com/article/iman-egypt-conductor-orchestra|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Й''' * Йоана Мальвиц (1986) [[Германия]] <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Йозефина Аманн Вайнлих (1848–1887) [[Аустрия]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''К''' * Камилла Александровна Кольчинская (1937–2016) КСРО, Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Камелия Хоанг (Фам Ча Ми) Вьетнам, Ресей <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катарина Морин (1994) Германия <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катарина Винкор (1995) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Клер Жибо (1945) Франция <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Карина Канеллакис (1981) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] <ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ <ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катрине Виннес (Норвегия) <ref>{{Cite web|title=NMH <nowiki>|</nowiki> Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Каталин Кишш (Венгрия) <ref>{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Куми Нариман Вадиа (Үндістан) <ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Л''' * Ламар Элиас ([[Палестина]]) <ref>{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) <ref>{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Летиция Труве (Франция) <ref>{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) <ref>{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия Амадио (1964) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Любовь Носова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиса Ксантопулу (1968) Грекия <ref>{{Cite web|title=Biography <nowiki>|</nowiki> maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] <ref>{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь <ref>{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] <ref>{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мари-Жанна Сереро (Франция) <ref>{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] <ref>{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия <ref>{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция <ref>{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Александровна Романова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Макраки (Греция) <ref>{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Эклунд (1973) Россия <ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Марта Реммерт (1853–1941) Германия <ref>{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] <ref>{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday & Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция <ref>{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru Михаэла Сильвия Рошка] ([[Румыния]]) <ref>{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мун-ëн Хо (1960) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) <ref>{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан <ref>{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мишель Рейкерс (майор) АҚШ <ref>{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мойца Лавренчич ([[Словения]]) <ref>{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] <ref>{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки <nowiki>|</nowiki> Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] <ref>{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марлен Урбай (Куба) <ref>{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Н''' * Нил Вендитти (Түркия, Италия) <ref>{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан <ref>{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Ракич ([[Сербия]]) <ref>{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Nia Imani Franklin <nowiki>|</nowiki> Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) <ref>{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Натали Штуцман (1965) Франция <ref>{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нисан Ак (Түркия) <ref>{{Cite web|title=Nisan Ak <nowiki>|</nowiki> Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нежат Амири ([[Иран]]) <ref>{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Назанин Агахани (1980) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) <ref>{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) <ref>{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия <ref>{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нварт Андреасян (Армения, Франция) <ref>{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Нодока Окисава (Жапония) <ref>{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''О''' * Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Власова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) <ref>{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО <ref>{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) <ref>{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] <ref>{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Оксана Кротик (Украина) <ref>{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] <ref>{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''П''' * Полина Лебедева (Украина) <ref>{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Паниз Фарьюсефи (Иран) <ref>{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра <nowiki>|</nowiki> Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Р''' * [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] <ref>{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розмари Йорганджи (Албания) <ref>{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Росила Самир (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рут Райнхардт (Германия) <ref>{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''С''' * Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Sarah Caldwell <nowiki>|</nowiki> Pioneer, Conductor, Producer <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] <ref>{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] <ref>{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] <ref>{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Струнгару (Румыния) <ref>{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}</ref> * София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия <ref>{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor <nowiki>|</nowiki> World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) <ref>{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Стефани Роудс Рассел (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor <nowiki>|</nowiki> Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] <ref>{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сперанца Скаппуччи (Италия) <ref>{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сьюзен Хейг (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сайра Сиверсон (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон <nowiki>|</nowiki> Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сая Жұмашева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Т''' * Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь <ref>{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) <ref>{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] <ref>{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) <ref>{{Cite web|title=Tianyi Lu <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония <ref>{{Cite web|title=Home <nowiki>|</nowiki> Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) <ref>{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''У''' * Ульяна Созанская (Украина) <ref>{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ф''' * Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] <ref>{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] <ref>{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния <ref>{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More <nowiki>|</nowiki> Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия <ref>{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Х''' * Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция <ref>{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] <ref>{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия <ref>{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Ц''' * Цзяцзин Лай (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ч''' * Чжэн Сяоин (1929) Қытай <ref>{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чаовэнь Тин (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Челси Галло (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''Ш''' * Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шогуфа Сафи (Ауғанстан) <ref>{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шайма Хусейн (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ы''' * Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Э''' * Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] <ref>{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд <ref>{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия <ref>{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет А. Бейкер (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Этель Легинска (1886–1970) Британия <ref>{{Cite web|title=Ethel Leginska <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция <ref>{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эсин Айдингоз (1993) Түркия <ref>{{Cite web|title=Esin Aydingoz <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия <ref>{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия <ref>{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) <ref>{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Энн Ланди (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) <ref>{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Элиза Вегас (Вьетнам) <ref>{{Cite web|title=Elisa Vegas <nowiki>|</nowiki> Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Статистика == ''2026 жылдың мамыр айына дейін мақалада әйел дирижëрлердің 250 есімі келтірілген. Тізім тұрақты түрде жаңартылып отырады.'' == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. * Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. * L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf * KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 * Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Дирижёрлер тізімі]] [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] r6t594cjdzh3caejs5q8zut6pwoycyp 0 778060 3604912 3602909 2026-05-14T12:12:27Z QazPaluan 179154 3604912 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 3l1t15zg952ycacq6w1xur4cxbdiwhw 3604913 3604912 2026-05-14T12:13:07Z QazPaluan 179154 3604913 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] bvsxg3rc6165kddjsf82d950lwzetgl 3604914 3604913 2026-05-14T12:13:47Z QazPaluan 179154 3604914 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * Қазақ күресінен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] clk0dwavowhgalw1sk1rwiyrm7pb212 3604916 3604914 2026-05-14T12:14:11Z QazPaluan 179154 3604916 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * Қазақ күресінен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері * Дзюдодан Қазақстан Республикасының спорт шебері == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 9o7yix50k27bdk5v3n25uha46dx1kn8 3604917 3604916 2026-05-14T12:14:33Z QazPaluan 179154 3604917 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * Қазақ күресінен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері * Дзюдодан Қазақстан Республикасының спорт шебері * Самбодан Қазақстан Республикасының спорт шебері == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] rj4z7rblimwwl8jhaoukp6v2rqenqp7 3604918 3604917 2026-05-14T12:15:31Z QazPaluan 179154 3604918 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері * Дзюдодан Қазақстан Республикасының спорт шебері * Самбодан Қазақстан Республикасының спорт шебері == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 1zgqvwt28vb935o29wmsfe1oauvr1i7 3604919 3604918 2026-05-14T12:16:02Z QazPaluan 179154 3604919 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері * Самбодан Қазақстан Республикасының спорт шебері == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 1urjlia02mo4i1zsdkemdiuordnm48y 3604920 3604919 2026-05-14T12:16:37Z QazPaluan 179154 3604920 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 414movziiewpbh1d3zqzcsl4cyo6mv1 3604921 3604920 2026-05-14T12:17:10Z QazPaluan 179154 3604921 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] oehf829jsyapse7498z2tv7b3gb9bom 3604922 3604921 2026-05-14T12:17:34Z QazPaluan 179154 3604922 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2013) * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 02xa2yfsxb6fn3ok49a3irlr0x5805f 3604923 3604922 2026-05-14T12:18:11Z QazPaluan 179154 3604923 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2013) * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2011) == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 5m6s5li9gdfakfsfvb8j1p2kl32rut8 3604924 3604923 2026-05-14T12:18:33Z QazPaluan 179154 3604924 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2013); * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2011) == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 0l4otbwupa03rpmv9o5895mqjbkqd02 3604925 3604924 2026-05-14T12:18:57Z QazPaluan 179154 3604925 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2013); * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2011). == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] re3j0k5xa75evzbv8kexmfohsna5x46 3604926 3604925 2026-05-14T12:21:08Z QazPaluan 179154 3604926 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2013); * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2011). == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019) * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] lft2mtd1xxtqazhosqg62hsm7coj9jw 3604927 3604926 2026-05-14T12:21:30Z QazPaluan 179154 3604927 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2013); * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2011). == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] kl8bquzm4q8v12auhtng903fxs9t2yw 3604928 3604927 2026-05-14T12:21:46Z QazPaluan 179154 3604928 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың әйгілі Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы жаңалығы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Кубок Конфедерация". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2013); * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2011). == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] 7q8cszccpsbij0px3y6gpjs0hps9tsd 3604933 3604928 2026-05-14T12:33:27Z QazPaluan 179154 3604933 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Айдос Ғалымов |суреті = Айдос Ғалымов.jpg |сурет ені = 250 |сурет тақырыбы = ''Әлем чемпионаты — 2025'' |толық есімі = Айдос Қайратұлы Ғалымов |лақап аты = Баймырза |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |ұлты = қазақ |мамандандыру = [[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]] |туған күні = 03.04.1993 |туған жері = [[Жаңаарқа]] |карьера жылдары = 2001—2018 ([[дзюдо]], [[самбо]], [[қазақша күрес]]),<br>2018 — қ.у. ([[қазақша күрес]]) |бойы = 174 см |салмағы = 74-90 кг дейін |атақтары = {{Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері}} |медальдары = {{ОО-спорт |[[Қазақ күресі]]}} {{турнир| [[Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Ақтөбе]] [[2019 ]] | 74 кг дейін}} {{медаль|Алтын|[[Нью-Дели]] [[2025 ]] | 90 кг дейін}} {{турнир| [[Азия чемпионаты]] }} {{медаль|Қола|[[Алтай]] [[2015 ]] | 82 кг дейін}} {{турнир| [[Еуразия]] [[Барыс]]ы }} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2015 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2016 ]] | командалық}} {{медаль|Алтын|[[Астана]] [[2017 ]] | командалық}} {{ОО-спорт|[[Дзюдо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-21)}} {{медаль|Қола|[[Хайнань]] [[2013 ]] | 81 кг дейін}} {{ОО-спорт|[[Самбо]]}} {{турнир|[[Азия чемпионаты]] (U-17)}} {{медаль|Алтын|[[Ташкент]] [[2011 ]] | 70 кг дейін}} {{соңы}} }} '''Айдос Қайратұлы Ғалымов''' ([[3 сәуір]] 1993 жылы, [[Қарағанды облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Жаңаарқа]] кентінде дүниеге келген) — Арқа өңірінің балуаны. [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының Еңбек Сіңірген Спорт Шебері <ref>Qazaq Kuresi федерациясы. "Айдос Ғалымовқа «Еңбек сіңірген спорт шебері» атағы берілді". https://qazaqkuresi.kz/news/aydos-alymov-a-e-bek-si-irgen-sport-sheberi-ata-y-berildi/</ref> <ref>SportPress.kz. "Айдос Ғалымовқа «ЕССШ» атағы берілді". https://sportpress.kz/archives/18909</ref>, [[дзюдо]] және [[самбо]] спорт түрлерінен Қазақстан Республикасының Спорт Шебері <ref>Esportkrg.kz. "Жоғары спорт шеберлігі мектебі". https://esportkrg.kz/ru/firm/view/kgu-shkola-vysshego-sportivnogo-masterstva</ref>. Қазақ күресінен екі дүркін [[әлем]] [[чемпион]]ы <ref>Aqtobegazeti.kz. "Жергілікті жаңалық". https://aqtobegazeti.kz/?p=81795</ref> <ref>Janaarqa.kz. "Арқа жаңалықтары". https://janaarqa.kz/?p=7985</ref> <ref>Egemen.kz. "Ұлытау әкімі әлем чемпионына құрмет көрсетті". https://egemen.kz/article/383512-ulytau-akimi-alem-chempionyna-qurmet-korsetti</ref>, бірнеше дүркін [[Қазақстан]] [[чемпион]]ы және жүлдегері <ref>Inform.kz. "Қазақстан чемпионатының қорытындысы". https://www.inform.kz/ru/itogi-chempionata-rk-po-kazak-kuresi-podveli-v-petropavlovske_a3459392</ref> <ref>Lada.kz. "Қазақстан чемпионатының алғашқы жеңімпаздары анықталды". https://www.lada.kz/gosinformzakaz/116541-opredelilis-pervye-pobediteli-chempionata-rk-po-kazaksha-kures-v-aktau.html</ref>, сондай-ақ [[Еуразия]] Барысы мен [[Ұлытау]] Барысы турнирлерінің бірнеше дүркін чемпионы <ref>E-history.kz. "Айдос Ғалымов жайлы мағлұмат". https://e-history.kz/kz/news/show/1266/</ref> <ref>Kazpravda.kz. "Награда мужественной команде". https://kazpravda.kz/n/nagrada-muzhestvennoy-komande/</ref> <ref>Ontustik TV. "Жергілікті спорт жаңалығы". https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/</ref> <ref>Qazaqstan TV. "Айдос Ғалымовтың Цэнд-Очир балуанымен белдесуі". https://qazaqstan.tv/news/29591</ref>. Дзюдодан жастар арасында [[Азия чемпионаты]]ның қола жүлдегері <ref>Forbes.kz. "Спорт жаңалығы". https://forbes.kz/news/newsid_47085</ref>, самбодан жасөспірімдер арасында [[Азия]] [[чемпион]]ы <ref>BAQ.kz. "Аймақтық БАҚ материалы". https://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-803/</ref>. == Өмірбаяны == Айдос Қайратұлы Ғалымов — 1999–2010 жылдары Жаңаарқа ауданындағы Оразалы Жұмабеков атындағы жалпы орта мектепте білім алған. 2010–2014 жылдары [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]]нің экономика факультетінде оқып, "[[Қаржы]]" мамандығы бойынша жоғары білім алған. 2022–2024 жылдары аталған университеттің "Дене шынықтыру" факультетінде екінші [[жоғары білім]]ін тәмамдаған. Күреске алғаш рет әкесі 8 жасында алып барған. Қазақ күресі, дзюдо және самбо спорт түрлерін қатар меңгерген [[әмбебап]] [[балуан]]. Айдостың әкесі — Әбдрашитов Қайрат, Жаңаарқа ауданының белгілі кәсіпкері. Анасы — Жұмашева Гүлшат. Қазіргі уақытта спорт саласында қызмет атқарады. Қазақ күресінен [[Ұлытау облысы]] құрамасының аға жаттықтырушысы. <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - Бапкер.jpg||thumb|center|165px|ҚР Кубогы — 2026 жыл]]'' </div> == Жетістіктері == '''''2006 ж.''''' * Дзюдодан кіші жасөспірімдер арасында «Огни Магнитки» xалықаралық турнирінің жеңімпазы. ([[Теміртау]]) '''''2009 ж.''''' * Дзюдодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында Учкун Мурадовды еске алуға арналған халықаралық турнирдың қола жүлдегері. ([[Ресей]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - оқу жаттығу жиыны.jpg||thumb|center|300px|Оқу-жаттығу жиыны — 2009 жыл]]'' </div> '''''2010 ж.''''' * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Шиелі ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) * Қазақ күресінен жасөспірімдер арасында I Ауыл Республикалық спорт ойындарының жеңімпазы. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен жастар арасында ҚР чемпионатының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - 06.02.2010 жыл.jpg||thumb|center|250px|6 ақпан 2010 жыл]]'' </div> * Самбодан жасөспірімдер арасында Жылдыз Айнақұловты еске алуға арналған халықаралық турнирдің жеңімпазы. ([[Бішкек]], [[Қырғызстан]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Алтай өңірінің самбо және дзюдо саласының спортшылары мен жаттықтырушыларын» еске алуға арналаған халықаралық турнирінің қола жүлдегері. ([[Ресей]]) '''''2011 ж.''''' * Самбодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Теміртау]]) * Дзюдодан жасөспірімдер арасында «Виктор Пшеничниковты» еске алуға арналған xалықаралық турнирдің күміс жүлдегері. (Магнитогорск, [[Ресей]]) * Самбодан жасөспірімдер арасында Азия чемпионатының жеңімпазы. ([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]) * Қазақ күресінен Аралбай Әлібекұлының 325 жылдығына орай берілген Аста балуандар күресінің жеңімпазы. ([[Жаңаарқа]]) '''''2012 ж.''''' * Самбодан 23 жасқа дейінгі ерлер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Талдықорған]]) * Самбодан жастар арасында I Жекпе-Жек Фестивалінің қола жүлдегері. ([[Астана]]) '''''2013 ж.''''' * Дзюдодан жастар арасында «Спорт Ардагерлері» жүлдесіне арналған III xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=17995</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Тараз]]) * Дзюдодан ҚР III Жастар Спорттық Ойындарының күміс жүлдегері <ref>Yvision.kz. "Дзюдодан ҚР III Жастар ойындары". [https://yvision.kz/post/352774](https://yvision.kz/post/352774)</ref>. ([[Тараз]]) * Дзюдодан жастар арасында Амантай Ахатұлы Жарасовты еске алуға арналған II республикалық турнирдің жеңімпазы <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы". https://fdk.kz/news/view/108?lang=ru</ref>. ([[Қарағанды]]) * Дзюдодан жастар арасында Азия чемпионатының қола жүлдегері <ref>FDK.kz. "Дзюдо федерациясы". https://fdk.kz/news/view/62</ref>. ([[Хайнань]], [[Қытай]]) '''''2015 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері <ref>Ekaraganda.kz. "Жергілікті жаңалық". https://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=52129</ref>. ([[Аягөз]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) * Қазақ күресінен Мұрат Бабаның 350 жыл мерейтойына орай ұйымдастырылған астағы балуан күрестің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) '''''2016 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы xалықаралық турнирінің жеңімпазы <ref>DodaSport.kz. "Қажымұқан турнирі". https://dodasport.kz/қажымұқан-атындағы-балуандар-бәсеке/</ref>. ([[Шымкент]]) '''''2017 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының күміс жүлдегері. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI республикалық «Ақ Бидай» ауыл спорты ойындарының жеңімпазы. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің күміс жүлдегері <ref>FDK.kz. "Конфедерация Кубогы". https://fdk.kz/news/view/1437</ref>. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Абай ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) '''''2018 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы <ref>Izdatelstvo-sk.kz. "Қазақстан чемпионаты". https://izdatelstvo-sk.kz/news/v-petropavlovske-zavershilsya-chempionat-rk-po-aza-kresi-sredi-muzhchin-i-zhenshin/</ref>. ([[Петропавл]]) * Қазақ күресінен «Конфедерация Кубогы» турнирінің жеңімпазы. ([[Алматы]]) * Қазақ күресінен VI Халық спорты ойындарының күміс жүлдегері. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының күміс жүлдегері. ([[Семей]]) * Қазақ күресінен «Arlandar Sajysy» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Алматы]]) '''''2019 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Ұлттық спорт түрлері V фестивалінің жеңімпазы <ref>Lyubimiigorod.ru. "Қарағанды жаңалығы". https://lyubimiigorod.ru/karaganda/news/2248736</ref>. ([[Ақтөбе]]) * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің қола жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен «Жаңаарқа ауданының 90 жыл» мерейтойына арналған салтанатты жиынның балуан күресінде жеңімпаз атанып, «[[Lada]] [[Granta]]» автокөлігін жеңіп алған. ([[Жаңаарқа]]) '''''2021 ж.''''' * Қазақ күресінен ҚР Кубогының қола жүлдегері. ([[Тараз]]) * Қазақ күресінен «Ақ Бидай» VII ауыл спорты ойындарының қола жүлдегері. ([[Ақтау]]) '''''2022 ж.''''' * Қазақ күресінен Қажымұқан Мұңайтпасұлын еске алуға арналған Азия Кубогының қола жүлдегері. ([[Түркістан қала]]сы) * Қазақ күресінен «Ұлт Ұясы — Ұлытау» атты ұлттық ойындарының Түйе Палуан сайысының күміс жүлдегері. ([[Ұлытау ауданы]]) '''''2023 ж.''''' * Қазақ күресінен ересектер арасында ҚР чемпионатының жеңімпазы. ([[Ақтау]]) * Қазақ күресінен «Сарыарқа Батырлары» республикалық турнирінің күміс жүлдегері. ([[Қарағанды]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) '''''2024 ж.''''' * Ашыртмалы Аба Гүреши күресінен V Дүниежүзілік Көшпенділер ойындарының күміс жүлдегері <ref>Qazaqstan TV. "Қазақстан балуандарының жетістіктері". https://qazaqstan.tv/news/199357/</ref> <ref>24.kz. "Жезқазғанда спортшыларды қарсы алды". https://24.kz/ru/news/sport/670872-v-zhezkazgane-vstretili-prizerov-vsemirnykh-igr-kochevnikov</ref>. ([[Астана]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің күміс жүлдегері. ([[Жезқазған]]) * Қазақ күресінен Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлының жүлдесіне арналған халықаралық турнирдің қола жүлдегері. ([[Шымкент]]) '''''2025 ж.''''' * Қазақ күресінен Сүлейменов Мәлік Екпіндіұлының жүлдесіне арналған республикалық турнирдің жеңімпазы. ([[Атырау]]) * Қазақ күресінен Қазақстан Барысы республикалық турнирінің Ұлытау Барысы іріктеу кезеңінің жеңімпазы. ([[Жезқазған]]) <div style="text-align:center; margin-top:1em; margin-bottom:1em;"> ''[[Сурет:Айдос Ғалымов - ҚБ.jpg|thumb|center|200px|Қазақстан Барысы — 2025]]'' </div> == Спорттық атақтары == * [[Қазақ күресі]]нен Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері (2025); * [[Дзюдо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2013); * [[Самбо]]дан Қазақстан Республикасының спорт шебері (2011). == Номинациялары == '''''2006 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Спорт саласындағы үздігі». '''''2013 ж.''''' * Қарағанды облысының олимпиадалық резерв даярлау орталығының «Үздік спортшысы». '''''2014 ж.''''' * Қарағанды облысының «Спорт саласындағы жыл қорытындысы» конкурсының жеңімпазы. '''''2018 ж.''''' * Жаңаарқа ауданының «Ең үздік жас спортшысы». '''''2019 ж.''''' * Қарағанды облысының «Жыл қорытындысы бойынша үздік спортшысы». * Қазақстан Республикасы қазақ күресі федерациясының «Үздік спортшы – 2019» номинациясының иегері. '''''2025 ж.''''' * «Самбо Саңлағы» төсбелгісінің иегері. * Жаңаарқа ауданының «Үздік спортшысы». * Ұлытау облысының «Жылдың спорт жұлдызы» номинациясының иегері. * Ұлытау облысының ұлттық спорт түрлері бойынша «Жылдың үздік спортшысы» <ref>Turanews.kz. "Ұлытау облысында үздік спортшылар марапатталды". https://turanews.kz/kk/news/ulytauda-uzdik-sportshylar-marapattaldy/</ref>. == Марапаттары == * [[ҚР]] [[Президент]]інің Құрмет грамотасы — спорт саласында қол жеткізген жетістіктері үшін (2024); * [[Ұлытау облысы]] әкімінің Құрмет грамотасы — облыстың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысқаны және әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (2025); * [[Жаңаарқа ауданы]] әкімінің Құрмет грамотасы — ауданның қоғамдық өміріне белсене араласқаны және жоғары кәсіби шеберлігі үшін (2015); * [[Қарағанды облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — облыс спортын дамытуға қосқан үлесі үшін (2019); * [[Ұлытау облысы]] спорт басқармасының Құрмет грамотасы — өңірде спортты дамытуға және насихаттауға қосқан үлесі үшін (2024). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == # Айдос Ғалымовтың ресми [https://www.instagram.com/aidosgalymov/ Instagram парақшасы] # [https://www.gov.kz/memleket/entities/ulytau-sport/press/news/details/977078 Қазақстан Республикасы Ұлытау облысы спорт басқармасы] # [https://zhanlib.gov.kz/page/galymov-aidos Айдостың жетістіктері] # [https://saryarqatv.kz/kz/news/21221 Тәуелсіз елдің ұланы — Айдос Ғалымов] # [https://www.youtube.com/watch?v=5DL0wEPYwT4 Айдостың 2019 жылғы Әлем чемпионатының финалындағы белдесуі] # [https://ontustiktv.kz/kz/news/41093/ Қазақ күресінен әлем чемпионаты] # [https://syrboyi.kz/zedelnews/aza-kresnen-lem-chempionatynda-baluandarymyz-5-altyn-zhep-aldy-34884/ Қазақ күресінен әлем чемпионатында балуандарымыз бес алтын жүлде алды] # [https://sn.kz/sn-akparat-agyny/63765-aktobe-kalasynda-kazak-kuresinen-lem-chempionaty-m-resine-zhetti Ақтөбе қаласында қазақ күресінен әлем чемпионаты мәресіне жетті] # [https://informburo.kz/novosti/kazahstan-s-pyatyu-zolotymi-medalyami-zanyal-pervoe-mesto-na-chm-po-azasha-kres-99847.html Казахстан с пятью золотыми медалями занял первое место на ЧМ по қазақша күрес] # [https://inbusiness.kz/ru/news/chm-po-qazaq-kuresi-kazahstancy-zavoevyvayut-eshe-tri-medali ЧМ по Qazaq Kuresi: казахстанцы завоевывают еще три медали] # [https://newtimes.kz/kultura-i-sport/102254-sbornaya-kazakhstana-zanyala-pervoe-mesto-na-chempionate-mira-po-kazakh-kuresi Сборная Казахстана заняла первое место на чемпионате мира по казах куреси] # [https://tengrinews.kz/allsports/ozidaemo-ne-siurprizov-kazaxstan-vyigral-cm-qazaq-kuresi-386664/ Казахстан выиграл ЧМ по Qazaq Kuresi] iielvk6xwvby1l4o6vcxvixvx9qed7o 0 778462 3605073 3598846 2026-05-14T23:08:47Z Tuttiorchestra687 173049 3605073 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Музыкант |Есімі = Анна Ракитина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Анна Леонидовна Ракитина |Толық аты = |Туған күні = 29.04.1989 |Туған жері = {{туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{Байрақ|Ресей}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], музыкатанушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Affrettando» камералық оркестрі |Қызметтес болған = Сергей Акимов, Андрис Нельсонс, Густаво Дудамель |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://www.annarakitina.com/Анна Ракитинаның ресми сайты] |Commons = }} '''Анна Леонидовна Ракитина''' — ресейлік [[Дирижер|дирижëр]].<ref>{{Cite web|title=Официальный сайт Анны Ракитиной|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=20.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны == Анна Ракитина [[29 сәуір|29 сәуірде]] [[1989 жыл|1989 жылы]] [[Мәскеу]]де музыкаға толы отбасында дүниеге келген (әкесі-[[Украиндар|украин]], анасы-[[Орыстар|орыс]] [[хор]] дирижëрі). Музыкалық білімін жастайынан [[скрипка]]шы ретінде бастаған<ref name=":0">{{Cite web|title=Биография|url=https://www.annarakitina.com/biography|accessdate=20.04.2026}}</ref>, кейін [[музыкатану]] саласын оқыған. П.И.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын музыкатанушы мамандығы бойынша (2012) кейін [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижëрлеу кафедрасын (доцент Станислав Дяченко сыныбында) 2016 жылы бітірген. [[Германия|Германиядағы]] [[Гамбург]] қаласында Музыка және театр жоғары мектебін профессор Ульрих Виндфур сыныбында (2018) аяқтаған.<ref>{{Cite web|title=Мәскеу консерваториясы|url=https://nv.mosconsv.ru/persons/anna-leonidovna-rakitina|accessdate=20.04.206}}</ref> == Шеберлік-сыныптар мен тағылымдама == Геннадий Рождественский, Владимир Юровский, Бернард Хайтинк, Иоганнес Шлефли сынды ұстаздардың шеберлік-сыныптарына қатысқан. [[Швейцария]]да [[Люцерн]] фестивальінде 2016 жылы атақты дирижëр Алан Гилберттің шеберлік-сыныбына<ref name=":1">{{Cite web|title=Мәскеу филармониясы|url=https://meloman.ru/performer/anna-rakitina/|accessdate=20.04.2026}}</ref> және 2022 жылы итальяндық дирижëр Фабио Луизи жетекшілігімен «Консертгебау» [[Нидерланд|нидерландтық]] [[Оркестр|оркестрімен]] «[[Ammodo]]<nowiki/>» шеберлік-сыныбына қатысқан.<ref name=":0" /> [[Саха Республикасы|Якутия]] мемлекеттік опера және [[балет]] театрында тағылымдамадан өткен, онда П.И.Чайковскийдің «Евгений Онегин» және «Иоланта»; Дж.Пуччинидың «Богема»; С.Прокофьевтің «Золушка» балет-операларын дирижëрлеген.<ref name=":2">{{Cite web|title=Ярославлавская филармония|url=https://new.yar-filarmoniya.ru/performers/view.php?id=369|accessdate=20.04.206}}</ref> == Мансабы == Әлемнің жетекші [[оркестр]]лерімен өнер көрсеткен, олардың қатарында [[Бостон симфониялық]], [[Чикаго симфониялық]], [[Сан-Франциско симфониялық]], [[Бирмингем симфониялық]], [[Нью-Йорк филармониялық]], [[Лос-Анджелес филармониялық]], [[Лейпциг Гевандхаус оркестрі]], [[Дрезден мемлекеттік капелласы]], [[Франция радиосының филармониялық оркестрі]], [[Берлин радиосының симфониялық оркестрі]], [[Швеция радиосының симфониялық оркестрі]], [[Йомиури Ниппон симфониялық]] оркестрлері бар.<ref name=":0" /> 2019–2023 жылдары дирижëр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен Бостон симфониялық оркестрінің дирижёр-ассистенті қызметін атқарған, оркестр тарихында бұл лауазымды иеленген екінші әйел дирижëр болды. Ең алғашқы осы оркестрде ресми түрде дирижëр-ассистент қызметін атқарған Сиëн Сон корейлік әйел дирижëр 2007 жылы дирижëр Джеймс Левин жетекшілігімен болған.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=BSO's First Female Maestro Takes The Baton <nowiki>|</nowiki> WBUR News|url=https://www.wbur.org/news/2009/04/09/bsos-first-female-maestro-takes-the-baton?utm_source=chatgpt.com|accessdate=15.05.2026}}</ref> 2019–2020 жылдар маусымында Лос-Анджелес филармониялық оркестрде дирижëр [[Густаво Дудамель]] бағдарламасының жас дирижëрлерге арналған стипендиаты ([[Dudamel Conducting Fellowship]]) болған.<ref name=":1" /> == Жеке жобалары == Дирижёр Сергей Акимовпен бірлесіп «Affrettando» камералық оркестрін құрған. Оркестр сирек орындалатын және қызықты репертуарға маманданған болатын.<ref name=":2" /> == Байқаулар мен марапаттар == Халықаралық дирижёрлер байқауларының лауреаты:<ref>{{Cite web|title=Специальное радио|url=https://specialradio.ru/nr/anna-rakitina-poluchila-nemeckuyu-dirizhyorskuyu-premiyu/|accessdate=20.04.2026}}</ref> * III дәрежелі сыйлық — TCO International Conducting Competition ([[Тайбэй]], [[Қытай Республикасы|Тайвань]], 2015)<ref>{{Cite web|title=Пасадена симфония|url=https://pasadenasymphony-pops.org/artist/anna-rakitina/#:~:text=Anna%20Rakitina%20–%20young%20Russian,Competition%20in%20Taipei%20(Taiwan%2C%202015)|accessdate=20.04.2026}}</ref> * II дәрежелі сыйлық — Malko Competition ([[Копенгаген]], [[Дания]], 2018)<ref>{{Cite web|title=Малько байқауы|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2018/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}</ref> * III дәрежелі сыйлық — Deutscher Dirigentenpreis ([[Кёльн]], [[Германия]], 2017)<ref>{{Cite web|title=Милан оркестрі|url=https://sinfonicadimilano.org/en/persone/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}</ref> Сондай-ақ 2014 және 2015 жылдары [[Румыния|Румынияның]] [[Бухарест]] қаласында өткен «Jeunesses Musicales Conducting Competition» атты халықаралық дирижёрлер байқауына екі мәрте қатысқан.<ref name=":2" /> 2025 жылы классикалық музыкаға қосқан үлесі үшін [[Еуропа|Еуропалық]] мәдениет премиясына (European Culture Prize) ие болды.<ref name=":0" /> == Көзқарасы == «Музыкалық өмір» ''(орысш.'' ''Музыкальная жизнь)'' журналына берген сұхбатында былай деген:<ref>{{Cite web|title=Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/anna-rakitina-mozhno-kak-ugodno-dirizhi/|accessdate=20.04.2026}}</ref> <blockquote>''«Кәсіби тұрғыдан мен дирижëрлеудің әмбебап стиліне жақындауға тырысамын, сонда [[музыка]] тыңдағанда немесе орындағанда адамдар дирижёрлік тұғырда ер адам тұр ма, әлде әйел адам тұр ма деп ойламайды.»''</blockquote> == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>.<ref>{{Cite web|title=Книга каталог|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_012123742/|accessdate=20.04.2026}}</ref> == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.annarakitina.com/ Сайты] * [https://www.operabase.com/anna-rakitina-a109598/ru Operabase] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ресей әйел дирижёрлері]] [[Санат:Ресей дирижёрлері]] [[Санат:1989 жылы туғандар]] ag3e0jts2we7asejak1p3x48a4cevch 0 780067 3605076 3598247 2026-05-14T23:19:37Z Tuttiorchestra687 173049 3605076 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Динара Базарбаева-Сахаман |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Динара Сүйерханқызы Базарбаева-Сахаман |Толық аты = |Туған күні = 22.07.1985 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2014 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Forte Trio» ансамбльі, Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік филармониясы |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = [[Ерен еңбегі үшін медалі]] |Сайты = [https://jambyl-philharmonic.kz/kk/doer/dinara-bazarbaeva-sahaman/ Динара Базарбаева-Сахаман - Жамбыл филармониясы] |Commons = }} '''Динара Сүйерханқызы Базарбаева-Сахаман''' ([[22 шілде]] [[1985 жыл|1985]], [[Алматы]]) — қазақстандық [[скрипка]]шы, [[өнертану магистрі]], Халықаралық және Республикалық байқаулардың лауреаты, «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]<nowiki/>» медальінің иегері, Алматыдағы [[Қазақ филармониясы|Жамбыл Жабаев атындағы қазақ мемлекеттік академиялық филармониясының]] солисті және мемлекеттік «[[Forte Trio]]<nowiki/>» [[Ансамбль|ансамбльінің]] мүшесі.<ref name=":0">{{Cite web|title=Динара Базарбаева-Сахаман - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/doer/dinara-bazarbaeva-sahaman/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Успех – успевать делать то, что нравится - Сцена - news.pianos.kz|url=https://news.pianos.kz/uspeh-uspevat-delat-to-chto-nravitsya/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны мен білімі == Динара Базарбаева-Сахаман [[1985 жыл|1985]] жылдың [[22 шілде]]сінде [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[классикалық музыка]]мен шұғылдана бастады. Алғашында [[фортепиано]] мен [[скрипка]] арасында таңдау жасап, нәтижесінде скрипканың техникалық мүмкіндіктері мол болғандықтан осы аспапқа тоқталды.<ref name=":2">{{Cite web|title=Динара Базарбаева-Сахаман|url=https://ticketon.kz/inder/star/dinara-bazarbayeva|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Kazakh Violinist Dinara Bazarbayeva-Sakhaman on Sound, Identity, and the Demands of the Stage - The Times Of Central Asia|url=https://timesca.com/kazakh-violinist-dinara-bazarbayeva-sakhaman-on-sound-identity-and-the-demands-of-the-stage/|accessdate=22.04.2026}}</ref> К.Байсейітова атындағы Республикалық мамандандырылған музыкалық мектепте [[скрипка]] сыныбында оқыды. Ұстазы — [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[профессор]] [[Нина Михайловна Патрушева]]. ([[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет]] және [[Достық ордені|Достық II]] дәрежелі ордендерінің кавалері). Мектепті бітірген соң Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының ішекті аспаптар кафедрасында [[Нина Патрушева]] сыныбында білімін жалғастырды. Магистратураны скрипкашы [[Алла Камаловна Кармысова]] сыныбында аяқтады.<ref name=":1" /><ref name=":4">{{Cite web|title=Где мозоль у скрипачей (интервью)|url=https://time.kz/articles/grim/2022/03/16/gde-mozol-u-skripachej|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=НП.kz Люди - Нина Михайловна Патрушева.Архив|url=https://archive.np.kz/old/2007/11/rludi1.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Шығармашылығы == Динара Базарбаева-Сахаман — [[Қазақстан]] [[скрипка]] мектебінің жарқын өкілдерінің бірі. Жеке орындаушы ретінде де, камералық ансамбльдер құрамында да өнер көрсетеді. Оның репертуарында [[Классикалық музыка|классикалық]] шығармаларымен қатар қазақ композиторларының туындылары бар. Өнер жолында Қазақстанмен қатар [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]], [[Үндістан]], [[Израиль]], [[Франция]], [[Италия]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Испания]], [[Швейцария]], [[Мальта]], [[Антигуа және Барбуда]], [[Германия]], [[Аустрия]], [[Қытай]] және басқа елдердің сахналарында өнер көрсеткен [[музыкант]].<ref name=":0" /> * [[2014 жыл]]ы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] ұйымдастырған қайырымдылық концерттерге музыкант ретінде қатысқан. «[[Abai TV]]<nowiki/>» телеарнасында «[[Әндіground]]<nowiki/>» және «[[Вечные ценности]]<nowiki/>» ([[Светлана Коковинецпен]] бірге) бағдарламаларына қатысқан.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|title=Әндіground. Динара Базарбаева - «AbaiTV» телеарнасы|url=https://abaitv.kz/kz/videos/1545|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Вечные ценности. «ВЕЧНЫЕ ЦЕННОСТИ». Динара Базарбаева - Телеканал «AbaiTV»|url=https://abaitv.kz/ru/videos/4130|accessdate=26.04.2026}}</ref> Ол [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік академиялық филармониясының]] солисті болып жұмыс істейді. Сонымен қатар [[Алматы|Алматыда]] «[[Candlelight Seasons Almaty]]<nowiki/>» (''Алматы майшам маусымдары'') концерттік сериясының ұйымдастырушысы. Маңызды концерттік бағдарламалары:<ref>{{Cite web|title=Discover Weekend Wonders: Ballet, Music, and Exhibitions in Astana and Almaty - The Astana Times|url=https://astanatimes.com/2024/06/discover-weekend-wonders-ballet-music-and-exhibitions-in-astana-and-almaty/}}</ref> * ''«День свободного ветра» (The Violin Season 3);''<ref>{{Cite web|title=День свободного ветра. Динара Базарбаева-Сахаман. Александра Наумова.|url=https://ticketon.kz/kaskelen/event/den-svobodnogo-vetra-almaty|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«The Red Violin»;''<ref>{{Cite web|title=Концерт The Red violin -|url=https://sxodim.com/almaty/event/koncert-the-red-violin|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Концерт скрипичной музыки»;''<ref>{{Cite web|title=Концерт скрипичной музыки - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/poster/koncert-skripichnoj-muzyki/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Ұлы Дала Аңыздары» (Тәуелсіздіктің 35 жылдығына арналған);''<ref>{{Cite web|title=Concert Dedicated to the 35th Anniversary of the Independence of the Republic of Kazakhstan “Legends of the Great Steppe” - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/en/poster/concert-dedicated-to-the-35th-anniversary-of-the-independence-of-the-republic-of-kazakhstan-legends-of-the-great-steppe/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Dessert Time»;''<ref>{{Cite web|title=Dessert time, Казахская государственная филармония им. Жамбыла|url=https://ticketon.kz/almaty/event/tckt2-dessert-time-2026|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Осенняя фантазия»;''<ref>{{Cite web|title=Осенняя фантазия|url=https://ticketon.kz/almaty/event/osennyaya-fantaziya|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Музы и Легенды»;''<ref>{{Cite web|title=«Музы и Легенды» - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/kk/poster/mwzy-i-legendy/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Мелодии ветра и степей»;''<ref>{{Cite web|title=«Мелодии ветра и степей» - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/poster/melodii-vetra-i-stepej/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«The Soul»''<ref>{{Cite web|title=Концерт The Soul|url=https://sxodim.com/almaty/event/koncert-the-soul|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Струнные фантазии»''<ref>{{Cite web|title=Концерт «Струнные фантазии» Динары Базарбаевой-Сахаман|url=https://ticketon.kz/almaty/event/skripichnye-fantazii|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Времена года»''<ref>{{Cite web|title=Времена года|url=https://ticketon.kz/almaty/event/vremena-goda-almaty|accessdate=26.04.2026}}</ref> * ''«Весенняя мелодия» және тағы да басқалары.''<ref>{{Cite web|title=«Весенняя мелодия» - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/poster/vesennjaja-melodija/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Оркестрлерде солисттік қызметі === Солист ретінде академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрлерімен]] бірнеше рет өнер көрсеткен. [[2021 жыл]]дың [[16 қыркүйек]] айында [[Астана]] қаласында Қ.Қуанышбаев атындағы Қазақ музыкалық-драмалық театрының үлкен концерт залында [[Астана]] әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясының симфониялық оркестрімен «'''XXII концерттік маусымында'''» [[Дирижер|дирижёр]] [[Ернар Нұртазин]] басқаруында қазақстандық [[Сазгер|композитор]] [[Шырын Базарқұлованың]] ''«Скрипка мен оркестрге арналған концерт, соль мажор»'' шығармасын орындаған. (композитордың [[Н.Римский-Корсаков]] атындағы [[Санкт-Петербург]] консерваториясындағы дипломдық жұмысы).<ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр открыл свой XXII концертный сезон|url=https://dknews.kz/ru/dk-life/201987-simfonicheskiy-orkestr-otkryl-svoy-xxii-koncertnyy|accessdate=26.04.2026}}</ref> [[2023 жыл|2023 жылдың]] [[11 қараша|11 қарашасында]] [[Қарағанды]] қаласында Е. Рахмадиев атындағы академиялық симфониялық оркестрімен ([[Дирижер|дирижёр]] – халықаралық байқаулардың лауреаты [[Әбілқайыр Сағымбаев]]) [[Сазгер|композитор]] [[Макс Брухтың]] ''«Скрипка мен оркестрге арналған №1 концерт, соль минор, op. 26»'' шығармасын орындаған. [[2025 жыл|2025 жылдың]] [[12 желтоқсан|12 желтоқсанында]] [[Алматы|Алматыдағы]] [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында]] Қазақстанға [[Болгария|Болгариядан]] шақырылған [[Дирижер|дирижёр]] [[Диан Чобанов]] басқаруында Т.Әбдірашев атындағы академиялық симфониялық оркестрімен [[Сазгер|композитор]] [[Иоганнес Брамстың]] ''«Скрипка мен оркестрге арналған концерт, ре мажор, op. 77»'' концертін орындады.<ref>{{Cite web|title=Карагандинцев приглашают на концерт симфонической музыки|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/649249?lang=ru|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=«Брамс/Бетховен» - КАЗАХСКАЯ ГОСУДАРСТВЕННАЯ АКАДЕМИЧЕСКАЯ ФИЛАРМОНИЯ ИМЕНИ ЖАМБЫЛА|url=https://jambyl-philharmonic.kz/poster/brams-bethoven/|accessdate=26.04.2026}}</ref> ==== «Forte Trio» ==== Динара Базарбаева-Сахаман – мемлекеттік «[[Forte Trio]]<nowiki/>» [[ансамбльінің]] тұрақты мүшесі ([[скрипка]]). Трионың негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі – [[Тимур Урманчеев]] ([[фортепиано]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]). Үшінші мүшесі – [[Мурат Нарбеков]] ([[виолончель]]). Ансамбль көптеген жылдар бойы опералық әнші [[Азамат Желтыргузов]] ([[баритон]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]) сияқты әртістермен бірлесіп өнер көрсеткен. Олар бірлескен [[Концерт|концерттерде]] (соның ішінде [[2020 жыл|2020 жылы]] «Звезда на карантине» онлайн-жобасында) [[Классикалық музыка|классикалық музыканың]] шығармаларын орындаған.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ===== Педагогикалық қызметі ===== Қазіргі уақытта [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында]] және [[П.И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінде]] [[скрипка]] сыныбы бойынша [[Оқыту|оқытушы]] болып жұмыс істейді.<ref>{{Cite web|title=Ішекті аспаптар кафедрасы - www.conservatoire.kz|url=https://www.conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/ishekti-aspaptar-kafedrasy/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Жеке өмірі == Динара Базарбаева-Сахаман қазақстандық [[режиссёр]] және [[сценарийші]] [[Айдын Сахаман|Айдын Сахаманға]] тұрмыста. [[Айдын Сахаман]] «[[Дос-Мұқасан|Дос-Мұкасан]]<nowiki/>» (2022, музыкалық байопик); «[[Любой ценой]]<nowiki/>»; «[[Анажан]]<nowiki/>» фильмдерінің және «[[Вопреки всему]]<nowiki/>» сериалының [[Режиссёр|режиссёрі]] болып табылады.<ref name=":4" /><ref name=":2" /> == Скрипка аспабы туралы == Қазіргі уақытта мемлекеттік коллекциядан '''Николо Амати''' ([[Антонио Страдивари|Антонио Страдиваридің]] ұстазы) жасаған [[Скрипка|скрипкада]] ойнайды. Ол бұл аспапты «нағыз серіктес» деп атап, ол әрбір жанасуға жауап беріп, күтпеген дыбыстарды шығаруға мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> == Дәрежелері == * «[[Ерен еңбегі үшін медалі]]<nowiki/>» * Халықаралық және Республикалық байқаулардың лауреаты (скрипка)<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] 48230ndd5q68mij38qtnjd8ym18fs6q 0 780212 3605033 3594687 2026-05-14T19:09:56Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3605033 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; [[22 қараша]] [[1981 жыл]]ы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол ''Жүрегімдегі күз'' (2000), ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' (2003), ''[[Ыстық ұя]]'' (2004), ''Сол қыста жел соғады'' (2013), ''Күн ұрпақтары'' (2016), Кездесу (2018–2019) және ''Даңқ'' (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына ''Хван Чжин И'' (2007), ''Грандмастер'' (2013), ''Менің тамаша өмірім'' (2014) және ''Түнерген тақуа әйелдер'' (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} r2jjtw9cgj1b5fwj1fnxifxrb3drym3 0 780237 3605074 3596396 2026-05-14T23:13:44Z Tuttiorchestra687 173049 3605074 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Меруерт Ерболатқызы Карменова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Меруерт Ерболатқызы Карменова |Толық аты = |Туған күні = 22.05.1993 |Туған жері = {{туғанжері|Павлодар|Павлодарда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Скрипка]] |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = Елизавета патшайымының «Музыкалық капелласы» (Бельгия) |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = Халықаралық байқаулардың лауреаты, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011) |Сайты = [https://meruertkarmenova.com/ Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova] |Commons = }} '''Меруерт Ерболатқызы Карменова''' ({{lang-en|Meruert Karmenova}}; [[22 мамыр]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар|Павлодар қаласы]]) — қазақстандық [[скрипка]]шы, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011); Халықаралық байқаулардың лауреаты.<ref name=":0">{{Cite web|title=Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova|url=https://meruertkarmenova.com/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Карменова Меруэрт - Академия Гнесиных|url=https://gnessinka.ru/ru/uchashchimsya/luchshiy-uchenik/212-karmenova-meruert/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білім алуы == Меруерт Карменова [[1993 жыл]]ы [[22 мамыр]]да [[Павлодар]] қаласында дүниеге келеді.<ref>{{Cite web|title=Меруэрт Карменова|url=https://ticketon.kz/almaty/star/meruyert-karmenova|accessdate=29.04.2026}}</ref> Балалық шағынан бастап музыкамен айналысып, [[Ресей]]де П.И. Чайковский атындағы музыкалық мектепте [[скрипка]] аспабында алғашқы білім алған. Жергілікті оқу орнында оқып жүрген кезінде ол [[Тверь облысы]]нда өтетін халықаралық байқауда өнер көрсету үшін жас музыкалық таланттар тобына қосылуға шақырылды. Көптеген елдерден келген танымал мұғалімдер мен скрипкашылар, сондай-ақ [[Мәскеу]] консерваториясының магистрлері қатысты. Олардың арасында әлемге әйгілі орыс скрипкашысы, ұлы [[Давид Ойстрах]]тың шәкірті [[Татьяна Беркуль]] (Меруерттің болашақ ұстазы) болды.<ref name=":1" /> 2004–2012 жылдары Гнесиндер атындағы МССМШ-та оқиды. 2012 жылы П.И. Чайковский атындағы Мәскеудің мемлекеттік консерваториясына [[РФ еңбегі сіңген әртісі|Ресей Федерациясының еңбегі сіңген әртісі]], [[доцент]] [[Татьяна Семёновна Беркуль]] сыныбына түсіп, 2020 жылы ассистентура-тағылымдаманы аяқтайды.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=Bio – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/bio/|accessdate=29.04.2026}}</ref> 2018 жылдан бастап [[Бельгия|Бельгиядағы]] [[Елизавета патшайым|Елизавета патшайымының]] (''Queen Elisabeth Music Chapel'')<ref>{{Cite web|title=5 казахстанских скрипачек|url=https://elle.com.kz/5-kazahstanskih-skripachek|accessdate=29.04.2026}}</ref> Музыкалық капелласында білімін жалғастырады. Бұл халықаралық оқу орны жас дарынды музыканттарға кәсіби дайындық беретін жетекші орталықтардың бірі болып табылады. Мұнда ол бельгиялық скрипкашы және [[Дирижер|дирижёр]] [[Августин Дюме]] жетекшілігімен жұмыс істеді. [[Августин Дюме]] оның [[музыкант]] ретінде қалыптасуына шешуші рөл атқарған екінші ұстазы болды. Онымен бес жыл бойы бірлескен жұмыстары оның кәсіби дамуына елеулі ықпал етті. Дюме оған [[Классикалық музыка|классикалық]] және [[Барокко музыка|барокко музыкасына]] жаңаша, тереңірек көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Иоганн Себастьян Бахтың скрипка [[Соната|сонаталары]] мен [[Партита|партиталары]], Вольфганг Амадей Моцарттың скрипка концерттері және Людвиг ван Бетховеннің скрипка [[соната]]лары сияқты туындыларды зерделеу оған музыкалық мәнерліліктің, фразалаудың және интерпретацияның нәзік қырларын меңгеруге көмектесті.<ref>{{Cite web|title=Скрипка жүрекпен тіл қатқанда...|url=https://aikyn.kz/269124/skripka-zhurekpen-til-k-atk-anda|accessdate=29.04.2026}}</ref> Бұл тәжірибе оның орындау стиліне айтарлықтай әсер етті.<ref>{{Cite web|title=Скрипачка Меруэрт Карменова в “Астана Опера” <nowiki>|</nowiki> Новое Поколение|url=https://np.kz/news/kultura/muzyka/kogda-skripka-razgovarivaet-serdczem|accessdate=26.04.2026}}</ref> Көп ұзамай ол халықаралық байқауларда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. [[Рига]]да өткен классикалық ішекті аспаптар байқауында (''Riga Classic Strings'') заманауи [[Сазгер|композитор]] [[Алексей Шор|Алексей Шордың]] шығармасын үздік орындағаны үшін бірінші сыйлық пен арнайы жүлдені жеңіп алды. Сонымен қатар, [[Вена]]дағы Халықаралық классикалық ішекті аспаптар байқауы мен фестивалінде де жеңіске жетті. Бұл кезең оның халықаралық деңгейде танылуының маңызды сатысы болды.<ref name=":3" /> == Байқаулары және репертуары == Оқу кезеңінде Меруерт Карменова көптеген халықаралық [[скрипка]] байқауларының лауреаты атанды, оның ішінде:<ref>{{Cite web|title=Скрипачка из Павлодара стала лауреатом престижного конкурса в Польше - el.kz|url=https://el.kz/ru/skripachka-iz-pavlodara-stala-laureatom-prestizhnogo-konkursa-v-polshe_53731/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка из Павлодара, Меруерт Карменова завоевала II место на престижном конкурсе|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/press/news/details/458352?lang=ru|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка стала финалисткой престижного конкурса в Японии — Костанайские Новости|url=https://kstnews.kz/30424-2/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Queen Elisabeth Competition|url=https://concoursreineelisabeth.be/en/laureates/meruert-karmenova/4804/|accessdate=29.04.2026}}</ref> * ''[[Мәскеу]] қаласындағы Давид Ойстрах атындағы 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2007);'' * ''[[Астана]] қаласында өткен 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2008);'' * ''[[Аустрия]]ның [[Санкт-Пёльтен]] қаласында өткен Людвиг ван Бетховен атындағы 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2010);'' * ''[[Ресей]]дің [[Тольятти]] қаласында өткен 17-ші Халықаралық музыкант-орындаушылар байқауының I сыйлығы (2012);'' * ''[[Мәскеу]]дегі Давид Ойстрах атындағы 5-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2013);'' * ''[[Италия]]дағы «Рудольфо Липицер премиясы» 33-ші Халықаралық скрипкашылар байқауы (2014);'' * ''[[Жапония]]дағы [[Сендай]] қаласында өткен 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауы (2016);'' * ''Сондай-ақ [[Польша]]да 2022 жылы [[Познань]] қаласында өткен Генрик Венявский атындағы 16-шы Халықаралық скрипкашылар байқауында II сыйлықты және Кароль Шимановскийдің шығармасын үздік орындағаны үшін арнайы сыйлықты жеңіп алды.''<ref name=":3" /> Байқаудан кейін ол гастрольдік турнеге шықты, атап айтқанда [[Познань]] филармониялық оркестрімен, [[Польша]] радиосының Ұлттық симфониялық оркестрімен (НОСПР), Вроцлав филармониялық оркестрі NFM-пен, Польша радиосының «Амадей» камералық оркестрімен, сондай-ақ [[Жешув]], [[Ополе]], [[Краков]] және [[Лодзь]] филармониялық оркестрлерімен өнер көрсетті. Меруерт 2024 жылы концерттік қызметін жалғастырды. [[Польша]], [[Германия]], [[Бельгия]] және [[Қазақстан]] оркестрлерімен өнер көрсетуі және фестивальдарға қатысуы, сондай-ақ дебюттік альбомын шығаруы.<ref name=":3" /> Ол [[Анна Дучмаль-Мрус]], [[Агнешка Дучмаль]], [[Вукаш Борович]], [[Қанат Омаров]], [[Ху Юнъянь]], [[Анвар Раимжанов]], [[Марио Косик]], [[Жан-Жак Канторов]] және басқа да [[Дирижер|дирижёрлермен]] жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті.<ref name=":0" /> Меруерт Карменованың репертуары классикалық [[скрипка]] мектебінің кең ауқымын қамтиды. Ол әртүрлі дәуірлер мен стильдердегі шығармаларды орындайды, соның ішінде [[барокко]], [[Классикалық музыка|классика]] және [[романтизм]] кезеңдерінің туындылары бар, соның ішінде:<ref name=":3" /> # '''Скрипка концерттері''' (''Violin Concertos'') И.Брамстың «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 77» және «Ля минордағы қос концерт, Op. 102»; # П.И. Чайковский «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 35»; # Л. Бетховен «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 61»; # А. Вивальди «Жыл мезгілдері. Скрипка мен оркестрге арналған концерт»; # К. Сен-Санс «№3 скрипка концерті, си минор, Op. 61»; # '''Скрипка сонаталары''' (''Violin Sonatas'') Э.Григтың «№2 скрипка сонатасы, соль мажор, Op. 13» және «№3 скрипка сонатасы, до минор, Op. 45»; # И.С. Бах «№3 партита, ми мажор, BWV 1006»; # Л. Бетховен «№9 скрипка сонатасы, ля мажор, Op. 47 (Крейцер)»; # '''Виртуоздық шығармалары және басқалары''' ''(Virtuoso and others)'' Н.Паганинидың Каприччиозолары «№2, №5, №10, №11, №13, №14, №16, №17, №20, №21, №22, №23, №24»; # П.И. Чайковский «Вальс-скерцо, до мажор, Op. 34»; # К. Сен-Санс «Интродукция және Рондо каприччиозо, ля минор»; # В.А. Моцарт «Скрипка мен оркестрге арналған ми мажордағы адажио» және тағы да басқа классикалық шығармалары бар.<ref>{{Cite web|title=Repertoire – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/repertoire/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан әйел скрипкашылары]] 1uhyfesvl7c20oga18ga3hpat2s5nio 0 780314 3605075 3604522 2026-05-14T23:16:55Z Tuttiorchestra687 173049 3605075 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2022 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} {{Байрақ|Ресей}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }} '''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) — қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл]]ы [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[скрипка]]да ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина]]ның сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И. Глинка атындағы [[Жаңасібір]]дің мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[квартет]]ін басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» ({{lang-ru|Камерата Сибири}}) негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[музыкант]]тар қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан музыканттары]] [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] sxvu3zx2zj6tdop5kefacoz6fsrr1fx 0 780767 3605186 3603335 2026-05-15T09:50:27Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605186 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан "Башқұрт кітап" баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала] [[Санат:1908 жылы туғандар]] [[Санат:1963 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:19 наурызда қайтыс болғандар]] [[Санат:Башқұрт ақындары]] [[Санат:Аудармашылар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] 7isbst80j73zpfa50ufmdfreyr2pkwr 4 780876 3604991 3604424 2026-05-14T15:00:30Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3604991 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-05-13'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1164" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 164] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="636" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 636] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="539" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 539] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="526" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 526] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="472" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 472] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="427" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 427] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="382" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 382] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="373" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 373] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Жоба:Уики-көктем 2026]] | data-sort-value="320" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 320] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="310" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 310] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="246" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 246] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="240" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 240] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Құралайдың салқыны]] | data-sort-value="198" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 198] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]] | data-sort-value="198" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 198] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="195" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 195] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Табиғи қорлар]] | data-sort-value="191" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 191] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="190" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 190] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="175" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 175] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="172" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 172] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="172" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 172] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 161] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="158" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 158] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="154" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 154] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="151" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 151] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="148" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 148] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="148" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 148] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] | data-sort-value="146" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 146] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="145" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 145] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 143] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="139" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 139] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="137" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 137] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Астана]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 133] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 133] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 133] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 132] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Жеңіс күні]] | data-sort-value="131" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 131] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="128" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 128] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 124] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="123" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 123] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Бірқазандар]] | data-sort-value="123" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 123] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="122" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 122] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="119" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 119] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Компьютер]] | data-sort-value="117" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 117] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] | data-sort-value="117" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 117] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Kazakhstan]] | data-sort-value="115" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kazakhstan 115] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Хантавирус инфекциясы]] | data-sort-value="114" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 114] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="113" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 113] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 111] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 111] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 110] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 109] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 108] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Роза Мұқанова]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 107] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Домбыра]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 107] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 105] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 105] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 104] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 103] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 102] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 98] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 97] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Алматы]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 97] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 97] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 95] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 94] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 93] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Наурыз мейрамы]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 93] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 92] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Хантавирусқа қарсы вакцина]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 91] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 90] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Төле би]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 89] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 88] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 87] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 87] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 86] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 84] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 84] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 84] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Нұртөре Байтелесұлы Жүсіп]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B5_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF 83] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Қазақстан көлдері]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 83] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 83] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 82] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Әбілқайыр сұлтан]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 82] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 81] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 81] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Әзілхан Нұршайықов]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 80] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Шал мен теңіз]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 79] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 79] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Сақтар]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 78] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 78] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Қазақ солдаты (роман)]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 78] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 77] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Үржар ауданы]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 77] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Александр Сергеевич Пушкин]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 76] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 76] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 75] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 75] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 75] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 75] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Көксағыз бақбағы]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 74] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 74] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 73] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 73] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 72] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 72] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 71] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 70] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Бесеудің хаты]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 70] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 69] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Компьютерлік қауіпсіздік]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 69] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 68] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 68] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Қазақстан 2030]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 68] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 68] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 68] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Еуропа]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 68] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 68] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Мақала]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 68] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 68] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 68] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 68] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 67] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 67] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 67] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 67] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Құқықтық тәрбие]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 66] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 65] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 65] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары|Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 65] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 63] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Арғын]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 63] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Жапония]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 63] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Жібек]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 63] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 63] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 62] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 62] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 62] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Робототехника]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 62] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 62] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 61] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 61] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Жасанды интелектің қолданылуы]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 61] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Қасым Қайсенов]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 61] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 61] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Халықаралық ұйымдар]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 60] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 60] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 60] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 60] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 59] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 59] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 59] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 59] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Ілия Жақанов]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 58] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[ChatGPT]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 58] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Балқаш]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 57] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 57] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 57] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 57] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Салалас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 57] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 57] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Үстеу]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 57] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Күн жүйесі]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 57] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 57] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 57] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Шымбұлақ]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B 56] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 56] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 56] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 56] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 56] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 55] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Киіз үй жабдықтары]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 55] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 55] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 55] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 54] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 54] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 54] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 54] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 54] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[КешYOU]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 54] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 54] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 53] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 53] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 53] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Қазақстандағы туризм]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 52] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 52] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 52] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Қытай]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 52] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер|Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 51] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Жәркен Бөдешұлы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 51] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 51] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 51] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 51] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 51] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Киіз үй құрылысы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 51] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 51] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 51] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 51] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 51] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 51] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 51] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 50] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 50] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 50] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 50] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 50] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Тыныс белгілері]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 50] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 50] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Қорғалжын қорығы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 49] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 49] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 49] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Әміре Қашаубаев]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 49] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 49] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Ермек Өтетілеуұлы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 48] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 48] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 48] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 48] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Судың кермектігі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 47] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 47] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 47] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Дамушы елдер]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 47] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 47] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Отырар]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 47] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 47] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Медеу]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 47] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 47] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 47] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Сан есім]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 47] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 46] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 46] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Қаһар]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 46] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 46] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 46] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 46] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 46] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 46] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Реферат]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82 46] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Тұманбай Молдағалиев]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 45] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Түркия]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 45] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 45] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қоршаған ортаны қорғау]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 45] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 45] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Нанотехнология]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 45] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 45] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Еліктеу сөз]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 45] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Жүрек қақпақшалары]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 44] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Азия]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 44] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 44] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Шешендік өнер]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 44] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 44] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 44] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 44] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 44] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Табиғат]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 44] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Туризм]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 43] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 43] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 43] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Бақтыораз Бейсекбаев]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 43] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 42] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 42] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Шылау]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 42] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 42] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Қатысушы:Алмас Алимжанов]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 42] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 42] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 41] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Бақбақ]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 41] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Орал]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 41] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Сын есім]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 41] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 41] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 41] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Джек Лондон]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 41] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Футбол]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 41] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 41] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Өмірзая (роман)]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 41] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 41] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 41] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 41] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 40] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 40] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 40] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 40] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 40] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Одағай]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 40] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Марғасқа жырау]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 39] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Публицистикалық стиль]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 39] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Темірхан Медетбек]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA 39] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 39] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Жұлдыз (журнал)]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 39] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Қ]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 39] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 39] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 39] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 39] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 39] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Майкл Джексон]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 39] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 38] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Ғылыми фантастика]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%84%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 38] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 38] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Зар Заман ақындары]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 38] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 38] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 38] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 38] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Зат есім]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 38] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Меркурий (ғаламшар)]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B9_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 37] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Сыбызғы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%B7%D2%93%D1%8B 37] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Бақыт Ниязбекқызы Түменова]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 37] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 37] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 37] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Біржан мен Сара айтысы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 37] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 37] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Қызғалдақ]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 37] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 37] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Су]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 37] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Адай]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 37] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Бурабай ұлттық паркі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 37] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 36] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Әбділда Тәжібаев]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 36] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 36] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Илон Маск]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 36] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Темір дәуірі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 36] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Бүлдірген]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 36] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 36] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 36] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 36] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақ киносы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%8B 36] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 36] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 36] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Күй аңызы (әңгіме)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 35] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 35] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Айқап]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 35] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Халиди Құрбанғали]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 35] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 35] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 35] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[1904 жыл]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1904_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 35] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Ғылым]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 35] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 35] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Ресей]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 35] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 35] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Байтұрсыновтың ұрпақ сауатын ашудағы қосқан үлесі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%88%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%96 34] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Сабақтас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 34] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Квадраттық функция]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 34] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Тоқырау жылдарындағы Қазақстан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 34] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Мәтін]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 34] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Жаныс]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 34] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Алам-ара-йи шах Исмаил]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%B9%D0%B8_%D1%88%D0%B0%D1%85_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB 34] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 34] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Доспамбет жырау]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 34] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Сын есімнің шырайлары]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 34] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Робот]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 34] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Алатау (қала)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 33] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 33] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Тiлеуке Құлекеұлы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 33] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 33] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Кенжебай Мәденов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Етістік]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 33] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қазақстандағы көпмәдениеттілік]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 33] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Албан руы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 32] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Қазақстандағы ұжымдастыру]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 32] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Айтыс]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 32] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 32] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 32] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Махмұд Қашқари]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 32] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Рим империясы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BC_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 32] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Африка]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 32] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Болашақ (стипендия)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 32] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Жер]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 32] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Эссе]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 32] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Жүрек-қантамырлар жүйесі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA-%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 32] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 31] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Метафора]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 31] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 31] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Лувр]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%83%D0%B2%D1%80 31] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Гротеск]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D0%BA 31] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Екінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 31] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Волейбол]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 31] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Ресей империясының Орта Азиялық иеліктері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Ақтау]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 31] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 31] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Қазақстан ғалымдары]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 31] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 31] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 31] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Вирустар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Наймандар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 30] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ноғай ордасы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Қазақстанның Қызыл кітабы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 30] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Жүрек аурулары]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Мұхамеджан Етекбаев]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Ислам]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 30] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Үмбетей Тілеуұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Мұнай]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 30] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 30] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Жетіген (аспап)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%29 30] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 30] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Қазан төңкерісі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 30] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Информатика]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 30] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Шежіре]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 30] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Қазақстанның табиғаты]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 30] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 30] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Перифраз]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%B7 29] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Ғаламшар]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 29] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 29] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Семей]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 29] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Жаппас]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 29] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 29] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Керей хан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 29] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Ақпараттық қауіпсіздік]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 29] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Антикалық мәдениет]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 29] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 29] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Дүние жүзінің саяси картасы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Ғылыми-техникалық революция]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F 29] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Экологиялық проблема]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0 29] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Balapan (телеарна)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 29] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Климаттық белдеулер]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80 29] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Ғұндар мемлекеті]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 29] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Шизофрения]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D1%84%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F 29] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Етіс]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 29] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Германия]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 29] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Ғаламдық экологиялық проблемалар]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 29] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Режеп Тайып Ердоған]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BF_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80%D0%B4%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD 28] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 28] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 28] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 28] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Жұрнақ]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B 28] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Жаңа экономикалық саясат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 28] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 28] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Дәрілік өсімдіктер]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 28] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Полимеразды тізбекті реакция]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 28] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 28] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 27] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Оянған өлке (роман)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 27] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Дамыған елдер]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 27] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Отбасы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Дәулеткерей Шығайұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Блокчейн]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D1%87%D0%B5%D0%B9%D0%BD 27] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Халықаралық Алматы әуежайы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 27] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Қара құрдым]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BC 27] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Үлгі:ПозКарта Қырғызстан Жалалабат облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Невада-Семей]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 27] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Шымкент]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 27] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Қазақтың ұлттық қолөнері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Жуніс Сахиев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Ақыртас сарай кешені]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%96 27] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Салауат]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 27] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Алгоритм]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BC 27] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Мөде қаған]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%B4%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Исраил Сапарбай]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 27] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Мұхаммед Хайдар Дулати]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 27] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 27] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Қобыз]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B7 27] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Шәрбану Мұхитқызы Құмарова]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Ғылыми әдіс]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 27] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 27] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 27] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Дулат]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 27] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Қазақ мәдениеті]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Тахауи Ахтанов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 27] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Күлтегін ескерткіші]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 27] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Андроново мәдениеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 26] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Python]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 26] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Мәңгілік ел қақпасы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Аминқышқылдар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 26] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Микроорганизм]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC 26] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Қызыл жебе (роман)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Пиелонефрит]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%B8%D1%82 26] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Сібір қырғыздары туралы жарғы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 26] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Ата жолы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Буынаяқтылар типіне жататын жәндіктер]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 26] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 26] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 26] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 25] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Құқық қорғау қызметі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 25] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Выберу.ру]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83.%D1%80%D1%83 25] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Верный уезі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%83%D0%B5%D0%B7%D1%96 25] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Мұстафа Кемал Ататүрік]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 25] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Дихан-Баба Әбілев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Баубек Бұлқышев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 25] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Бернияз Күлеев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Педагогика]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 25] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Төлебек Қосмамбетов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Жабайы алма (повесть)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 25] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[ЮНЕСКО]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 25] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Білім инновациялық лицейлері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 25] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Қожа]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 25] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Компьютерлік желі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 25] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Марс]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%81 25] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Түркілер]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 25] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 25] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Төлеген Тоқтаров]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Сыпыра жырау]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 24] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 24] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Юпитер]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 24] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Аусыл]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 24] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Табиғатты қорғау]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 24] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Галилео Галилей]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BE_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B9 24] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Таласбек Әсемқұлов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Анықтауыш]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 24] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Жалғыздық]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 24] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Сәуле Мағазбекқызы Досжан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Сабын және синтетикалық жуғыш заттаp]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%83%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0p 24] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Дүниежүзілік көрме (2017)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 24] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 24] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Сушылқаралар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Ғылыми-техникалық прогресс]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81 24] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану мұражайы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B8-%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 24] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 24] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 24] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 24] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Күй]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 24] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 24] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Ғұмар Қараш]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 24] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Аборт]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 24] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Тың игеру]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 24] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 24] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Есімдік]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 24] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Құқық қорғау органдары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Орденбек Білісбекұлы Мазбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Тараз]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 23] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Наурызым қорығы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 23] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Оңтүстік-Батыс Азия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA-%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 23] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Жасуша]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 23] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Нұралы хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Табын]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 23] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Қазақстан халқының бірлігі күні]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 23] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Николай Коперник]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA 23] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Әнуарбек Дүйсенбиев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Қазақстанның жеті кереметі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Шаруа Қожалығы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 23] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Османлы сұлтандарының тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Қазақ халқының материалдық мәдениеті]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Франция]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Төре]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 23] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Құрманғазы ауданы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 23] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Кир патшаның сақтарға жорығы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 23] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Оптикалық аспаптар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 23] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Гемоглобин]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BD 23] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Қазақ хандығы (телесериал)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 23] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 23] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Украина]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 23] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 23] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Популяция]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Ералы хан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Мұхит]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 23] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Ақтайлақ Байғараұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Нұркен Әбдіров]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Тағдыр (Қабдеш Жұмаділов)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%29 23] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 23] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Қазақстан Республикасының адвокатурасы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Комета]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 23] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Ақкөбік хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D1%96%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Метонимия]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 22] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Gemini]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Gemini 22] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Авторлық құқық]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 22] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Күлтөбе]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 22] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Роман Васильевич Скляр]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 22] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Етеккір]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 22] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Адалдық]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B 22] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Философия]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 22] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[:Санат:Мұхтар Әуезов мақалалары|Санат:Мұхтар Әуезов мақалалары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Пысықтауыш]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 22] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Мұзафар Әлімбаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Грейг қызғалдағы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Оңтүстік-шығыс Азия]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA-%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Америка]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Қайырғали Смағұлов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Гендік инженерия]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Жүзу]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 22] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Қазақстанның кен ресурстары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Айгүл Жолдасбайқызы Кемелбаева]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 22] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Жаңа білім беру жүйесі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 22] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Жау тылындағы бала]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 22] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 22] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Қамбар батыр (жыр)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 22] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Үлгі:Апта күндері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BF%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Қазақстанның ғылымы және ғылыми мекемелері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Құлагер (поэма)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Алтынемел ұлттық паркі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 22] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Жүйелік блок]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 22] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Қоғам]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 22] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Василий Григорьевич Перов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Жалалабат облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Автокөлікпен ластануы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Биология]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 21] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 21] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Ауызекі сөйлеу тілінің стилі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%96 21] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Альмагест]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82 21] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 21] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 21] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Осип Андреевич Игельстром]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%B8%D0%BF_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC 21] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Телекоммуникация]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 21] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[:Санат:Қазақ рулары|Санат:Қазақ рулары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Сатурн]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD 21] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 21] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Плагиат]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B0%D1%82 21] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 21] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Қазақ тілі тарихы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 21] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Қазақстан құстары тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Тәттімбет Қазанғапұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Қарқаралы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Биотехнология]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 21] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Эндокриндік жүйе]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 21] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 21] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Орман]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Уикипедия:Зертхана]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 21] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 21] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 21] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Лоренц күші]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%96 21] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 21] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 21] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Жаһандану]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 21] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Шыңғыснама]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 21] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 21] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 21] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Байұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Микроорганизмдердің өзгергіштігі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D1%88%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 21] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Исатай-Махамбет көтерілісі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[АҚШ қалалары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Төбет]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%82 21] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Қадырғали Жалайыр]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 21] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Радиоактивті ыдырау заңы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96_%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 21] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 21] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 21] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Бұланты шайқасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Таз руы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 21] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Лексика]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 21] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Түркістан автономиясы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Есту мүшесі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Магнит]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B8%D1%82 20] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Асық ойыны]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 20] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Сарайшық]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 20] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Шал (фильм)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 20] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[STEM]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=STEM 20] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 20] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB-%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 20] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Жыңғылды ауылдық әкімдігі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 20] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Әріп Тәңірбергенов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BF_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 20] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Интернет]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 20] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Арқар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Қазақстанның өсімдіктері мен жануарлар дүниесі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Жол]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB 20] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Қазақстанның сыртқы саясаты]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 20] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Кітапхана]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 20] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Байбақты]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 20] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Барақ Солтыбайұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Ақпарат]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 20] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Дәнеш Рақышев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D1%88_%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Әлемдегі ең танымал мұражайлар тізімі (2014)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282014%29 20] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Ошақты]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 20] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Шымыр]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 20] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Қытай тарихы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 20] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Қазақстан жерінде мал шаруашылығының қалыптасуы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 20] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Ақжүрек Достықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу кесенесі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Үшбұрыш]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88 20] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Қайым Мұқамедханов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Қазақстандағы референдум (2026)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 19] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Қазақстан 2050]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 19] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Балуан Шолақ]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 19] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Тасмола мәдениеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 19] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Үндістан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Қашқар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Гүл]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB 19] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Абдолла Қарсақбаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 19] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Морфология (лингвистика)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Аустралия]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Жоғары қан қысымы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 19] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Іле]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5 19] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 19] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[:Санат:Алфавит бойынша футболшылар|Санат:Алфавит бойынша футболшылар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Сыбайлас жемқорлық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 19] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Құрбан айт]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 19] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Мұса Баймұханұлы Баймұханов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Этил спирті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%80%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Психологияның зерттеу әдістері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Көміртегі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Жиембет жырау]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 19] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Бразилия]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Норвегия]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Анимизм]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC 19] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Көмір]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80 19] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Қырғи қабақ соғысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Халықаралық жария құқық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Есім хан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Алтын Орда хандарының тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Экология]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Көз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 19] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Ысты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Қамар сұлу]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 19] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Ғарышкер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Дүниежүзі елдерін даму деңгейі бойынша топтастыру]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D0%B4%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%B9%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 19] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Реформация]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Бөрте]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%82%D0%B5 19] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Ай (серік)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%29 19] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Дағыстан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Тама]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 19] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Балды өсімдіктер]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 19] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Үтір]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80 19] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Астана жеңіл метрополитені]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%96 19] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Юрий Алексеевич Гагарин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 18] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Қатысушы:Эльмира Ералиева/зертхана]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%AD%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 18] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 18] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Шығанақ (роман)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 18] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Күй (повесть)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Көмірсулар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Жасыбай тауы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Жаяу Мұса Байжанұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Батырлар жыры]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Талқылау:Динара Нұрғисақызы Тілендиева]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Фотосинтездің жарық және қараңғы фазалары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D1%84%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 18] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Табиғи радиоактивтік]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA 18] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[2024 АҚШ президент сайлауы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2024_%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Қартқожа (роман)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 18] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Орыстар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Столыпин реформасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Баскетбол]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 18] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Қарақат Жақсылыққызы Әбден]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D0%BD 18] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Фонетика]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 18] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Елтаңба]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 18] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 18] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Жәрмеңке]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 18] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Гауһартас (фильм)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 18] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Спирттер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Бұлшық ет]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 18] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Жәдид Мектептері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Екінті намазы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 18] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Эндокриңді бездер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Сиқым]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 18] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Қайталау]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 18] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Еуропа одағы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[:Сурет:Қайыңды.png|Сурет:Қайыңды.png]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B.png 18] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Ұлы Жібек Жолының Қазақстандағы сілемі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Азаматтық қоғам]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 18] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 18] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген балықтар|Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген балықтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Ринат Рифхатұлы Зайыт]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%A0%D0%B8%D1%84%D1%85%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%82 18] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Мәскеу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83 18] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 18] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Ұлы Қытай қорғаны]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Қазақ би өнері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Түйелер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Жетісу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 18] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Малайсары батыр]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 18] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Шора батыр]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 18] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Жанр]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%80 18] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Суан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Қымыз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 18] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 18] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Физикалық-географиялық аудандастыру]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 18] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} em31f3k4nqy9iugf0tsebvrdusoc3ad 0 781008 3604931 3603080 2026-05-14T12:29:17Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3604931 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Елизавета Куманиялық | Шынайы есімі = {{lang-hu|Kun Erzsébet magyar királyné}} | Суреті = AlzbetaKumanska kralovna.jpg | Атауы = тиында көрсетілген Елизаветаның бейнесі | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = Венгрияның патшайым консорты | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Діні = [[христиандық]] | Азаматтығы = | Туған күні = 1239 | Туған жері = Дешті Қыпшақ даласы (Бүгінгі Қазақстан) | Қайтыс болған күні = 1290 | Қайтыс болған жері = Венгрия корольдігі | Жерленді = | Династия = Тертер оба | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Көтен хан]] | Анасы = Мстиславна | Жұбайы = V Иштван | Балалары = Элизавета<br />Екатерина<br />Мария<br />Анна<br />IV Ласло Кун<br />Андраш | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Елизавета (Эржбета) Куманиялық''' ({{lang-hu|Kun Erzsébet magyar királyné}}) — [[қыпшақтар|қыпшақ]] ханшайымы, [[Көтен хан]]ның қызы, Венгрия королі [[V Иштван]]ның (Стефанның) жұбайы. 1272–1277 жылдары ұлы IV Ласло Кун кәмелет жасына жеткенге дейін Венгрияның регенті болды. == Өмірбаяны == === Көтен ханның қызы === Туған кезде қойылған есімі белгісіз. Ол шамамен 1239/1240 жылдары дүниеге келген. Көптеген тарихшылардың пікірінше, ол моңғолдарға қарсы соғысқан қыпшақ ханы [[Көтен хан|Көтен]]нің қызы болған.<ref>''Klaniczay, Gábor'' Holy Rulers and Blessed Princes: Dynastic Cults in Medieval Central Europe. — Cambridge University Press, 2002. [ISBN 0-521-42018-0.]</ref> Кумандар — [[Византия империясы|Византияда]] және [[Еуропа]]ның көп бөлігінде қыпшақ конфедерациясының батыс тайпаларына берілген атаулардың бірі. Олар [[қыпшақ тілі]]нде сөйлеген түркітілдес халықтардың конфедерациясы еді. Сол кезеңде өздерін христианбыз деп санаған кумандар (кундар, [[қыпшақтар]]) шаманизмді де ұстанған, сондықтан Батыс Еуропаның замандас христиандары оларды «пұтқа табынушылар» деп атаған. [[1238 жыл]]ы Көтен Тертер хан өзіне қарасты қыпшақ тайпасымен және бірнеше өзге рулармен бірге [[Моңғол империясы]]ның жақындап келе жатқан ордаларынан қашып, Венгрия корольдігінің жеріне кірді. Венгрия королі IV Бела Көтен ханмен және оның қыпшақтарымен одақ құрып, олардың католицизмді қабылдап, бұдан былай венгр тағына адал болуға уәде беруінің орнына Венгриядан пана ұсынды. Бұл келісім куман ханшайымы (болашақ Елизавета) мен венгр ханзадасы Иштванның (Стефанның), IV Беланың үлкен ұлының, атастырылуымен бекітілді. Шамасы, бұл келісім мен атастыру Иштван әлі нәресте кезінде жасалған. Ал Елизавета болашақ күйеуінен айтарлықтай үлкен болмағанға ұқсайды. 1241 жылы [[Бату хан]] мен қолбасшы [[Сүбедей]]дің жетекшілігімен моңғолдардың Еуропаға шапқыншылығы басталды. Оралдағы Ұлы Венгриядан кейін [[Дунай]] бойындағы Венгрия моңғолдардың басты нысандарының бірі болды. Венгр ақсүйектері Көтен ханның бұрынғы құбылмалы саясатын еске алып, половецтерге үлкен сенімсіздікпен қарады. Моңғолдардың Венгрияға шапқыншылығының дәл қарсаңында астыртын әрекет жасаған ақсүйектер Пешт қаласында Көтенді және оның ұлдарын өлтірді (олар Көтен Бату жағына шығып кетуі мүмкін деп күдіктенген, бірақ бұл күдік аса негізді болмаған). <ref>Бұл өлім Василий Янның, «Батый» — глава «Конец хана Котяна» еңбегінде сипатталған.</ref> Сүйікті билеушілерінің өлімінен кейін қыпшақтардың (кумандардың) көп бөлігі христиандықтан бас тартып, Болгар патшасы I Коломанның бодандығына өтті.<ref>Позднее, в 1280—1322 гг., Тертеровцы царствовали в Болгарии.</ref> Алайда половецтердің бір бөлігі, соның ішінде Елизавета Куманиялық та, Венгрияда қалды.<ref>Оставшиеся Котяновцы населили комитаты [[Надькуншаг]] (Великую Куманию), [[Кишкуншаг]] (Малую Куманию) и [[Ноград (комитат)|Ноград]]. Их потомки живут там до сих пор, именуя себя куманами (в Надькуншаге и Кишкуншаге) и палоцами (в Нограде), хотя к XVIII веку совершенно забыли половецкий язык.</ref> 1241 жылғы 11 сәуірде IV Бела мен венгр әскері Мохи жазығындағы шайқаста күйрете жеңілді. Король Австрия герцогтігіне қашып кетті. Бату мен Сүбедей 1242 жылдың соңына дейін Венгрияда жаңа моңғол тәртіптерін орнатуға тырысты. Сол кезде оларға [[Моңғол империясы]]ның ұлы қағаны Үгедейдің 1241 жылы қайтыс болғаны туралы хабар жетті. Оның жесірі [[Төрегене хатұн]] жаңа ұлы қаған құрылтайда сайланғанға дейін регент болды. Осыған байланысты Бату бүкілмоңғолдық құрылтайға қатысу үшін Қарақорымға асығуды қажет деп санады. Ол жорықты тоқтатуға бұйрық берді, моңғол әскерлері Еуропа елдерінің көпшілігінен шығарылып, осылайша Венгриядан да кетті. Адриатика моңғолдар үшін «соңғы теңізге» айналды.<ref>См. роман Василия Яна, «К последнему морю».</ref> == Венгрия ханшайымы == Ерте жетім қалған қыпшақ ханшайымының балалық шағы қатал әрі үрейлі өтті. Бәлкім, король IV Бела оны өзімен бірге Австрияға алып кеткен болуы керек, алайда көп ұзамай венгр және қыпшақ босқындары онда өздерін жайлы сезінбей қалды. Моңғолдар аяқ астынан шегінгеннен кейін IV Бела Венгрияға қайта оралды. Қираған Буданың оңтүстігінде орнығып алған ол елін қалпына келтіруге дереу кірісті. Соның ішінде моңғолдардың қайта шабуыл жасау қаупінен қорғану үшін жаппай қамалдар жүйесін салуды бастады. Көтен қаза тапқанымен, текті әулеттер арасындағы атастыру күшін жоймады. Үйлену тойына дайындық барысында ханшайым католик дінін қабылдап, Елизавета есімін алды. Тарихта ол Кумандық Елизавета деген атпен қалды. V Иштван мен Елизаветаның некесі 1253 жылы қиылды. Сол кезде күйеу жігіт он екі жаста еді, ал қалыңдығы да шамалас жаста болатын. 1262 жылы олардың ұлы — IV Ласло дүниеге келді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мажарстан патшайымдары]] f7osfmuhubikn1n89eql2qm3nf5bimd 10 781095 3604981 3604825 2026-05-14T14:29:13Z Мағыпар 100137 үлгі 3604981 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Гомель облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Гомель облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Буда-Кошелёво]]{{•}} [[Василевичи]]{{•}} [[Ветка]]{{•}} [[Гомель]]{{•}} [[Добруш]]{{•}} [[Ельск]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Гомель облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ryszwo22lcm8v53q3h2zgnmldkebcjz 3605140 3604981 2026-05-15T07:17:13Z Мағыпар 100137 3605140 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Гомель облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Гомель облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Буда-Кошелёво]]{{•}} [[Василевичи]]{{•}} [[Ветка]]{{•}} [[Гомель]]{{•}} [[Добруш]]{{•}} [[Ельск]]{{•}} [[Житковичи]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Гомель облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3bcjr0oplqks9o40uuloi3fvhgz7prk 0 781204 3605211 3604836 2026-05-15T10:53:01Z Гульнар Рысбекқызы 179667 3605211 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Нейропластикалылық''' — мидың тәжірибе, оқу, қоршаған орта әсері немесе жарақат нәтижесінде өзгеру және бейімделу қабілеті. Бұл құбылыс нейрондар арасындағы байланыстардың күшеюі немесе әлсіреуі, жаңа нейрондық жолдардың қалыптасуы және мидың кейбір қызметтерінің қайта ұйымдастырылуы арқылы жүзеге асады<ref name=":0">[[:en:Neuroplasticity|Wikipedia — Neuroplasticity]]</ref><ref name=":1">[[:ru:Нейропластичность|Русская Википедия — Нейропластичность]]</ref><ref name=":2">[https://intphysiology.ru/index.php/main/article/view/60 Интегративная физиология — Физиологический континуум пластичности и патологии нервной системы]</ref>. Нейропластикалылық (грекше neuron — «жүйке», plastikos — «өзгергіш») жүйке жүйесінің ішкі және сыртқы әсерлерге жауап ретінде өзінің құрылымы мен функцияларын өзгерту қасиетін білдіреді. Ғалымдар бұрын ересек адамның миы өзгермейді деп есептеген, алайда ХХ ғасырдың екінші жартысындағы зерттеулер мидың өмір бойы өзгеру қабілетін дәлелдеді<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3">[https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/neuroplasticity ScienceDirect — Neuroplasticity]</ref>. == Нейропластикалылықтың түрлері == '''1.     Құрылымдық нейропластикалылық''' Мидың физикалық құрылымының өзгеруі. Мысалы, жаңа дағдыларды үйрену кезінде нейрондар арасында жаңа байланыстар түзіледі<ref name=":4">[https://www.anahana.com/ru/physical-health/neuroplasticity Anahana — Нейропластичность]</ref><ref name=":0" />. '''2.     Функционалдық нейропластикалылық''' Мидың белгілі бір аймақтарының қызметін қайта бөлуі. Мысалы, зақымданған аймақтың қызметін басқа бөліктердің атқаруы<ref name=":3" /><ref name=":1" />. == Негізгі механизмдері == Нейропластикалылық бірнеше биологиялық үдерістер арқылы іске асады: * Синаптикалық пластикалылық — нейрондар арасындағы байланыстардың күшеюі немесе әлсіреуі; * Нейрогенез — жаңа нейрондардың түзілуі<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557811/ NCBI Bookshelf — Neuroplasticity]</ref>; * Синаптикалық прунинг — пайдаланылмайтын байланыстардың жойылуы; * Кортекстік қайта ұйымдасу — мидың кейбір аймақтарының жаңа қызметтерді қабылдауы<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":4" />. == Ғылым тарихы == ХХ ғасырдың басында ғалымдар мидың құрылымы бала шақтан кейін өзгермейді деп санаған. Канадалық психолог Donald Hebb нейрондар арасындағы байланыстар тәжірибе нәтижесінде өзгеретінін ұсынды. Кейінгі нейробиологиялық зерттеулер бұл теорияны растады<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557811/ Britannica — Neuroplasticity]</ref>. == Нейропластикалылықтың маңызы == Нейропластикалылық: * оқу және есте сақтау процесіне; * тіл үйренуге; * жаңа дағдылар қалыптастыруға; * инсульттен кейінгі қалпына келуге; * психологиялық бейімделуге әсер етеді<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref>[https://new.vestnik-surgery.com/index.php/2070-9277/article/view/2009/ru_RU Applied Information Aspects of Medicine — Нейропластичность — основа восстановительной неврологии]</ref>. Мысалы, инсульттан кейін ми жаңа нейрондық байланыстар құрып, жоғалған функцияларды ішінара қалпына келтіре алады == Нейропластикалылықты дамыту жолдары == Зерттеулерге сәйкес, мидың пластикалылығын келесі әрекеттер күшейтуі мүмкін: * тұрақты оқу; * шет тілдерін үйрену; * физикалық белсенділік; * медитация; * жеткілікті ұйқы; * әлеуметтік қарым-қатынас<ref>[https://skillbox.ru/media/growth/neuroplasticity/ Нейропластичность мозга: что это такое и как её поддержать]</ref>. == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Психология]] 6b0pu2iuao24utx3eonacjm62czjrpy 0 781271 3605161 3604598 2026-05-15T08:18:01Z Kshetunsky 166191 3605161 wikitext text/x-wiki {{жедел жойылсын|маңыздылығы төмен[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:46, 2026 ж. мамырдың 13 (+05)}} {{қарсылық}} {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Компания |company_name=Выберу.ру |company_logo= |company_type= |company_activity=Қаржылық маркетплейс<ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2024/10/24/mikrofinansovye-organizacii-stali-rezhe-naviazyvat-dopuslugi.html|title=Микрофинансовые организации стали реже навязывать допуслуги|author=Варвара Королева|date= 2024-10-24 |work=Российская газета|lang=ru}}</ref> |founders=Григорий Бурденко |location=[[Ресей]], [[Мәскеу]] |key_people=Григорий Бурденко<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6466166 |title=Короткие займы сократили срок | date= 2024-01-24|lang=ru |work=Коммерсантъ}}</ref><br>Ярослав Баджурак<ref>{{Cite web|url=https://www.dp.ru/a/2024/03/04/na-bankovskom-rinke-skepticheski |lang=ru|title=Какие будут ставки по сберегательным сертификатам |author=Евгений Петров|date= 2024-03-04 |work=Деловой Петербург}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/05/02/zaemshiki/|title=Подсчитано количество не справляющихся с выплатой кредитов россиян |lang=ru|author=Вячеслав Агапов|date= 2023-05-02 |work=Lenta.ru}}</ref><br>Ирина Андриевская<ref>{{Cite web|url=https://aif.ru/money/mymoney/zakryt_i_zabyt_vygodno_li_seychas_dosrochno_gasit_kredit |title=Закрыть и забыть. Выгодно ли сейчас досрочно гасить кредит?|author=Елена Трегубова|lang=ru| date=2022-07-28 |work=Аргументы и факты}}</ref><br>Анна Романенко<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1775444/2024-10-17/eksperty-ukazali-na-rost-popularnosti-selskoi-ipoteki-v-rossii |title=Эксперты указали на рост популярности сельской ипотеки в России|lang=ru| date= 2024-10-17 |work=Известия}}</ref> |industry=[[Қаржы]] |num_employees=шамамен 120 (2024) |сайты=https://www.vbr.kz/ }} '''«Выберу.ру»''' — [[банк]]тік, [[инвестиция]]лық, [[сақтандыру]] және [[білім беру]] өнімдерін салыстыру мен таңдауға арналған ресейлік [[Веб-қызмет|онлайн-сервис]]; қаржылық маркетплейс қағидасы бойынша жұмыс істейді.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/quote/news/article/67372cc39a7947da8c8124ed? |title=В «Выберу.ру» увидели сдвиг интереса россиян в пользу вкладов до полугода |author=Ольга Анохина|lang=ru|date= 2024-11-15 |work=РБК }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/quote/news/article/6725e8c49a794720ecba5913? |title=ЦБ: средняя ставка по вкладам в топ-10 банков превысила 20% годовых |author=Ольга Анохина|lang=ru|date= 2024-11-02 |work=РБК }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20241025/tsentrobank-1979958707.html |title=Социологи узнали об отношении россиян к предложению ограничить займы в МФО |lang=ru|date=2024-10-25 |work=РИА Новости }}</ref> == Тарихы == Жобаны 2015 жылы DD Planet IT-компаниясының бас директоры Григорий Бурденко іске қосты.<ref name="PT">{{Cite web|url=https://planet-today.ru/stati/zhizn/recommend/item/174482-kak-rossiyanam-oplachivat-pokupki-za-granitsej |title=Как россиянам оплачивать покупки за границей |author=Дмитрий Иванов|date= 2024-11-11 |lang=ru|work=Planet Today }}</ref><ref name="comnews">{{Cite web|url=https://www.comnews.ru/content/203435/2019-12-10/2019-w50/mobilnoe-prilozhenie-vyberuru-stalo-laureatom-premii-comnews-awards-2019|title=Мобильное приложение "Выберу.ру" стало лауреатом премии ComNews Awards 2019 |work=www.comnews.ru|lang=ru|date=2019-12-10}}</ref> Бұған дейін Бурденко қаржылық өнімдерді таңдауға арналған ұқсас сервис — «Сравни.ру» (2009 жылы іске қосылған) — әзірлеумен айналысқан.<ref name="БИТ">{{Cite web|url=https://bit.samag.ru/interwiev/more/145|title=Григорий Бурденко: «Если сервисов, агрегирующих финансовые продукты и услуги, будет больше, мы все от этого только выиграем»|lang=ru|work=Бизнес & Информационные технологии}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://platforms.su/expert/23758|title=Григорий Юрьевич Бурденко: эксперт ИТ-рынка |lang=ru|work=Цифровой маркетплейс}}</ref> 2017 жылғы 23 қарашада жоба «Экономика, бизнес және инвестициялар» санатында Рунет сыйлығына ие болды.<ref>{{Cite web|url=https://vechor.ru/news-today/proekt-vyberu-ru-byl-nagrazhden-premiej-runeta|title=Проект Выберу.ру был награжден Премией Рунета |work=Вечерний Орёл |lang=ru|date=2017-12-30|author=Полина Новикова }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.epigraph.info/14-obshchestvo/653-proekt-vyberu-ru-stal-laureatom-premii-runeta.html|title=Проект Выберу.ру стал лауреатом премии Рунета|work=Эпиграф |lang=ru|date=2017-12-28}}</ref> Сол кезде «Выберу.ру» сайтының айлық кірушілер саны шамамен 600 000 адамға жетті.<ref name="БИТ" /><ref>{{Cite web|url=https://kazlenta.kz/112256-cifrovoy-tenge-i-novye-nalogovye-pravila-v-2026-kak-reforma-povliyaet-na-zhizn-grazhdan-i-biznes.html|title=Цифровой тенге и новые налоговые правила в 2026: как реформа повлияет на жизнь граждан и бизнес|work=Kazlenta |lang=ru|date=2026-03-22}}</ref> 2018 жылы [[Мобильді қосымшалар|мобильді қосымша]] әзірленді.<ref name="comnews" /> 2019 жылы «Выберу.ру» мобильді қосымшасы ComNews Awards сыйлығының «Ақылды қала. Қаржы секторындағы үздік шешім» номинациясында лауреат атанды.<ref>{{Cite web|url=https://www.comnews.ru/content/203399/2019-12-09/2019-w50/comnews-nagradil-liderov-umnogo-goroda|title=ComNews наградил лидеров умного города |work=ComNews |lang=ru|date=2019-12-09|author=Анастасия Самсонова}}</ref> 2020 жылы Цифрлық даму министрлігінің бұйрығымен сервис отандық әлеуметтік маңызы бар ақпараттық ресурстар тізіміне енгізілді.<ref>{{Cite web|url=https://digital.gov.ru/ru/documents/7146/|title=Приказ Минкомсвязи России № 148 «О проведении эксперимента об оказании гражданам на безвозмездной основе услуг связи по передаче данных и предоставлению доступа к информационно-телекоммуникационной сети «Интернет» на территории Российской Федерации для использования социально значимых информационных ресурсов в информационно-телекоммуникационной сети «Интернет»|lang=ru|work=digital.gov.ru|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406191347/https://digital.gov.ru/ru/documents/7146/|archive-date=2020-04-06}}</ref> 2021 жылдан бері Сколково резиденті болып табылады.<ref name="PT" /><ref>{{Cite web|url=https://argumenti.ru/society/2024/11/925672|title=Исследование: какая ипотека интересна пользователям на сегодняшний день|work=Аргументы Недели|lang=ru|date=2024-11-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://argumenti.ru/society/2024/11/925672|title=Финансовый маркетплейс «Выберу.ру» получил статус резидента «Сколково»|work=Национальный банковский журнал|lang=ru|date=2022-01-24}}</ref> 2021 жылдың шілде айында маркетплейс Роскомнадзордың БАҚ лицензиясын алды — тіркеу нөмірі ЭЛ № ФС 77 — 81497, 16.07.2021 ж.<ref name="PT" /><ref>{{Cite web|url=https://rkn.gov.ru/activity/mass-media/for-founders/media/?id=875491&page=|title= Перечень наименований зарегистрированных СМИ|lang=ru|work=Федеральная служба по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций}}</ref> 2022 жылы [[Қазақстан]]ға арналған платформа («Выберу Казахстан») іске қосылды.<ref>{{Cite web|url=https://nbj.ru/blogz/viveru/59419/|title=«Выберу.ру» запустил маркетплейс банков и МФО Казахстана |work=Национальный банковский журнал|lang=ru|access-date=2022-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://spark.ru/startup/redaktsiya-spark-ru/blog/99084/kak-zapustit-tsifrovoj-biznes-v-kazahstane-poka-etogo-ne-sdelali-konkurenti|title= Как запустить цифровой бизнес в Казахстане, пока этого не сделали конкуренты|work=spark.ru|lang=ru|access-date=2022-11-07}}</ref> Сол жылы маркетплейстің ресми сайтында жасанды интеллект (ЖИ) негізіндегі «Валера» нейрожелілік көмекшісі жұмыс істей бастады.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnews.ru/news/line/2022-11-24_finansovyj_marketplejs_vyberu|title=Финансовый маркетплейс «Выберу.ру» объявил о запуске искусственного интеллекта «Валеры» |work=CNews |lang=ru| date=2022-11-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nbj.ru/publs/yaroslav_badzhurak_vyberu_ru_dvum_platezhn/62575/|title=Ярослав Баджурак, «Выберу.ру»: Двум платежным системам не бывать|work=Национальный банковский журнал |lang=ru| date=2023-07-02}}</ref> 2022 жылы «Выберу.ру» сайтының ең жоғары кірушілер саны айына 5 миллионнан 7 миллион адамға дейін өсті.<ref>{{Cite web|url=https://nbj.ru/publs/grigoriy_burdenko_vyberu_ru_simbioz_bankov/60762/|title=Григорий БУРДЕНКО, «Выберу.ру»: «Симбиоз банков и финансовых маркетплейсов — ответ рынка на растущий онлайн-спрос»| work=Национальный банковский журнал|lang=ru| date=2022-12-15}}</ref> Жыл қорытындысы бойынша маркетплейс «Медиалогия» агенттігінің ең көп сілтеме жасалатын қаржылық БАҚ рейтингінде 5-ші орын алды<ref>{{Cite web|url=https://www.mlg.ru/ratings/media/sectoral/11799/|title=Топ-20 самых цитируемых СМИ финансовой отрасли - 2022 год|work=Медиалогия|lang=ru|date=2023-01-23|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124015555/https://www.mlg.ru/ratings/media/sectoral/11799/|archive-date=2023-01-24}}</ref> және «Қаржылық маркетплейс» номинациясында «Қаржылық Олимп» сыйлығының лауреаты болды.<ref name="PT" /><ref>{{Cite web|url=https://www.business-key.com/object/193019/|title=Финансовый маркетплейс «Выберу.ру» стал лауреатом премии «Финансовый Олимп — 2022»| work=Бизнес Ключ| date=2022-12-01|lang=ru}}</ref> 2023 жылы «Выберу.ру» Ресейде алғаш рет микроқаржы нарығында компания мен клиент арасындағы өзара іс-қимыл саласында «МҚҰ клиенттік ашықтық рейтингі» кешенді зерттеу жүргізді. Зерттеу барысында 80-нен астам ең ірі компания 50 параметр бойынша талданды.<ref>{{Cite web|url=https://finance.rnx.ru/text/123347.html|title=Рейтинг клиентской открытости МФО : краткие итоги|work=RNX|date=2023-10-30|lang=ru}}</ref> Осы зерттеуді әзірлегені үшін сервис журналистер мен публицистер арасындағы «МиР» СРО «Микроқаржыландыру және Даму» сыйлығының «Пікір» номинациясында жеңімпаз атанды.<ref>{{Cite web|url=https://npmir.ru/news/otr-news/key-events/7323/|title=СРО «МиР» наградила лауреатов конкурса «Микрофинансирование и Развитие» среди журналистов и публицистов |work=СРО «Мир»| date=2023-12-01|lang=ru}}</ref> 2024 жылы [[Өзбекстан]]ға арналған платформа іске қосылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnews.ru/news/line/2024-02-21_vyberuru_zapustil_finansovyj|title=«Выберу.ру» запустил финансовый маркетплейс в Узбекистане|lang=ru |work=CNews | date=2024-02-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rb.ru/news/vyberuru-uzbekistan/|title=Финансовый маркетплейс «Выберу.ру» вышел на рынок Узбекистана| author=Анастасия Марьина |lang=ru|work=rb.ru|date=2024-02-21}}</ref> 2024 жылдың I жартыжылдығы қорытындысы бойынша маркетплейс «Медиалогия» агенттігі нұсқасындағы қаржылық маркетплейстердің сілтеме жасалу рейтингінде екінші орын алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.mlg.ru/ratings/research/13385/|title=Финансовые маркетплейсы: I полугодие 2024 |work= Медиалогия| date=2024-09-19|lang=ru}}</ref> Жыл соңында «Выберу.ру» «Алтын сайт» интернет-жобалар конкурсында «Ең үздік агрегатор сайт (сауда, ойын-сауық, қаржы және т.б. үшін)» номинациясында екінші орын иеленді,<ref>{{Cite web|url=https://raec.ru/live/branch/14638/|title=Церемония награждения лауреатов премии «Золотой сайт» и «Золотое приложение 2023» прошла в Кибердоме |work=Ассоциация электронных коммуникаций (РАЭК)| date=2024-12-19|lang=ru}}</ref> «Қаржылық элита 2024» қаржы сыйлығының «МҚҰ нарығын кешенді зерттегені үшін» номинациясында лауреат атанды<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/novosti-partnerov/22731315|title=Объявлены имена лауреатов XIX Премии "Финансовая элита России 2024" |author= Пресс-служба премии «Финансовая элита России» |work=TACC| date=2024-12-20|lang=ru}}</ref> және «Ұлттық банктік сыйлық — 2024» байқауында «Қаржы секторындағы клиенттік ашықтық мәселелерін зерттегені үшін» номинациясында жеңіске жетті.<ref>{{Cite web|url=https://nbj.ru/video/nbj-i-arb-nazvali-pobediteley-natsionalnoy/67998/|title=NBJ и АРБ назвали победителей Национальной банковской премии – 2024|website=Национальный банковский журнал| date=2024-12-26|lang=ru}}</ref> 2026 жылы Мексикада қаржы маркетплейсін іске қосты.<ref>{{Cite web|url=https://investfuture.ru/articles/rossiyskiy-fintekh-servis-vyberu-ru-vykhodit-na-rynok-meksiki-s-47-predlozheniyami-1178808241|title=Российский финтех-сервис "Выберу.ру" выходит на рынок Мексики с 47 предложениями |lang=ru|author=Никита Марычев|work=InvestFuture|date=2026-04-24|access-date=2026-04-30}}</ref> == Бизнес-үлгісі == «Выберу.ру» бизнес-үлгісінің негізінде заңды тұлғалармен — банктік, инвестициялық, сақтандыру және білім беру қызметтерін жеткізушілермен ынтымақтастық жатыр. Аудиторияны тарту тұрғысынан қаржылық маркетплейстерде маңызды артықшылық бар: [[Яндекс]] және [[Google іздеу|Google]] сияқты іздеу жүйелері көп өнім ұсынатын сайттарға артықшылық береді, сондықтан ірі маркетплейстер іздеу нәтижелерінде банктер немесе сақтандыру компанияларына қарағанда жоғары көрсетіледі.<ref>{{Cite web|url=https://nbj.ru/publs/grigoriy_burdenko_vyberu_ru_finansovye_mar/61434/|title=Григорий Бурденко, Выберу.ру: «Финансовые маркетплейсы стремятся к бесшовному предоставлению банковский услуг, но есть нюансы»|work=Национальный банковский журнал| date=2023-03-03|lang=ru}}</ref> «Выберу.ру» алгоритмдері классикалық скорингтік модельдер мен өзіндік әзірлемелерді пайдалана отырып, агрегацияланған деректер негізінде ең тиімді өнімді салыстыру және таңдау мүмкіндігін ұсынумен қатар, пайдаланушылардың цифрлық портреттерін жасайды, оларды сегменттейді және серіктестер тарапына жібереді. Клиентті алдын ала өңдеудің барлық шығындары цифрлық витрина тарапында қалады, ал серіктестер маркетплейске медиялық жарнама үшін де, түпкілікті клиент үшін де төлейді. Мұндай ынтымақтастық үлгісінде шағын және орта заңды тұлғалар өз қызметтерін сатуға көбірек мүмкіндік алады, сонымен қатар бұл оларға [[андерайтинг]]ке кететін уақыт пен шығынды үнемдеуге көмектеседі.<ref>{{Cite web|url=https://retail-loyalty.org/expert-forum/tekhnologicheskaya-evolyutsiya-finansovykh-marketpleysov/|title=Технологическая эволюция финансовых маркетплейсов|work=Retail Loyalty| date=2022-12-29|lang=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5019543|title=Финансовые маркетплейсы — не вместо банков, а вместе |work=Коммерсантъ| date=2021-10-08|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2015 жылы құрылған компаниялар]] gkzlne2e5vypzig6iouf0w0n91l8jbi 0 781336 3604957 3604883 2026-05-14T13:46:59Z Мағыпар 100137 толықтыру 3604957 wikitext text/x-wiki '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Оған 1971 жылы қала мәртебесі берілді. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] lnziyiu5044hh65t4zvrp66v528sxt9 3604958 3604957 2026-05-14T13:48:17Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3604958 wikitext text/x-wiki '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Оған 1971 жылы қала мәртебесі берілді. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. Қаладағы өнеркәсіптік кәсіпорындарға консерві зауыты, Ельск жиһаз фабрикасы, ауылшаруашылық қызметтері, құрылыс материалдары зауыты және темір-бетон зауыты кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] jrhhexsf3z6hcgmwi51dchl91cavifp 3604959 3604958 2026-05-14T13:52:20Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3604959 wikitext text/x-wiki '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] bbwyq4inj38bpna77w922wmdggkwr7u 3604960 3604959 2026-05-14T13:54:01Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3604960 wikitext text/x-wiki '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 7dgm2zcfp0uedqbvultoks8xihpvcun 3604961 3604960 2026-05-14T13:57:43Z Мағыпар 100137 толықтыру 3604961 wikitext text/x-wiki '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] kln7rja0wb2o9dx9zu53cxtxz3pepss 3604962 3604961 2026-05-14T13:59:46Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3604962 wikitext text/x-wiki '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] tinl6ine806urr4go2p4k4fzu44uy9r 3604965 3604962 2026-05-14T14:11:56Z Мағыпар 100137 толықтыру 3604965 wikitext text/x-wiki '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] n7vba8dip49sbcbedaqrlq4m2dtlm03 3604966 3604965 2026-05-14T14:12:57Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ дереккөз 3604966 wikitext text/x-wiki '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] kjhpk926tfqbzohorisf3ls8vmoon88 3604967 3604966 2026-05-14T14:15:19Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3604967 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] mq80fglg154njprwp1edsoohfz4zd2v 3604968 3604967 2026-05-14T14:15:54Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3604968 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] rs3am3sqacgu5l222nyrjn49gclipi9 3604969 3604968 2026-05-14T14:16:26Z Мағыпар 100137 үлгі 3604969 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 5q9fcpw56vb44gs6fnlekhnp8s6xu44 3604970 3604969 2026-05-14T14:17:05Z Мағыпар 100137 үлгі 3604970 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] kqwbt4z04r4wcywz1j9lfzzfxbmy24k 3604972 3604970 2026-05-14T14:17:35Z Мағыпар 100137 3604972 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 1scdrffwys3fy9g5r0lhdkviyg15mp6 3604973 3604972 2026-05-14T14:18:33Z Мағыпар 100137 үлгі 3604973 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 8ya3tamad2bbv8bw4l78h5hss03rnj3 3604974 3604973 2026-05-14T14:20:11Z Мағыпар 100137 үлгі 3604974 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ельск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] hr9ezeaktyqm14uxvdvzarhpq8vdlxv 3604975 3604974 2026-05-14T14:22:15Z Мағыпар 100137 үлгі 3604975 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ельск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2354 |пошта индексі = 247873 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jeĺsk |сайты = yelsk.gov.by |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 49yp229tvmwp1jgz01ohzp2yuz51z1h 3604977 3604975 2026-05-14T14:25:26Z Мағыпар 100137 үлгі 3604977 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ельск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = 1915 жылға дейін — Каролайн<br />1917 жылға дейін — Николаев<br />1931 жылға дейін — Каролайн |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 11,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 142 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 369 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2354 |пошта индексі = 247873 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jeĺsk |сайты = yelsk.gov.by |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 84c2d9n4gu8itf3pbbvm0xzxkov3pkp 3604979 3604977 2026-05-14T14:27:46Z Мағыпар 100137 сурет қою 3604979 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ельск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = 1915 жылға дейін — Каролайн<br />1917 жылға дейін — Николаев<br />1931 жылға дейін — Каролайн |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 11,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 142 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 369 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2354 |пошта индексі = 247873 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jeĺsk |сайты = yelsk.gov.by |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="145"> Ельск. Райвыканкам.jpg|Ельск аудандық атқару комитеті үйі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] k16y0gbkr67ms0cgrt0fftrwadjb3mr 3604980 3604979 2026-05-14T14:28:20Z Мағыпар 100137 үлгі 3604980 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ельск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = 1915 жылға дейін — Каролайн<br />1917 жылға дейін — Николаев<br />1931 жылға дейін — Каролайн |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 11,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 142 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 369 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2354 |пошта индексі = 247873 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jeĺsk |сайты = yelsk.gov.by |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="145"> Ельск. Райвыканкам.jpg|Ельск аудандық атқару комитеті үйі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] ah814psilmjbpgn9rjvsxtf2crahwur 3604983 3604980 2026-05-14T14:32:42Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3604983 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ельск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = 1915 жылға дейін — Каролайн<br />1917 жылға дейін — Николаев<br />1931 жылға дейін — Каролайн |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 11,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 142 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 369 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2354 |пошта индексі = 247873 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jeĺsk |сайты = yelsk.gov.by |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="145"> Ельск. Райвыканкам.jpg|Ельск аудандық атқару комитеті үйі Плошча Леніна.jpg|Ленин алаңы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] cbsx2w6buodm0586l5m9233pv0y7nen 3604984 3604983 2026-05-14T14:34:45Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3604984 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ельск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = 1915 жылға дейін — Каролайн<br />1917 жылға дейін — Николаев<br />1931 жылға дейін — Каролайн |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 11,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 142 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 369 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2354 |пошта индексі = 247873 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jeĺsk |сайты = yelsk.gov.by |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="145"> Ельск. Райвыканкам.jpg|Ельск аудандық атқару комитеті үйі Ельск. Плошча Леніна.jpg|Ленин алаңы Ельск. Дзіцячая мастацкая школа.jpg|Балалар көркемсурет мектебі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 152y5oyrbjgbknczqyayhu8iumx0xle 3604985 3604984 2026-05-14T14:37:02Z Мағыпар 100137 сурет қою 3604985 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ельск |шынайы атауы = {{lang-be|Ельск}} |сурет = Ельск 2011.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Jelsk, Belarus.png |ту = Flag of Jelsk.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =51 |lat_min =49 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =09 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Ельск ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = XVI ғ. |бұрынғы атаулары = 1915 жылға дейін — Каролайн<br />1917 жылға дейін — Николаев<br />1931 жылға дейін — Каролайн |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 11,07 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 142 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 9 369 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2354 |пошта индексі = 247873 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Jeĺsk |сайты = yelsk.gov.by |сайт тілі = }} '''Ельск''' ({{lang-be|Ельск}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Ельск ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Ельск қаласының халқы 2026 жылғы жағдай бойынша 9 369 адамды құрйды. Ельск Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша Беларусьте 86-шы орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-yelsk-9259.html#google_vignette|title=Население Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Гомель]]ден 164 км және [[Минск]]іден 314 км қашықтықта, Беларусь-Украина шекарасына жақын жерде орналасқан. Қала арқылы П14 тас жолы (Ельск-Махновичи) және Калинковичи-Овруч теміржол желісі өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=106_Elsk|title=Ельск|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Тарихы == Ельск атауы бұрынғы Ела өзенінен шыққан деп есептеледі. Ол алғаш рет XVI ғасырда Спада отбасына тиесілі болған. Діни себептермен Литва Герцогтігіне қоныс аударған француздық Спада отбасы Ельск маңында мүлікке иелік еткен. Тарихи тұрғыдан қала әртүрлі уақытта әртүрлі мемлекеттердің құрамына кірген: Киев Русі, Литва Герцогтігі және Поляк-Литва Достастығы. 1569 жылы Люблин одағы құрылғаннан кейін Ельск қаласы Королин болып өзгертілді. XIX ғасырдың екінші жартысында теміржол құрылысы және Ельск теміржол стансасының құрылуы Ельскінің қарқынды дамуына ықпал етті. 1919 жылы 1 қаңтарда қала Беларусь КСР құрамына кірді. 1924 жылы Николаево аудан орталығы болды. 1931 жылы 5 ақпанда Ельск өзінің тарихи атауына қайтарылды. 1938 жылы 27 қыркүйекте Ельск ресми түрде қалалық типтегі қоныс мәртебесін алды. Ұлы Отан соғысы кезінде 1941 жылдың 23 тамызынан 1944 жылдың 11 қаңтарына дейін Ельск неміс оккупациясында болды. 1971 жылы 5 шілдеде Ельск ресми түрде қала мәртебесін алды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9279-Elsk.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Ельский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Бүгінде Ельск — экономикасы мен инфрақұрылымы жоғары дамыған қала. Халқы 10 000-нан асады. Қала тұрғындарының көпшілігі оның ең ірі кәсіпорнында — өз өнімдерін Беларусьте және шетелде сататын Ельск жиһаз фабрикасында жұмыс істейді. Орман шаруашылығы кешені, орман шаруашылығы кәсіпорны, құрылыс материалдары зауыты, темір-бетон зауыттары, «Стенд» зауыты және ауылшаруашылық машиналарын шығаратын зауыт өндіріс көлемін кеңейтуде.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-elsk.htm|title=Карта Ельска|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қаланың орталығында неоклассикалық стильде салынған XIX ғасырдағы сәулет өнерінің інжу-маржаны — Қасиетті Троица шіркеуі орналасқан. Оның аппақ қабырғалары мен әсерлі биік мұнарасы бар, ал ішінде ежелгі фрескалар мен құрбандық үстелі сақталған. Қала саябағында субұрқақ орналасқан, онда жазда түрлі фестивальдер өтеді. Жазда Ельск қолөнер жәрмеңкелерімен жанданады. Ельск өлкетану мұражайына археологиялық олжалардан бастап шаруа өміріне дейінгі Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. Оның коллекциясында 4000-ға жуық экспонат бар. Көрмелер Полесье флорасы мен фаунасына, тарихи экспонаттарға және этнографиялық коллекцияға арналған. Келушілер сонымен қатар дәстүрлі киімдерді, кесте тігуді, қыш бұйымдарын және ағаш оюларын көре алады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%95%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA?ysclid=mp58k2rumc404029805|title=Ельск: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-14|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="125"> Ельск. Райвыканкам.jpg|Ельск аудандық атқару комитеті үйі Ельск. Плошча Леніна.jpg|Ленин алаңы Ельск. Дзіцячая мастацкая школа.jpg|Балалар көркемсурет мектебі Ельск. Стадыён Цэнтральны (01).jpg|Стадион </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] su53apx1pwkgqggxsz7gziefu46jocr 0 781349 3604909 3604908 2026-05-14T11:59:05Z Ashina 7704 «[[Санат:Дипломатиялық қатынастар|Дипломатиялық қатынастар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3604909 wikitext text/x-wiki '''Мемлекеттік сапар''' — бір мемлекеттің басшысының (немесе оның өкілінің) екінші мемлекеттің басшысының шақыруымен жасалатын ресми сапары, онда қабылдаушы тарап толықтай ресми қожайын ретінде әрекет етеді. Екі егемен мемлекет арасындағы достық қарым-қатынастың ең жоғары деңгейдегі ресми көрінісі саналады. == Анықтамасы == Мемлекеттік сапар халықаралық дипломатияда ең жоғары хаттамалық деңгей болып саналады. Ол мемлекет басшылары арасындағы екіжақты қатынастарды нығайтуға, маңызды келісімдерге қол жеткізуге және қоғамдық-саяси байланыстарды дамытуға бағытталған. Әдетте мемлекеттік сапар басқа сапар түрлерінен (ресми сапар, жұмыс сапары, бейресми/жеке сапар) мынадай белгілерімен ерекшеленеді: * Жоғары хаттамалық рәсімдердің молдығы (құрмет қарауылы, гимндер, салтанатты қарсы алу). * Қабылдаушы мемлекет басшысының жеке қатысуы. * Ұзақтығы әдетте 2–4 күн. * Қоғамдық-саяси маңызы жоғары. === Негізгі құрылымы === Әр елдің дәстүрлеріне байланысты мемлекеттік сапардың бағдарламасы өзгереді, бірақ әдетте мына элементтер кіреді: * Келу рәсімі — әуежайда немесе арнайы алаңда салтанатты қарсы алу, құрмет қарауылы, екі елдің гимндерін орындау. * Ресми кездесулер — мемлекет басшыларының екіжақты келіссөздері, делегациялардың отырыстары. * Мемлекеттік қонақасы — салтанатты түскі немесе кешкі ас. * Парламентке немесе басқа мемлекеттік органдарға бару. * Мәдени бағдарлама — мұражайларға, тарихи орындарға саяхат, мәдени іс-шаралар. * Қоштасу рәсімі. === Халықаралық тәжірибе === * Ұлыбританияда мемлекеттік сапарларды патшайым (қазір — король) қабылдайды, бұл корольдік отбасының және үкіметтің бірлескен іс-шарасы болып табылады. * АҚШ-та мемлекеттік сапарларды Президент қабылдайды және олар Ақ үйдің хаттама қызметімен мұқият ұйымдастырылады. * Қазақстанда мемлекеттік сапарлар Президенттің шақыруымен өткізіледі және сыртқы істер министрлігінің хаттама департаменті үйлестіреді. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың көптеген мемлекеттік сапарлары көршілес елдермен (Ресей, Қытай, Өзбекстан т.б.) қарым-қатынасты нығайтты. === Айырмашылықтар === {| class="wikitable" !Сапар түрі !Мәртебесі !Хаттама деңгейі !Әдеттегі ұзақтығы |- |Мемлекеттік сапар |Ең жоғары |Толық |2–4 күн |- |Ресми сапар |Жоғары |Жоғары |1–3 күн |- |Жұмыс сапары |Орташа |Орташа |1 күн немесе одан аз |- |Жеке сапар |Төмен |Минималды |Әртүрлі |} Мемлекеттік сапарлар халықаралық құқық нормаларына (Вена конвенциясының ережелеріне) сәйкес өткізіледі және дипломатиялық иммунитет, қауіпсіздік шаралары сияқты мәселелерді қамтиды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Дипломатиялық қатынастар]] 6nl16rogn4sfiapewa09hjh4tgz8j11 3604935 3604909 2026-05-14T12:58:08Z Ashina 7704 3604935 wikitext text/x-wiki '''Мемлекеттік сапар''' — бір [[Мемлекет басшысы|мемлекеттің басшысының]] (немесе оның өкілінің) екінші мемлекеттің басшысының шақыруымен жасалатын ресми сапары, онда қабылдаушы тарап толықтай ресми қожайын ретінде әрекет етеді. Екі егемен мемлекет арасындағы достық қарым-қатынастың ең жоғары деңгейдегі ресми көрінісі саналады. == Анықтамасы == Мемлекеттік сапар халықаралық дипломатияда ең жоғары [[Хаттамалар дестесі|хаттамалық]] деңгей болып саналады. Ол мемлекет басшылары арасындағы екіжақты қатынастарды нығайтуға, маңызды келісімдерге қол жеткізуге және қоғамдық-саяси байланыстарды дамытуға бағытталған. Әдетте мемлекеттік сапар басқа сапар түрлерінен ([[ресми сапар]], [[жұмыс сапары]], бейресми/жеке сапар) мынадай белгілерімен ерекшеленеді: * Жоғары хаттамалық рәсімдердің молдығы ([[Қарауыл|құрмет қарауылы]], [[Әнұран|гимндер]], салтанатты қарсы алу). * Қабылдаушы мемлекет басшысының жеке қатысуы. * Ұзақтығы әдетте 2–4 күн. * Қоғамдық-саяси маңызы жоғары. === Негізгі құрылымы === Әр елдің дәстүрлеріне байланысты мемлекеттік сапардың бағдарламасы өзгереді, бірақ әдетте мына элементтер кіреді: * Келу рәсімі — әуежайда немесе арнайы алаңда салтанатты қарсы алу, құрмет қарауылы, екі елдің гимндерін орындау. * Ресми кездесулер — мемлекет басшыларының екіжақты келіссөздері, делегациялардың отырыстары. * Мемлекеттік қонақасы — салтанатты түскі немесе кешкі ас. * Парламентке немесе басқа мемлекеттік органдарға бару. * Мәдени бағдарлама — мұражайларға, тарихи орындарға саяхат, мәдени іс-шаралар. * Қоштасу рәсімі. === Халықаралық тәжірибе === * [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]] мемлекеттік сапарларды патшайым (қазір — король) қабылдайды, бұл корольдік отбасының және үкіметтің бірлескен іс-шарасы болып табылады. * [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та мемлекеттік сапарларды [[АҚШ президенті|Президент]] қабылдайды және олар [[Ақ үй (АҚШ)|Ақ үйдің]] хаттама қызметімен мұқият ұйымдастырылады. * [[Қазақстан|Қазақстанда]] мемлекеттік сапарлар [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] шақыруымен өткізіледі және сыртқы істер министрлігінің хаттама департаменті үйлестіреді. Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көптеген мемлекеттік сапарлары көршілес елдермен (Ресей, Қытай, Өзбекстан т.б.) қарым-қатынасты нығайтты. === Айырмашылықтар === {| class="wikitable" !Сапар түрі !Мәртебесі !Хаттама деңгейі !Әдеттегі ұзақтығы |- |Мемлекеттік сапар |Ең жоғары |Толық |2–4 күн |- |Ресми сапар |Жоғары |Жоғары |1–3 күн |- |Жұмыс сапары |Орташа |Орташа |1 күн немесе одан аз |- |Жеке сапар |Төмен |Минималды |Әртүрлі |} Мемлекеттік сапарлар халықаралық құқық нормаларына (Вена конвенциясының ережелеріне) сәйкес өткізіледі және дипломатиялық иммунитет, қауіпсіздік шаралары сияқты мәселелерді қамтиды. == Қасым-Жомарт Тоқаевтың мемлекеттік сапарлары == '''Қасым-Жомарт Тоқаевтың президент болғаннан бергі (2019 жылдың наурызынан бастап) мемлекеттік сапарларының тізімі''' (2026 жылдың мамырына дейінгі деректер бойынша). === 2019 === * '''4 сәуір''' — '''[[Ресей]]''' ([[Мәскеу]]) — Мемлекеттік сапар (алғашқы шетелдік сапары). * '''14–15 сәуір''' — '''[[Өзбекстан]]''' ([[Ташкент]]) — Мемлекеттік сапар. * '''11–12 қыркүйек''' — '''[[Қытай]]''' ([[Бейжің]], Ханчжоу) — Мемлекеттік сапар. * '''27–28 қараша''' — '''[[Қырғызстан]]''' ([[Бішкек]]) — Мемлекеттік сапар. * '''5–6 желтоқсан''' — '''[[Германия]]''' ([[Берлин]]) — Мемлекеттік сапар. === 2020 === * '''28–29 қаңтар''' — '''[[Біріккен Араб Әмірліктері]]''' ([[Абу-Даби]]) — Мемлекеттік сапар. === 2021 === * '''16–18 тамыз''' — '''[[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]]''' ([[Сеул]]) — Мемлекеттік сапар. === 2022 === * '''10–11 мамыр''' — '''[[Түркия]]''' ([[Анкара]]) — Мемлекеттік сапар. * '''19 маусым''' — '''[[Иран]]''' ([[Тегеран]]) — Мемлекеттік сапар. * '''24 шілде''' — '''[[Сауд Арабиясы]]''' ([[Жидда]]) — Мемлекеттік сапар. * '''24 тамыз''' — '''[[Әзербайжан|Әзірбайжан]]''' ([[Баку]]) — Мемлекеттік сапар. * '''22 желтоқсан''' — '''[[Өзбекстан]]''' ([[Ташкент]]) — Мемлекеттік сапар. === 2023 === * '''21–24 тамыз''' — '''[[Вьетнам]]''' ([[Ханой]]) — Мемлекеттік сапар. === 2024 === * '''19 қаңтар''' — '''[[Италия]]''' ([[Рим]]) + '''[[Ватикан]]''' — Мемлекеттік сапар. * '''13–14 ақпан''' — '''[[Қатар]]''' ([[Доһа|Доха]]) — Мемлекеттік сапар. * '''11–12 наурыз''' — '''[[Әзербайжан|Әзірбайжан]]''' ([[Баку]]) — Мемлекеттік сапар. * '''22–24 мамыр''' — '''[[Сингапур]]''' — Мемлекеттік сапар (алғашқы). * '''28–29 қазан''' — '''[[Моңғолия]]''' ([[Ұланбатыр]]) — Мемлекеттік сапар. * '''20 қараша''' (шамамен) — '''[[Мажарстан]]''' ([[Будапешт]]) — Мемлекеттік сапар (қосымша деректер бойынша). === 2025 === * '''19 ақпан''' — '''[[Иордания]]''' ([[Амман]]) — Мемлекеттік сапар. * '''29 шілде''' — '''[[Түркия]]''' ([[Анкара]]) — Мемлекеттік сапар. * '''21–22 тамыз''' — '''[[Қырғызстан]]''' ([[Бішкек]]) — Мемлекеттік сапар. * '''11–12 қараша''' — '''[[Ресей]]''' ([[Мәскеу]]) — Мемлекеттік сапар. === 2026 === * '''3–4 ақпан''' — '''[[Пәкістан]]''' ([[Исламабад]]) — Мемлекеттік сапар (2003 жылдан бергі алғашқы). == Маңызды мемлекеттік сапарлар (2010-2026) == * '''[[Си Цзиньпин]]''' (ҚХР Төрағасы) — бірнеше рет, соның ішінде 2024 жылғы шілде (ШЫҰ саммитімен байланысты мемлекеттік сапар элементтері)<ref>{{Cite web|title=Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстанға мемлекеттік сапармен келген ҚХР Төрағасы Си Цзиньпинді елорда әуежайында қарсы алды|url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-kazakstanga-memlekettik-saparmen-kelgen-khr-toragasy-si-czinpindi-elorda-auezhayynda-karsy-aldy-265426|date=2024 жылғы 02 шілде}}</ref>. * '''[[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]]''' — мемлекеттік сапарлармен келген (2025 жылғы қараша). * '''[[Режеп Тайып Ердоған]]''' — бірнеше рет, соның ішінде 2026 жылғы 13–14 мамыр сапар (стратегиялық ынтымақтастық кеңесі аясында). * '''[[Сердар Бердімұхамедов]]''' — мемлекеттік сапармен келген (2025 жыл). * '''[[Ухнаагийн Хүрэлсүх|Ухнаагийн Хурэлсух]]''' — мемлекеттік сапармен келген (2026 жылғы 20–23 сәуір)<ref>{{Cite web|title=Тоқаев алдағы күндері қандай іс-шараларға қатысады?|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-aldagyi-kunder-kanday-s-sharalarga-katyisadyi-373242/}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Дипломатиялық қатынастар]] 71ewxz4k57x2rzp34an3a0m1avc8vwn 3 781350 3604930 2026-05-14T12:28:03Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3604930 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=BoxOfThings123}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 17:28, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) hmmjzd4viucfazjfhfhxte8mt9iowhm 3 781351 3604932 2026-05-14T12:29:37Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3604932 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Csxhxz}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 17:29, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) a8omgmetwe6lmtnrc1x4d1v2qm4ykq1 3 781352 3604936 2026-05-14T13:04:29Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3604936 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Эль Примэро}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 18:04, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) f1t8vlmsotlzomcszqw8xr4cbca9kyz 3 781353 3604942 2026-05-14T13:22:41Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3604942 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sablikos}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 18:22, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) ryertd9dnfhnuqrwhbtem6e6ta698ec 3 781354 3604947 2026-05-14T13:31:50Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3604947 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Vikiugurtr}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:31, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) e8ocujzr8xgqtm0898f78th4e0umc4u 3 781355 3604987 2026-05-14T14:42:42Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3604987 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Llliren}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 19:42, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) i3sy26oc1n4fdih5jec26h3cbvm3cnw 3 781356 3604995 2026-05-14T15:24:07Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3604995 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Aliik42}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:24, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) 1to5u91w4xoxgvuo2bat4yxo0qvuou6 3 781357 3604998 2026-05-14T15:55:27Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3604998 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Teo293}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 20:55, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) 2mku0vb5pcquvqp9fh1vew5h28u6asf 3 781358 3605001 2026-05-14T16:07:24Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605001 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Wooly6767}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 21:07, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) 4nobn69dnlwn16dmid6hecwvlk7c6y0 3 781359 3605002 2026-05-14T16:18:34Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605002 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Arkangeleon}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 21:18, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) d88q4fv6qh29031vp9v2ejkha4xnxwm 3 781360 3605005 2026-05-14T16:51:32Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605005 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=历史保护者}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:51, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) jdw9cu0okjovt20f56mr9vjaltophex 3 781361 3605011 2026-05-14T17:21:09Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605011 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=SERBIA JAPONICA}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 22:21, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) gwl1bbosyxfj7p7ord5l5fkuz4y1bmw 10 781362 3605021 2026-05-14T18:00:27Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-05-15|POTD 2026-05-15]]: filename only 3605021 wikitext text/x-wiki Australian brushturkey (Alectura lathami) female head Atherton.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> i791wobletttqa7j5lpfh5sn5u7xk45 3 781363 3605023 2026-05-14T18:22:35Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605023 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=ZombiezEatBox}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 23:22, 2026 ж. мамырдың 14 (+05) nis7d6nxkf7jbvul7nh8x3liq29qvd1 10 781364 3605025 2026-05-14T18:57:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}... 3605025 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|[[{{{әлем}}}]]}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|[[{{{патшалық}}}]]}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|[[{{{тип}}}]]}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|[[{{{класс}}}]]}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|[[{{{жасақ}}}]]}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|[[{{{тұқымдас}}}]]}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|[[{{{кіші тұқымдас}}}]]}} |белгі9 = <div align=right>Туыс</div> |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|''[[{{{туыс}}}]]''}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''[[{{{вирус}}}]]'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> iuyk93emxbjbgn6iuojqniuc0arpzn4 3605029 3605025 2026-05-14T19:01:26Z 1nter pares 146705 /* */ 3605029 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|[[{{{әлем}}}]]}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|[[{{{патшалық}}}]]}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|[[{{{тип}}}]]}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|[[{{{класс}}}]]}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|[[{{{жасақ}}}]]}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|[[{{{тұқымдас}}}]]}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|[[{{{кіші тұқымдас}}}]]}} |белгі9 = <div align=right>Туыс</div> |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|''[[{{{туыс}}}]]''}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''[[{{{вирус}}}]]'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> e9x3ml8hoaotg2inj8m6a4l6hq95qnu 3605031 3605029 2026-05-14T19:03:59Z 1nter pares 146705 /* */ 3605031 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |белгі9 = <div align=right>Туыс</div> |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|''[[{{{туыс}}}]]''}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''[[{{{вирус}}}]]'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> dctwv2xtyn2w7xnjl2cas9zvhlr909y 3605038 3605031 2026-05-14T19:18:35Z 1nter pares 146705 /* */ 3605038 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |белгі9 = <div align=right>Туыс</div> |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|''[[{{{туыс}}}]]''}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> ox7aq2avcqwxit3bsoxu1wen7uv5lhm 3605040 3605038 2026-05-14T19:22:14Z 1nter pares 146705 /* */ 3605040 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%;padding:0.25em; |сурет_стиль = padding-top:0.35em; |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |белгі9 = <div align=right>Туыс</div> |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|''[[{{{туыс}}}]]''}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> jnudpv9bjv3nbhxnjtnho3gz5ix7v26 3605041 3605040 2026-05-14T19:27:20Z 1nter pares 146705 /* */ 3605041 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%;padding:0.25em; |сурет_стиль = padding-top:0.35em; |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |белгі9 = Туыс |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|''[[{{{туыс беті|{{{туыс}}}}}|{{{туыс}}}]]''}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> frkvcqmq8axxg6v78ihw1eb1m4d4abn 3605042 3605041 2026-05-14T19:28:34Z 1nter pares 146705 /* */ 3605042 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%;padding:0.25em; |сурет_стиль = padding-top:0.35em; |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |белгі9 = Туыс |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|''[[{{{туыс_беті|{{{туыс}}}}}|{{{туыс}}}]]''}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> r5av2wkjqrbkmyourcspcpzl075nvfb 3605043 3605042 2026-05-14T19:31:30Z 1nter pares 146705 /* */ 3605043 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%;padding:0.25em; |сурет_стиль = padding-top:0.35em; |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|[[{{{туыс_беті|{{{туыс}}}}}|''{{{туыс}}}'']]}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> g5mf1rsm7rqdfbx0mqanltftokgx6qi 3605044 3605043 2026-05-14T19:33:30Z 1nter pares 146705 /* */ 3605044 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%;padding:0.25em; |сурет_стиль = padding-top:0.35em; |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |белгі9 = <div align=right>Туыс</div> |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|[[{{{туыс_беті|{{{туыс}}}}}|''{{{туыс}}}'']]}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 7k1jye5tyxhi6yr8ky9ldv531ch9gn4 3605045 3605044 2026-05-14T19:34:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3605045 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%;padding:0.25em; |сурет_стиль = padding-top:0.35em; |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |белгі9 = <div align=right>Туыс</div> |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}|''[[{{{туыс_беті|{{{туыс}}}}}|{{{туыс}}}]]''|}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> b0op131rlhn4eh5bcdlnn61jmsusf66 3605046 3605045 2026-05-14T19:36:44Z 1nter pares 146705 /* */ 3605046 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%;padding:0.25em; |сурет_стиль = padding-top:0.35em; |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}| ''[[{{#if:{{{туыс_беті|}}}|{{{туыс_беті}}}|{{{туыс}}}}}|{{{туыс}}}]]'' |}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> 5270bniuhg2bu0qq0zsi3a1lk9c6oae 3605047 3605046 2026-05-14T19:37:29Z 1nter pares 146705 /* */ 3605047 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Таксондық-карточка |үлгі_атауы = Вирус |дене_стиль = width:22em; |атауы = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |үсті_стиль = background:#ececb0;font-size:130%; |сурет = {{#if:{{{суреті|}}}|[[Сурет:{{{суреті}}}|{{{сурет ені|250}}}px]]}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |атауы_стиль = background:#ececb0;font-size:130%;padding:0.25em; |сурет_стиль = padding-top:0.35em; |тақырыпша_стиль = background:#ececb0;font-size:110%; |мәтін_стиль = font-size:105%; |тақырыпша1 = Ғылыми топтастырылуы |белгі2 = <div align=right>Әлем</div> |мәтін2 = {{#if:{{{әлем|}}}|''[[{{{әлем}}}]]''}} |белгі3 = <div align=right>Патшалық</div> |мәтін3 = {{#if:{{{патшалық|}}}|''[[{{{патшалық}}}]]''}} |белгі4 = <div align=right>Тип</div> |мәтін4 = {{#if:{{{тип|}}}|''[[{{{тип}}}]]''}} |белгі5 = <div align=right>Класс</div> |мәтін5 = {{#if:{{{класс|}}}|''[[{{{класс}}}]]''}} |белгі6 = <div align=right>Жасақ</div> |мәтін6 = {{#if:{{{жасақ|}}}|''[[{{{жасақ}}}]]''}} |белгі7 = <div align=right>Тұқымдас</div> |мәтін7 = {{#if:{{{тұқымдас|}}}|''[[{{{тұқымдас}}}]]''}} |белгі8 = <div align=right>Кіші тұқымдас</div> |мәтін8 = {{#if:{{{кіші тұқымдас|}}}|''[[{{{кіші тұқымдас}}}]]''}} |белгі9 = <div align=right>Туыс</div> |мәтін9 = {{#if:{{{туыс|}}}| ''[[{{#if:{{{туыс_беті|}}}|{{{туыс_беті}}}|{{{туыс}}}}}|{{{туыс}}}]]'' |}} |белгі10 = <div align=right>Түр</div> |мәтін10 = {{#if:{{{түр|}}}|''[[{{{түр}}}]]''}} |белгі11 = <div align=right>Вирус</div> |мәтін11 = {{#if:{{{вирус|}}}|'''{{{вирус}}}'''}} |белгі12 = <div align=right>Штамм</div> |мәтін12 = {{#if:{{{штамм|}}}|[[{{{штамм}}}]]}} |белгі13 = <div align=right>Серотип</div> |мәтін13 = {{#if:{{{серотип|}}}|[[{{{серотип}}}]]}} |тақырыпша14 = Қосымша мәліметтері |белгі15 = <div align=right>Синонимдері</div> |мәтін15 = {{{синонимдері|}}} |белгі16 = <div align=right>Балтимур тобы</div> |мәтін16 = {{#switch:{{{Балтимур тобы|}}} |I='''I''' — Қосжіпшелі ДНҚ вирустары |II='''II''' — Біржіпшелі ДНҚ вирустары |III='''III''' — Қосжіпшелі РНҚ вирустары |IV='''IV''' — (+)РНҚ вирустары |V='''V''' — (−)РНҚ вирустары |VI='''VI''' — Кері транскрипцияланатын (+)РНҚ вирустары |VII='''VII''' — Кері транскрипцияланатын ДНҚ вирустары |#default={{{Балтимур тобы|}}} }} |белгі17 = <div align=right>ICTV</div> |мәтін17 = {{{ictv|}}} |белгі18 = <div align=right>NCBI</div> |мәтін18 = {{{ncbi|}}} |белгі19 = <div align=right>Уикитүрлер</div> |мәтін19 = {{#if:{{{wikispecies|}}}|[[:species:{{{wikispecies}}}|{{{wikispecies}}}]]}} |белгі20 = <div align=right>Ортаққор</div> |мәтін20 = {{#if:{{{commons|}}}|[[:commons:{{{commons}}}|{{{commons}}}]]}} |тақырыпша21 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|Ареалы|}} |мәтін22 = {{#if:{{{ареал картасы|}}}|[[Сурет:{{{ареал картасы}}}|250px]]}} |мәтін23 = {{{ареал картасының атауы|}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> qodv9n2lv23ivkh7k3no85pzma7wsjp 10 781365 3605026 2026-05-14T18:58:19Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: == Қолданылуы == <pre> {{Вирус | атауы = | суреті = | сурет сипаттамасы = | әлем = | патшалық = | тип = | класс = | жасақ = | тұқымдас = | кіші тұқымдас = | туыс = | түр = | виру... 3605026 wikitext text/x-wiki == Қолданылуы == <pre> {{Вирус | атауы = | суреті = | сурет сипаттамасы = | әлем = | патшалық = | тип = | класс = | жасақ = | тұқымдас = | кіші тұқымдас = | туыс = | түр = | вирус = | штамм = | серотип = | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} </pre> [[Санат:Үлгілер:Инфобокстар]] 5d9by1gknokjcfqwffp6rwbm1ffyiyk 3 781366 3605030 2026-05-14T19:03:00Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605030 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sabrina Malefica}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:03, 2026 ж. мамырдың 15 (+05) asovfqpk1klzmhbx8mrfe22xknjiv0q 0 781367 3605035 2026-05-14T19:12:19Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Вирус | атауы = | суреті = | сурет сипаттамасы = | әлем = | патшалық = | тип = | класс = | жасақ = | тұқымдас = | кіші тұқымдас = | туыс = | түр = | вирус = | штам... 3605035 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = | суреті = | сурет сипаттамасы = | әлем = | патшалық = | тип = | класс = | жасақ = | тұқымдас = | кіші тұқымдас = | туыс = | түр = | вирус = | штамм = | серотип = | синонимдері = | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін хантавирустық өкпе синдромының (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. 7vf5g1yf6slv9s20hqqlp5p0yjbq1ja 3605036 3605035 2026-05-14T19:14:55Z 1nter pares 146705 /* */ 3605036 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. 8e2woyaa3vprltlftyx8na1hxzm9ib5 3605039 3605036 2026-05-14T19:20:27Z 1nter pares 146705 /* */ 3605039 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. 3v3jrl5lhvfxojns66r0bmdzdg0mmn2 3605048 3605039 2026-05-14T19:37:35Z 1nter pares 146705 /* */ 3605048 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. pm5uqlnrximqv6qk58254d2g34ufqps 3605049 3605048 2026-05-14T19:38:14Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Вирустық аурулар]],[[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]],[[Санат:Hantaviridae]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3605049 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] nb1pu6nepy25u62pwyah6my8uu58mf7 3605050 3605049 2026-05-14T19:45:20Z 1nter pares 146705 3605050 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] 2xwajkwdfy1wjw38e50zkfc8hsbiswr 3605051 3605050 2026-05-14T19:47:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3605051 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] 226d7cida60mk0cjx01hpm0fbbbv8py 3605052 3605051 2026-05-14T19:54:29Z 1nter pares 146705 /* */ 3605052 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] nnl2z6y6kgxn24gl71zgdp7oqasa35o 3605053 3605052 2026-05-14T19:55:10Z 1nter pares 146705 3605053 wikitext text/x-wiki {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] 0vdyf3zl9izhup0iltbzjmrvcntbh8f 3605054 3605053 2026-05-14T19:55:36Z 1nter pares 146705 /* */ 3605054 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] 4x33v95z5zj5bryi60aalxcqz4exvev 3605055 3605054 2026-05-14T19:55:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3605055 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] thiez85z1pybxpntk4b4q6dcqxrgwka 3605056 3605055 2026-05-14T20:10:00Z 1nter pares 146705 3605056 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] qzwwlnreenqyy5sug3sh1sc1sz3r8pa 3605058 3605056 2026-05-14T20:25:15Z 1nter pares 146705 /* Геномы */ 3605058 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] i46if1gebnitkumdq75saea0d6td1u8 3605060 3605058 2026-05-14T20:30:17Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3605060 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Өмірлік циклі == ​Анд вирусы негізінен [[эндотелий]] жасушалары мен [[макрофаг]]тарды зақымдайды.<ref name=chen /> Ол жасушаларға рецептор ретінде β3-интегриндерді пайдалану арқылы енеді.<ref name=jacob /> Вириондар жасуша ішіне эндосома арқылы алынады. рН деңгейі төмендеген кезде, вирустық қабықша эндосомамен бірігіп, вирустық РНҚ-ны ие жасушаның цитоплазмасына босатады. Алдымен RdRp көмегімен кіші сегмент, содан кейін орташа сегмент, ал соңында үлкен сегмент транскрипцияланады. Геном транскрипцияланғаннан кейін, RdRp ие жасушаның [[ақпараттық РНҚ|ақпараттық РНҚ-сынан]] (аРНҚ) кэп-құрылымдарды «тартып алады»; осылайша вирустық ақуыздарды түзу үшін ие жасуша рибосомаларында трансляциялануға дайын вирустық аРНҚ жасалады.<ref name=jacob /><ref name=dsouza >{{cite journal|vauthors=D'Souza MH, Patel TR|title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses|journal=Front Bioeng Biotechnol|volume=8|issue=|article-number=925|date=7 August 2020|pmid=32850756|pmc=7426369|doi=10.3389/fbioe.2020.00925|doi-access=free}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] 5sl4c11p1ffvby6z6iewvu9c9x5fa7p 3605064 3605060 2026-05-14T21:28:24Z 1nter pares 146705 /* Өмірлік циклі */ 3605064 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Өмірлік циклі == ​Анд вирусы негізінен [[эндотелий]] жасушалары мен [[макрофаг]]тарды зақымдайды.<ref name=chen /> Ол жасушаларға рецептор ретінде β3-интегриндерді пайдалану арқылы енеді.<ref name=jacob /> Вириондар жасуша ішіне эндосома арқылы алынады. рН деңгейі төмендеген кезде, вирустық қабықша эндосомамен бірігіп, вирустық РНҚ-ны ие жасушаның цитоплазмасына босатады. Алдымен RdRp көмегімен кіші сегмент, содан кейін орташа сегмент, ал соңында үлкен сегмент транскрипцияланады. Геном транскрипцияланғаннан кейін, RdRp ие жасушаның [[ақпараттық РНҚ|ақпараттық РНҚ-сынан]] (аРНҚ) кэп-құрылымдарды «тартып алады»; осылайша вирустық ақуыздарды түзу үшін ие жасуша рибосомаларында трансляциялануға дайын вирустық аРНҚ жасалады.<ref name=jacob /><ref name=dsouza >{{cite journal|vauthors=D'Souza MH, Patel TR|title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses|journal=Front Bioeng Biotechnol|volume=8|issue=|article-number=925|date=7 August 2020|pmid=32850756|pmc=7426369|doi=10.3389/fbioe.2020.00925|doi-access=free}}</ref> Геномды репликациялау үшін RdRp көмегімен комплементарлы оң мағыналы тізбек жасалады. Осы комплементарлы тізбектен геномның көшірмелері жасалып, содан кейін жаңадан пайда болған РНҚ тізбектері нуклеопротеиндермен қапталады (инкапсидация).<ref name=chen /> Репликация кезінде гликопротеин трансляция барысында [[эндоплазмалық тор]]да ие жасушаның сигналдық пептидазасы арқылы бөлінеді. Бұл ақуыздың N-терминалында Gn, ал C-терминалында Gc түзілуіне әкеледі.<ref name=jacob /> Спайк протеиндері жасуша мембранасының бетінде көрініс табады (экспрессия). Вирустық РНП-лар жасуша мембранасына тасымалданып, сол жерде беткі қабаттан бүршіктену арқылы бөлініп шығады; осы процесс барысында жаңадан түзілген вириондар жасушадан шыққан кезде өздерінің қабықшасына ие болады.<ref name=dsouza /><ref name=koehler >{{cite journal|vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V|title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management|journal=Clin Kidney J|volume=15|issue=7|pages=1231–1252|date=29 January 2022|pmid=35756741|pmc=9217627|doi=10.1093/ckj/sfac008}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] ocq5vekudvqjymo5d18dmp1qfwbqzx9 3605065 3605064 2026-05-14T21:30:51Z 1nter pares 146705 /* Өмірлік циклі */ 3605065 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Өмірлік циклі == ​Анд вирусы негізінен [[эндотелий]] жасушалары мен [[макрофаг]]тарды зақымдайды.<ref name=chen /> Ол жасушаларға рецептор ретінде β3-интегриндерді пайдалану арқылы енеді.<ref name=jacob /> Вириондар жасуша ішіне эндосома арқылы алынады. рН деңгейі төмендеген кезде, вирустық қабықша эндосомамен бірігіп, вирустық РНҚ-ны ие жасушаның цитоплазмасына босатады. Алдымен RdRp көмегімен кіші сегмент, содан кейін орташа сегмент, ал соңында үлкен сегмент транскрипцияланады. Геном транскрипцияланғаннан кейін, RdRp ие жасушаның [[ақпараттық РНҚ|ақпараттық РНҚ-сынан]] (аРНҚ) кэп-құрылымдарды «тартып алады»; осылайша вирустық ақуыздарды түзу үшін ие жасуша рибосомаларында трансляциялануға дайын вирустық аРНҚ жасалады.<ref name=jacob /><ref name=dsouza >{{cite journal|vauthors=D'Souza MH, Patel TR|title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses|journal=Front Bioeng Biotechnol|volume=8|issue=|article-number=925|date=7 August 2020|pmid=32850756|pmc=7426369|doi=10.3389/fbioe.2020.00925|doi-access=free}}</ref> Геномды репликациялау үшін RdRp көмегімен комплементарлы оң мағыналы тізбек жасалады. Осы комплементарлы тізбектен геномның көшірмелері жасалып, содан кейін жаңадан пайда болған РНҚ тізбектері нуклеопротеиндермен қапталады (инкапсидация).<ref name=chen /> Репликация кезінде гликопротеин трансляция барысында [[эндоплазмалық тор]]да ие жасушаның сигналдық пептидазасы арқылы бөлінеді. Бұл ақуыздың N-терминалында Gn, ал C-терминалында Gc түзілуіне әкеледі.<ref name=jacob /> Спайк протеиндері жасуша мембранасының бетінде көрініс табады (экспрессия). Вирустық РНП-лар жасуша мембранасына тасымалданып, сол жерде беткі қабаттан бүршіктену арқылы бөлініп шығады; осы процесс барысында жаңадан түзілген вириондар жасушадан шыққан кезде өздерінің қабықшасына ие болады.<ref name=dsouza /><ref name=koehler >{{cite journal|vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V|title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management|journal=Clin Kidney J|volume=15|issue=7|pages=1231–1252|date=29 January 2022|pmid=35756741|pmc=9217627|doi=10.1093/ckj/sfac008}}</ref> == Эволюциясы == ​Хантавирустардың эволюциялануының ең көп таралған жолы — жекелеген нуклеотидтердің ендірілуі, жойылуы немесе алмасуы арқылы жүретін [[мутация]]лар. Анд вирусының (ANDV) геномы сегменттелгендіктен, сегменттердің [[Генетикалық рекомбинация|рекомбинациясы]] мен реассортациясының орын алуы мүмкін; бұл процесс кезінде бір ие жасушада әртүрлі желілерден шыққан сегменттер араласып, будан ұрпақтар түзіледі.<ref name=chen /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] oqs9e6jd618liwycpkxc437j4jl1kkm 3605066 3605065 2026-05-14T21:31:38Z 1nter pares 146705 /* Эволюциясы */ 3605066 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Өмірлік циклі == ​Анд вирусы негізінен [[эндотелий]] жасушалары мен [[макрофаг]]тарды зақымдайды.<ref name=chen /> Ол жасушаларға рецептор ретінде β3-интегриндерді пайдалану арқылы енеді.<ref name=jacob /> Вириондар жасуша ішіне эндосома арқылы алынады. рН деңгейі төмендеген кезде, вирустық қабықша эндосомамен бірігіп, вирустық РНҚ-ны ие жасушаның цитоплазмасына босатады. Алдымен RdRp көмегімен кіші сегмент, содан кейін орташа сегмент, ал соңында үлкен сегмент транскрипцияланады. Геном транскрипцияланғаннан кейін, RdRp ие жасушаның [[ақпараттық РНҚ|ақпараттық РНҚ-сынан]] (аРНҚ) кэп-құрылымдарды «тартып алады»; осылайша вирустық ақуыздарды түзу үшін ие жасуша рибосомаларында трансляциялануға дайын вирустық аРНҚ жасалады.<ref name=jacob /><ref name=dsouza >{{cite journal|vauthors=D'Souza MH, Patel TR|title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses|journal=Front Bioeng Biotechnol|volume=8|issue=|article-number=925|date=7 August 2020|pmid=32850756|pmc=7426369|doi=10.3389/fbioe.2020.00925|doi-access=free}}</ref> Геномды репликациялау үшін RdRp көмегімен комплементарлы оң мағыналы тізбек жасалады. Осы комплементарлы тізбектен геномның көшірмелері жасалып, содан кейін жаңадан пайда болған РНҚ тізбектері нуклеопротеиндермен қапталады (инкапсидация).<ref name=chen /> Репликация кезінде гликопротеин трансляция барысында [[эндоплазмалық тор]]да ие жасушаның сигналдық пептидазасы арқылы бөлінеді. Бұл ақуыздың N-терминалында Gn, ал C-терминалында Gc түзілуіне әкеледі.<ref name=jacob /> Спайк протеиндері жасуша мембранасының бетінде көрініс табады (экспрессия). Вирустық РНП-лар жасуша мембранасына тасымалданып, сол жерде беткі қабаттан бүршіктену арқылы бөлініп шығады; осы процесс барысында жаңадан түзілген вириондар жасушадан шыққан кезде өздерінің қабықшасына ие болады.<ref name=dsouza /><ref name=koehler >{{cite journal|vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V|title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management|journal=Clin Kidney J|volume=15|issue=7|pages=1231–1252|date=29 January 2022|pmid=35756741|pmc=9217627|doi=10.1093/ckj/sfac008}}</ref> == Эволюциясы == ​Хантавирустардың эволюциялануының ең көп таралған жолы — жекелеген нуклеотидтердің ендірілуі, жойылуы немесе алмасуы арқылы жүретін [[мутация]]лар. Анд вирусының (ANDV) геномы сегменттелгендіктен, сегменттердің [[Генетикалық рекомбинация|рекомбинациясы]] мен реассортациясының орын алуы мүмкін; бұл процесс кезінде бір ие жасушада әртүрлі желілерден шыққан сегменттер араласып, будан ұрпақтар түзіледі.<ref name=chen /> == Экология == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] dcv4xgqusvfftj6namncmtra0pta30n 3605067 3605066 2026-05-14T21:32:39Z 1nter pares 146705 /* Экология */ 3605067 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Өмірлік циклі == ​Анд вирусы негізінен [[эндотелий]] жасушалары мен [[макрофаг]]тарды зақымдайды.<ref name=chen /> Ол жасушаларға рецептор ретінде β3-интегриндерді пайдалану арқылы енеді.<ref name=jacob /> Вириондар жасуша ішіне эндосома арқылы алынады. рН деңгейі төмендеген кезде, вирустық қабықша эндосомамен бірігіп, вирустық РНҚ-ны ие жасушаның цитоплазмасына босатады. Алдымен RdRp көмегімен кіші сегмент, содан кейін орташа сегмент, ал соңында үлкен сегмент транскрипцияланады. Геном транскрипцияланғаннан кейін, RdRp ие жасушаның [[ақпараттық РНҚ|ақпараттық РНҚ-сынан]] (аРНҚ) кэп-құрылымдарды «тартып алады»; осылайша вирустық ақуыздарды түзу үшін ие жасуша рибосомаларында трансляциялануға дайын вирустық аРНҚ жасалады.<ref name=jacob /><ref name=dsouza >{{cite journal|vauthors=D'Souza MH, Patel TR|title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses|journal=Front Bioeng Biotechnol|volume=8|issue=|article-number=925|date=7 August 2020|pmid=32850756|pmc=7426369|doi=10.3389/fbioe.2020.00925|doi-access=free}}</ref> Геномды репликациялау үшін RdRp көмегімен комплементарлы оң мағыналы тізбек жасалады. Осы комплементарлы тізбектен геномның көшірмелері жасалып, содан кейін жаңадан пайда болған РНҚ тізбектері нуклеопротеиндермен қапталады (инкапсидация).<ref name=chen /> Репликация кезінде гликопротеин трансляция барысында [[эндоплазмалық тор]]да ие жасушаның сигналдық пептидазасы арқылы бөлінеді. Бұл ақуыздың N-терминалында Gn, ал C-терминалында Gc түзілуіне әкеледі.<ref name=jacob /> Спайк протеиндері жасуша мембранасының бетінде көрініс табады (экспрессия). Вирустық РНП-лар жасуша мембранасына тасымалданып, сол жерде беткі қабаттан бүршіктену арқылы бөлініп шығады; осы процесс барысында жаңадан түзілген вириондар жасушадан шыққан кезде өздерінің қабықшасына ие болады.<ref name=dsouza /><ref name=koehler >{{cite journal|vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V|title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management|journal=Clin Kidney J|volume=15|issue=7|pages=1231–1252|date=29 January 2022|pmid=35756741|pmc=9217627|doi=10.1093/ckj/sfac008}}</ref> == Эволюциясы == ​Хантавирустардың эволюциялануының ең көп таралған жолы — жекелеген нуклеотидтердің ендірілуі, жойылуы немесе алмасуы арқылы жүретін [[мутация]]лар. Анд вирусының (ANDV) геномы сегменттелгендіктен, сегменттердің [[Генетикалық рекомбинация|рекомбинациясы]] мен реассортациясының орын алуы мүмкін; бұл процесс кезінде бір ие жасушада әртүрлі желілерден шыққан сегменттер араласып, будан ұрпақтар түзіледі.<ref name=chen /> == Экология == [[Сурет:Raton_colilarga.jpg|thumb|Анд вирусының негізгі тасымалдаушысы болып табылатын ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] nxc9ack2dkqrjedvv2dbrig2yj81cpg 3605068 3605067 2026-05-14T21:39:05Z 1nter pares 146705 /* Экология */ 3605068 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Өмірлік циклі == ​Анд вирусы негізінен [[эндотелий]] жасушалары мен [[макрофаг]]тарды зақымдайды.<ref name=chen /> Ол жасушаларға рецептор ретінде β3-интегриндерді пайдалану арқылы енеді.<ref name=jacob /> Вириондар жасуша ішіне эндосома арқылы алынады. рН деңгейі төмендеген кезде, вирустық қабықша эндосомамен бірігіп, вирустық РНҚ-ны ие жасушаның цитоплазмасына босатады. Алдымен RdRp көмегімен кіші сегмент, содан кейін орташа сегмент, ал соңында үлкен сегмент транскрипцияланады. Геном транскрипцияланғаннан кейін, RdRp ие жасушаның [[ақпараттық РНҚ|ақпараттық РНҚ-сынан]] (аРНҚ) кэп-құрылымдарды «тартып алады»; осылайша вирустық ақуыздарды түзу үшін ие жасуша рибосомаларында трансляциялануға дайын вирустық аРНҚ жасалады.<ref name=jacob /><ref name=dsouza >{{cite journal|vauthors=D'Souza MH, Patel TR|title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses|journal=Front Bioeng Biotechnol|volume=8|issue=|article-number=925|date=7 August 2020|pmid=32850756|pmc=7426369|doi=10.3389/fbioe.2020.00925|doi-access=free}}</ref> Геномды репликациялау үшін RdRp көмегімен комплементарлы оң мағыналы тізбек жасалады. Осы комплементарлы тізбектен геномның көшірмелері жасалып, содан кейін жаңадан пайда болған РНҚ тізбектері нуклеопротеиндермен қапталады (инкапсидация).<ref name=chen /> Репликация кезінде гликопротеин трансляция барысында [[эндоплазмалық тор]]да ие жасушаның сигналдық пептидазасы арқылы бөлінеді. Бұл ақуыздың N-терминалында Gn, ал C-терминалында Gc түзілуіне әкеледі.<ref name=jacob /> Спайк протеиндері жасуша мембранасының бетінде көрініс табады (экспрессия). Вирустық РНП-лар жасуша мембранасына тасымалданып, сол жерде беткі қабаттан бүршіктену арқылы бөлініп шығады; осы процесс барысында жаңадан түзілген вириондар жасушадан шыққан кезде өздерінің қабықшасына ие болады.<ref name=dsouza /><ref name=koehler >{{cite journal|vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V|title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management|journal=Clin Kidney J|volume=15|issue=7|pages=1231–1252|date=29 January 2022|pmid=35756741|pmc=9217627|doi=10.1093/ckj/sfac008}}</ref> == Эволюциясы == ​Хантавирустардың эволюциялануының ең көп таралған жолы — жекелеген нуклеотидтердің ендірілуі, жойылуы немесе алмасуы арқылы жүретін [[мутация]]лар. Анд вирусының (ANDV) геномы сегменттелгендіктен, сегменттердің [[Генетикалық рекомбинация|рекомбинациясы]] мен реассортациясының орын алуы мүмкін; бұл процесс кезінде бір ие жасушада әртүрлі желілерден шыққан сегменттер араласып, будан ұрпақтар түзіледі.<ref name=chen /> == Экология == {{Толықтыру|Кейін}} [[Сурет:Raton_colilarga.jpg|thumb|Анд вирусының негізгі тасымалдаушысы болып табылатын ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] kg2cysmzto3y3y45uqn6f5e4pl0lgq3 3605203 3605068 2026-05-15T10:31:29Z 1nter pares 146705 /* Экология */ 3605203 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Өмірлік циклі == ​Анд вирусы негізінен [[эндотелий]] жасушалары мен [[макрофаг]]тарды зақымдайды.<ref name=chen /> Ол жасушаларға рецептор ретінде β3-интегриндерді пайдалану арқылы енеді.<ref name=jacob /> Вириондар жасуша ішіне эндосома арқылы алынады. рН деңгейі төмендеген кезде, вирустық қабықша эндосомамен бірігіп, вирустық РНҚ-ны ие жасушаның цитоплазмасына босатады. Алдымен RdRp көмегімен кіші сегмент, содан кейін орташа сегмент, ал соңында үлкен сегмент транскрипцияланады. Геном транскрипцияланғаннан кейін, RdRp ие жасушаның [[ақпараттық РНҚ|ақпараттық РНҚ-сынан]] (аРНҚ) кэп-құрылымдарды «тартып алады»; осылайша вирустық ақуыздарды түзу үшін ие жасуша рибосомаларында трансляциялануға дайын вирустық аРНҚ жасалады.<ref name=jacob /><ref name=dsouza >{{cite journal|vauthors=D'Souza MH, Patel TR|title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses|journal=Front Bioeng Biotechnol|volume=8|issue=|article-number=925|date=7 August 2020|pmid=32850756|pmc=7426369|doi=10.3389/fbioe.2020.00925|doi-access=free}}</ref> Геномды репликациялау үшін RdRp көмегімен комплементарлы оң мағыналы тізбек жасалады. Осы комплементарлы тізбектен геномның көшірмелері жасалып, содан кейін жаңадан пайда болған РНҚ тізбектері нуклеопротеиндермен қапталады (инкапсидация).<ref name=chen /> Репликация кезінде гликопротеин трансляция барысында [[эндоплазмалық тор]]да ие жасушаның сигналдық пептидазасы арқылы бөлінеді. Бұл ақуыздың N-терминалында Gn, ал C-терминалында Gc түзілуіне әкеледі.<ref name=jacob /> Спайк протеиндері жасуша мембранасының бетінде көрініс табады (экспрессия). Вирустық РНП-лар жасуша мембранасына тасымалданып, сол жерде беткі қабаттан бүршіктену арқылы бөлініп шығады; осы процесс барысында жаңадан түзілген вириондар жасушадан шыққан кезде өздерінің қабықшасына ие болады.<ref name=dsouza /><ref name=koehler >{{cite journal|vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V|title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management|journal=Clin Kidney J|volume=15|issue=7|pages=1231–1252|date=29 January 2022|pmid=35756741|pmc=9217627|doi=10.1093/ckj/sfac008}}</ref> == Эволюциясы == ​Хантавирустардың эволюциялануының ең көп таралған жолы — жекелеген нуклеотидтердің ендірілуі, жойылуы немесе алмасуы арқылы жүретін [[мутация]]лар. Анд вирусының (ANDV) геномы сегменттелгендіктен, сегменттердің [[Генетикалық рекомбинация|рекомбинациясы]] мен реассортациясының орын алуы мүмкін; бұл процесс кезінде бір ие жасушада әртүрлі желілерден шыққан сегменттер араласып, будан ұрпақтар түзіледі.<ref name=chen /> == Экология == [[Сурет:Raton_colilarga.jpg|thumb|Анд вирусының негізгі тасымалдаушысы болып табылатын ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] nxc9ack2dkqrjedvv2dbrig2yj81cpg 3605205 3605203 2026-05-15T10:39:43Z 1nter pares 146705 /* Экология */ 3605205 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Вирус | атауы = Анд вирусы | суреті = Andes virus virion structure (ViralZone).svg | сурет сипаттамасы = | әлем = Riboviria | патшалық = Orthornavirae | тип = Negarnaviricota | класс = Bunyaviricetes | жасақ = Elliovirales | тұқымдас = Hantaviridae | кіші тұқымдас = | туыс = Orthohantavirus | туыс_беті = Ортохантавирус | түр = Orthohantavirus andesense | вирус = Andes virus | штамм = | серотип = | синонимдері = * Andes hantavirus * Andes orthohantavirus | Балтимур тобы = | ictv = | ncbi = | wikispecies = | commons = | ареал картасы = | ареал картасының атауы = }} '''Анд вирусы''' ('''ANDV''') — Чили мен Аргентина аумағында кездесетін [[хантавирустық өкпе синдромы]]ның (HPS) негізгі себепкері болып табылады. Бұл вирус негізінен ұзын құйрықты еріндік күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тарайды. Вирус өзінің табиғи иесі болып табылатын кеміргіштер арасында ешқандай ауру белгілерін тудырмайды, тек олардың бір-бірімен айқасуы, жаласуы немесе бөлінділері арқылы созылмалы түрде тарала береді. Ал адамдар бұл инфекцияны кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе нәжісі араласқан ауамен тыныс алғанда, сондай-ақ олар тістеп немесе тырнап алған жағдайда жұқтырады. Адам ағзасына түскен вирус алдымен дене қызуының көтерілуі, бас ауруы және шаршаңқылық сияқты жеңіл белгілермен басталып, кейіннен кенеттен тыныс алу жүйесінің бұзылуына әкеп соғатын ауыр өкпе синдромын тудырады. Бұл дерттің қауіптілігі өте жоғары, өйткені жұқтырғандардың шамамен 40 пайызы өлімге ие болады. Анд вирусының (ANDV) [[геном]]ы шамамен 12,1 килобаза (кб) ұзындықты құрайды және ол үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Кіші сегмент вирустық [[Информосомалар|нуклеопротеинді]] кодтаса, орташа сегмент жасушаға ену үшін рецепторларға жабысатын [[Пепломер|спайк протеинін]], ал ұзын сегмент геномды көбейтетін және [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайтын]] РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Геном сегменттері нуклеопротеиндермен қапталып, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешендерді түзеді, ал олар өз кезегінде бетінде тікенектері бар вирустық қабықшамен қоршалған. Анд вирусы алдымен өзінің қабықшасындағы тікенектері арқылы жасуша бетіне жабысу арқылы репликацияланады. Содан кейін вириондар деп аталатын вирус бөлшектері эндосомалар арқылы жасуша ішіне енеді, онда рН деңгейінің төмендеуі вирустық қабықшаның эндосомамен қосылуына және ие жасушаға вирустық РНҚ-ның бөлінуіне әкеледі. Бұдан кейін RdRp ие жасуша рибосомаларының трансляциялауы үшін геномды [[Транскрипция (биология)|транскрипциялайды]] және жаңа вирустар үшін геномның көшірмелерін жасайды. Жаңа вириондар жасуша мембранасының жанында жинақталып, жасуша мембранасынан бүршіктену арқылы бөлініп шығады, оны өздерінің вирустық қабықшасын қалыптастыру және жасушадан тысқары шығу үшін пайдаланады. Анд вирусы алғаш рет 1995 жылы Аргентина мен Чилиде анықталған,<ref name=revmed /> ал қазіргі өршуге дейін бірнеше жүз жағдай тіркелген болатын.<ref>{{Cite journal |last1=Jonsson |first1=Colleen B. |last2=Figueiredo |first2=Luiz Tadeu Moraes |last3=Vapalahti |first3=Olli |date=2010 |title=A global perspective on hantavirus ecology, epidemiology, and disease |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=23 |issue=2 |pages=412–441 |doi=10.1128/cmr.00062-09 |pmid=20375360 |pmc=2863364 |bibcode=2010CliMR..23..412J }}</ref> Вирустың негізгі тасымалдаушысы — ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы, дегенмен вирус ұзын жүнді шөп тышқаны ({{lang-la|Abrothrix longipilis}}) сияқты басқа да түрлерден табылған. Анд вирусы — адамнан адамға жұғатын жалғыз белгілі хантавирус, жұғудың бұл жолы алғаш рет 1996 жылы анықталған. 2026 жылдағы жағдай бойынша, бұл тасымалдау жолы бұлтартпас айғақтармен толық расталған.<ref>{{cite web |title=Statement from the International Hantavirus Society and members of the international hantavirus research and clinical community regarding Andes virus transmission and the current outbreak investigation |url=https://zenodo.org/records/20134326 |access-date=13 May 2026 |date=May 12, 2026}}</ref> == Геномы == ​Анд вирусының (ANDV) геномы шамамен 12,1 мың нуклеотидтен тұрады және үш теріс мағыналы, бір тізбекті РНҚ (−ssRNA) сегментіне бөлінген. Геномның ұштары ковалентті емес байланыс арқылы қосылып, сегменттер сақина тәрізді пішін түзеді.<ref name=ortho >{{cite web|url=https://ictv.global/report/chapter/hantaviridae/hantaviridae/mammantavirinae/orthohantavirus|title=Genus: ''Orthohantavirus''|website=International Committee on Taxonomy of Viruses|access-date=5 January 2025|quote=}}</ref> Ұзындығы шамамен 1,87 килобаза (кб) болатын кіші сегмент вирустық нуклеопротеинді және [[интерферон]] өндірісін тежейтін құрылымдық емес ақуызды кодтайды. Ұзындығы шамамен 3,67 кб орташа сегмент вирион жинақталуы кезінде екі спайк протеиніне (Gn және Gc) бөлінетін гликопротеин ізашарын кодтайды. Ұзындығы шамамен 6,56 кб үлкен сегмент геномды транскрипциялау мен репликациялауға жауапты РНҚ-тәуелді РНҚ-полимеразаны (RdRp) кодтайды. Әр сегменттің ұштарында геномның репликациясы мен транскрипциясына қатысатын трансляцияланбайтын терминалды аймақтар (UTR) орналасқан.<ref name=chen >{{cite journal|vauthors=Chen R, Gong H, Wang X, Sun M, Ji Y, Tan S, Chen J, Shao J, Liao M|title=Zoonotic ''Hantaviridae'' with Global Public Health Significance|journal=Viruses|volume=15|issue=8|page=1705|date=8 August 2023|pmid=37632047|pmc=10459939|doi=10.3390/v15081705|doi-access=free}}</ref><ref name=tariq >{{cite journal|vauthors=Tariq M, Kim DM|title=Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: Literature Review, Epidemiology, Clinical Picture and Pathogenesis|journal=Infect Chemother|volume=54|issue=1|pages=1–19|date=March 2022|pmid=35384417|pmc=8987181|doi=10.3947/ic.2021.0148}}</ref> == Құрылымы == ​Вириондар негізінен шар тәрізді немесе плеоморфты пішінді болып келеді, ал олардың диаметрі 80-нен 160 нм-ге дейін ауытқиды. Олар екі вирустық гликопротеиннен (Gn және Gc) тұратын спайк протеиндерімен қапталған липидті қабықшадан тұрады. Спайк протеиндері беткі қабаттан шамамен 10 нм-ге созылып жатады және тетрамерлі болып келеді; олар спиральді симметриялы Gn мен Gc-дің төрт көшірмесінен құралады, мұнда Gn спайктың өзегін, ал Gc басын құрайды. Спайктар беткі қабатта тор тәрізді ретпен орналасқан. Қабықшаның ішінде нуклеопротеиндермен қапталған, рибонуклеопротеиндік (РНП) кешен түзетін үш геном сегменті орналасады. Әрбір РНП кешеніне RdRp-дің бір көшірмесі бекітілген.<ref name=ortho /><ref name=jacob >{{cite journal|vauthors=Jacob AT, Ziegler BM, Farha SM, Vivian LR, Zilinski CA, Armstrong AR, Burdette AJ, Beachboard DC, Stobart CC|title=Sin Nombre Virus and the Emergence of Other Hantaviruses: A Review of the Biology, Ecology, and Disease of a Zoonotic Pathogen|journal=Biology (Basel)|volume=12|issue=11|page=1143|date=9 November 2023|pmid=37998012|pmc=10669331|doi=10.3390/biology12111413|doi-access=free}}</ref> == Өмірлік циклі == ​Анд вирусы негізінен [[эндотелий]] жасушалары мен [[макрофаг]]тарды зақымдайды.<ref name=chen /> Ол жасушаларға рецептор ретінде β3-интегриндерді пайдалану арқылы енеді.<ref name=jacob /> Вириондар жасуша ішіне эндосома арқылы алынады. рН деңгейі төмендеген кезде, вирустық қабықша эндосомамен бірігіп, вирустық РНҚ-ны ие жасушаның цитоплазмасына босатады. Алдымен RdRp көмегімен кіші сегмент, содан кейін орташа сегмент, ал соңында үлкен сегмент транскрипцияланады. Геном транскрипцияланғаннан кейін, RdRp ие жасушаның [[ақпараттық РНҚ|ақпараттық РНҚ-сынан]] (аРНҚ) кэп-құрылымдарды «тартып алады»; осылайша вирустық ақуыздарды түзу үшін ие жасуша рибосомаларында трансляциялануға дайын вирустық аРНҚ жасалады.<ref name=jacob /><ref name=dsouza >{{cite journal|vauthors=D'Souza MH, Patel TR|title=Biodefense Implications of New-World Hantaviruses|journal=Front Bioeng Biotechnol|volume=8|issue=|article-number=925|date=7 August 2020|pmid=32850756|pmc=7426369|doi=10.3389/fbioe.2020.00925|doi-access=free}}</ref> Геномды репликациялау үшін RdRp көмегімен комплементарлы оң мағыналы тізбек жасалады. Осы комплементарлы тізбектен геномның көшірмелері жасалып, содан кейін жаңадан пайда болған РНҚ тізбектері нуклеопротеиндермен қапталады (инкапсидация).<ref name=chen /> Репликация кезінде гликопротеин трансляция барысында [[эндоплазмалық тор]]да ие жасушаның сигналдық пептидазасы арқылы бөлінеді. Бұл ақуыздың N-терминалында Gn, ал C-терминалында Gc түзілуіне әкеледі.<ref name=jacob /> Спайк протеиндері жасуша мембранасының бетінде көрініс табады (экспрессия). Вирустық РНП-лар жасуша мембранасына тасымалданып, сол жерде беткі қабаттан бүршіктену арқылы бөлініп шығады; осы процесс барысында жаңадан түзілген вириондар жасушадан шыққан кезде өздерінің қабықшасына ие болады.<ref name=dsouza /><ref name=koehler >{{cite journal|vauthors=Koehler FC, Di Cristanziano V, Späth MR, Hoyer-Allo KJ, Wanken M, Müller RU, Burst V|title=The kidney in hantavirus infection-epidemiology, virology, pathophysiology, clinical presentation, diagnosis and management|journal=Clin Kidney J|volume=15|issue=7|pages=1231–1252|date=29 January 2022|pmid=35756741|pmc=9217627|doi=10.1093/ckj/sfac008}}</ref> == Эволюциясы == ​Хантавирустардың эволюциялануының ең көп таралған жолы — жекелеген нуклеотидтердің ендірілуі, жойылуы немесе алмасуы арқылы жүретін [[мутация]]лар. Анд вирусының (ANDV) геномы сегменттелгендіктен, сегменттердің [[Генетикалық рекомбинация|рекомбинациясы]] мен реассортациясының орын алуы мүмкін; бұл процесс кезінде бір ие жасушада әртүрлі желілерден шыққан сегменттер араласып, будан ұрпақтар түзіледі.<ref name=chen /> == Экология == [[Сурет:Raton_colilarga.jpg|thumb|Анд вирусының негізгі тасымалдаушысы болып табылатын ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы]] Анд вирусы негізінен Аргентина мен Чилидің ауылдық аймақтарында кең таралған ұзын құйрықты ергежейлі күріш егеуқұйрығы ({{lang-la|Oligoryzomys longicaudatus}}) арқылы тасымалданады.<ref name=chen /><ref name=jacob /><ref name=astorga >{{cite journal|vauthors=Astorga F, Escobar LE, Poo-Muñoz D, Escobar-Dodero J, Rojas-Hucks S, Alvarado-Rybak M, Duclos M, Romero-Alvarez D, Molina-Burgos BE, Peñafiel-Ricaurte A, Toro F, Peña-Gómez FT, Peterson AT|title=Distributional ecology of Andes hantavirus: a macroecological approach|journal=Int J Health Geogr|volume=17|issue=1|article-number=22|date=22 June 2018|pmid=29929522|pmc=6013855|doi=10.1186/s12942-018-0142-z|doi-access=free}}</ref> Бұл кеміргіштен бөлек, ANDV ұзын жүнді шөп тышқанында да жиі кездеседі.<ref name=medina >{{cite journal|vauthors=Medina RA, Torres-Perez F, Galeno H, Navarrete M, Vial PA, Palma RE, Ferres M, Cook JA, Hjelle B|title=Ecology, genetic diversity, and phylogeographic structure of andes virus in humans and rodents in Chile|journal=J Virol|volume=83|issue=6|pages=2446–2459|date=March 2009|pmid=19116256|pmc=2648280|doi=10.1128/JVI.01057-08}}</ref> Кеміргіштер арасында Анд вирусына қарсы антиденелердің табылу жиілігі (серопреваленттілік) бүкіл Оңтүстік Америкада байқалады, бірақ ең жоғары көрсеткіш [[Патагония]]ға тиесілі.<ref name=dsouza /> Кеміргіштер арасында инфекция, ең алдымен, сілекей және құрамында сілекейі бар аэрозольдер арқылы таралады. Вирус өзінің тасымалдаушы кеміргіштерінде созылмалы, ешқандай белгісіз өтеді.<ref name=padula >{{cite journal|vauthors=Padula P, Figueroa R, Navarrete M, Pizarro E, Cadiz R, Bellomo C, Jofre C, Zaror L, Rodriguez E, Murúa R|title=Transmission study of Andes hantavirus infection in wild sigmodontine rodents|journal=J Virol|volume=78|issue=21|pages=11972–11979|date=November 2004|pmid=15479837|pmc=523238|doi=10.1128/JVI.78.21.11972-11979.2004}}</ref> ​Адамдарға вирус негізінен кеміргіштердің сілекейі, зәрі немесе тезегі бар аэрозольдерді жұту арқылы жұғады.<ref name=tariq /><ref name=jacob /> Мұндай аэрозольдер өлі қалдықтар мен бөлінділер қозғалысқа түскенде (мысалы, үйді шаңсорғышпен тазалағанда немесе сыпырғанда) ауаға көтеріліп, таралады.<ref>https://www.cdc.gov/hantavirus/media/pdfs/2025/01/HantavirusBrochure-508.pdf</ref> Сондай-ақ инфекция ластанған тағамды тұтыну, жануарлардың тістеуі немесе тырнауы арқылы да жұғуы мүмкін.<ref name=chen /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Вирустық аурулар]] [[Санат:Кеміргіштер тарататын аурулар]] [[Санат:Hantaviridae]] 1c0y1q6n6o67hr8v45dqkwa34fjj8o0 0 781368 3605037 2026-05-14T19:15:48Z 1nter pares 146705 «[[Анд вирусы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3605037 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Анд вирусы]] 3u4dd2k1evt69ta2umh0qez6igrrhd6 3 781369 3605057 2026-05-14T20:17:35Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605057 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=TadhgMT}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 01:17, 2026 ж. мамырдың 15 (+05) 34bjodjjd5qlwwhabipftajn0y6t3s0 3 781370 3605059 2026-05-14T20:26:08Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605059 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Gwelwri}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 01:26, 2026 ж. мамырдың 15 (+05) pmt2o06hg55zqzosklr1s2g4prrsg27 0 781371 3605079 2026-05-15T01:17:04Z Лёха Вырвиглаз 132845 «[[:ru:Special:Redirect/revision/152666116|Я иду искать]]» бетінен аударылып түзілді 3605079 wikitext text/x-wiki '''«Іздеуге шықтым»''' — Гай Бусик пен Р. Кристофер Мерфидің сценарийі бойынша [[Мэттью Беттинелли-Олпин]] және [[Тайлер Джиллетт]] түсірген 2019 жылғы американдық [[Кинокомедия|комедиялық-]] [[қорқынышты фильм]] . Фильмде Самара Уивинг, [[Адам Броди|Адам Броуди]], Марк О'Брайен, Элиз Левеск, Никки Гуаданьи, Генри Черни және [[Энди МакДауэлл|Энди Макдауэлл]] ойнайды. Сюжет күйеуінің бай отбасының шайтанға табынатын үйлену тойының бір бөлігі ретінде қудалауына ұшыраған жас қалыңдық туралы баяндайды. Фильмнің алдын ала түсірілімі 2017 жылдың қараша айында басталды, сол кезде [[Radio Silence (творческая группа)|Radio Silence]] шығармашылық тобының мүшелері Беттинелли-Олпин мен Джиллетт режиссерлік етуге, ал Бусиек пен Мерфи сценарий жазуға жалданды. Кастинг 2018 жылдың тамыз айынан қазан айына дейін өтті. Негізгі түсірілім қараша айында [[Канада|Канаданың]] Онтарио штатындағы Торонто қаласында және оның маңында аяқталып шықты. Фильмнің әлемдік премьерасы 2019 жылдың 27 шілдесінде Fantasia халықаралық кинофестивалінде өтті. Фильм [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] кинотеатрларында 2019 жылдың 21 тамызында Searchlight Pictures қолдауымен көрсетілді. Сыншылардың оң бағасына ие болды және 6 миллион долларлық бюджетке қарамастан 57,6 миллион доллар жинады.[[Сатурн марапаты|Saturn]] сыйлығының 46-шы марапатында «Үздік қорқынышты фильм» номинациясына ұсынылды. == Сюжеті == Алекс жанұя құруға асыққан жетім қыз Грейске үйлену үшін үйіне оралады. Үйлену тойын кезінде ол оған дәстүр бойынша сырттан келген әр адам ойын ойнауы керек екенін айтады. Грейс кездейсоқ карта салуы керек, ал олар ойнайтын ойын оған жазылады. Жанұяда Алекс, оның маскүнем ағасы Дэниел және есірткіге тәуелді қарындасы Эмили, әкесі Тони мен анасы Бекки, Дэниелдің менмен әйелі Чарити, Эмилидің ренішті күйеуі Фитч және Тонидің көңілсіз Хелен тәтесі бар. Аңыз бойынша, олардың ата-бабалары Виктор Ле Домас Ле Бэйл есімді адаммен келісім жасасқан. Ле Бэйл Ле Домастың байлығын жинайды, оның орнына Ле Домастар бұл дәстүрді сақтауы керек. Грейс «жасырынбақ» деген жазуы бар карта салады. Шындықты білмей, ол Ле Домас жанұяның басқа мүшелері оны аулау үшін ежелгі қарулармен қаруланған кезде жасырынады. Грейс Эмили қызметшілерінің бірін кездейсоқ өлтіргенін көргенде, ол өзінікі деп ойлағанда, Алекс жасырынбақ картасы отбасы ойнайтын жалғыз ойын екенін, карта алушыдан карта алушыны өлтіруді талап ететінін айтады. Олар Грейс таң атқанша аман қалса, Ле Бэйлмен жасалған келісім бойынша бүкіл жанұя құрып кетеді деген сенімде болады. Алекс Грейстен осы жағдайды жасырды, егер білгенде, оны тастап кететінін түсінді. Шошып, үрейленіп, ашуланған Грейс аман қалуға бел буады. Оны отбасының қанды дәстүрінен көңілі қалған Даниел тауып алады, ол оған басымдық береді. Жанұяның Грейсті аңдып жүруіне жол бермеу үшін Алекс қауіпсіздік бақылаушыларын жойып, содан кейін Даниел мен Тони оны тоқтатады. Грейс сарайдан қашып, қорада жасырынады, сол жерде Эмилидің кішкентай ұлы Джорджимен кездеседі. Джорджи оны атып, қолынан жарақаттайды. Ашуға булыққан Грейс Джорджиді қағып кетеді, бірақ кездейсоқ бұрынғы құрбандықтардың шіріген мәйіттері толтырылған шұңқырға құлап түседі. Ол қайтадан пайда болады, бірақ одан әрі жарақатсыз емес. Кейінірек оны қызметші Стивенс қуады. Грейс онымен шайқасып, оның көлігіне мінеді, бірақ ол тез арада ұрланып, құлыпталып қалады. Стивенс оны қуып жетіп, жебемен тыныштандырады. Қайтарылып бара жатқанда, Грейс оянып, Стивенске шабуыл жасайды, нәтижесінде көлік апатқа ұшырайды. Алайда, жанұя оны құрбандыққа шалуға дайындалып жатқанда, Грейс қайта ұсталып, пентаграмма белгісіне байланады. Олар салтанатты кеседен ішіп, кенеттен қан құса бастайды. Сонымен қатар, Дэниел кеседегінің ішіндегісін өлімге әкелмейтіндей уландырғанын айтып, Грейсті босатады. Грейс Дэниелге көмегі үшін алғыс айтады. Кенеттен, Чарити оларды тапаншамен тауып алады; ол Дэниелді өлтіреді, бірақ Грейс Чаритимен шайқасып, қашып кетеді. Содан кейін Грейс Тонимен шайқасып, оны май шамымен ұрып, қайтадан қашып кетеді. Шам сөніп, біртіндеп от жағыла бастайды. Бекки Грейске шабуыл жасайды; одан кейінгі төбелесте Грейс Беккиді Ле Бейлдің ағаш ойын қорабымен ұрып өлтіреді. Алекс Дэниелдің денесін тауып алады, содан кейін Грейсті анасының денесінің үстінен табады. Грейстің енді оған сенбейтінін және онымен бірге қалмайтынын түсінген Алекс кенеттен Грейсті ұстап алып, басқаларын шақырады. Топ құрбандыққа дайындалады, барлығы Шайтанға сәлем береді. Алекс Грейсті пышақпен өлтіруге дайындалады. Соңғы сәтте Грейс жалтарып, иығына соққы беріп, өзін босатады. Кенеттен таң атып, ештеңе болмайды. Жанұя бұл дәстүрдің өтірік екеніне сенеді және бәрі бекер болды. Хелен Грейсті бәрібір өлтіруге тырысады, бірақ кенеттен ішінен жарылып кетеді. Алекстен басқа қалған жанұя мүшелері бірінен соң бірі қанды шатасуға айналады. Алекс Грейстен кешірім сұрайды; Грейс: «Мен ажырасқым келеді» дейді де, неке жүзігін Алекске лақтырады. Алекс жарылып кетеді. Сарай өртеніп жатқанда, Грейс Ле Бейлді жалынның ішінде қысқа уақытқа көреді, ол айқын мақұлдаумен бас изейді және келісімнің шынайы екенін түсінеді. Полиция келгенде, Грейс терраса баспалдақтарында отырып, қанға, кірге және күйеге малынып, темекі шегіп отыр екен. Полиция қызметкері: «Саған мұны кім істеді?» деп сұрағанда, ол: «Туыстарым», - деп жауап береді. == Актерлер құрамы == {| class="wikitable" !Орындаушы !Ролі |- |Самара Уивинг |''Грейс Макколли, Алекстің жас қалыңдығы'' |- |Марк О’Брайен |''Алекс Ле Домас, Тони мен Беккидің кіші ұлы'' |- |Генри Черни |''Тони Ле Домас, жанұя басы'' |- |[[Энди МакДауэлл|Энди Макдауэлл]] |''Бекки Ле Домас, оның әйелі'' |- |[[Адам Броди]] |''Дэниел Ле Домас, олардың үлкен ұлы'' |- |Элиз Левек |''Чарити Ле Домас, Дэниэлдің әйелі'' |- |Мелани Скрофано |''Эмили Ле Домас, Тони и Беккидің қызы'' |- |Кристиан Бруун |''Фитч Брэдли, Эмили күйеуі'' |- |Никки Гуаданьи |''Хелен Ле Домас, Дэниэла, Эмили мен Алекстің тәтесі'' |- |Лиам МакДональд |''Джорджи Брэдли, Фитча пен Эмилидің ұлы'' |- |Итан Таварес |''Гейб Брэдли, Фитча пен Эмилидің ұлы'' |- |Эндрю Энтони |''Чарльз, Хеленнің өлген күйеуі'' |- |Джон Ралстон |''Стивенс, дворецкий'' |- |Ханники Тэлбот |''Клара, горничная'' |- |Селин Цай |''Тина, горничная'' |- |Даниэла Барбоза |''Дора, горничная'' |- |Нат Факсон |''Джастин, көмекші дауысы'' |- |Джеймс Вандербильт |''Ле Бэйль, Ле Домастар келісім жасасқан адам'' |- |Гай Бусик |''Ричард, видео-инструкциядағы ер адам'' |- |Р. Кристофер Мёрфи |''Чарли, видео-инструкциядағы ер адам'' |} [[Санат:АҚШ қара комедиялары]] [[Санат:АҚШ триллер фильмдері]] [[Санат:АҚШ қорқынышты фильмдері]] [[Санат:2019 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:2019 жылғы фильмдер]] [[Санат:Алфавит бойынша фильмдер]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] 88i4qxiks3515f3kk1wo0jh7gszolyt 3605080 3605079 2026-05-15T01:34:36Z Лёха Вырвиглаз 132845 3605080 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Іздеуге шықтым |Шынайы атауы = {{lang-en|Ready or Not}} |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = [[Қорқынышты фильм]], [[қара комедия]] |Режиссёрі = М. Беттинелли-Олпин, Тайлер Джиллетт |Продюсері = |Сценарист = Р. Кристофер Мёрфи, Гай Бусик |Актерлер = Самара Уивинг, Адам Броди |Операторы = Бретт Юткевич |Композиторы = Брайан Тайлер |Компания = Mythology Entertainment, Vinson Films, Radio Silence Productions |Дистрибьютор = Fox Searchlight Pictures |Бюджеті = 6 млн $ |Түсім = 57 615 777 |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = ағылшынша |Ұзақтығы = 95 мин |Жыл = 2019 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = [[Іздеуге шықтым 2]] |imdb_id = 7798634 |Сайты = }} '''«Іздеуге шықтым»''' — Гай Бусик пен Р. Кристофер Мерфидің сценарийі бойынша [[Мэттью Беттинелли-Олпин]] және [[Тайлер Джиллетт]] түсірген 2019 жылғы американдық [[Кинокомедия|комедиялық-]] [[қорқынышты фильм]] . Фильмде Самара Уивинг, [[Адам Броди|Адам Броуди]], Марк О'Брайен, Элиз Левеск, Никки Гуаданьи, Генри Черни және [[Энди МакДауэлл|Энди Макдауэлл]] ойнайды. Сюжет күйеуінің бай отбасының шайтанға табынатын үйлену тойының бір бөлігі ретінде қудалауына ұшыраған жас қалыңдық туралы баяндайды. Фильмнің алдын ала түсірілімі 2017 жылдың қараша айында басталды, сол кезде [[Radio Silence (творческая группа)|Radio Silence]] шығармашылық тобының мүшелері Беттинелли-Олпин мен Джиллетт режиссерлік етуге, ал Бусиек пен Мерфи сценарий жазуға жалданды. Кастинг 2018 жылдың тамыз айынан қазан айына дейін өтті. Негізгі түсірілім қараша айында [[Канада|Канаданың]] Онтарио штатындағы Торонто қаласында және оның маңында аяқталып шықты. Фильмнің әлемдік премьерасы 2019 жылдың 27 шілдесінде Fantasia халықаралық кинофестивалінде өтті. Фильм [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] кинотеатрларында 2019 жылдың 21 тамызында Searchlight Pictures қолдауымен көрсетілді. Сыншылардың оң бағасына ие болды және 6 миллион долларлық бюджетке қарамастан 57,6 миллион доллар жинады.[[Сатурн марапаты|Saturn]] сыйлығының 46-шы марапатында «Үздік қорқынышты фильм» номинациясына ұсынылды. == Сюжеті == Алекс жанұя құруға асыққан жетім қыз Грейске үйлену үшін үйіне оралады. Үйлену тойын кезінде ол оған дәстүр бойынша сырттан келген әр адам ойын ойнауы керек екенін айтады. Грейс кездейсоқ карта салуы керек, ал олар ойнайтын ойын оған жазылады. Жанұяда Алекс, оның маскүнем ағасы Дэниел және есірткіге тәуелді қарындасы Эмили, әкесі Тони мен анасы Бекки, Дэниелдің менмен әйелі Чарити, Эмилидің ренішті күйеуі Фитч және Тонидің көңілсіз Хелен тәтесі бар. Аңыз бойынша, олардың ата-бабалары Виктор Ле Домас Ле Бэйл есімді адаммен келісім жасасқан. Ле Бэйл Ле Домастың байлығын жинайды, оның орнына Ле Домастар бұл дәстүрді сақтауы керек. Грейс «жасырынбақ» деген жазуы бар карта салады. Шындықты білмей, ол Ле Домас жанұяның басқа мүшелері оны аулау үшін ежелгі қарулармен қаруланған кезде жасырынады. Грейс Эмили қызметшілерінің бірін кездейсоқ өлтіргенін көргенде, ол өзінікі деп ойлағанда, Алекс жасырынбақ картасы отбасы ойнайтын жалғыз ойын екенін, карта алушыдан карта алушыны өлтіруді талап ететінін айтады. Олар Грейс таң атқанша аман қалса, Ле Бэйлмен жасалған келісім бойынша бүкіл жанұя құрып кетеді деген сенімде болады. Алекс Грейстен осы жағдайды жасырды, егер білгенде, оны тастап кететінін түсінді. Шошып, үрейленіп, ашуланған Грейс аман қалуға бел буады. Оны отбасының қанды дәстүрінен көңілі қалған Даниел тауып алады, ол оған басымдық береді. Жанұяның Грейсті аңдып жүруіне жол бермеу үшін Алекс қауіпсіздік бақылаушыларын жойып, содан кейін Даниел мен Тони оны тоқтатады. Грейс сарайдан қашып, қорада жасырынады, сол жерде Эмилидің кішкентай ұлы Джорджимен кездеседі. Джорджи оны атып, қолынан жарақаттайды. Ашуға булыққан Грейс Джорджиді қағып кетеді, бірақ кездейсоқ бұрынғы құрбандықтардың шіріген мәйіттері толтырылған шұңқырға құлап түседі. Ол қайтадан пайда болады, бірақ одан әрі жарақатсыз емес. Кейінірек оны қызметші Стивенс қуады. Грейс онымен шайқасып, оның көлігіне мінеді, бірақ ол тез арада ұрланып, құлыпталып қалады. Стивенс оны қуып жетіп, жебемен тыныштандырады. Қайтарылып бара жатқанда, Грейс оянып, Стивенске шабуыл жасайды, нәтижесінде көлік апатқа ұшырайды. Алайда, жанұя оны құрбандыққа шалуға дайындалып жатқанда, Грейс қайта ұсталып, пентаграмма белгісіне байланады. Олар салтанатты кеседен ішіп, кенеттен қан құса бастайды. Сонымен қатар, Дэниел кеседегінің ішіндегісін өлімге әкелмейтіндей уландырғанын айтып, Грейсті босатады. Грейс Дэниелге көмегі үшін алғыс айтады. Кенеттен, Чарити оларды тапаншамен тауып алады; ол Дэниелді өлтіреді, бірақ Грейс Чаритимен шайқасып, қашып кетеді. Содан кейін Грейс Тонимен шайқасып, оны май шамымен ұрып, қайтадан қашып кетеді. Шам сөніп, біртіндеп от жағыла бастайды. Бекки Грейске шабуыл жасайды; одан кейінгі төбелесте Грейс Беккиді Ле Бейлдің ағаш ойын қорабымен ұрып өлтіреді. Алекс Дэниелдің денесін тауып алады, содан кейін Грейсті анасының денесінің үстінен табады. Грейстің енді оған сенбейтінін және онымен бірге қалмайтынын түсінген Алекс кенеттен Грейсті ұстап алып, басқаларын шақырады. Топ құрбандыққа дайындалады, барлығы Шайтанға сәлем береді. Алекс Грейсті пышақпен өлтіруге дайындалады. Соңғы сәтте Грейс жалтарып, иығына соққы беріп, өзін босатады. Кенеттен таң атып, ештеңе болмайды. Жанұя бұл дәстүрдің өтірік екеніне сенеді және бәрі бекер болды. Хелен Грейсті бәрібір өлтіруге тырысады, бірақ кенеттен ішінен жарылып кетеді. Алекстен басқа қалған жанұя мүшелері бірінен соң бірі қанды шатасуға айналады. Алекс Грейстен кешірім сұрайды; Грейс: «Мен ажырасқым келеді» дейді де, неке жүзігін Алекске лақтырады. Алекс жарылып кетеді. Сарай өртеніп жатқанда, Грейс Ле Бейлді жалынның ішінде қысқа уақытқа көреді, ол айқын мақұлдаумен бас изейді және келісімнің шынайы екенін түсінеді. Полиция келгенде, Грейс терраса баспалдақтарында отырып, қанға, кірге және күйеге малынып, темекі шегіп отыр екен. Полиция қызметкері: «Саған мұны кім істеді?» деп сұрағанда, ол: «Туыстарым», - деп жауап береді. == Актерлер құрамы == {| class="wikitable" !Орындаушы !Ролі |- |Самара Уивинг |''Грейс Макколли, Алекстің жас қалыңдығы'' |- |Марк О’Брайен |''Алекс Ле Домас, Тони мен Беккидің кіші ұлы'' |- |Генри Черни |''Тони Ле Домас, жанұя басы'' |- |[[Энди МакДауэлл|Энди Макдауэлл]] |''Бекки Ле Домас, оның әйелі'' |- |[[Адам Броди]] |''Дэниел Ле Домас, олардың үлкен ұлы'' |- |Элиз Левек |''Чарити Ле Домас, Дэниэлдің әйелі'' |- |Мелани Скрофано |''Эмили Ле Домас, Тони и Беккидің қызы'' |- |Кристиан Бруун |''Фитч Брэдли, Эмили күйеуі'' |- |Никки Гуаданьи |''Хелен Ле Домас, Дэниэла, Эмили мен Алекстің тәтесі'' |- |Лиам МакДональд |''Джорджи Брэдли, Фитча пен Эмилидің ұлы'' |- |Итан Таварес |''Гейб Брэдли, Фитча пен Эмилидің ұлы'' |- |Эндрю Энтони |''Чарльз, Хеленнің өлген күйеуі'' |- |Джон Ралстон |''Стивенс, дворецкий'' |- |Ханники Тэлбот |''Клара, горничная'' |- |Селин Цай |''Тина, горничная'' |- |Даниэла Барбоза |''Дора, горничная'' |- |Нат Факсон |''Джастин, көмекші дауысы'' |- |Джеймс Вандербильт |''Ле Бэйль, Ле Домастар келісім жасасқан адам'' |- |Гай Бусик |''Ричард, видео-инструкциядағы ер адам'' |- |Р. Кристофер Мёрфи |''Чарли, видео-инструкциядағы ер адам'' |} [[Санат:АҚШ қара комедиялары]] [[Санат:АҚШ триллер фильмдері]] [[Санат:АҚШ қорқынышты фильмдері]] [[Санат:2019 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:2019 жылғы фильмдер]] [[Санат:Алфавит бойынша фильмдер]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] je120ip2x6crpt1tf05o82e1lo53ej4 3605105 3605080 2026-05-15T06:02:08Z 1nter pares 146705 3605105 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Іздеуге шықтым |Шынайы атауы = {{lang-en|Ready or Not}} |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = [[Қорқынышты фильм]], [[қара комедия]] |Режиссёрі = М. Беттинелли-Олпин, Тайлер Джиллетт |Продюсері = |Сценарист = Р. Кристофер Мёрфи, Гай Бусик |Актерлер = Самара Уивинг, Адам Броди |Операторы = Бретт Юткевич |Композиторы = Брайан Тайлер |Компания = Mythology Entertainment, Vinson Films, Radio Silence Productions |Дистрибьютор = Fox Searchlight Pictures |Бюджеті = 6 млн $ |Түсім = 57 615 777 |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = ағылшынша |Ұзақтығы = 95 мин |Жыл = 2019 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = [[Іздеуге шықтым 2]] |imdb_id = 7798634 |Сайты = }} '''«Іздеуге шықтым»''' — Гай Бусик пен Р. Кристофер Мерфидің сценарийі бойынша [[Мэттью Беттинелли-Олпин]] және [[Тайлер Джиллетт]] түсірген 2019 жылғы американдық [[Кинокомедия|комедиялық-]] [[қорқынышты фильм]] . Фильмде Самара Уивинг, [[Адам Броди|Адам Броуди]], Марк О'Брайен, Элиз Левеск, Никки Гуаданьи, Генри Черни және [[Энди МакДауэлл|Энди Макдауэлл]] ойнайды. Сюжет күйеуінің бай отбасының шайтанға табынатын үйлену тойының бір бөлігі ретінде қудалауына ұшыраған жас қалыңдық туралы баяндайды. Фильмнің алдын ала түсірілімі 2017 жылдың қараша айында басталды, сол кезде [[Radio Silence (творческая группа)|Radio Silence]] шығармашылық тобының мүшелері Беттинелли-Олпин мен Джиллетт режиссерлік етуге, ал Бусиек пен Мерфи сценарий жазуға жалданды. Кастинг 2018 жылдың тамыз айынан қазан айына дейін өтті. Негізгі түсірілім қараша айында [[Канада|Канаданың]] Онтарио штатындағы Торонто қаласында және оның маңында аяқталып шықты. Фильмнің әлемдік премьерасы 2019 жылдың 27 шілдесінде Fantasia халықаралық кинофестивалінде өтті. Фильм [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] кинотеатрларында 2019 жылдың 21 тамызында Searchlight Pictures қолдауымен көрсетілді. Сыншылардың оң бағасына ие болды және 6 миллион долларлық бюджетке қарамастан 57,6 миллион доллар жинады.[[Сатурн марапаты|Saturn]] сыйлығының 46-шы марапатында «Үздік қорқынышты фильм» номинациясына ұсынылды. == Сюжеті == Алекс жанұя құруға асыққан жетім қыз Грейске үйлену үшін үйіне оралады. Үйлену тойын кезінде ол оған дәстүр бойынша сырттан келген әр адам ойын ойнауы керек екенін айтады. Грейс кездейсоқ карта салуы керек, ал олар ойнайтын ойын оған жазылады. Жанұяда Алекс, оның маскүнем ағасы Дэниел және есірткіге тәуелді қарындасы Эмили, әкесі Тони мен анасы Бекки, Дэниелдің менмен әйелі Чарити, Эмилидің ренішті күйеуі Фитч және Тонидің көңілсіз Хелен тәтесі бар. Аңыз бойынша, олардың ата-бабалары Виктор Ле Домас Ле Бэйл есімді адаммен келісім жасасқан. Ле Бэйл Ле Домастың байлығын жинайды, оның орнына Ле Домастар бұл дәстүрді сақтауы керек. Грейс «жасырынбақ» деген жазуы бар карта салады. Шындықты білмей, ол Ле Домас жанұяның басқа мүшелері оны аулау үшін ежелгі қарулармен қаруланған кезде жасырынады. Грейс Эмили қызметшілерінің бірін кездейсоқ өлтіргенін көргенде, ол өзінікі деп ойлағанда, Алекс жасырынбақ картасы отбасы ойнайтын жалғыз ойын екенін, карта алушыдан карта алушыны өлтіруді талап ететінін айтады. Олар Грейс таң атқанша аман қалса, Ле Бэйлмен жасалған келісім бойынша бүкіл жанұя құрып кетеді деген сенімде болады. Алекс Грейстен осы жағдайды жасырды, егер білгенде, оны тастап кететінін түсінді. Шошып, үрейленіп, ашуланған Грейс аман қалуға бел буады. Оны отбасының қанды дәстүрінен көңілі қалған Даниел тауып алады, ол оған басымдық береді. Жанұяның Грейсті аңдып жүруіне жол бермеу үшін Алекс қауіпсіздік бақылаушыларын жойып, содан кейін Даниел мен Тони оны тоқтатады. Грейс сарайдан қашып, қорада жасырынады, сол жерде Эмилидің кішкентай ұлы Джорджимен кездеседі. Джорджи оны атып, қолынан жарақаттайды. Ашуға булыққан Грейс Джорджиді қағып кетеді, бірақ кездейсоқ бұрынғы құрбандықтардың шіріген мәйіттері толтырылған шұңқырға құлап түседі. Ол қайтадан пайда болады, бірақ одан әрі жарақатсыз емес. Кейінірек оны қызметші Стивенс қуады. Грейс онымен шайқасып, оның көлігіне мінеді, бірақ ол тез арада ұрланып, құлыпталып қалады. Стивенс оны қуып жетіп, жебемен тыныштандырады. Қайтарылып бара жатқанда, Грейс оянып, Стивенске шабуыл жасайды, нәтижесінде көлік апатқа ұшырайды. Алайда, жанұя оны құрбандыққа шалуға дайындалып жатқанда, Грейс қайта ұсталып, пентаграмма белгісіне байланады. Олар салтанатты кеседен ішіп, кенеттен қан құса бастайды. Сонымен қатар, Дэниел кеседегінің ішіндегісін өлімге әкелмейтіндей уландырғанын айтып, Грейсті босатады. Грейс Дэниелге көмегі үшін алғыс айтады. Кенеттен, Чарити оларды тапаншамен тауып алады; ол Дэниелді өлтіреді, бірақ Грейс Чаритимен шайқасып, қашып кетеді. Содан кейін Грейс Тонимен шайқасып, оны май шамымен ұрып, қайтадан қашып кетеді. Шам сөніп, біртіндеп от жағыла бастайды. Бекки Грейске шабуыл жасайды; одан кейінгі төбелесте Грейс Беккиді Ле Бейлдің ағаш ойын қорабымен ұрып өлтіреді. Алекс Дэниелдің денесін тауып алады, содан кейін Грейсті анасының денесінің үстінен табады. Грейстің енді оған сенбейтінін және онымен бірге қалмайтынын түсінген Алекс кенеттен Грейсті ұстап алып, басқаларын шақырады. Топ құрбандыққа дайындалады, барлығы Шайтанға сәлем береді. Алекс Грейсті пышақпен өлтіруге дайындалады. Соңғы сәтте Грейс жалтарып, иығына соққы беріп, өзін босатады. Кенеттен таң атып, ештеңе болмайды. Жанұя бұл дәстүрдің өтірік екеніне сенеді және бәрі бекер болды. Хелен Грейсті бәрібір өлтіруге тырысады, бірақ кенеттен ішінен жарылып кетеді. Алекстен басқа қалған жанұя мүшелері бірінен соң бірі қанды шатасуға айналады. Алекс Грейстен кешірім сұрайды; Грейс: «Мен ажырасқым келеді» дейді де, неке жүзігін Алекске лақтырады. Алекс жарылып кетеді. Сарай өртеніп жатқанда, Грейс Ле Бейлді жалынның ішінде қысқа уақытқа көреді, ол айқын мақұлдаумен бас изейді және келісімнің шынайы екенін түсінеді. Полиция келгенде, Грейс терраса баспалдақтарында отырып, қанға, кірге және күйеге малынып, темекі шегіп отыр екен. Полиция қызметкері: «Саған мұны кім істеді?» деп сұрағанда, ол: «Туыстарым», - деп жауап береді. == Актерлер құрамы == {| class="wikitable" !Орындаушы !Ролі |- |Самара Уивинг |''Грейс Макколли, Алекстің жас қалыңдығы'' |- |Марк О’Брайен |''Алекс Ле Домас, Тони мен Беккидің кіші ұлы'' |- |Генри Черни |''Тони Ле Домас, жанұя басы'' |- |[[Энди МакДауэлл|Энди Макдауэлл]] |''Бекки Ле Домас, оның әйелі'' |- |[[Адам Броди]] |''Дэниел Ле Домас, олардың үлкен ұлы'' |- |Элиз Левек |''Чарити Ле Домас, Дэниэлдің әйелі'' |- |Мелани Скрофано |''Эмили Ле Домас, Тони и Беккидің қызы'' |- |Кристиан Бруун |''Фитч Брэдли, Эмили күйеуі'' |- |Никки Гуаданьи |''Хелен Ле Домас, Дэниэла, Эмили мен Алекстің тәтесі'' |- |Лиам МакДональд |''Джорджи Брэдли, Фитча пен Эмилидің ұлы'' |- |Итан Таварес |''Гейб Брэдли, Фитча пен Эмилидің ұлы'' |- |Эндрю Энтони |''Чарльз, Хеленнің өлген күйеуі'' |- |Джон Ралстон |''Стивенс, дворецкий'' |- |Ханники Тэлбот |''Клара, горничная'' |- |Селин Цай |''Тина, горничная'' |- |Даниэла Барбоза |''Дора, горничная'' |- |Нат Факсон |''Джастин, көмекші дауысы'' |- |Джеймс Вандербильт |''Ле Бэйль, Ле Домастар келісім жасасқан адам'' |- |Гай Бусик |''Ричард, видео-инструкциядағы ер адам'' |- |Р. Кристофер Мёрфи |''Чарли, видео-инструкциядағы ер адам'' |} [[Санат:АҚШ қара комедиялары]] [[Санат:АҚШ триллер фильмдері]] [[Санат:АҚШ қорқынышты фильмдері]] [[Санат:2019 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:2019 жылғы фильмдер]] [[Санат:Алфавит бойынша фильмдер]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] rlrg1evn7g5e6ch6fmafxomymd6f7bc 3605106 3605105 2026-05-15T06:02:28Z 1nter pares 146705 /* */ 3605106 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Кино |Қазақша атауы = Іздеуге шықтым |Шынайы атауы = {{lang-en|Ready or Not}} |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = [[Қорқынышты фильм]], [[қара комедия]] |Режиссёрі = М. Беттинелли-Олпин, Тайлер Джиллетт |Продюсері = |Сценарист = Р. Кристофер Мёрфи, Гай Бусик |Актерлер = Самара Уивинг, Адам Броди |Операторы = Бретт Юткевич |Композиторы = Брайан Тайлер |Компания = Mythology Entertainment, Vinson Films, Radio Silence Productions |Дистрибьютор = Fox Searchlight Pictures |Бюджеті = 6 млн $ |Түсім = 57 615 777 |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = ағылшынша |Ұзақтығы = 95 мин |Жыл = 2019 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = [[Іздеуге шықтым 2]] |imdb_id = 7798634 |Сайты = }} '''«Іздеуге шықтым»''' — Гай Бусик пен Р. Кристофер Мерфидің сценарийі бойынша [[Мэттью Беттинелли-Олпин]] және [[Тайлер Джиллетт]] түсірген 2019 жылғы американдық [[Кинокомедия|комедиялық-]] [[қорқынышты фильм]] . Фильмде Самара Уивинг, [[Адам Броди|Адам Броуди]], Марк О'Брайен, Элиз Левеск, Никки Гуаданьи, Генри Черни және [[Энди МакДауэлл|Энди Макдауэлл]] ойнайды. Сюжет күйеуінің бай отбасының шайтанға табынатын үйлену тойының бір бөлігі ретінде қудалауына ұшыраған жас қалыңдық туралы баяндайды. Фильмнің алдын ала түсірілімі 2017 жылдың қараша айында басталды, сол кезде [[Radio Silence (творческая группа)|Radio Silence]] шығармашылық тобының мүшелері Беттинелли-Олпин мен Джиллетт режиссерлік етуге, ал Бусиек пен Мерфи сценарий жазуға жалданды. Кастинг 2018 жылдың тамыз айынан қазан айына дейін өтті. Негізгі түсірілім қараша айында [[Канада|Канаданың]] Онтарио штатындағы Торонто қаласында және оның маңында аяқталып шықты. Фильмнің әлемдік премьерасы 2019 жылдың 27 шілдесінде Fantasia халықаралық кинофестивалінде өтті. Фильм [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] кинотеатрларында 2019 жылдың 21 тамызында Searchlight Pictures қолдауымен көрсетілді. Сыншылардың оң бағасына ие болды және 6 миллион долларлық бюджетке қарамастан 57,6 миллион доллар жинады.[[Сатурн марапаты|Saturn]] сыйлығының 46-шы марапатында «Үздік қорқынышты фильм» номинациясына ұсынылды. == Сюжеті == Алекс жанұя құруға асыққан жетім қыз Грейске үйлену үшін үйіне оралады. Үйлену тойын кезінде ол оған дәстүр бойынша сырттан келген әр адам ойын ойнауы керек екенін айтады. Грейс кездейсоқ карта салуы керек, ал олар ойнайтын ойын оған жазылады. Жанұяда Алекс, оның маскүнем ағасы Дэниел және есірткіге тәуелді қарындасы Эмили, әкесі Тони мен анасы Бекки, Дэниелдің менмен әйелі Чарити, Эмилидің ренішті күйеуі Фитч және Тонидің көңілсіз Хелен тәтесі бар. Аңыз бойынша, олардың ата-бабалары Виктор Ле Домас Ле Бэйл есімді адаммен келісім жасасқан. Ле Бэйл Ле Домастың байлығын жинайды, оның орнына Ле Домастар бұл дәстүрді сақтауы керек. Грейс «жасырынбақ» деген жазуы бар карта салады. Шындықты білмей, ол Ле Домас жанұяның басқа мүшелері оны аулау үшін ежелгі қарулармен қаруланған кезде жасырынады. Грейс Эмили қызметшілерінің бірін кездейсоқ өлтіргенін көргенде, ол өзінікі деп ойлағанда, Алекс жасырынбақ картасы отбасы ойнайтын жалғыз ойын екенін, карта алушыдан карта алушыны өлтіруді талап ететінін айтады. Олар Грейс таң атқанша аман қалса, Ле Бэйлмен жасалған келісім бойынша бүкіл жанұя құрып кетеді деген сенімде болады. Алекс Грейстен осы жағдайды жасырды, егер білгенде, оны тастап кететінін түсінді. Шошып, үрейленіп, ашуланған Грейс аман қалуға бел буады. Оны отбасының қанды дәстүрінен көңілі қалған Даниел тауып алады, ол оған басымдық береді. Жанұяның Грейсті аңдып жүруіне жол бермеу үшін Алекс қауіпсіздік бақылаушыларын жойып, содан кейін Даниел мен Тони оны тоқтатады. Грейс сарайдан қашып, қорада жасырынады, сол жерде Эмилидің кішкентай ұлы Джорджимен кездеседі. Джорджи оны атып, қолынан жарақаттайды. Ашуға булыққан Грейс Джорджиді қағып кетеді, бірақ кездейсоқ бұрынғы құрбандықтардың шіріген мәйіттері толтырылған шұңқырға құлап түседі. Ол қайтадан пайда болады, бірақ одан әрі жарақатсыз емес. Кейінірек оны қызметші Стивенс қуады. Грейс онымен шайқасып, оның көлігіне мінеді, бірақ ол тез арада ұрланып, құлыпталып қалады. Стивенс оны қуып жетіп, жебемен тыныштандырады. Қайтарылып бара жатқанда, Грейс оянып, Стивенске шабуыл жасайды, нәтижесінде көлік апатқа ұшырайды. Алайда, жанұя оны құрбандыққа шалуға дайындалып жатқанда, Грейс қайта ұсталып, пентаграмма белгісіне байланады. Олар салтанатты кеседен ішіп, кенеттен қан құса бастайды. Сонымен қатар, Дэниел кеседегінің ішіндегісін өлімге әкелмейтіндей уландырғанын айтып, Грейсті босатады. Грейс Дэниелге көмегі үшін алғыс айтады. Кенеттен, Чарити оларды тапаншамен тауып алады; ол Дэниелді өлтіреді, бірақ Грейс Чаритимен шайқасып, қашып кетеді. Содан кейін Грейс Тонимен шайқасып, оны май шамымен ұрып, қайтадан қашып кетеді. Шам сөніп, біртіндеп от жағыла бастайды. Бекки Грейске шабуыл жасайды; одан кейінгі төбелесте Грейс Беккиді Ле Бейлдің ағаш ойын қорабымен ұрып өлтіреді. Алекс Дэниелдің денесін тауып алады, содан кейін Грейсті анасының денесінің үстінен табады. Грейстің енді оған сенбейтінін және онымен бірге қалмайтынын түсінген Алекс кенеттен Грейсті ұстап алып, басқаларын шақырады. Топ құрбандыққа дайындалады, барлығы Шайтанға сәлем береді. Алекс Грейсті пышақпен өлтіруге дайындалады. Соңғы сәтте Грейс жалтарып, иығына соққы беріп, өзін босатады. Кенеттен таң атып, ештеңе болмайды. Жанұя бұл дәстүрдің өтірік екеніне сенеді және бәрі бекер болды. Хелен Грейсті бәрібір өлтіруге тырысады, бірақ кенеттен ішінен жарылып кетеді. Алекстен басқа қалған жанұя мүшелері бірінен соң бірі қанды шатасуға айналады. Алекс Грейстен кешірім сұрайды; Грейс: «Мен ажырасқым келеді» дейді де, неке жүзігін Алекске лақтырады. Алекс жарылып кетеді. Сарай өртеніп жатқанда, Грейс Ле Бейлді жалынның ішінде қысқа уақытқа көреді, ол айқын мақұлдаумен бас изейді және келісімнің шынайы екенін түсінеді. Полиция келгенде, Грейс терраса баспалдақтарында отырып, қанға, кірге және күйеге малынып, темекі шегіп отыр екен. Полиция қызметкері: «Саған мұны кім істеді?» деп сұрағанда, ол: «Туыстарым», - деп жауап береді. == Актерлер құрамы == {| class="wikitable" !Орындаушы !Ролі |- |Самара Уивинг |''Грейс Макколли, Алекстің жас қалыңдығы'' |- |Марк О’Брайен |''Алекс Ле Домас, Тони мен Беккидің кіші ұлы'' |- |Генри Черни |''Тони Ле Домас, жанұя басы'' |- |[[Энди МакДауэлл|Энди Макдауэлл]] |''Бекки Ле Домас, оның әйелі'' |- |[[Адам Броди]] |''Дэниел Ле Домас, олардың үлкен ұлы'' |- |Элиз Левек |''Чарити Ле Домас, Дэниэлдің әйелі'' |- |Мелани Скрофано |''Эмили Ле Домас, Тони и Беккидің қызы'' |- |Кристиан Бруун |''Фитч Брэдли, Эмили күйеуі'' |- |Никки Гуаданьи |''Хелен Ле Домас, Дэниэла, Эмили мен Алекстің тәтесі'' |- |Лиам МакДональд |''Джорджи Брэдли, Фитча пен Эмилидің ұлы'' |- |Итан Таварес |''Гейб Брэдли, Фитча пен Эмилидің ұлы'' |- |Эндрю Энтони |''Чарльз, Хеленнің өлген күйеуі'' |- |Джон Ралстон |''Стивенс, дворецкий'' |- |Ханники Тэлбот |''Клара, горничная'' |- |Селин Цай |''Тина, горничная'' |- |Даниэла Барбоза |''Дора, горничная'' |- |Нат Факсон |''Джастин, көмекші дауысы'' |- |Джеймс Вандербильт |''Ле Бэйль, Ле Домастар келісім жасасқан адам'' |- |Гай Бусик |''Ричард, видео-инструкциядағы ер адам'' |- |Р. Кристофер Мёрфи |''Чарли, видео-инструкциядағы ер адам'' |} [[Санат:АҚШ қара комедиялары]] [[Санат:АҚШ триллер фильмдері]] [[Санат:АҚШ қорқынышты фильмдері]] [[Санат:2019 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:2019 жылғы фильмдер]] [[Санат:Алфавит бойынша фильмдер]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] njm82ufrxdaklr4370z83levc8nraqu 0 781372 3605093 2026-05-15T05:20:20Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 3605093 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 50xc6url398xu668lf3cqy2pm6s0al2 3605094 3605093 2026-05-15T05:24:25Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605094 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] bvn6tj8wzpx3i4kg72b0vlztxt1wxvt 3605095 3605094 2026-05-15T05:25:14Z Мағыпар 100137 дереккөз 3605095 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 4whjofgt4wzcbvnzqzyny7byz7o8jfc 3605097 3605095 2026-05-15T05:26:45Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605097 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 5b63kl57rbr52vfnk6towwcuopo2fwg 3605098 3605097 2026-05-15T05:28:24Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3605098 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 7fweo8j2bid5bn4jskxi41pt4zf12ue 3605101 3605098 2026-05-15T05:32:27Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605101 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] riz7lbdfgm015z9fe6jw848o1ie8qe6 3605102 3605101 2026-05-15T05:32:48Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3605102 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] pwnxysfne5k9ljhsdb8g213ml9683p0 3605103 3605102 2026-05-15T05:37:45Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3605103 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] rdm5aki1xl6dp0cxl40wkpiy9alaj83 3605129 3605103 2026-05-15T06:56:38Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605129 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] qpattv35iuv4d7m42e25xrhdpayeue2 3605133 3605129 2026-05-15T07:08:32Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ 3605133 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] axgo287u8zwqmcq7ske87xeq6g4o6vy 3605136 3605133 2026-05-15T07:13:14Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605136 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] lw2czkyprigli3u24qqjev2aq4zllm4 3605137 3605136 2026-05-15T07:14:14Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3605137 wikitext text/x-wiki '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] s7a6l9ujco4qzptj2e35fvsvehih5fn 3605138 3605137 2026-05-15T07:15:44Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3605138 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] ftsjm3h7nv9y5u7z7dajdbp8m9m4drh 3605139 3605138 2026-05-15T07:16:23Z Мағыпар 100137 үлгі 3605139 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] ij6raokjswtjtm25mbwm3h1yrdzk87h 3605141 3605139 2026-05-15T07:19:12Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3605141 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] gdi2emsqgzdqrq8j2vjpfs3i5ho419o 3605143 3605141 2026-05-15T07:19:50Z Мағыпар 100137 үлгі 3605143 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] ls54d78x5id6w7maa5jqvd1zpyhuy47 3605144 3605143 2026-05-15T07:20:18Z Мағыпар 100137 үлгі 3605144 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 0vtcvd01tqbo749lnx10q9xuv0uqtbi 3605146 3605144 2026-05-15T07:21:48Z Мағыпар 100137 үлгі 3605146 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =51 |lon_sec =16 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 95uuhdud8ymrsf4ykv1osootzcrq8bh 3605147 3605146 2026-05-15T07:24:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3605147 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =51 |lon_sec =16 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Житковичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 0dqft2qvtlxyjuwt40wsi5sl2kqg4hp 3605148 3605147 2026-05-15T07:25:31Z Мағыпар 100137 үлгі 3605148 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =51 |lon_sec =16 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Житковичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2353 |пошта индексі = 247954 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] tt21ad1i0embmm2gjh4k57k0xhw72ah 3605149 3605148 2026-05-15T07:29:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3605149 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =51 |lon_sec =16 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Житковичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1500 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 14,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 828 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1 085 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2353 |пошта индексі = 247954 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] n6prli0rss6azmm8ifvwtpl7sea9uoz 3605153 3605149 2026-05-15T07:35:12Z Мағыпар 100137 сурет қою 3605153 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Žytkavičy (1).jpg| |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =51 |lon_sec =16 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Житковичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1500 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 14,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 828 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1 085 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2353 |пошта индексі = 247954 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zhytkavichy |сайты = zhitkovichi.gov.by |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg|Қала орталығы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] lm5a9ewcqzszgi1hiog7id4ttntf2on 3605154 3605153 2026-05-15T07:37:16Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3605154 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Žytkavičy (1).jpg| |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =51 |lon_sec =16 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Житковичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1500 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 14,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 828 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1 085 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2353 |пошта индексі = 247954 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zhytkavichy |сайты = zhitkovichi.gov.by |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg|Қала орталығы Жыткавічы. Помнік.jpg|Ескерткіш </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 4em203akapsynobwcmuk9375o27affl 3605155 3605154 2026-05-15T07:39:51Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3605155 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Žytkavičy (1).jpg| |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =51 |lon_sec =16 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Житковичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1500 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 14,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 828 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1 085 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2353 |пошта индексі = 247954 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zhytkavichy |сайты = zhitkovichi.gov.by |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="160"> Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg|Қала орталығы Жыткавічы. Помнік.jpg|Ескерткіш Article4031.jpg|Ауған соғысы ардагерлерін еске алуға арналған мұражай бөлмесінің ашылуы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] qau56pw60ir9uacvncr3cgzd6gy6fqx 3605156 3605155 2026-05-15T07:42:21Z Мағыпар 100137 сурет қою 3605156 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Житковичи |шынайы атауы = {{Lang-be|Жы́ткавічы}} |сурет = Žytkavičy (1).jpg| |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žytkavičy, Belarus.svg |ту = Flag of Žytkavičy.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =13 |lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg =27 |lon_min =51 |lon_sec =16 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Гомель облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Житковичи ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1500 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1971 |жер аумағы = 14,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 137 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 15 828 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 1 085 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2353 |пошта индексі = 247954 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zhytkavichy |сайты = zhitkovichi.gov.by |сайт тілі = }} '''Житковичи''' ({{Lang-be|Жы́ткавічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Житковичи ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Житковичи халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 15 828 адамды құрады. Житковичи — Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халық саны бойынша 50-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhitkovichi-9223.html|title=Население Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Житковичи облыс орталығынан батысқа қарай 237 км және [[Минск]] қаласынан оңтүстікке қарай 229 км жерде орналасқан. Житковичи арқылы П88 тас жолы (Житковичи - Давид-Городок - Верхний Теребежов), ал қаланың солтүстік шекарасы бойымен М10 тас жолы (Селище - Гомель - Кобрин) өтеді. Гомель-Лунинец теміржол желісі де қала арқылы өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=107_Zhitkovichi|title=Житковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Қала тарихы 1500 жылдан басталады, ауылдың аумағы Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына кіретін Новогродек воеводтығының Слуцк княздігіне тиесілі болды. Сол кезде поляк ақсүйектері Кучуковичтер иелері ретінде тіркелген. 19 ғасырдың аяғына дейін Убежье деп аталатын ауыл жер иелерінің жер учаскелерінің ауылшаруашылық қосымшасы болып қала берді. Экономикалық және әлеуметтік өсу 18 ғасырдың аяғында Польша-Литва Достастығының бөлінуінен кейін бұл жерлер Ресей империясына қосылуымен басталды. Ауылда пошта бөлімшесі ашылды, ағаш шіркеу салынды және Мозырьден Давыд-Городокқа дейін мемлекеттік тас жол салынды. 1886 жылы Бережье және Заречье ауылдарының маңында Полесье желісіндегі теміржол стансасы ашылды. Бұл Житковичи жұмысшылар қонысының құрылуына негіз болды. 1938 жылдан бастап Житковичи қалалық типтегі кент мәртебесін алды, ал 1971 жылдан бастап қала және Гомель облысының Житковичи ауданының әкімшілік орталығы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9280-Zhitkovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Житковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Житковичи экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығы мен өндіріске негізделген. Қалада бірнеше ағаш өңдеу және құрылыс материалдарын шығаратын компаниялар бар. Айналадағы ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығына байланысты азық-түлік өндірісі де жақсы дамыған. Қалада 3 орта мектеп, 1 гимназия, 1 музыка мектебі, 2 спорт мектебі және Житковичи мемлекеттік колледжі бар. == Көрікті жерлері == Қалада кеңестік мұраның көрінісі болып табылатын Ленин ескерткіші бар Орталық алаң және өлкетану мұражайы бар — онда археологиялық олжалар мен тұрмыстық заттар сияқты Полезия тарихы туралы экспонаттар қойылған. XIX ғасырдағы фрескалары мен қоңырау мұнарасы бар ескерткіш — Әулие Николай Шіркеуі орналасқан. Житковичи беларусь ауылына тән ойылған терезе жақтаулары бар ағаш үйлерімен және бал, жидектер және маринадталған саңырауқұлақтар сияқты жергілікті дәмді тағамдарды сататын базарымен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8?ysclid=mp6knb0lcs261175634|title=Житковичи: достопримечательности и что посмотреть?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Житковичи, Житковичский район, Гомельская область, Беларусь 30.jpg|Қала орталығы Жыткавічы. Помнік.jpg|Ескерткіш Article4031.jpg|Ауған соғысы ардагерлерін еске алуға арналған мұражай бөлмесінің ашылуы BLR Bale Ladies by the Turau Road 1.jpg|Житкавичи ауданындағы шөп бумаларындағы халық өнері. </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Гомель облысы}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] lwobvlr4qtz4fglyda3oim1goskoeud 3 781373 3605099 2026-05-15T05:28:56Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3605099 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ерлан Әлдебай}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 10:28, 2026 ж. мамырдың 15 (+05) c5fk3d2v2t7iwg45dtgub8k469sroex 0 781375 3605120 2026-05-15T06:35:49Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1958 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}, Михайловка (Павл... 3605120 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1958 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}, [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылы. |Қайтыс болған күні = 23.07.2021<ref>[https://qamshy.kz/kz/article/65135-filosof-dintanushy-shamshiya-rysbekova-dunieden-ozdy Философ, дінтанушы Шамшия Рысбекова дүниеден озды.]</ref> |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Философия |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Философия ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова''' — философия ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор (2010). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1958 жыл|1958]] жылы 4 маусымда [[Павлодар облысы]], [[Железин ауданы]], [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылында туған.<br> [[Қазақ ұлттық университеті]]н ([[1993 жыл|1993]]) бітірген.<br> 1993-[[2003 жыл|2003]] жылдары ҚР ҰҒА-ның Философия және политология институтында, [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысты. 2003 жылдан Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарады. 2010 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Антропологическая проблематика в современной религиозной философии" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 10 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] thef8altx2iufpux3m0y1f0by3193mj 3605121 3605120 2026-05-15T06:37:59Z Салиха 17167 3605121 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1958 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}, [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылы. |Қайтыс болған күні = 23.07.2021 <ref>[https://qamshy.kz/kz/article/65135-filosof-dintanushy-shamshiya-rysbekova-dunieden-ozdy Философ, дінтанушы Шамшия Рысбекова дүниеден озды.]</ref> |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Философия |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Философия ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова''' — философия ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор (2010). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1958 жыл|1958]] жылы 4 маусымда [[Павлодар облысы]], [[Железин ауданы]], [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылында туған.<br> [[Қазақ ұлттық университеті]]н ([[1993 жыл|1993]]) бітірген.<br> 1993-[[2003 жыл|2003]] жылдары ҚР ҰҒА-ның Философия және политология институтында, [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысты. 2003 жылдан Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарады. 2010 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Антропологическая проблематика в современной религиозной философии" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 10 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] eukf7ngb56teuxuw3znhjkgg9fegffs 3605122 3605121 2026-05-15T06:38:54Z Салиха 17167 3605122 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1958 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}, [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылы. |Қайтыс болған күні = 23.07.2021.<ref>[https://qamshy.kz/kz/article/65135-filosof-dintanushy-shamshiya-rysbekova-dunieden-ozdy Философ, дінтанушы Шамшия Рысбекова дүниеден озды.]</ref> |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Философия |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Философия ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова''' — философия ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор (2010). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1958 жыл|1958]] жылы 4 маусымда [[Павлодар облысы]], [[Железин ауданы]], [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылында туған.<br> [[Қазақ ұлттық университеті]]н ([[1993 жыл|1993]]) бітірген.<br> 1993-[[2003 жыл|2003]] жылдары ҚР ҰҒА-ның Философия және политология институтында, [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысты. 2003 жылдан Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарады. 2010 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Антропологическая проблематика в современной религиозной философии" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 10 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] 4koqt6mcpzeb97waxihcljpgdmw0gx2 3605123 3605122 2026-05-15T06:42:54Z Салиха 17167 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3605123 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1958 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}, [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылы. |Қайтыс болған күні = 23.07.2021.<ref>[https://qamshy.kz/kz/article/65135-filosof-dintanushy-shamshiya-rysbekova-dunieden-ozdy Философ, дінтанушы Шамшия Рысбекова дүниеден озды.]</ref> |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Философия |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Философия ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова''' — философия ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор (2010). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1958 жыл|1958]] жылы 4 маусымда [[Павлодар облысы]], [[Железин ауданы]], [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылында туған.<br> [[Қазақ ұлттық университеті]]н ([[1993 жыл|1993]]) бітірген.<br> 1993-[[2003 жыл|2003]] жылдары ҚР ҰҒА-ның Философия және политология институтында, [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысты. 2003 жылдан Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарады. 2010 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Антропологическая проблематика в современной религиозной философии" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 10 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] qntk2g1jxg5pxp7x01mbixqv3x674l4 3605124 3605123 2026-05-15T06:43:16Z Салиха 17167 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3605124 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1958 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}, [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылы. |Қайтыс болған күні = 23.07.2021.<ref>[https://qamshy.kz/kz/article/65135-filosof-dintanushy-shamshiya-rysbekova-dunieden-ozdy Философ, дінтанушы Шамшия Рысбекова дүниеден озды.]</ref> |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Философия |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Философия ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова''' — философия ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор (2010). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1958 жыл|1958]] жылы 4 маусымда [[Павлодар облысы]], [[Железин ауданы]], [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылында туған.<br> [[Қазақ ұлттық университеті]]н ([[1993 жыл|1993]]) бітірген.<br> 1993-[[2003 жыл|2003]] жылдары ҚР ҰҒА-ның Философия және политология институтында, [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысты. 2003 жылдан Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарады. 2010 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Антропологическая проблематика в современной религиозной философии" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 10 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]] 1rblij7bsnp7w05t24shd2g9yqfs4p7 3605125 3605124 2026-05-15T06:46:58Z Салиха 17167 3605125 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1958 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}, [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылы. |Қайтыс болған күні = 23.07.2021 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Философия |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Философия ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова''' — философия ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор (2010). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1958 жыл|1958]] жылы 4 маусымда [[Павлодар облысы]], [[Железин ауданы]], [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылында туған.<br> [[Қазақ ұлттық университеті]]н ([[1993 жыл|1993]]) бітірген.<br> 1993-[[2003 жыл|2003]] жылдары ҚР ҰҒА-ның Философия және политология институтында, [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысты. 2003 жылдан Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарады. 2010 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Антропологическая проблематика в современной религиозной философии" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 10 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://qamshy.kz/kz/article/65135-filosof-dintanushy-shamshiya-rysbekova-dunieden-ozdy Философ, дінтанушы Шамшия Рысбекова дүниеден озды.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]] p50k2h8vqhx5e80ji0e278uq1w4gtxt 3605126 3605125 2026-05-15T06:48:24Z Салиха 17167 3605126 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1958 |Туған жері = [[Павлодар облысы]], {{туғанжері|Железин ауданы|Железин ауданында}}, [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылы. |Қайтыс болған күні = 23.07.2021 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Философия |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Философия ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Шәмшия Сайдғалиқызы Рысбекова''' — философия ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор (2010). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1958 жыл|1958]] жылы 4 маусымда [[Павлодар облысы]], [[Железин ауданы]], [[Михайловка (Павлодар облысы)|Михайловка]] ауылында туған.<br> [[Қазақ ұлттық университеті]]н ([[1993 жыл|1993]]) бітірген.<br> 1993-[[2003 жыл|2003]] жылдары ҚР ҰҒА-ның Философия және политология институтында, [[Нархоз университеті|Қазақ экономикалық университеті]]нде педагогикалық-ғылыми жұмыспен айналысты. 2003 жылдан Қазақ ұлттық университетінде қызмет атқарды. 2010 жылдан кафедра профессоры болды. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Антропологическая проблематика в современной религиозной философии" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 80 ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография, 10 оқу құралының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2011).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://qamshy.kz/kz/article/65135-filosof-dintanushy-shamshiya-rysbekova-dunieden-ozdy Философ, дінтанушы Шамшия Рысбекова дүниеден озды.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]] azd728a2n6skhvudlqcmmwccuqtvirg 0 781376 3605150 2026-05-15T07:30:36Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Жанат Төленқызы Сарыбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1957 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Байзақ ауданы|Байзақ ауданында}}, Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақ... 3605150 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жанат Төленқызы Сарыбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1957 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Байзақ ауданы|Байзақ ауданында}}, [[Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақжар]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[Тараз инновациялық-гуманитарлық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Жамбыл педагогикалық институты (қазіргі [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2008); * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Жанат Төленқызы Сарыбекова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор. == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1957 жыл|1957]] жылы 4 маусымда [[Жамбыл облысы]], [[Байзақ ауданы]], [[Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақжар]] ауылында туған.<br> Жамбыл педагогикалық институтын ([[1979 жыл|1979]], қазіргі [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]]) бітірген.<br> 1979-[[1984 жыл|84]] жылдары қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Түлкібас ауданы]]ның Абай атындағы орта мектебінде мұғалім, аудандық пионерлер үйінде әдіскер, [[1985 жыл|1985]]-[[1999 жыл|99]] жылдары Жамбыл педагогикалық колледжде оқытушы, 1999-[[2005 жыл|2005]] жылдары [[Еуразия ұлттық университеті]]нде оқытушы, аға оқытушы болда. 2005 жылдан [[Тараз инновациялық-гуманитарлық университеті|Жамбыл гуманитарлық-техникалық университеті]]нде доцент, проректоры, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – қыздар тәрбиесі.<br> "Қазақ халық педагогикасындағы қыздар тәрбиесі" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 65-тен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 1 оқу құралы, 25 оқу-әдістемелік құралдардың авторы. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2008); * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://dulaty.edu.kz/index.php/kk/aleumettik-psykhologyia?view=article&id=153:sarybekova-zhanat-tulenovna&catid=48:okhytushylar Әлеуметтік психология.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] psj42k8g7p32lthx9bl8g3h8d9yy5s6 3605152 3605150 2026-05-15T07:35:05Z Салиха 17167 3605152 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жанат Төленқызы Сарыбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 04.06.1957 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Байзақ ауданы|Байзақ ауданында}}, [[Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақжар]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = Жамбыл гуманитарлық-техникалық университеті |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = Жамбыл педагогикалық институты (қазіргі [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2008); * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008). |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Жанат Төленқызы Сарыбекова''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), профессор. == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1957 жыл|1957]] жылы 4 маусымда [[Жамбыл облысы]], [[Байзақ ауданы]], [[Ақжар (Жамбыл облысы)|Ақжар]] ауылында туған.<br> Жамбыл педагогикалық институтын ([[1979 жыл|1979]], қазіргі [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]]) бітірген.<br> 1979-[[1984 жыл|84]] жылдары қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Түлкібас ауданы]]ның Абай атындағы орта мектебінде мұғалім, аудандық пионерлер үйінде әдіскер, [[1985 жыл|1985]]-[[1999 жыл|99]] жылдары Жамбыл педагогикалық колледжде оқытушы, 1999-[[2005 жыл|2005]] жылдары [[Еуразия ұлттық университеті]]нде оқытушы, аға оқытушы болда. 2005 жылдан Жамбыл гуманитарлық-техникалық университетінде доцент, проректоры, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты – қыздар тәрбиесі.<br> "Қазақ халық педагогикасындағы қыздар тәрбиесі" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 65-тен астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 2 монография, 1 оқу құралы, 25 оқу-әдістемелік құралдардың авторы. == Марапаттары == * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]] (2008); * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2008).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://dulaty.edu.kz/index.php/kk/aleumettik-psykhologyia?view=article&id=153:sarybekova-zhanat-tulenovna&catid=48:okhytushylar Әлеуметтік психология.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] qwvfgbgxs2ewd41jbke4k9c8toq3cmv 1 781377 3605163 2026-05-15T08:20:05Z Kshetunsky 166191 /* Жедел жою өлшемшарттары */ жаңа бөлім 3605163 wikitext text/x-wiki == Жедел жою өлшемшарттары == Жоюмен келіспеймін. Компанияның маңыздылығы оның қызметінің тәуелсіз беделді дереккөздерде жеткілікті дәрежеде толық жария етілуімен расталған. [[Қатысушы:Kshetunsky|Kshetunsky]] ([[Қатысушы талқылауы:Kshetunsky|талқылау]]) 13:20, 2026 ж. мамырдың 15 (+05) f0u5g4a9e92a8lmdoitc1k8ges2jny3 0 781378 3605173 2026-05-15T09:34:25Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 3605173 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] bjv4m3x8y0n11czp52zfgpnr3droanw 3605174 3605173 2026-05-15T09:35:32Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605174 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] g2suaskeh017o8emgg9l8t4a7jtcce7 3605175 3605174 2026-05-15T09:37:30Z Мағыпар 100137 дереккөз 3605175 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 0bxe67hjtx3niwxm51b8bcdgoh8iwlq 3605177 3605175 2026-05-15T09:40:46Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605177 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] jfq1jky95bve4iqofkmomyafug3oz61 3605178 3605177 2026-05-15T09:41:59Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3605178 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] iruzs4mvrboyohp40kagob56eggvujh 3605179 3605178 2026-05-15T09:44:11Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605179 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] qsihtho5y3w9x11jyy3gy85myt8kbyq 3605183 3605179 2026-05-15T09:48:48Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3605183 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] fsi1ib0c8mrv13nws6wiwasdgwbvniu 3605184 3605183 2026-05-15T09:49:50Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3605184 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] lczmw2v51tfsy4p0dn14rqvjc0w1k0t 3605188 3605184 2026-05-15T09:54:21Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3605188 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] qamy44c3ni5j10cfh8js4iwpenxv226 3605191 3605188 2026-05-15T10:01:43Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605191 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] l43o2gzd6n4jqeskkovdxonyaph38yo 3605192 3605191 2026-05-15T10:02:58Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3605192 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] l5jgobwsx0f6ioef1r0ppntjsjl1jgi 3605194 3605192 2026-05-15T10:05:38Z Мағыпар 100137 толықтыру 3605194 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 2yxoo52zlbt4ndql1xo5w6jpnicw3zh 3605195 3605194 2026-05-15T10:06:25Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3605195 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Жлобиндегі мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 0jlnz7tnh9qmesbg6hst9003399qmcw 3605196 3605195 2026-05-15T10:09:34Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3605196 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] pdofjub5g79kmrczm4tiylk4npd0zfa 3605197 3605196 2026-05-15T10:11:24Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3605197 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 74y5ecnehks7xgbpyveth6dn0yo20vl 3605198 3605197 2026-05-15T10:12:11Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3605198 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 3ngqfg9k0dnzbfbsfkdh6ge7hyoji7e 3605201 3605198 2026-05-15T10:28:25Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3605201 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] gz2b3vhutdlfadsc4ufzf9dgonow788 3605202 3605201 2026-05-15T10:29:31Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ дереккөз 3605202 wikitext text/x-wiki '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-zhlobin.htm|title=Карта Жлобина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] qtc3z6thdc4h4czlsyzg1lmve83fhx2 3605220 3605202 2026-05-15T11:40:10Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3605220 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Жлобин |шынайы атауы = {{lang-be|Жло́бін}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-zhlobin.htm|title=Карта Жлобина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] ssago4falg2vxk68gm3lpqxh6lvgtdg 3605221 3605220 2026-05-15T11:40:37Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3605221 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Жлобин |шынайы атауы = {{lang-be|Жло́бін}} |сурет = DJI 0933 (51211733679).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-zhlobin.htm|title=Карта Жлобина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] ngw2v7ba5xaxq3n9aign9rnf9vhfpo3 3605223 3605221 2026-05-15T11:41:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3605223 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Жлобин |шынайы атауы = {{lang-be|Жло́бін}} |сурет = DJI 0933 (51211733679).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Zhlobin.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-zhlobin.htm|title=Карта Жлобина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] l04g9wty4rckc1jnavrus85enhsbjlz 3605224 3605223 2026-05-15T11:42:07Z Мағыпар 100137 үлгі 3605224 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Жлобин |шынайы атауы = {{lang-be|Жло́бін}} |сурет = DJI 0933 (51211733679).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Žłobin, Belarus.png |ту = Flag of Zhlobin.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-zhlobin.htm|title=Карта Жлобина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] qgdh965zeoi7dm3hu4341pfs96pmxrw 3605226 3605224 2026-05-15T11:43:06Z Мағыпар 100137 үлгі 3605226 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Жлобин |шынайы атауы = {{lang-be|Жло́бін}} |сурет = DJI 0933 (51211733679).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žłobin, Belarus.png |ту = Flag of Zhlobin.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =54 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =02 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-zhlobin.htm|title=Карта Жлобина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] d4yhrfubik33j3rhqtcnltl84y85fwj 3605227 3605226 2026-05-15T11:44:01Z Мағыпар 100137 үлгі 3605227 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Жлобин |шынайы атауы = {{lang-be|Жло́бін}} |сурет = DJI 0933 (51211733679).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žłobin, Belarus.png |ту = Flag of Zhlobin.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =54 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =02 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2334 |пошта индексі = 247196, 247200247210 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-zhlobin.htm|title=Карта Жлобина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] pxuigibmh7pogwq3v9g4rhe5ouypq1l 3605229 3605227 2026-05-15T11:48:56Z Мағыпар 100137 үлгі 3605229 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Жлобин |шынайы атауы = {{lang-be|Жло́бін}} |сурет = DJI 0933 (51211733679).jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Žłobin, Belarus.png |ту = Flag of Zhlobin.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =52 |lat_min =54 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =02 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = XV ғ. |алғашқы дерек = 1654 |бұрынғы атаулары = Злобин |статус алуы = 1925 |жер аумағы = 32,92 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 140 |климаты = қоңыржай континентальды |ресми тілі = |тұрғыны = 75 377 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 2315 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2334 |пошта индексі = 247196, 247200247210 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = lobin |сайты = gisp.gov.by |сайт тілі = }} '''Жлобин''' ({{lang-be|Жло́бін}}) — [[Беларусь]]тің [[Гомель облысы]]ндағы қала. [[Жлобин ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Жлобин халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 75 377 адамды құрады. Жлобин Беларусьтегі 100 қаланың бірі және Беларусьтегі халқы бойынша 18-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/by/population-of-zhlobin-9191.html|title=Население Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Қала [[Минск]]іден 215 км және [[Гомель]]ден 93 км қашықтықта [[Днепр]] өзенінде орналасқан. Беларусьтің ірі тас жолы М5 (Минск-Гомель) қала арқылы өтеді, ал P39 (Рогачев-Жлобин) және P149 (Жлобин-Светлогорск) жолдары да осы жерден басталады. Жлобиннің Гомель-Жлобин, Жлобин-Осиповичи, Жлобин-Калинковичи және Могилев-I-Жлобин желілерімен байланысқан өз теміржол стансасы бар.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=99_Zhlobin|title=Расположение - Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Тарихы == Жлобиннің ежелгі заманда Днепр өзенінің жағалауында пайда болуына оның варягтардан гректерге баратын ірі сауда жолында орналасуы ықпал етті. Дегенмен, тарихшылар бұл жерде оның алғашқы атауынан әлдеқайда бұрын қоныс болған деп мәлімдейді. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Либау-Ромны және Санкт-Петербург-Одесса темір жолдарының салынуы қаланың дамуына жаңа серпін берді. 1793 жылдан бастап, Польша-Литва Достастығының екінші бөлінуінен кейін, Жлобин Ресей империясының құрамында, Могилев губернаторлығының Рогачев ауданында болды. 1818 жылдан бастап - шағын қала. XIX ғасырдың соңында Жлобин Рогачев ауданының Луковское болысының құрамына кірді. 1918 жылы 25 наурызда Жлобин жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамына кірді.<ref>{{citeweb|url=https://belarustourist.by/turistam/strany-kurorty-goroda/respublika-belarus/Zhlobin/|title=Страны/Курорты/ГородаБеларусьЖлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> Бірінші дүниежүзілік соғыс және кеңес-поляк соғысы оккупация астында өтті, ал 1918 жылы Жлобин жаңадан жарияланған Беларусь Халық Республикасының құрамында болды. Алайда, көп ұзамай ол Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамында болды, бірақ онда ұзақ тұрақтамады: Литва-Беларусь КСР құрылғаннан кейін қала РСФСР құрамына енді. Тек 1924 жылы Жлобин басқа беларусь жерлерімен бірге Беларусь КСР-іне қайтарылды.<br /> Ұлы Отан соғысы кезінде бұл аумақ 1941 жылы оккупацияға ұшырады, бірақ азаттық тек 1944 жылы келді. Жлобин 1925 жылы ресми түрде қала ретінде танылды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/1178-Zhlobin.html|title=Европа. Белоруссия. Гомельская область. Жлобинский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланы «БелФА» ААҚ, №40 құрылыс тресі, KZhUP Unikom, №71 жылжымалы механикаландырылған колонна және сәулет және дизайн шеберханаларының жұмыс күші салып, жақсартуда. Беларусь металлургиялық зауыты (БМЗ) көптеген әлеуметтік және мәдени нысандарды салып, ерекше үлес қосты. Жлобиннің кең халықаралық байланыстары бар. БМЗ-ның үш кезеңін салуға әлемнің түкпір-түкпірінен қырық шетелдік фирма қатысты, олардың ең ірілері Fest-Alpine (Аустрия) және Danieli (Италия) болды. Бұл ынтымақтастық шетелдік серіктестермен бірлескен кәсіпорындардың құрылуына әкелді. Солардың бірі, Аустрия-Беларусь «Аустробел», республика бойынша үнемі сұранысқа ие шұжықтар шығарады. Италияның Скаленге қаласымен де іскерлік байланыстар орнатылды. Жергілікті халыққа білім беруді әртүрлі деңгейдегі 45-тен астам білім беру мекемесі, 50-ден астам балабақша, сондай-ақ 4 орта мамандандырылған білім беру мекемесі қамтамасыз етеді.<br /> Қалада мұз айдыны, ескек есу орталығы, аквапарк, жүзу бассейні, «Локомотив» стадионы және 70-тен астам спорт залы бар. Жлобиннің «Металлург» командасы Беларусь Жоғарғы хоккей лигасында ойнайды.<ref>{{citeweb|url=https://belaruscity.net/zhlobin/|title=Жлобин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Қасиетті Троица шіркеуі''' — XIX ғасырда салынған әдемі шіркеу. *'''Мемориалдық кешен''' — Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан жауынгерлерге арналған. *'''Тарих және өлкетану мұражайы''' — қала тарихы туралы мәліметтер мен экспонаттарды көруге болады. *'''Светлогорск тау жотасы''' — бұл төбе Жлобин мен оның айналасының панорамалық көрінісін ұсынады. *'''Жлобин су қоймасы''' — 1960 жылдары құрылған жасанды көл. *'''Мәдениет үйі''' — қаланың көркемдік және мәдени мұрасын бейнелейтін ерекше ғимарат. Сонымен қатар Жлобин хайуанаттар бағы және Приднестровск демалыс саябағы бар. Жлобин қала күнін жылына екі рет атап өтеді: ресми түрде 26 маусымда, сондай-ақ металлургия өнеркәсібі қызметкерлері күнінде «екінші рет туылуын» атап өтеді.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-zhlobin.htm|title=Карта Жлобина|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-05-15|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гомель облысы қалалары]] 7q4orfkw3n2bn61mln3js9g1v8ocao6 3 781379 3605217 2026-05-15T11:18:50Z Mys 721tx 4430 Mys 721tx [[Қатысушы талқылауы:पाटलिपुत्र]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Pataliputra!]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/पाटलिपुत्र|पाटलिपुत्र]]" to "[[Special:CentralAuth/Pataliputra!|Pataliputra!]]" 3605217 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Pataliputra!]] qu37ixkqpq3diko9dq979kf8uin6mvr