Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 1652 3616587 3616321 2026-06-12T15:41:57Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3603383 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Алматы облысы |елтаңба = Алматы облысы герб.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 0 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 78 |lon_min = 0 |lon_sec = |region = KZ |облыс орталығы = {{байрақ|Қонаев}} |аудандар саны = 9 |ауылдық округтер саны = 131 |кенттік әкімдіктер саны = |қалалық әкімдіктер саны = 5 |ауылдар саны = 368 |әкімі = [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]<ref>[https://qazaqstan.tv/news/159520/ Марат Сұлтанғазиев Алматы облысының жаңа әкімі болып тағайындалды]</ref> |құрылған уақыты = [[10 наурыз]] [[1932 жыл]]ы |жер аумағы = 105 263 |жер аумағы бойынша орны = 15- |максималды биіктігі = 7010 [[Хан Тәңірі шыңы]] |орташа биіктігі = |минималды биіктігі = |экономикалық аудан = [[Оңтүстік Қазақстан]] |тұрғыны = 1 556 257<ref>[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =2 |тығыздығы = 14,78 |тығыздығы бойынша орны =2 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 72,62 %<br />[[орыстар]] 9,99 %<br />[[ұйғырлар]] 7,99 %<br />[[әзербайжандар]] 2,13 %<br />[[түріктер]] 1,68 %<br />[[күрдтер]] 0,94 %<br />басқалары 4,65 % (2023 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2023 жыл басына)]</ref> |ресми тілі = |ЖІӨ = |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы = |жан басына шаққанда ЖІӨ = |телефон коды = +7 728 xx x-xx-xx |пошта индекстері = 04xxxx |ISO 3166-2 коды = KZ-ALM |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Қонаев қаласы, Индустриальная көшесі, №16/4 |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/almobl?lang=kk Алматы облысының әкімдігі |карта = Almaty (province) in Kazakhstan.svg |ортаққордағы санаты = Almaty Province }} {{мағына|Алматы (айрық)}} '''Алматы облысы''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның оңтүстік-шығысындағы [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|әкімшілік бөлігі]]. Жерінің аумағы 105,3 мың км². Облыс аумағында 9 аудан және 2 облыстық маңыздағы қала бар. Тұрғыны 1 505 984 адам (2023). Әкімшілік орталығы — [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласы. Алматы облысы батысында [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], солтүстігінде [[Балқаш көлі]] арқылы [[Қарағанды]], солтүстік-шығысында [[Жетісу облысы|Жетісу облыстарымен]], шығысында [[Қытай|Қытай Халық Республикасымен]], оңтүстігінде [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасы]]мен шектеседі. == Тарихы == [[Сурет:Tamgaly-Tas.JPG|нобай|оңға|Тамғалытас]] Алматы облысының жері ежелден Сақ, Үйсін, Қаңлы тайпаларының, Ұлы жүз қазақтарының атамекені болды. 19 ғасырдың ортасында Жетісуды патшалық Ресей жаулап алды. 1848 ж. 10 қаңтарда отаршылық-әкімшілік құрылым — Ұлы Орда приставтығы құрылды. Ол 1856 ж. Алатау округі аталды. 1867 ж. Түркістан генерал-губернаторлығы құрылғанда қазіргі Алматы облысының бірталай бөлігі Верный уезі атанып, Жетісу облысының құрамына кірді. Сонымен қатар орталығы Верный (Алматы) бекінісі болып белгіленген жаңа облысқа Жаркент, Қапал, Сергиополь, Тоқмақ, Ыстықкөл уездері енді. 1882 – 97 жылдары Жетісу облысы Дала генерал-губернаторлығына қарады. 1897 ж. бастап ол Түркістан генерал-губернаторлығының, 1918 – 24 жылдары Түркістан АКСР-і құрамында болып келді. 1924 ж. Орта Азияда жүргізілген ұлттық-территориялық межелеу нәтижесінде Жетісу облысының қазақ аудандары Қазақ АКСР-іне енді. 1929 – 32 жылдары Алматы округі аталды. 1932 жылдың 10 наурызында Алматы облысы болып қайта құрылды. 1944 ж. 16 наурызда Алматы облысынан Талдықорған облысы бөлініп шықты. Талдықорған облысы 1959 – 1967 жылдары Алматы облысы құрамында болып, 1967 ж. 23 желтоқсанда қайта бөлінді. 1997 ж. 22 сәуірде Талдықорған облысы таратылып, оның аудандары Алматы облысына қосылды. Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 14 сәуірдегі "Алматы облысының әкімшілік орталығын көшіру туралы" № 585 Жарлығына сәйкес 2001 жылдан бастап Талдықорған қаласы облыс орталығы болды. == Облысты басқарғандар == {| class="wikitable" ! Аты-жөні !! Басқарған жылдары |- | [[Бәйкен Әшімұлы Әшімов]] || [[1968 жыл]] – [[1970 жыл]] |- | [[Бименді Садуақасұлы Садуақасов]] || [[1970 жыл]] – [[1972 жыл]] |- | [[Әріпбай Әлібайұлы|Әріпбай Әлібайұлы Алыбаев]] || [[1972 жыл]] – [[1978 жыл]] |- | [[Сахан Құсайынұлы Құсайынов]] || [[1978 жыл]] – [[1982 жыл]] |- | [[Әубәкір Тыныбайұлы Тынышбаев]] || [[1982 жыл]] – [[1987 жыл]] |- | [[Владислав Ануфриев]] || [[1987 жыл]] – [[1989 жыл]] |- | [[Анатолий Сергеевич Жигулин]] || [[1989 жыл]] – [[1990 жыл]] |- | [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]] || [[1990 жыл]] – [[1993 жыл]] |- | [[Серік Ахымбекұлы Ахымбеков]] || [[1993 жыл]] – [[1996 жыл]] |- | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]] || [[1996 жыл]] – [[1997 жыл]] |- | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] || [[1997 жыл]] – [[2001 жыл]] |- | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]] || [[2001 жыл]] – [[2005 жыл]] |- | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]] || [[2005 жыл]] – [[2011 жыл]] |- | [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]] || [[2011 жыл]] – [[2014 жыл]] |- | [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]] || [[20 тамыз]] [[2014 жыл]] – [[25 қараша]] [[2021 жыл]] |- |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] || [[24 қараша]] [[2021 жыл]] – [[10 маусым]] [[2022 жыл]] |- | [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] || [[11 маусым]] [[2022 жыл]] – |} ==Табиғаты== [[Сурет:Kolsay_Lake.jpeg|нобай|оңға|Көлсай көлі]] [[Сурет:Түрген_сарқырамасы_(Алматы_облысы).JPG|нобай|оңға|Түрген сарқырамасы]] [[Сурет:Tekeli,_Mountains_-_panoramio.jpg|нобай|оңға|Текелі тауы]] Облыстың табиғаты мен жер бедері ала-құла. Балқаш және Алакөлге ұласатын солтүстігі көлбеулеген құмды жазық алқап. Бұл өңір негізінен антропогеннің аллювийлік және эолдық шөгінділерінен түзілген. Оның басым бөлігін Сарыесікатыраудың, Тауқұмның, Лөкқұмның, Қарақұмның, Қорғанқұмның қырқалы және төбешікті құмды алқаптары алып жатыр. Балқаш маңы жазығының [[Іле]] аңғары өтетін атыраулық бөлігі көне құрғақ арналармен тілімделген. Солтүстік шығыста Жетісу Алатауы мен Барлық тауының аралығында [[Жетісу]] ([[Жоңғар]]) қақпасы орналасқан. Облыстың шығысын [[Жетісу Алатау]]ының сілемдері толығымен қамтыған. Олар тауаралық ойпаңдар мен қазаншұңқырлар арқылы бөлінген. Осы тұста Жетісу Алатауының ең биік тауы — Бесбақан (4442 м) орналасқан. Тау сілемдерінде 1300-ден астам мұздық бар, олардың жалпы ауданы 1,0 мың км²-ге жуық. Жетісу Алатауының кейбір сілемдері (Қолдытау, Алтынемел, Малайсары, Тышқантау, Текелі, Сайқан т.б.) өзен маңындағы жазық өңірлерге сұғына еніп жатыр. Облыстың оңтүстік және оңтүстік-шығысы Іле, Күнгей, Теріскей Алатаулары, Кетпен (Ұзынқара) жотасы және Солтүстік [[Тянь-Шань]] сілемдерінің т.б. жоталарынан құралған. Жетісу Алатауы мен Іле, Күнгей Алатаулары және Кетпен таулары аралығында Іле ойысы (аңғары) жатыр. Алматы облысының оңтүстік-батысын және батысын Шу, Іле таулы үстірттері мен далалары қамтыған (Жусандала, Бозой, Қараой үстірттері). == Геологиясы == Облыстағы таулар Тянь-Шань тау жүйесінен бой түзеген және кембрийге дейінгі кристалды тақта-тасты тау жыныстары қабаттарынан түзілген. Сондай-ақ мұнда конгломераттар, туфтар, әктастар, граниттер т.б. палеозой жыныстары кеңінен тараған. Тау етегі және облыстың биіктігі орташа өңірлері плейстоцен мен антропогендік шөгінділерден түзілген. Облыстағы таулардың алғашқы қалыптаса бастау кезеңі герцин қатпарлығымен тығыз байланысты. Одан кейінгі кезеңдерде бұл таулар бірте-бірте мүжіліп, адырлы жазық (пенеплен) қалыптасқан. Плейстоцен кезеңінің басында альпілік орогенез кезінде пенепленге айналған өңір тектоник процестер нәтижесінде кәдімгі тауларды түзген. Мұнда осы кезге дейін тектоникалық процестер жалғасуда. Оқтын-оқтын болатын жер сілкінулер — соның айқын дәлелі. Кен байлықтарынан облыс қойнауында полиметалл (Текелі), [[вольфрам]] (Бұғыты), [[молибден]] кентасының едәуір қоры, фарфор тастары (Қапшағай), барит, бентонит сазы ([[Ақсу]], [[Алакөл ауданы|Алакөл аудандары]]), отқа төзімді балшық, [[кварц]] құмы, [[гипс]], [[тас]] және қоңыр [[көмір]] (Ойқарағай, Тышқанбай), шымтезек, тұз кен орындары және минералды жерасты сулары бар. ==Климаты== Алматы облысының климаты негізінен континенттік. Қысы қоңыржай салқын. Қаңтар айындағы орташа температура солтүстік жазық бөлігінде — 10-16°С, оңтүстікте — 4-9°С. Жазы ыстық және қуаң. Шілде айының орташа температурасы солтүстігінде 25°С, оңтүстігінде 27°С. Бұл жазық өңірлерде жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері 110-250 мм. Тау бөктерінің климаттық жағдайы жұмсақ. Қаңтар айының орташа температурасы — 5-9°С, жылымық жиі болып тұрады. Шілде айының орташа температурасы тау бөктерінде 21-23°С, тау аңғарларында 19-22°С. Жауын-шашын тау бөктерінде 400-600 мм, тау аңғарларында 700-1000 мм. Облыс жерінде жауын-шашын негізінен көктем мен жаз айының басында жауады. Солт. өңірдің жазығы мен тау бөктерлерінде қар жамылғысының орташа қалыңдығы 10-30 см, тау беткейлерінде 40-100 см. Балқаш және Алакөл жағалауларында бриз желі соғады. ==Гидрографиясы== [[Сурет:РекаЧиликКазахстанМай2013_001.JPG|нобай|оңға|Шілікті]] [[Сурет:River-ili-1.jpg|нобай|оңға|Іле]] [[Сурет:Река_Лепсы_выше_Антоновки.jpg|нобай|оңға|Лепсі]] [[Сурет:Karatal_River.jpg|нобай|оңға|Қаратал]] [[Сурет:Конаев,_Капчагайская_ГЭС_сверху.jpg|нобай|оңға|Қапшағай ГЭС-і]] Өзендері Балқаш — Алакөл тұйық алабында жатыр және жер беті ағын суына тапшы келеді. Олар қар, мұздық суларымен толысады. Ірі өзендері: [[Іле]], Қаратал, Ақсу, Шелек, [[Шарын (өзен)|Шарын]], Лепсі, [[Жаманты (өзен)|Жаманты]], Ырғайты, Шілікті, Түрген, Есік, Бүйен. Ірі көлі: [[Балқаш]], Іле өзен бойында Қапшағай бөгені және СЭС-і салынған. Тау бөктерлерінде минералды бұлақ сулары көптеп кездеседі. ==Топырағы мен өсімдік дүниесі== Облыстың топырақ және өсімдік жамылғылары вертикаль белдемдікке байланысты қалыптасқан. Жазық бөлігінде шөлдің де, даланың да қоңыр топырағы тараған. Онда жусан, өлеңшөп, жүзгін, сораң, сексеуіл, көктемде эфемер өсімдіктер басым тараған. Балқаш, Алакөл к-дерінің батпақты жағалауында, Іле өз-нің аңғары мен атырауында қамыс, құрақ өседі. Тау етегінде сұр және боз, қызыл қоңыр, тау беткейлері мен таулы үстірттерде таулы даланың қызыл қоңыр және қара топырақтары қалыптасқан. Мұндай жерлерде (биіктігі 600-1300 м) астық тұқымдас өсімдіктері басым жусанды, бетегелі-боз далаға ауысады. Таулы бөлігінің бұдан жоғары жағында көктерек, қайың, алма ағашы, ал одан да жоғарырақта Тянь-Шань шыршасы, кейде биік таудың шалғыны өседі. Биік таудың альпілік шалғынында өлең шөп, алтай, қоғажайы, тастесер т.б. өсімдіктер басым. Бұл өңір — облыс малшыларының жазғы жайлауы. ==Жануарлар дүниесі== Жазық жерінде қарақұйрық, бөкен, елік, қасқыр, жабайы шошқа, түлкі, борсық, жабайы мысық; кеміргіштерден: ондатр т.б. кездеседі. Таулы бөлігінде: [[барыс]], [[сілеусін]], [[қоңыр аю]], [[ақкіс]], [[арқар]], [[тау ешкі]], [[марал]], [[аққұлақ]], [[бұлғын]]; құстардан: [[дуадақ]], [[үйрек]], [[қаз]], [[қырғауыл]], [[кекілік]], [[аққу]], [[тырна]], тау құры, [[бұлбұл]], [[ұлар]], альпілік қарға т.б. мекендейді. Бауырымен жорғалаушылардан: жылан, тасбақа, кесіртке, зиянды жәндіктерден: қарақұрт, бүйі т.б. кездеседі. Өзен-көлдері мен су айдындарында сазан, маринка, алабұға, аққайраң т.б. балықтар бар. ==Тұрғындары== Тұрғындарының орташа тығыздығы 1 км²-ге 7,3 адамнан (1997), тау етегінде (теңіз деңгейінен 500-900 м) 1 км²-ге 19 адамнан, Балқаш атырабында 1 км²-ге 2,6 адамнан келеді. Олардың 30,3 пайызы (Алматы қаласын қоспағанда) қалада тұрады. Қалалары: [[Талдықорған]], [[Қапшағай]], [[Текелі]], [[Талғар]], [[Жаркент]], [[Үштөбе]], [[Үшарал]], [[Қаскелең]], [[Есік]], [[Сарқан]]. == Халқы == Алматы облысы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-division.htm|title=Division of Kazakhstan|publisher=pop-stat.mashke.org|lang=en|accessdate=2016-03-29}}</ref> <ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны, 2003-2012]</ref> {| class="wikitable" |- ! 1970!! 1979!! 1989!! 1999!! 2003!! 2004!! 2005!! 2006!! 2007!! 2008!! 2009!! 2010!! |- |1 322 194 |1 514 807 |1 699 054 |1 558 534 |1 560 267 |1 571 194 |1 589 751 |1 603 758 |1 620 696 |1 643 278 |1 804 005 |1 836 162 |} {| class="wikitable" |- !2011!! 2012!! 2013!! 2014!! 2015!! 2016!! 2017!! 2018!! 2019!! 2020 (1 ақпанға)!! 2021 |- |1 872 844 |1 908 785 |1 946 831 |1 984 572 |1 921 888 |1 947 552 |1 983 465 |2 017 277 |2 038 934 |2 057 800 |1 438 558 |} == Еңбек және табыс == 2024 жылғы III тоқсанда жұмыссыздар саны 35,3 мың адамды құрады.<ref>https://stat.gov.kz/region/almatyobl/</ref> Жұмыссыздық деңгейі жұмыс күшіне қарағанда 4,7% құрады. 2024 жылдың қараша айының соңына жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 16576 адамды құрады немесе жұмыс күшінің санына 2,2% болып қалыптасты. 2024 жылғы III тоқсанда қызметкерлерге есептелген (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, шағын кәсіпорындарсыз), орташа айлық атаулы жалақы 308314 теңгені құрады, өсім 2023 жылғы III тоқсанға 13,1% құрады. 2024 жылғы III тоқсанда нақты жалақы индексі 107,2% болып қалыптасты. 2024 жылғы II тоқсанда облыс халқының  орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау бойынша 148630 теңгені құрады, 2023 жылғы II тоқсанға қарағанда 9,8%-ға жоғары, аталған кезеңге нақты ақшалай табыстың өсу қарқыны 3,8%. 2025 жылғы III тоқсанда жұмыссыздар саны 35,7 мың адамды құрады.<ref>https://stat.gov.kz/region/almatyobl/</ref> Жұмыссыздық деңгейі жұмыс күшіне қарағанда 4,6% құрады.<ref>https://stat.gov.kz/region/almatyobl/</ref> 2025 жылдың қараша айының соңына жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелгендер саны 20799 адамды құрады немесе жұмыс күшінің санына 2,7% болып қалыптасты.<ref name=":0">https://stat.gov.kz/region/almatyobl/</ref> 2025 жылғы III тоқсанда қызметкерлерге есептелген (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын, шағын кәсіпорындарсыз), орташа айлық атаулы жалақы 343625 теңгені құрады, өсім 2024 жылғы III тоқсанға 11,5 % құрады.<ref name=":0" /> 2025 жылғы III тоқсанда нақты жалақы индексі 99,6% болып қалыптасты.                              <ref name=":0" /> 2025 жылғы II тоқсанда облыс халқының  орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау бойынша 175396 теңгені құрады, 2024 жылғы II тоқсанға қарағанда 11,8%-ға жоғары, аталған кезеңге нақты ақшалай табыстың өсу қарқыны 2,4%.<ref>https://stat.gov.kz/region/almatyobl/</ref> == Әкімшілік бөлінісі == {| class="wikitable" |- ! Әкімшілік бірлік !! Орталығы!! Халқы (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- | [[Балқаш ауданы]] || [[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] ауылы|| {{құлдырау}}29209 |- | [[Еңбекшіқазақ ауданы]] || [[Есік]] қаласы||{{өсім}}278581 |- | [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] ||[[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]] ауылы|| {{өсім}}163052 |- | [[Кеген ауданы]] ||[[Кеген (ауыл)|Кеген]] ауылы|| {{құлдырау}}29003 |- | [[Қарасай ауданы]] ||[[Қаскелең]] қаласы ||{{өсім}}307870 |- | [[Райымбек ауданы]] ||[[Нарынқол]] ауылы ||{{құлдырау}}29941 |- | [[Талғар ауданы]] || [[Талғар]] қаласы ||{{өсім}}227344 |- | [[Ұйғыр ауданы]] || [[Шонжы]] ауылы ||{{өсім}}63598 |- | [[Іле ауданы]]|| [[Өтеген батыр]] ауылы ||{{өсім}}213064 |- |[[Алатау (қала)|Алатау]] қаласы ||—||{{өсім}}49145 |- | '''[[Қонаев (қала)|Қонаев]]''' қаласы ||—||{{өсім}}62971 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' || —||{{өсім}}1438558 |} === Әкімшілік бөліну тарихы === Алматы облысы 1932 жылы құрылып, құрамына [[Ақсу ауданы|Ақсу]], [[Алакөл ауданы|Алакөл]], [[Аягөз ауданы|Аягөз]], [[Балқаш ауданы|Балқаш]], [[Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ]], [[Панфилов ауданы|Жаркент]], [[Калинин ауданы (Алматы облысы)|Калинин]], [[Кеген ауданы|Кеген]], [[Қаратал ауданы|Қаратал]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Қастек]], [[Қоңырат ауданы (Қарағанды облысы)|Қоңырат]], [[Қордай ауданы|Қордай]], [[Лепсі ауданы|Лепсі]], [[Октябрь ауданы (Талдықорған облысы)|Октябрь]], [[Ескелді ауданы|Талдықорған]], [[Үржар ауданы|Үржар]], [[Шет ауданы|Шет]], [[Шелек ауданы|Шелек]], [[Шұбартау ауданы|Шұбартау]], [[Шу ауданы|Шу]], [[Іле ауданы|Іле]] аудандары енді. 1933 жылы Бөрлітөбе, Қоғалы аудандары құрылып, Калинин ауданы таратылды. Шет ауданы [[Қарағанды облысы]]на берілді. 1934 жылы Қоңырат ауданы [[Қарқаралы округі]]не берілді. 1935 жылы [[Үйгентас ауданы|Андреев]], [[Қарасай ауданы|Қаскелең]], [[Красногор ауданы|Красногор]], [[Мақаншы ауданы|Мақаншы]], [[Сарқан ауданы|Сарқан]], [[Ұйғыр ауданы|Ұйғыр]] аудандары құрылып, Лепсі ауданы таратылды. 1936 жылы [[Дзержин ауданы|Дзержин]], [[Райымбек ауданы|Нарынқол]] аудандары құрылды. 1939 жылы жаңа облыстардың құрылуына байланысты [[Семей облысы]]на Аягөз, Мақаншы, Үржар, Шұбартау аудандары және [[Жамбыл облысы]]на Красногор, Қордай, Шу аудандары берілді. Сондай-ақ облыс құрамында [[Алматы ауданы (Алматы облысы)|Алматы]], [[Қапал ауданы|Қапал]] аудандары құрылып, Қастек ауданы Жамбыл ауданы болып өзгертілді. 1942 жылы Қоғалы ауданы 28 гвардияшы-панфиловшылар атындағы аудан, ал Жаркент ауданы Панфилов ауданы болып өзгертілді. 1944 жылы [[Талдықорған облысы]] бөлініп шығып, құрамына Ақсу, Алакөл, Андреев, Бөрлітөбе, Дзержин, 28 гвардияшылар, Қапал, Қаратал, Октябрь, Панфилов, Сарқан, Талдықорған аудандары берілді. 1957 жылы Алматы ауданы таратылды. 1959 жылы Талдықорған облысы таратылып, Алматы облысына Ақсу, Алакөл, Андреев, Бөрлітөбе, Гвардия, Киров, Қапал, Қаратал, Панфилов, Сарқан, Талдықорған аудандары берілді. 1960 жылы Бөрлітөбе, 1961 жылы Талдықорған аудандары таратылды. 1963 жылы бұрынғы аудандардың орнына Ақсу, Алакөл, Балқаш, Гвардия, Еңбекшіқазақ, Жамбыл, Кеген, Қаратал, Қаскелең, Панфилов, Сарқан, Талдықорған, Шелек ауылдық аудандары құрылып, Андреев, Киров, Қапал, Нарынқол, Ұйғыр, Іле аудандары таратылды. 1964 жылы Андреев, Ұйғыр, 1966 жылы Нарынқол, Іле аудандары қайта құрылды. 1967 жылы Талдықорған облысы қайта құрылып, оған Ақсу, Алакөл, Андреев, Гвардия, Қаратал, Панфилов, Сарқан, Талдықорған аудандары берілді. 1969 жылы [[Талғар ауданы|Талғар]], 1972 жылы [[Күрті ауданы|Күрті]] аудандары құрылды. 1993 жылы Нарынқол ауданының атауы Райымбек ауданы болып өзгертілді. 1997 жылы сәуірде Талдықорған облысы екінші рет таратылып, аумағы Алматы облысының құрамына енді. Мамыр айында Гвардия, Қапал, Кеген, Күртi, Үйгентас, Шелек аудандары таратылды. 1998 жылы Қаскелең ауданы Қарасай, 2000 жылы Талдықорған ауданы Ескелді ауданы болып өзгертілді. 2001 жылы Алматы облысының орталығы Алматы қаласынан Талдықорған қаласына көшірілді. 2018 жылы Кеген ауданы қайта құрылды. 2022 жылы бұрынғы Талдықорған облысының аумағында [[Жетісу облысы]] бөлініп шығып, Алматы облысының орталығы [[Қонаев (қала)|Қонаев]] қаласына көшірілді. 2024 жылы Алатау қаласы құрылды. == Этникалық құрамы == {| class="wikitable sortable standard" Алматы облысы халқының жекелеген этностар бойынша саны, 2019 жылдың басындағы мәліметтер] ! ||[[1989 жыл|1989]],<br> ад.<ref name="совр">В современных границах Алматинской области, включая бывшую Талды-Курганскую область и исключая город Алма-Ата</ref><ref >[http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1989reg-census.htm Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по регионам Казахской ССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150627155207/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1989reg-census.htm |date=2015-06-27 }}</ref><br> || %<ref name="совр"/> ||[[1999]] ,<br> ад.<ref >[http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1999reg-census.htm Перепись населения 1999 года. Национальный состав населения по регионам Казахстана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150627102705/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic1999reg-census.htm |date=2015-06-27 }}</ref> || % ||[[2009]] , <br> ад.<ref name="перепись2009">[http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2009-census.htm Перепись населения 2009 года. Национальный состав населения по регионам Казахстана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150627144728/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2009-census.htm |date=2015-06-27 }}</ref> || % ||[[2019 жыл|2019]], <br> ад.<ref name="оценка2018">[http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT306055 Численность населения Алматинской области по отдельным этносам на начало 2019 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200601223013/http://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT306055 |date=2020-06-01 }}</ref>|| % |- || барлығы ||align="right" | 1642917 ||align="right" | 100,00% ||align="right" | 1558534 ||align="right" | 100,00% ||align="right" | 1807894 ||align="right" | 100,00% ||align="right" | 2038934 || align="right" | 100,00% |- || [[Қазақтар]] ||align="right" | 741737 ||align="right" | 45,15% ||align="right" | 926137 ||align="right" | 59,42% ||align="right" | 1223181 ||align="right" | 67,66% ||align="right" | 1469519 || align="right" | 72,07% |- || [[Орыстар]] ||align="right" | 518315 ||align="right" | 31,55% ||align="right" | 339984 ||align="right" | 21,81% ||align="right" | 306383 ||align="right" | 16,95% ||align="right" | 271886 || align="right" | 13,33% |- || [[Ұйғырлар]] ||align="right" | 128057 ||align="right" | 7,79% ||align="right" | 140725 ||align="right" | 9,03% ||align="right" | 144063 ||align="right" | 7,97% ||align="right" | 157655 || align="right" | 7,73% |- || [[Түріктер]] ||align="right" | 18352 ||align="right" | 1,12% ||align="right" | 29448 ||align="right" | 1,89% ||align="right" | 35599 ||align="right" | 1,97% ||align="right" | 37564 || align="right" | 1,84% |- || [[Әзербайжандар]] ||align="right" | 18922 ||align="right" | 1,15% ||align="right" | 16073 ||align="right" | 1,03% ||align="right" | 14881 ||align="right" | 0,82% ||align="right" | 17617 || align="right" | 0,86% |- || [[Корейлер]] ||align="right" | 18483 ||align="right" | 1,13% ||align="right" | 17488 ||align="right" | 1,12% ||align="right" | 16627 ||align="right" | 0,92% ||align="right" | 14987 || align="right" | 0,74% |- || [[Күрдтер]] ||align="right" | 8966 ||align="right" | 0,55% ||align="right" | 13264 ||align="right" | 0,85% ||align="right" | 13517 ||align="right" | 0,75% ||align="right" | 15028 || align="right" | 0,74% |- || [[Татарлар]] ||align="right" | 19551 ||align="right" | 1,19% ||align="right" | 15647 ||align="right" | 1,00% ||align="right" | 13513 ||align="right" | 0,75% ||align="right" | 12448 || align="right" | 0,61% |- || [[Немістер]] ||align="right" | 94123 ||align="right" | 5,73% ||align="right" | 18927 ||align="right" | 1,21% ||align="right" | 8709 ||align="right" | 0,48% ||align="right" | 8551 || align="right" | 0,42% |- || [[Шешендер]] ||align="right" | 9304 ||align="right" | 0,57% ||align="right" | 6091 ||align="right" | 0,39% ||align="right" | 5891 ||align="right" | 0,33% ||align="right" | 5874 || align="right" | 0,29% |- || [[Өзбектер]] ||align="right" | 736 ||align="right" | 0,04% ||align="right" | 2650 ||align="right" | 0,17% ||align="right" | 3581 ||align="right" | 0,20% ||align="right" | 5252 || align="right" | 0,26% |- || [[Украиндар]] ||align="right" | 29971 ||align="right" | 1,82% ||align="right" | 13512 ||align="right" | 0,87% ||align="right" | 6458 ||align="right" | 0,36% ||align="right" | 3580 || align="right" | 0,18% |- || [[Қырғыздар]] ||align="right" | 1536 ||align="right" | 0,09% ||align="right" | 1231 ||align="right" | 0,08% ||align="right" | 2174 ||align="right" | 0,12% ||align="right" | 3736 || align="right" | 0,18% |- || [[Гректер]] ||align="right" | 5016 ||align="right" | 0,31% ||align="right" | 2052 ||align="right" | 0,13% ||align="right" | 1535 ||align="right" | 0,08% ||align="right" | 1520 || align="right" | 0,07% |- || [[Дүңгендер]]|| align="right" | 570 ||align="right" | 0,03% ||align="right" | 1542 ||align="right" | 0,10% ||align="right" | 1608 ||align="right" | 0,09% ||align="right" | 1269 || align="right" | 0,06% |- || [[Поляктар]] ||align="right" | 2909 ||align="right" | 0,18% ||align="right" | 2106 ||align="right" | 0,14% ||align="right" | 1221 ||align="right" | 0,07% ||align="right" | 1023 || align="right" | 0,05% |- || [[Беларустар]]|| align="right" | 4721 ||align="right" | 0,29% ||align="right" | 2053 ||align="right" | 0,13% ||align="right" | 879 ||align="right" | 0,05% ||align="right" | 527 || align="right" | 0,03% |- || басқалары ||align="right" | 21648 ||align="right" | 1,32% ||align="right" | 9604 ||align="right" | 0,62% ||align="right" | 8074 ||align="right" | 0,45% ||align="right" | 10898 || align="right" | 0,53% |} ==Экономикасы== Алматы облысының экономикалық әлеуеті (потенциал) көп салалы өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, көлік пен байланыс және сауда құрылымдарынан тұрады. Өнеркәсіпте электр энергетикасы (1997 ж. жалпы өнеркәсіп өнімдегі үлесі 39,9 пайыз), машина жасау және металл өңдеу (6,5 пайыз), құрылыс материалдары (6,2 пайыз), тамақ өнеркәсібі (38,2 пайыз), ұн, жарма және құрама жем (5,5 пайыз) салалары жақсы дамыған. Облыста жеңіл өнеркәсіп, ағаш өңдеу, фарфор-фаянс өндірістері қалыптасқан. 1991 — 97 ж. өнеркәсіп өнімі 2,6 есе артты. Сонымен қатар қызылша, картоп, көкөніс, бақша жеміс-жидек және жүзім шаруашылықтары айрықша дамыған. Одан тыс мал ш., құс ш., бал, сүт және қымыз өндірістік шаруашылықтары бар. Балқаш, Алакөл к-дерінен сазан, көксерке, табан балық, алабұға ауланады. Алматы облысы Еуропа, Азия және Америка құрлықтарының қырық шақты елімен сауда қатынасын жасайды. Экспортқа шығарылған өнімдерге тері шикізаттары, жүн, аккумулятор, түсті металдар жатады. Сырттан электр аппараттары, есептеу техникасы т.б. құрал-жабдықтар алынады. Қазақстанның ішкі жиынтық өніміндегі облыстың үлесі 6,5 пайыз шамасында (1997). '''Жетісу бойынша археологологиялық бағыт және бағдар''' [[Жетісу]] (Алматы облысы) мәдениет және тарихи түрлі ескерткіштердің болуы территорияның туризмнің дамуына қолайлы жерлердің бірі. Жетісуда бір күннің ішінде барлық табиғи зоналарды шөлдерден [[Іле Алатауы|Іле Алатау]]ларына дейін баруға болады. Алматының жанында тарих және мәдениет ескерткіштерінің қатары бар. Бұл бірінші көпсаналы және түрлі образдағы сәулет ескерткіштері: Іле қорғандары және сақтардың алтын бұйымдары, Ұлы Жібек жолындағы ортағасырлы қалалар және қола дәуіріндегі таулы суреттері (петроглифтер). '''Жетісу территориясындағы ежелгі қоныстар''' Берілген мекенде ежелгі адамның іздері тұрақ немесе еңбектің тасты бұйымдары ретінде сақталған. Мекеннің қоныстануы бірнеше жүзжылдыққа созылды. Бұл малшылар тайпасы болды. Ауа райының жылынуымен қонысты тау бөктеріне аударып, одан кейін Тянь-Шань тауларына орын ауыстыратын. Жетісуда қола дәуірінің бірнеше қоныстары қазылған. Бұл балшық қоспасымен тастан жасалған жердегі қабырғалар тереңдігі 1-2 м шым үйлер және жер кепелері. Осындай қазбаларды Түрген шатқалындағы Асы жерінде (XII –X ғ.ғ.) және Көксу өзенінің бойындағы (X – IX ғ.ғ. Құйған және Талапты қоныстар). Жетісудағы ерте темір дәуіріндегі жүйенің іздерімен ең ірі қоныс Шарын-Сары-Тоғай өзенінің бойында орналасқан. Оның ұзындығы екі метрден астам. Сыртқы көріністе шойын қазанның, ыдыстар, құмыраның, сонымен қатар еңбектің тас құралдары суреттелген. '''Жетісу территориясындағы петроглифтері Тамғалы асқан құнды адамзат мұрасы ретінде ЮНЕСКО тізіміне енгізілді.''' Тамғалы шатқалы Алматы қаласынан солтүстік-батысқа қарай 180 шақырым жердегі түрлі жануарларды, құдайларды суреттейтін 4500 петроглифтерімен ежелгі орны орналасады. Шатқал б. э.д. XIV-XIII ғ.ғ. құрылған ежелгі түрік және Сақты қола дәуірінің петроглифтерін ұсынады. Суреттер шыңдардың бетінде орналасқандықтан бірден оңай оларды көруге болады. Ежелгі суретшілер түрлі жауралардың, аңды аңлау көрініс, мифологиялық сюжеттерді суреттеген болатын. Петроглифтер маңызды ақпаратты жеткізу үшін қызмет етті. Бұл өзіндік белгілі жүйе болды. Салатын орындар сакралды болып есептелді. Бұл ескерткіштер ашық аспанның астында орналасты. [[Алматы]] –[[Талдықорған]] 110 км созылған жол Қербұлак ауылына дейін 13 км қашықтықта Тамғалытас (Жазылған тастар) шатқалы Іле өзенімен қиылысқан жолда орналасты. Бұл жерде будда құдайлардың бейнелері бейнеленген тастарды көруге болады. Бұл мекенге буддизмді миссионерлер әкелген еді. Шатқалдың шыңында қызыл тас укесегі биіктігі оның екі этажды үймен тең. Онда үш түрлі фигуралар: діни орналасқан, йогтармен тең төрт қолды Будда суреттелген. Будда жақтарында оның айналатын тағы екі құдайдың бейнесі беріледі. Үш басты құдайдың шығысында вертикальды кесегеде айдаһарлар ханы бейнеленген. Ойжайлау шатқалы 15-20 км солтүстігінде Қордай орында Кіндіктас тауларында Отар бекетінен батысқа қарай 40 км жерде орналасқан. Ол теңізден 1200 км биіктіктегі кішкене шектелген шоқылар таулы аймақты ұсынады. Ежелгі өзендермен, далаларымен қиылысады. Сол жағалаудағы солтүстік-батыс бөлігіндегі шатқалдарда, шыңдарда петроглиф тер қашалған. Түрік уақытының композициясы шығыста қарай 50- 70 метр. Бұнда екі салт аттылар бейнесі суреттеледі. Ешкіөлмес жотасы Жетісу Алатауының батыс бөлігі. Бағыттың ені 30 км және Талдықорған қаласынан 30 км қашықтықта созылған. Жотаның солтүстік жағынан жазық далаға көтеріліп, оңтүстік жағынан Жетісу-Көксу сулы өзендердің бір саласына құяды. Теңіз деңгейінен тереңдігі 1300 м. құрайды. Ешкіөлмес жотасы және оң жағалуы Көксу өзенінің арасындағы жолында көптеген қола дәуірінен орта ғасыр дәуіріне дейінгі археологиялық ескерткіштер қоныс ежелден мекендегенін хабарлайды. '''Ерте темір дәуірінің қабірлері''' Осы уақытта [[Жетісу]] аймағында сақ тайпалары қоныстанған еді. Көптеген сақ-көшпенділер қорғандары өзінің мөлшерімен таң қалдырады: диаметрі шамамен 100 метр. Үлкен қорғандарды патшалық деп аталады. Көбі ежелден ұрланған болатын. [[Ыстық көл]] қаласының жанында белгілі қорғандар сақталып, жерленген ұлдар және бірнеше жүз алтын бұйымдар табылған. Бесшатыр қызықты қорғандары [[Алтын-Емел ұлттық саябағы]]нда бір жерде 31 қорған орналасқан. Ең үлкені - диаметрі 108 м, биіктігі 17 м. Қорғандар вертикалды және горизанталды орнатылған жеті тасты топтарымен шектелген. '''Қазақстан және Жетісудың ортағасырлы қалалар''' [[Тараз]], [[Түркістан (қала)|Түркістан]], [[Отырар|Отрар]] ежелгі қалаларына соғатын [[Ұлы жібек жолы]] бойынша саяхат қызықты болып келеді. Жетісуда ең ірі Қоялық қаласының қалдықтары (қазіргі Қойлық ауылы) сақталған. Қаланың құрылыс қалдықтары биіктігі 5-тен 10 м дейін және периметр бойынша бірнеше километрге дейін жетеді. Шығыс Жетісудың қаласының жоспарлануы Батыстан ерекшеленеді. Шығыс Жетісу қалашықтарында қамалдар жоқ, болса да мөлшерімен кіші болады. VII ғасырдан бастап Жетісу қалалары салына басталып, олардың көбі X ғасырдан XIII ғасырға дейін салынды. Ортағасырлық қалалар керуен жолдарының бойында пайда болған. Бүгінгі күнге дейін Ұлы Жібек жолының бөліктері сақталды. Мысалы, [[Тараз]] қаласынан Құлан ауылына дейін, одан кейін [[Шу (өзен)|Шу өзенінен]] Шу даласына дейін созылады. Шу өзенінің даласынан шығыс Жетісуға Қастек асуы арқылы жоғарыда орналасқан Қастек қалашығына дейін созылады. '''«Медеу» стадионы''' [[Медеу]] – Алматыдан 15 км орналасқан бейнелі шатқалы. Сұлу табиғаттан басқа – ең үлкен жоғарытаулы [[мұз]] айдыны Медеуді – қаланы селден қорғайтын [[инженер]] өнерінің шедеврі Бөгетін көріге болады. Бөгет коллекторының көлемі - 6 000 000 су кубометрі. Мұз айдынының 1972 жылы 1691,2 биіктікте бүкіл әлемге “сырғанау спортының рекордтарының жиынтығы” деп атайды. Медеу шатқалының жақсы климаты, сәулелі [[радиация]] деңгейі, [[атмосфера]]лық қысым, желсіз, таза мұзды [[өзен]] барлық әлемнің туристтерін қызықтырады. Қазақстан мәдениеті және тарихи мемлекеттік ескерткіштер тізіміне енгізілді. '''"Алтын-Емел" Ұлттық паркі''' Алматы қаласынан 300 км жердегі жабайы табиғатты сүйетіндерге жер үстіндегі жұмақ ашылып – оң жағалаудағы Іле өзенімен Қапшағай суқоймасынан жоғары орналасқан "Алтын-Емел" ұлттық паркі. Бұл мекен бай және ежелгі тарихымен, сақ мәдениетінің ескерткіштерімен құпиялы болып келеді. Саябақтың аймағында ежелгі керуен жолдары өтіп, қазақ хандарының орындары, Бесшатыр моласы (б.э.д. 3-4 ғасырда), ежелгі таулы суреттері, әуенді фонтаны, Қалқанның Үлкен және Кіші таулары, Қаратау және [[Ақтау]] [[тау]]ларының айлы [[ландшафт]]ары бар “[[Шолақ]]” тауы орналасқан. Белгілі [[“Әуенді бархан”]] құмды тауының биіктігі 120 метр және шамамен 3 км ұзындығы саябақтың бір бұрышында өзеннен бірнеше километрде немесе Үлкен және Кіші Қалқан таулары арасында орналасады. Бұл құмды тау ұсақ таза құмнан, желі болғанда тау “ән” салып, даусы бірнеше километрге жетеді және органның даусын еске түсіреді. Әуенді барханды барып, үш биіктіктің біріне көтерілгенді жақсы көретін туристтер Іле Алатауының жотасы көрінісін көре алады. Егер тау дыбыс білдірмесе, келушілер “дыбыс шығаратын”. Ол үшін таудың бағытымен жүгіру қажет. Аяқ астындағы құмды қозғалтып, гуілдеу жүреді. Кейде бархан дыбыстарды білдіруден басқа жерсілкініс әсерін көрсетіп, дірілдейді. Әнші бархан Іле өзенінің құмынан пайда болды. Екі бағытта да өзенде көзге көрінбейтін Барханның өзіндік құйрықтары тартылуда. Үлкен және Кіші қалқанның бір-біріне желдің әсерінен құмның тас жоталарға соғылып, қоныстануына байланысты қалыптасады. Көптеген ғасырлар мен ғасырлар бойы қуатты құм тау көтерілді, ол шамамен 3-5 мың жыл бойы қозғалыссыз қалады. Барханның биіктігі сол аймаққа белгілі, әрдайым өзгеріп тұратын климатқа, сондай-ақ жауын-шашын мөлшеріне, Іле өзеніндегі су деңгейіне және су астындағы таулардың ағып кетуіне байланысты. '''Аксу-Жабағылы''' [[Ақсу]]-Жабағылы қорығы – [[ЮНЕСКО]] қорғауымен [[Орталық Азия]]да жалғыз қорық. 70 жылдан астам таулы ормандарда кесілуден, ал өсімдік әлемі өндіріс қалдықтарымен ластанбаған. Айнала көк шөпке толы. Грейг қызғалдағы Қорық символы ретінде таңдалған. Аксу арнасының табиғаты ерекше – алып арнаның ұзындығы 15 км және тереңдігі 500 м. Табиғатының байлығы және түрлі болуы шамамен 1200 өсімдіктер түрлері, 42 жануарлар түрлері, 238 құстар түрлерін қамтиды. '''Түрген шатқалы ''' "Түрген сарқырамасы" – Іле-Алатау ұлттық саябақтың құрамында сұлу шатқалында, Алматы облысының туристер баратын орындарының бірі. Бағыт Алматы қаласының орталығында басталады. Жолы бұрын керуендердің өтетін жолдарында [[Еуропа]]ға шығыстан – Қытайдан және Үндістаннан келетін болған. Түрген шатқалында 7 сарқырама бар. Адамдар көп баратыны: біріншісі “Аюлы” және екіншісі “Тескенсу”. Алғашқы сарқырама (биіктігі 30 метр) жасыл шыршалар және шыңдар арасындағы бейнелі орында орналасқан. Шатқалда шыңдар жерсілкініс кезінде бөлініп, мұзды кезеңге дейін іздерді сақтаған. “Аюлы” сарқырамасына баратын көпірден жоғары 300 метрде “сұлулық көз” мұзды бұлақты суымен бұлақ орналасқан. Тескенсу сарқырамасы бұлақтан шамамен 2 сағаттық жерде орналасқан. Негізгі ағынның құлау биіктігі – 40 метрді , ал егер жалпы биіктікті санайтын болсақ – 74 метрді құрайды. Шатқал өзінің Шың-Түргендік жердегі шыршалы алаңды түкті құрайтын шыршаларымен белгілі. '''Жамбыл мұражайы ''' Алматыдан батысқа қарай [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл ауылы]]на дейін – 70 км қашықтықты құрайды. Бағыт [[Алматы]]-[[Ташкент]] жолымен өтеді. Ғасырлар бұрын Қытайдан жерорта теңізіне және Орта Азияға және қайтадан оралатын түйелер жүктерімен, кішкене қоңырауларымен сыңғырлап, белгілі “Ұлы [[Жібек жолы]]мен” өтетін, қазір бұрынғы автобустар жедел өтеді. [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]]тан 56 километр жерде автомагистралдан оңтүстікке қарай Жамбыл ауылына жетеді. Жол таудың артында биіктікте сұрғылт граниттен жасалған ескерткіштен басталады. XX ғасырдың 60 жылдарында Жетісудың болашақ губернаторы және орыс әскері подполковнигі Г.А. Колпаковтың жетекшілігімен қазақ әскерімен бірігіп, Ұзынағаштың астындағы Қоқанды хандығын талқандайды. Тарихи жеңістің құрметіне орай алыстан көрінетін монумент салынды. Алматыдан 70 км қашықтықта жол сол бұрылады. Алдарыңызда алмалы саябақтың үстінен сәулелі күмбез Жамбыл кесенесі көрінеді. Теректермен отырғызылған ауылдың бас көшесі ақынның үй-мұражайына әкеледі. 12 бөлмеде экспозициялар орналасып, ғасырлы өмір сүрген халықтың ақынына арналып, оның биографиясымен шығармашылығын сипаттайды. Үй-мұражайдың әйнектерінен кесенеден кейін Майтөбе шоқысының төбесі көрінеді. Осы жерде Жамбыл жазда күнді жайлауда демалуды жақсы көріп және оны осы жерде жаңа өлеңдерді тудыратын. '''Жұлдыздай жарқ етіп...''' 1861 жылы көктемде қазақтың ағартушысы, географы және этнографы Шоқан Уалиханов, денсаулығына байланысты [[Санкт-Петербург]]тегі қызметін тастап, Жетісу еліне қайтып келеді. Ол өмірінің соңы 1865 жылға дейін Алтын Емел жотасының жоғары таулары Майтөбенің баурайындағы Тезек сұлтанның ауылында тұрған. Әйгілі ғалым Тезек сұлтан ауылынан алыс емес қыратында жерленген. 1881 ж. оның моласына тасты араб және орыс тілдерінде мәтін төсемнің үстіне жазылып, ал 1958 ж. Қазақстан үкіметі моласының жанында ескерткіш орналастырды. Сатылы постаменттің ортасында граниттен бес метрлі қоладан, қызыл әктастан «Шоқан Уалиханов 1835-1865» деген жазылым қойылды. Ескерткіштің оңтүстік-шығыс бөлігінде Алтын Емел жотасының қабырғасы тұр. Алматыдан [[экскурсия]] бағыты [[Сары-Өзек]] станциясына дейін ( 160 км ), одан кейін шығыс бағытта 15 км-ге дейін жүріп, оңтүстікке бұрылу қажет. Алыс жол Май-Төбе өзенінің бойымен созылып, 10 км кейін таулы суреттермен шатқалға өтіп, 10 км кейін Шанханай ауылына әкеліп, одан 2 км (оңтүстік-шығысқа қарай) жерде ғалым ескерткіші көрінетін жол торабына әкеледі. Ескерткіш – мүсінші Хәкімжан Наурызбаевтың жұмыстарының бірі. Шоқанның денесі қоладан құйылған. Ескерткіш өңделген қара габбродан жасалып, ескерткіштің сыртқы жағында [[Шоқан Уалиханов]]тың суреттері және қазақ ұлттық [[ою]]лар қолданған. 2024 жылғы қаңтар-маусымға жалпы өңірлік өнім көлемі қолданыстағы бағамен 2406534,8 млн. теңгені құрады. 2023 жылғы қаңтар-маусымға салыстырғанда нақты ЖӨӨ 7,3% өсті. ЖӨӨ құрылымында тауарларды өндіру үлесі – 40,1%, қызметтер көрсету – 53,2% құрады.<ref>https://stat.gov.kz/region/almatyobl/</ref> Тұтыну баға индексі 2024 жылдың қаңтар – қарашаға 2023 жылғы қаңтар-қарашамен салыстырғанда 106,2% құрады. Азық-түлік тауарларының бағасы – 4,8%, азық – түлік емес тауарлардың – 6,3%, халыққа көрсетілетін ақылы қызметтердің бағасы – 9,5% өсті. 2023 жылдың қаңтар-қарашамен салыстырғанда 2024 жылдың қаңтар–қарашада өндіруші кәсіпорындардың өнеркәсіп өнімдерінің бағалары 6,6% ұлғайды. 2024 жылғы қаңтар-қарашадағы бөлшек сауда көлемі 597740,8 млн.теңгені құрады немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 103% құрады. 2024 жылғы қаңтар-қарашадағы көтерме сауда көлемі 943944,5 млн. теңгені құрады немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 120,3% құрады. Алдын ала деректер бойынша 2024 жылғы қаңтар-қазандағы ЕАЭО елдерімен өзара сауда 824,5 млн. АҚШ долларын құрап, 2023 жылғы қаңтар-қазанмен салыстырғанда 3% азайды, оның ішінде экспорт – 284,3 млн. АҚШ долларын (0,5% азайды ), импорт – 540,2 млн. АҚШ долларын құрады (4,3% азайды). {| class="wikitable sortable" |+ Аудандар мен облыстық маңыздағы қалалар !№ !Атауы !Халқы, (адам. 2022 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT470856 2022 жылғы 1 қазанға Қазақстан Республикасы халқының облыстары, қалалары, аудандары, аудан орталықтары және кенттері бөлінісіндегі халық саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221119184040/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT470856 |date=2022-11-19 }}</ref> !алаңы, км² !Әкімшілік орталығы !Халқы, (адам. 2022 ж.) |- | |'''Аудандар''' | | | | |- |1 |[[Балқаш ауданы]] |28901 |37400 |[[Бақанас (ауыл)|Бақанас]] |6239 |- |2 |[[Еңбекшіқазақ ауданы]] |283684 |8300 |[[Есік]] |41215 |- |3 |[[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] |167380 |19300 |[[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]] |47544 |- |4 |[[Іле ауданы]] |264515 |7800 |[[Өтеген батыр]] |32318 |- |5 |[[Қарасай ауданы]] |323151 |2000 |[[Қаскелең]] |81850 |- |6 |[[Кеген ауданы]] |28433 | |[[Кеген (ауыл)|Кеген]] |8628 |- |7 |[[Райымбек ауданы]] |29377 |14200 |[[Нарынқол]] |6090 |- |8 |[[Талғар ауданы]] |237869 |3700 |[[Талғар]] |64713 |- |9 |[[Ұйғыр ауданы]] |63498 |8787 |[[Шонжы]] |22328 |- | |'''Облыстық маңыздағы қалалар''' | | | | |- |10 |[[Қонаев қалалық әкімдігі|Қонаев қ.]] |70217 |3654,03 |Қонаев қ. |54907 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтеме == * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Региондық/Азия/Қазақстан/Әкiмшiлiк-аумақтық_құрылысы/Алматы_облысы Алматы облысы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309225704/https://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B/%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D3%98%D0%BAi%D0%BC%D1%88i%D0%BBi%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B/ |date=2017-03-09 }} в [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Алматы облысы}} [[Санат:Алматы облысы]] nd0va9xsqfga9t11dblt8yxylehwpjd 0 1723 3616623 3487058 2026-06-12T17:33:03Z Mattennut 114712 Кіріспеде елдің атауларын нақтыладым 3616623 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Грузия |Шынайы атауы = {{lang-ka|საქართველო}} |Атау септігі = |Елтаңба = Greater coat of arms of Georgia.svg |Байрақ = Flag of Georgia official.svg{{!}}border |Ұраны = ძალა ერთობაშია<br />({{lang-kk|Қуат — бірлікте}}) |Әнұранның аты = Еркіндік |Аудио = Tavisupleba vocal.ogg |Картада = Georgia (orthographic projection with inset).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 41|lat_sec =0 |lon_dir = E|lon_deg = 43|lon_min = 44|lon_sec =0 |region = GE |CoordScale = |Тілі = [[грузин тілі]] |Мемлекеттік діні = [[Зайырлы мемлекет]] |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[26 мамыр]] [[1918 жыл]] ([[Кавказ демократиялық федеративтік республикасы|КДФР]]-дан)<br>[[9 сәуір]] [[1991 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дан |Астанасы = [[Тбилиси]]<br />[[Кутаиси]] (заң шығарушы орган) |Ірі қалалары = Тбилиси, [[Кутаиси]], [[Батуми]], [[Рустави]], [[Зугдиди]], [[Гори]], [[Поти]], [[Сухуми]], [[Цхинвали]] |Басшы қызметі = [[Грузия президенті|Президенті]]<br />[[Грузия премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Грузия парламенті|Парламент]] төрағасы |Басшылары = [[Михаил Гурамович Кавелашвили|Михаил Кавелашвили]]<br />[[Ираклий Георгиевич Кобахидзе|Ираклий Кобахидзе]]<br />[[Шалва Папуашвили]] |Жер аумағы = 69 700 |Жер аумағы бойынша орны = 119 |Судың үлесі = |Этнохороним = |Жұрты = 3 723 500<ref>{{cite web|url=http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/mosaxleobis%20ricxovnoba%202019_ianvari%20(eng).pdf|title=Number of Population|work=geostat.ge|accessdate=2019-05-03}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20110716062622/http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=473&lang=eng|date2011-07-16}}</ref> |Халық саны бойынша орны = 130 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = 3 713 804{{Ref label|population|a|}}<ref name="2014 Census">{{cite web|url=http://census.ge/files/results/Census_release_ENG.pdf|title=2014 General Population Census Main Results General Information — National Statistics Office of Georgia|work=census.ge|accessdate=2016-05-02}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20160808154843/http://census.ge/files/results/Census_release_ENG.pdf|date=2016-08-08}}</ref> |Санақ жылы = 2014 |Халық тығыздығы = 53,5 |Тығыздық бойынша орны = 137 |ЖІӨ (АҚТ) = 46,055 млрд.<ref name="imf.org">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=35&pr.y=14&sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=915&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[Халықаралық валюта қоры]] |work=IMF.org |accessdate=2019-04-23}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 112 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 12,409<ref name="imf.org"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 101 |ЖІӨ (номинал) = 17,836 млрд.<ref name="imf.org"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 118 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 4,805<ref name="imf.org"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 105 |АДИ = {{өсім}} 0,780<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/GEO |title=Human Development Indicators |date=2018 |accessdate=2018-09-18 |publisher=[[Біріккен Ұлттар ұйымының даму бағдарламасы]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20180918231318/http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/GEO |date=2018-09-18}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 70 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">жоғары</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Лари]] |Интернет үйшігі = [[.ge]] |ISO = |Телефон коды = 995 |Уақыт белдеуі = [[UTC-4:00]] |Түсініктемелер = }} '''Гүржістан''',<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-brazil/press/news/details/731383</ref> '''Грузия''',<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-brazil/press/news/details/612324</ref> я бейресми түрде '''Гүржия''' ({{lang-ka|საქართველო}} {{IPA|[sɑkʰɑrtʰvɛlɔ]}}, ''Сакартвело'') — [[Еуропа]] құрлығының оңтүстік-шығысында, [[Кавказ]] тауларының оңтүстік бөлігінде орналасқан [[мемлекет]]. 66 әкімшілік ауданға бөлінеді. Құрамына [[Абхазия]] (1931) және [[Аджария]] (1921) республикалары енеді. Жер көлемі — 69,7 мың км². Халқы — 3,9 млн. Тұрғындарының 70,1%-і [[грузиндер]] (гүржілер). Бұдан басқа [[армяндар]] (8,1%), [[орыстар]] (6,3%), [[әзербайжандар]] (5,7%), [[осетиндер]] (3%), [[абхаздар]] (1,8%), [[гректер]], [[украиндар]], т.б. тұрады. Астанасы — [[Тбилиси]] қаласы (1,2 млн.). Халқының көпшілік бөлігі — [[Христиандық|христиан діні]]нің [[православие]] тармағын ұстанады, қалғандары [[мұсылман]]дар мен [[католиктер]]. Ресми тілі — [[грузин тілі]]. Үкімет басшысы — [[Грузия премьер-министрі|премьер-министр]]. Заң шығарушы органы — бір палаталы парламент. Конституциясы 1995 жылғы 24 тамызда қабылданған. Ұлттық ақшасы — [[Грузин лариі|лари]]. == Тарихы == === XV ғасырға дейін === [[Грузиндер]], ұлт ретінде, [[антикалық дәуір]]ден бері бар. Елдің [[Тбилиси]] (бұрын ''Тифлис'') атты астанасын V ғасырда король [[I Вахтанг Горгасали]] құрған еді. Бұл кездері қазіргі Грузияның батыс жерлері [[Рим империясы]]на бағынышты еді.<ref> * {{cite web |publisher=[[Нью-Йорк университеті]] |title=Archaeology Of The Roman Period Of Georgia |url=https://archive.nyu.edu/handle/2451/60949 |last=Gamqreliże |first=Gela |year=2014 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite web |publisher=Oxford Research Encyclopedias |title=Georgia before the Mongols |url=https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-282 |last=Rapp Jr. |first=Stephen H. |date=2017-03-29 |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.282 |isbn=978-0-19-027772-7 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite book |title=A Companion to Religion in Late Antiquity |chapter=Caucasia: Albania, Armenia, and Georgia |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781118968130.ch7 |author=Aleksidze, Nikoloz; Baker-Brian, Nicholas J.; Lössl, Josef |date=2018-04-20 |publisher=Wiley Online Library |doi=10.1002/9781118968130.ch7 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite book |title=From Albania to Arrān |chapter=3. Buldān al-Rān: the many definitions of Caucasian Albania in the early Abbasid period |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.31826/9781463239893-007/pdf |year=2020 |last=Vacca |first=Alison |pages=37–84 |doi=10.31826/9781463239893-007 |publisher=Gorgias Press |isbn=978-1-4632-3989-3 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite book |title=Caucasus Survey |chapter=Caucasian Albania: An International Handbook |url=https://brill.com/view/journals/casu/aop/article-10.30965-23761202-bja10038/article-10.30965-23761202-bja10038.xml |last=Wier |first=Thomas R. |pages=1–6 |issn=2376-1199 |publisher=Brill |date=2024-05-24 |doi=10.30965/23761202-bja10038 |accessdate=2024-12-02}}</ref> Парсы еліне шапқыншылықтары кезінде, VII ғасырға қарай [[арабтар]] [[Кавказ]]ға басып кірді. Грузия осылайша VII ғасырдың ортасынан<ref>{{cite book|author=Ronald Grigor Suny|title=The Making of the Georgian Nation|url=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&pg=PA27|accessdate=2012-05-08|year=1994|publisher=Индиана университетінің баспасы|isbn=978-0-253-20915-3|pages=26–27}}</ref> 1122 жылдағы [[IV Давид]] қолынан [[Тбилиси әмірлігі]]нің ыдырауына дейін арабтарға бағынышты болған.<ref>{{cite book|author=Ronald Grigor Suny|title=The Making of the Georgian Nation|url=https://books.google.com/books?id=riW0kKzat2sC&pg=PA27|access-date=8 May 2012|year=1994|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-20915-3|pages=26–27}}</ref> Әмірліктің орнын көп ұзамай [[Грузин патшалығы]] алды. [[Моңғол шапқыншылығы]] нәтижесінде ыдыраған патшалықты [[V Георгий Көрнекті]] 1299–1302 жылдары қайта құрды. Патша Георгийдің өлімінен кейін, XV ғасырға қарай грузин мемлекеттігі жоқ болды.<ref name="bbccom">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |title=Georgia country profile |language=en |publisher=[[BBC]] |date=2024-12-31 |accessdate=2025-03-27}}</ref> === Ерте Жаңа заман === 1400 жылдары Грузия бірнеше [[кінәздік]]ке бөлінді. 1541–1544 жылдары парсылар шығыс Грузияға төрт рет шапқыншылық жасады. 1555 жылдан грузиялық патшалар парсылық [[шаһ]]қа бағынатын болды.<ref name="A"> * {{cite book |title=Edge of Empires: A History of Georgia |url=https://reaktionbooks.co.uk/work/edge-of-empires |last=Rayfield |first=Donald |date=2019-02-11 |isbn=9781789140590 |publisher=Reaktion |accessdate=2024-12-02}} * {{cite book |title=Geotourism Potential of Georgia, the Caucasus |chapter=Overview of the History and Culture of Georgia |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-62966-3 |author=Gamkrelidze, Irakli; Okrostsvaridze, Avtandil; Koiava, Kakhaber; Maisadze, Ferando |series=Geoheritage, Geoparks and Geotourism |year=2021 |pages=1–10 |doi=10.1007/978-3-030-62966-3 |isbn=978-3-030-62965-6 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite book |title=The History of Georgia: Mysteries of the Caucasus - Softcover |url=https://www.abebooks.co.uk/9798396381513/History-Georgia-Mysteries-Caucasus-Bunt/plp |year=2023 |isbn=9798396381513 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=[[BBC News]] |title=Georgia country profile - BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17301647 |date=2024-10-28 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite web |publisher=[[Britannica]] |title=Georgia |url=https://www.britannica.com/place/Georgia |date=2024-12-01 |accessdate=2024-12-02 |quote=''Also known as: Sakartvelo, Sakartvelos Respublika''}}</ref> === Жаңа заман === 1783 жылы Ресей патшайымы [[II Екатерина]] мен грузин патшасы [[II Ираклий]] [[Георгиевск трактаты]]на қол қойды да, Ресей осылайша Грузияны қорғауға құқық алды. 1798 жылы парсылар Тбилисиді өрттеп жіберді. 1811 жылдан 1918 жылға дейін Грузия Орыс патшасына бағынышты еді. 1918–1921 жылдары Грузия [[Грузин демократиялық республикасы]] ретінде тәуелсіз болды, алайда көп ұзамай оны [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес одағы]] жаулады. Кеңестік оккупация 1991 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты.<ref name="A" /> === Посткеңестік заманы === 1991 жылы [[Грузия тәуелсіздігін қалпына келтіру туралы референдум]] барысында грузиндердің көпшілігі тәуелсіздік қолдады. Ел осылайша КСРО-дан бөлініп шықты. Алайда төңкеріс нәтижесінде тұңғыш президент [[Звиад Константинович Гамсахурдия|Звиад Гамсахурдия]] биліктен тайдырылды да, елде 1993 жылға дейін қысқа азаматтық соғыс орын алады.<ref name="bbccom" /> 1990–1992 жылдардағы бытыраңқылық пен зорлық-зомбылық нәтижесінде 1992 жылы [[Оңтүстік Осетия]] өз тәуелсіздігін жариялады. Грузин, осетин мен ресейлік әскерилердің келісімінен кейін-ақ жағдай бәсеңдеді. 1992 жылдан 1993 жылға дейін Грузия [[Абхазия]] сепаратизміне жол бермейтін болды да, аймаққа әскерін жіберді. 30 000-ға дейін адам көз жұмған. 1994 жылы екі жақ бітім жасады.<ref name="bbccom" /> [[Эдуард Амвросиевич Шеварднадзе|Эдуард Шеварднадзе]] сайлауды бұрмалады деген айып көреді де, [[Раушан төңкерісі]] нәтижесінде биліктен қуылады. 2003 жылы билікке батысшыл [[Михаил Саакашвили]] келеді. 2004 жылы грузиялық және оңтүстік осетиялық әскерилер шайқасты.<ref name="bbccom" /> Сол жылы [[Аджария дағдарысы (2004)|Аджария дағдарысы]] да орын алады, алайда бұл төңкеріс қантөгіссіз өтеді. 2008 жылы [[Ресей]] Абхазия мен Оңтүстік Осетия тәуелсіздіктерін мойындады, бұл екі аймақты халықаралық қауымдастық әлі де мемлекет деп танымайды. 2000 жылдардан бері Грузия [[Еуропа одағы]] мен [[НАТО]]-ға мүшелігін ұсынып тұр. 2008 жылы Ресей Грузияға заңсыз басып кірді да, Грузия территориясының 20%-нан айырылды. Абхазия мен Оңтүстік Осетия әлі де Ресей оккупациясында тұр.<ref name="A" /><ref> * {{cite book |title=Reassessing Security in the South Caucasus |chapter=Georgia-Russia Conflict in August 2008: War as a Continuation of Politics |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315603872-3/georgia-russia-conflict-august-2008-war-continuation-politics-thornike-gordadze |last=Gordadze |first=Thornike |editor-first1=Annie |editor-last1=Jafalian |year=2011 |publisher=Routledge |edition=1 |doi=10.4324/9781315603872 |isbn=9781315603872 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite journal |journal=Revista Română de Geografie Politică |title=Making an European country in the Caucasus: The Georgian experience |url=https://rrgp.uoradea.ro/art/2013-2/RRGP-2-2013.pdf#page=13 |last=Cappucci |first=M. |pages=113–128 |date=2013 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite book |title=Political Transformation and Social Change in the South Caucasus |chapter=History that splinters: education reforms and memory politics in the Republic of Georgia |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14683857.2014.906089 |last=Kitaevich |first=Evgenia Jane |journal=Southeast European and Black Sea Studies |date=2014-05-02 |pages=319–338 |doi=10.1080/14683857.2014.906089 |volume=14 |issue=2 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite journal |journal=Contemporary Security Policy |title=Tangled up in rose? Theories of alliance entrapment and the 2008 Russo-Georgian War |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13523260.2017.1392102 |last=Lanoszka |first=Alexander |date=2017-12-18 |volume=39 |issue=2 |pages=234–257 |doi=10.1080/13523260.2017.1392102 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=Civil Georgia |title=16th Anniversary of Russia-Georgia 2008 War -International Reactions |url=https://civil.ge/archives/619298 |date=2024-08-07 |accessdate=2024-12-02}}</ref> 2024 жылғы 26 қазаннан бері [[жемқорлық]] пен ресейшіл [[авторитаризм]] айыптарын көрген [[Грузин арманы]] партиясы<ref> * {{cite web |publisher=Chatham House |title=Is the Kremlin behind Georgia's foreign agents law? |url=https://www.chathamhouse.org/2024/05/kremlin-behind-georgias-foreign-agents-law |date=2024-05-23 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite web |publisher=Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP) |title=Georgian Ruling Party's Parliamentary Picks Show Russian Drift, Critics Say |url=https://www.occrp.org/en/news/georgian-ruling-partys-parliamentary-picks-show-russian-drift-critics-say |date=2024-09-11 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=Le Monde |title=Pro-Russian Georgian Dream holds onto power |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/10/27/georgia-elections-pro-russian-georgian-dream-holds-onto-power_6730673_4.html |date=2024-10-27 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite web |publisher=The Soufan Center |title=Georgian Dream or Democratic Nightmare? The Struggle for Democracy Amid Voter Fraud and Russian Interference |url=https://thesoufancenter.org/intelbrief-2024-october-30 |date=2024-10-30 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=[[Америка даусы]] (VOA) |title=Accused of interference in Georgia, Russia pumps up anti-US propaganda |url=https://www.voanews.com/a/accused-of-interference-in-georgia-russia-pumps-up-anti-us-propaganda-/7846721.html |date=2024-10-31 |accessdate=2024-12-02 |quote=Georgian opposition supporters rally to protest results of the parliamentary elections that showed a win for the ruling Georgian Dream party [...] Oct. 28, 2024.}}</ref> [[Грузиядағы парламент сайлауы (2024)|сол күнгі парламенттік сайлау]]ды бұрмалады деген айып көріп жүр. Грузин арманы Еуропа одағына мүшелік жайлы келіссөздерді 2028 жылға дейін жылжытты да, бұл және басқа да себептерден елде саяси дағдарыс жүр,<ref>{{cite web |publisher=[[АҚШ мемлекеттік департаменті]] |title=Statement on Georgia's Suspension of European Union Accession |url=https://www.state.gov/statement-on-georgias-suspension-of-european-union-accession |date=2024-11-30 |accessdate=2024-12-02}}</ref> жаппай наразылық шаралары жалғасып жатыр.<ref> * {{cite news |publisher=[[Азаттық радиосы]] |title=At Georgian Protests, Journalists Say They're Being Targeted And Beaten |url=https://www.rferl.org/a/georgian-protests-journalists-targeted-beaten-/33221520.html |date=2024-11-30 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite magazine |magazine=[[Politico]] |title=Georgia protests escalate, demonstrators clash with police after EU talks halted |url=https://www.politico.eu/article/georgia-protests-escalate-police-clash-demonstrators-eu-talks |last=Giordano |first=Elena |date=2024-11-30 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=[[The Kyiv Independent]] |title=Protests erupt across Georgia in defiance of government's anti-EU stance. |url=https://kyivindependent.com/protests-erupt-across-georgia-in-defiance-of-governments-anti-eu-stance |date=2024-12-01 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=[[The Guardian]] |title=Georgia protests enter fourth night as opposition grows to freeze on EU talks |url=https://www.theguardian.com/world/2024/dec/01/dozens-hospitalised-in-third-night-of-pro-eu-protests-in-georgia |date=2024-12-01 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=[[The New York Times]] |title=Police and Protesters Clash in Georgian Capital |url=https://www.nytimes.com/2024/12/01/world/europe/georgia-tbilisi-protest.html |date=2024-12-01 |accessdate=2024-12-02 |quote=The government’s decision to suspend its bid for European Union membership has driven thousands of protesters into the streets.}}</ref><ref> * {{cite news |publisher=NPR |title=Over 40 people hospitalized in Georgia during protests over suspension of EU talks |url=https://www.npr.org/2024/12/01/g-s1-36292/protesters-gather-for-third-night-of-demonstrations-after-georgia-announces-suspension-of-eu-talks |date=2024-12-01 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=News.Az |title=Georgia's battle for Europe: Protesters defy government's stance - VIDEO |url=https://news.az/news/-georgias-battle-for-europe-protesters-defy-government-s-stance-video |date=2024-12-01 |accessdate=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=[[Reuters]] |title=Protests in Georgia spread as PM defies US condemnation |url=https://www.reuters.com/world/europe/georgian-pm-says-president-must-vacate-office-2024-12-01 |date=2024-12-02}} * {{cite web |publisher=Civil Georgia |title=Live Blog: Aborted EU Accession {{!}} Riot Police Begin Dispersing Protesters |url=https://civil.ge/archives/638926 |date=2024-12-02}} * {{cite news |publisher=[[Неміс толқыны]] |title=Georgia: Mass protests grow entering fourth night |url=https://www.dw.com/en/georgia-mass-protests-grow-entering-fourth-night/a-70932815 |date=2024-12-01 |accessdate=2024-12-02}}</ref> == Географиясы == [[Сурет:Gg-map.png|нобай|солға|Грузия картасы]] Грузияның [[Ресей]], [[Әзербайжан]], [[Түркия]] және [[Армения]] мемлекеттерімен шекарасы бар. Елдің [[Қара теңіз]] бойы жағалауы бар. [[Кавказ]] тауларында орналасқан бұл елдің ең жоғарғы нүктесі 5 193 метр биік. Елде 25 000 шақты өзен бар. == Әкімшілік бөлінісі == Грузия 9 аймақ, 1 қала мен 2 автономиялы республикадан құрылған. Бұлар 67 аудан мен 12 автономиялы қаладан тұрады.<ref>{{cite web|url=https://mreg.reestri.gov.ge/|title=Registry of Municipalities|publisher=National Agency of Public Registry|accessdate=2017-01-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20170202020853/https://mreg.reestri.gov.ge/|date=2017-02-02}}</ref> [[Абхазия]] аймағы 1999 жылы өз тәуелсіздігін жариялаған.<ref>{{cite news |publisher=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm |title=Regions and territories: Abkhazia |date=2011-02-08 |accessdate=2011-01-30}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20100420194315/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm |date=2010-04-20}}</ref> [[Оңтүстік Осетия]]ны Грузия үкіметі «[[Цхинвал аймағы]]» деп таниды. Екі аймақ та, Грузия мәліметінше, Ресей тарапынан жауланған.<ref>{{Cite web|url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S. Ossetia Formally Declared Occupied Territory. |language=en |work=civil.ge |date=2008-08-28}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |date=2008-09-03}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:auto; background:none;" cellspacing="1px" |- style="font-size:100%; text-align:left;" ! style="width:140px;"| Аймақ !! style="width:85px;"| Center !! style="width:85px;"| Ауданы (км²)!! style="width:85px;"| Халқы<ref name="2014 Census"/>!! style="width:85px;"| Тығыздығы |- | [[Абхазия]] || [[Сухуми]] || style="text-align:right"|8,660|| style="text-align:right"|''242,862^{{{comment|шам.|Шамамен алынған сан}}}'' || style="text-align:right"|28.04 |- | [[Аджария]] || [[Батуми]] || style="text-align:right"|2,880|| style="text-align:right"|333,953 || style="text-align:right"|115.95 |- | [[Гурия]] || [[Озургети]]|| style="text-align:right" |2,033|| style="text-align:right"|113,350 || style="text-align:right"|55.75 |- | [[Имеретия]] || [[Кутаиси]]|| style="text-align:right" |6,475|| style="text-align:right"|533,906 || style="text-align:right"|82.45 |- | [[Кахетия]] || [[Телави]]|| style="text-align:right" |11,311|| style="text-align:right"|318,583 || style="text-align:right"|28.16 |- | [[Квемо-Картли]] || [[Рустави]] ||style="text-align:right"|6,072|| style="text-align:right"|423,986 || style="text-align:right"|69.82 |- | [[Мцхета-Мтианети]] || [[Мцхета]]|| style="text-align:right" |6,786|| style="text-align:right"|94,573 || style="text-align:right"|13.93 |- | [[Рача-Лечхуми және Төменгі Сванетия]] || [[Амбролаури]]|| style="text-align:right" |4,990|| style="text-align:right"|32,089 || style="text-align:right"|6.43 |- | [[Самегрело-Жоғарғы Сванетия]] || [[Зугдиди]]|| style="text-align:right" |7,440|| style="text-align:right"|330,761 || style="text-align:right"|44.45 |- | [[Самцхе-Джавахети]] || [[Ахалцихе]]|| style="text-align:right" |6,413|| style="text-align:right"|160,504 || style="text-align:right"|25.02 |- | [[Шида-Картли]] || [[Гори]] || style="text-align:right"|5,729|| style="text-align:right"|''300,382^{{{comment|шам.|Шамамен алынған сан}}}'' || style="text-align:right"|52.43 |- | [[Тбилиси]] || [[Тбилиси]] || style="text-align:right"|720|| style="text-align:right"|1,108,717 || style="text-align:right"|1,539.88 |} == Халқы == 2023 жылғы 1 қаңтарда жасалған санақ бойынша Грузияда 3 736 400 адам тұрады.<ref>{{cite web|url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography|title=Population and Demography|language=en|publisher=Грузия ұлттық статистика қызметі|accessdate=2023-11-10}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230326023354/https://www.geostat.ge/en/modules/categories/316/population-and-demography|date=2023-03-26}}</ref> === Ұлттық құрамы === 2014 жылғы халық санағы бойынша Грузияда бұл ұлт өкілдері тұратын:<ref>{{cite web|url=http://census.ge/files/results/Census_release_ENG.pdf|url-status=dead|title=2014 General Population Census Main Results General Information|subtitle=[http://census.ge/en/results/census 2014 GENERAL POPULATION CENSUS RESULTS]|publisher=Грузия ұлттық статистика қызметі|accessdate=2016-04-28|language=en}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20160808154843/http://census.ge/files/results/Census_release_ENG.pdf|date=2016-08-08}}</ref> {|class="wikitable sortable" |- ! Халық || % || Халық || % || Халық || % |- | [[грузиндер]] ||align="right" | 86,8 ||align="right" | [[осетиндер]] ||align="right" | 0,4 ||align="right" | [[гректер]] ||align="right" | 0,1 |- | [[әзербайжандар]] ||align="right" | 6,3 ||align="right" | [[езидтер|күрд-езидтер]] ||align="right" | 0,3 ||align="right" | [[ассириялықтар]] ||align="right" | 0,1 |- | [[армяндар]] ||align="right" | 4,5 ||align="right" | [[украиндар]] ||align="right" | 0,2 ||align="right" | [[еврейлер]], [[абхаздар]], [[күрдтер]], [[аварлар]] мен басқалары ||align="right" | 0,4 |- | [[орыстар]] ||align="right" | 0,7 ||align="right" | [[кисттер]] ||align="right" | 0,4 |} == Тағы қараңыз == * [[Грузия қалаларының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Пайдалы сілтемелер == * [http://rus.allgeo.org Грузия жаңалықтары] * [http://www.parliament.ge/ Парламент] * [http://www.president.gov.ge/ Президент] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ |date=2011-03-16 }} * [http://www.supremecourt.ge/ Жоғарғы сот] * [http://www.svobodnaya-gruzia.com/ «Свободная Грузия» газеті] {{Навигациялық блок |тақырып = Грузия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Еуропа елдері |Еуропа кеңесі |ГУАМ |Қара теңіз экономикалық ынтымақтастығы ұйымы |Қара теңіз бойындағы елдер |Франкофония |Кавказ }} [[Санат:Грузия|*]] [[Санат:Посткеңестік елдер]] ro0mcq7sat9yit73zjkh11uq9lluc4f 0 3320 3616486 3616244 2026-06-12T13:37:04Z Kaiyr 3134 /* Институттар */ 3616486 wikitext text/x-wiki Алғашқы қазақстандық жоғары оқу орны 1928 жылы Алматы қаласында «Қазақ мемлекеттік университеті» деген атаумен құрылған. 1930 жылы ол Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтына айналды (қазір [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы ҚазҰПУ]]). 1934 жылы Қазақ мемлекеттік университеті қайта құрылды (қазір [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]]). 2024-2025 оқу жылының басындағы ресми дерек бойынша [[Қазақстан|республика аумағында]] 113 жоғары оқу орны жұмыс істейді, оның 64-сі (56,6%-ы) жеке меншікте болса, 48-і (42,5%-ы) мемлекет және 1-еуі (0,9%-ы) шетел меншігінде.<ref>{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/api/iblock/element/196781/file/kk/|title=Қазақстан Республикасындағы жоғары білім (2024-2025 оқу жылының басына)|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]]|date=2024-12-25}}</ref> Жоғары оқу орындарының ішінде 11 ұлттық жоғары оқу орны (университет, академия, консерватория), 78 университет, 14 академия, 10 институт бар. == ''Мемлекеттік'' жоғары оқу орындары == === ''Дербес'' жоғары оқу орны === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:05%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Дербес мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Назарбаев Университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2010 | style="text-align:center;" |2011 | дербес білім беру ұйымы || <small>Президент: профессор</small> <br /> Ахмад Вакар <br /><small>Провост: доктор</small> <br />Илесанми Адесида | 7 089 (2024)<ref>https://nu.edu.kz/wp-content/uploads/2025/12/nu_annual_report_rus-1.pdf</ref>|| {{URL|https://nu.edu.kz/}} |} === ''Халықаралық'' жоғары оқу орны === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:20%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Халықаралық мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | style="text-align:center;" |1991 | style="text-align:center;" |1992 | мекеме | <small>Ректор: экономика ғылымдарының кандидаты</small> <br />Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |10 986 (2025–2026)<ref>https://ayu.edu.kz/birimler/kz/0-ahmet-yesevi-universitesi/akademik-veriler</ref> |{{URL|https://ayu.edu.kz/}} |- | | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | | | | |} === ''Ұлттық'' жоғары оқу орындары === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Ұлттық мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:21%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" class="unsortable" | Сайты |- | [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1934 | style="text-align:center;" |1993 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: филология ғылымдарының докторы</small> <br />[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы]]}} |28 000+<ref>https://farabi.university/storage/files/348179768168d661ad26f45314043324_Booklet%20KazNU%202025.pdf</ref> |{{URL|https://farabi.university/}} |- | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1934 | style="text-align:center;" |1994 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Бегентаев Мейрам Мұхаметрақымұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: экономика ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Мейрам Мұхаметрақымұлы Бегентаев|Бегентаев Мейрам Мұхаметрақымұлы]]}} | 12 670<ref>https://satbayev.university/kk/news/kanysh-satbaevtyn-125-zhyldygy-men-satbaev-universitetinin-90-zhyldyk-mereytoyy-zhylynda-rektor-atkarylgan-zhumystar-turaly-esep-berdi</ref>|| {{URL|https://satbayev.university/}} |- | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1928 | style="text-align:center;" |2003 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Тілеп Болат Анапияұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: саяси ғылымдар кандидаты</small> <br /> [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Тілеп Болат Анапияұлы]]}} | 16 710<ref>https://www.topuniversities.com/universities/abai-kazakh-national-pedagogical-university-abai-university</ref>|| {{URL|https://abaiuniversity.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Шоранов Марат Едігеұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: медицина ғылымдарының кандидаты</small> <br /> Шоранов Марат Едігеұлы}} | 15 814<ref>https://www.nur.kz/society/2053265-studentotsentrichnost-i-innovatsii-v-meditsine-itogi-goda-podveli-v-kaznmu/</ref>|| {{URL|https://kaznmu.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1929 (АЗМИ)<br />1930 (ҚазАШИ) | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы]]}} |6 545<ref>https://www.topuniversities.com/universities/kazakh-national-agrarian-research-university-kaznaru</ref> | {{URL|https://www.kaznaru.edu.kz/}} |- |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[[Алматы]] |style="text-align:center;" |1944 | style="text-align:center;" |2019 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort||<small>Басқарма төрағасы - ректор: филология ғылымдарының кандидаты</small> <br /> Кәрімова Бейбіткүл Сәрсемханқызы}} | 9 805<ref>https://univision.kz/kk/univ/42-kazak-ulttyk-kyzdar-pedagogikalyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://qyzpu.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1978 | style="text-align:center;" |2001 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Жүдебаев Арман Әділханұлы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br />Жүдебаев Арман Әділханұлы}} |1 550<ref>https://univision.kz/kk/univ/40-t-k-zhyrgenov-at-kazak-ulttyk-oner-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://kaznai.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1944 | style="text-align:center;" |2001 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Тасбергенова Гауһар Қошқарбекқызы|<small>Ректор: PhD докторы</small> <br /> Тасбергенова Гауһар Қошқарбекқызы}} |868<ref>https://univision.kz/kk/univ/39-kurmanfazy-atyndafy-kazak-ulttyk-konservatoriyasy/</ref> | {{URL|https://www.conservatoire.edu.kz/}} |- | [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1996 | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Сыдықов Ерлан Бәтташұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: тарих ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Ерлан Бәтташұлы Сыдықов|Сыдықов Ерлан Бәтташұлы]]}} |20 350<ref>https://univision.kz/kk/univ/23-l-n-gumilev-atyndafy-euraziya-ulttyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://enu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық өнер университеті|К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1998 | style="text-align:center;" |1998 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Ахмедьяров Ғалым Алғиұлы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br /> Ахмедьяров Ғалым Алғиұлы}} | 1 574<ref>https://univision.kz/kk/univ/49-kazak-ulttyk-oner-universiteti/</ref>|| {{URL|https://kaznui.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2015 | style="text-align:center;" |2015 | шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын || {{sort|Нүсіпжанова Бибігүл Нұрғалиқызы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br /> [[Бибігүл Нұрғалиқызы Нүсіпжанова|Нүсіпжанова Бибігүл Нұрғалиқызы]]}} |142<ref>https://univision.kz/kk/univ/38-kazak-ulttyk-horeografiya-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://balletacademy.edu.kz}} |- | [[Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті]] | [[Тараз]] | style="text-align:center;" |2024 | style="text-align:center;" |2024 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort||<small>Басқарма төрағасы - ректор: PhD докторы</small> <br /> Түсіпова Кәмшат Маратқызы}} | 1 538<ref>https://univision.kz/kk/univ/125-halykaralyk-kolik-zhane-gumanitarlyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://kaznuvhi.edu.kz/}} |- | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1938 | style="text-align:center;" |2025 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор: заң ғылымдарының докторы</small> <br />[[Нұрлан Орынбасарұлы Дулатбеков|Дулатбеков Нұрлан Орынбасарұлы]] |13 360<ref>https://statbase.ru/data/karaganda-buketov-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://buketov.edu.kz/}} |} === ''Аймақтардағы мемлекеттік'' жоғары оқу орындары === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] | [[Ақтау]] | style="text-align:center;" |1976 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />Ахметов Берік Бақытжанұлы |5 761<ref>https://univision.kz/kk/univ/71-sh-esenov-atyndafy-kaspiy-memlekettik-tehnologiyalar-zhane-inzhiniring-universiteti/</ref> |{{URL|https://yu.edu.kz/}} |- | [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1935 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қарабасова Лаура Чапайқызы |14 225<ref>https://statbase.ru/data/k-zhubanov-aktobe-regional-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|http://zhubanov.edu.kz/}} |- | [[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті|М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1957 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қалиев Әсет Әскерұлы |6 549<ref>https://univision.kz/kk/univ/30-marat-ospanov-atyndafy-batys-kazakstan-meditsina-universiteti/</ref> |{{URL|https://zkmu.edu.kz/}} |- |[[Азаматтық авиация академиясы]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1995 | акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Мәмеков Дәулет Әбірбекұлы |1 840<ref>https://statbase.ru/data/civil-aviation-academy-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://caa.edu.kz/}} |- | [[Арқалық педагогикалық университеті|Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық университеті]] | [[Арқалық (қала)|Арқалық]] | style="text-align:center;" |1972 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />''бос орын'' |2 534<ref>https://iaar.agency/storage/photos/shares/prog_accreditation_files/ARPI_280423/Report_2etap_4.pdf</ref> |{{URL|https://api.edu.kz/}} |- | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1957 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Тіреуов Қанат Маратұлы |10 851<ref>https://kazatu.edu.kz/en/ </ref> |{{URL|https://kazatu.edu.kz/}} |- | [[Астана медицина университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1964 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Надыров Камалжан Талғатұлы |7 000+<ref>https://timesofcollege.com/abroad/astana-medical-university-206654</ref> |{{URL|https://amu.edu.kz/}} |- | [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]] | [[Атырау]] | style="text-align:center;" |1950 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />[[Саламат Нұрмұханұлы Идрисов|Идрисов Саламат Нұрмұханұлы]] |8 055<ref>https://pricom.kz/obrazovanie/au-imeni-h-dosmuhamedova-itogi-deyatelnosti-i-zadachi-na-perspektivu.html</ref> |{{URL|https://asu.edu.kz/}} |- | [[Атырау мұнай және газ университеті|С. Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті]] | [[Атырау]] | style="text-align:center;" |1980 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Шакуликова Гүлзада Тәңірбергенқызы |8 055 (2025)<ref>https://pricom.kz/obrazovanie/au-imeni-h-dosmuhamedova-itogi-deyatelnosti-i-zadachi-na-perspektivu.html</ref> |{{URL|https://aogu.edu.kz/}} |- | [[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетi]] | [[Көкшетау]] | style="text-align:center;" |1962 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сырлыбаев Марат Қадырұлы |7 384<ref>https://statbase.ru/data/kokshetau-state-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://shokan.edu.kz/}} |- | [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Ә. Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1953 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сағынтаева Сәуле Саветқызы |9 202<ref>https://www.kstu.kz/wp-content/uploads/2025/11/Godovoj-otchet-KarTU-za-2024_eng.pdf</ref> |{{URL|https://www.kstu.kz/}} |- | [[Қарағанды медицина университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1950 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Тұрмұхамбетова Анар Ақылбекқызы |9 095<ref>https://qmu.edu.kz/en/</ref> |{{URL|https://qmu.edu.kz/}} |- | [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті|А. Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] | [[Қостанай]] | style="text-align:center;" |1939 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қуанышбаев Сейітбек Бекенұлы |9 000<ref>https://ksu.edu.kz/ru/newslist/all-news/kru-itogi-raduyut-plany-vpechatlyayut/</ref> |{{URL|https://ksu.edu.kz/}} |- | [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] | [[Қызылорда]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Байқадамов Наурызбай Сейтқалиұлы |11 600<ref>https://www.topuniversities.com/universities/korkyt-ata-kyzylorda-university</ref> |{{URL|https://korkyt.edu.kz/}} |- | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | [[Орал]] | style="text-align:center;" |1932 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Серғалиев Нұрлан Хабибуллаұлы |4 981<ref>https://univision.kz/kk/univ/31-mahambet-otemisov-atyndafy-batys-kazakstan-universiteti/</ref> |{{URL|https://wku.edu.kz/}} |- | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | [[Орал]] | style="text-align:center;" |1963 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Наметов Асқар Мырзахметұлы |9 000<ref>https://univision.kz/kk/univ/29-zhangir-han-atyndafy-batys-kazakstan-agrarlyk-tehnikalyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://wkau.edu.kz/}} |- | [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті|С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] | [[Өскемен]] | style="text-align:center;" |1952 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Төлеген Мұхтар Әділбекұлы |7 339<ref>https://statbase.ru/data/sarsen-amanzholov-east-kazakhstan-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://vku.edu.kz/}} |- | [[Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті|Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті]] | [[Өскемен]] | style="text-align:center;" |1958 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Рахметуллина Сәуле Жәдігерқызы |3 699<ref>https://univision.kz/kk/univ/15-daulet-serikbaev-atyndafy-shyfys-kazakstan-tehnikalyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://www.ektu.kz/}} |- | [[Торайғыров университеті]] | [[Павлодар]] | style="text-align:center;" |1960 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Медетов Нұрлан Әмірұлы |8 906<ref>https://tou.edu.kz/ru/2011-09-15-10-55-55?id=2857</ref> |{{URL|https://tou.edu.kz/}} |- | [[Павлодар педагогикалық университеті|Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]] | [[Павлодар]] | style="text-align:center;" |1962 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Әмірбекұлы Ержан |4 000<ref>https://ppu.edu.kz/doc/2025/august/putev_2025-rus.pdf</ref> |{{URL|https://ppu.edu.kz/}} |- | [[Солтүстік Қазақстан университеті|М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университеті]] | [[Петропавл]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Исақаев Ербол Маратұлы |6 868<ref>https://www.topuniversities.com/universities/manash-kozybayev-north-kazakhstan-university</ref> |{{URL|https://ku.edu.kz/}} |- | [[Рудный индустриялық университеті]] | [[Рудный]] | style="text-align:center;" |1977 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сапарходжаев Нұрбек Пажарбекұлы |940<ref>https://univision.kz/kk/univ/90-rudnyy-industrialdyk-instituty/</ref> |{{URL|https://www.rii.edu.kz/}} |- | [[Шәкәрім университеті]] | [[Семей]] | style="text-align:center;" |1934 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Орынбеков Думан Рымғалиұлы |6 965<ref>https://www.topuniversities.com/universities/shakarim-university-city-semey-kazakhstan</ref> |{{URL|https://shakarim.edu.kz/}} |- | [[Семей медицина университеті]] | [[Семей]] | style="text-align:center;" |1953 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Дюсупов Алтай Ахметқалиұлы |7 200<ref>https://padmavathioverseas.com/mbbs-in-kazakhstan/ </ref> |{{URL|https://smu.edu.kz/}} |- | [[Жетісу университеті|І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті]] | [[Талдықорған]] | style="text-align:center;" |1972 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Бөрібаев Ермек Әбілтайұлы |5 646<ref>https://zhetysu.edu.kz/about-zhetysu-university-named-after-ilyas-zhansugurov/</ref> |{{URL|https://zhetysu.edu.kz/}} |- | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | [[Тараз]] | style="text-align:center;" |1958 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />[[Ләззат Қалымбекқызы Еркінбаева|Еркінбаева Ләззат Қалымбекқызы]] |11 391<ref>https://dulaty.edu.kz/images/document/DU%20sandar/univer_cifr_rus_13.11.25.pdf</ref> |{{URL|https://dulaty.kz/}} |- | [[Қарағанды индустриялық университеті]] | [[Теміртау]] | style="text-align:center;" |1963 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Жәутіков Бахыт Ахатұлы |2 400<ref>https://backend.deqar.eu/reports/IAAR/176510_20220831_0630_Report_2.pdf</ref> |{{URL|https://tttu.edu.kz/}} |- | [[Халықаралық туризм және меймандостық университеті]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | style="text-align:center;" |2019 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Шоқпаров Әлібек Жұмабекұлы | 2 257<ref>https://univision.kz/kk/univ/121-halykaralyk-turizm-zhane-meymandostyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://iuth.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан университеті|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті]] | [[Шымкент]] | style="text-align:center;" |1943 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Ахмед-Заки Дархан Жұмақанұлы |27 641<ref>https://auezov.edu.kz/sm/eng</ref> |{{URL|https://auezov.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті|Ө. Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | [[Шымкент]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Нұртаев Әлібек Нұрбайұлы |8 228<ref>https://zhanibekov.edu.kz/</ref> |{{URL|https://zhanibekov.edu.kz/}} |} == ''Мемлекеттік органдардың'' жоғары оқу орындары == {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:05%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Басқарушы орган ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы|ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1994 | <small>Ректор:</small> <br /> Жолманов Азамат Сағатұлы || [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]] | || {{URL|https://www.apa.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі#Сот төрелігі академиясы|ҚР Жоғары Сот Кеңесінің жанындағы Сот төрелігі академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2001-2005, 2016 | <small>Ректор:</small> <br /> Мусин Қанат Қалқаманұлы || [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесі]] | 101|| {{URL|https://sta.edu.kz/}} |- | ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы | [[Қосшы]] | style="text-align:center;" |2015 | {{sort|Сексембаев Марат Исламханұлы|<small>Ректор: 3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі</small> <br />Әбдіров Нұрғалым Мәжитұлы}} |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] |121 |{{URL|https://academy-gp.kz/}} |- | "AML ACADEMY" Қаржылық мониторинг академиясы | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2023 | <small>Ректор:</small> <br /> Мерзадинов Ерғали Серікбайұлы || [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг агенттігі]] | || {{URL|https://www.amlacademy.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясы|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1974 | {{sort|Мұқашев Ахат Ғаббасұлы|<small>Бастық: ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры</small> <br /> Мұқашев Ахат Ғаббасұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |600-800 |— |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік әскери институты|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | <small>Бастық: генерал-майор</small> <br />Поливанов Павел Константинович |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | |— |- | ҚР Төтенше жағдайлар министрлігінің М. Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы | [[Көкшетау]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Әлібеков Ерлан Әлібекұлы|<small>Бастық: азаматтық қорғау полковнигі</small> <br />Әлібеков Ерлан Әлібекұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] | |{{URL|http://agz.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы|ҚР Ұлттық ұланының академиясы]] | [[Петропавл]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Тоқышев Артур Қалиақпарұлы|<small>Бастық: полковник</small> <br />Тоқышев Артур Қалиақпарұлы}} |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы|Ұлттық ұланның Бас қолбасшылығы]] | |{{URL|https://www.ang.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің Ш. Қабылбаев атындағы Қостанай академиясы | [[Қостанай]] | style="text-align:center;" |1971 | {{sort|Дәрменов Ақынқали Дәуітбайұлы|<small>Бастық: полиция генерал-майоры</small> <br /> [[Ақынқали Дәуітбайұлы Дәрменов|Дәрменов Ақынқали Дәуітбайұлы]]}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://qpa.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің М. Есболатов атындағы Алматы академиясы | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1956 | {{sort|Қобландин Қалижан Жеңісбекұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі </small> <br /> Қобландин Қалижан Жеңісбекұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://alpolac.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы|ҚР Ішкі істер министрлігінің Б. Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1969 | {{sort|Биекенов Нұрлан Амангелдіұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі </small> <br /> Биекенов Нұрлан Амангелдіұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://kpa.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің М. Бөкенбаев атындағы Ақтөбе заң институты | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1996 | {{sort|Мұхаметқалиев Нұркен Жанболатұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі</small> <br /> Мұхаметқалиев Нұркен Жанболатұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://auimvd.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің басқару академиясы | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2024 | {{sort|Жолдасов Ораз Жолдасұлы|<small>Бастық:</small> <br /> Жолдасов Ораз Жолдасұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | | {{URL|https://aumvd.citorleu.kz/}} |- | [[Ұлттық қорғаныс университеті|ҚР Қорғаныс министрлігінің Ұлттық қорғаныс университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Әбжанов Бауыржан Садықұлы|<small>Бастық: генерал-майор</small> <br />Әбжанов Бауыржан Садықұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://nuo.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |2001 | {{sort|Кабаков Нұртас Дәулетұлы|<small>Бастық: генерал-майор</small> <br /> Қабақов Нұртас Дәулетұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://www.viires.edu.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштерінің әскери институты]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1974 | {{sort|Еспағанбетов Тимур Төлегенұлы|<small>Бастық: полковник</small> <br /> Еспағанбетов Тимур Төлегенұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://visvo.edu.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|С. Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" | 1970 | {{sort|Ибатулин Бауыржан Шарифулаұлы|<small>Бастық: генерал-майор </small> <br /> Ибатулин Бауыржан Шарифулаұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | | — |} == ''Жекеменшік'' жоғары оқу орындары == === Университеттер === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |2009 | акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Исахов Асылбек Абдиашимұлы |4 000-4 500<ref>https://iitu.edu.kz/ru/articles/about-university/</ref> |{{URL|https://iitu.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2001 || акционерлік қоғам || <small>Ректор (басқарма төрағасы):</small> <br />Ғабдуллин Маратбек Төлебергенұлы | 7 746<ref>https://kbtu.edu.kz/ru/</ref>|| {{URL|https://kbtu.edu.kz/}} |- | [[Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті|«Нұр-Мүбарак» Египет ислам мәдениеті университеті]]{{efn|Құрылтайшысы — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]].}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1993 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Ахмед Хусейн Мухаммад Ибраһим | || {{URL|https://www.nmu.edu.kz/}} |- | [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Ғ. Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1975 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br />Нығыметов Ғани Сақтағанұлы | || {{URL|https://aues.edu.kz/}} |- | [[КИМЭП|КИМЭП университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Чан Йан Бэнг]] <br /><small>Провост, бірінші проректор:</small> <br />Тимоти Льюис Барнетт | || {{URL|https://www.kimep.kz/}} |- | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1941 || акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br />[[Сәлима Сағиқызы Құнанбаева|Құнанбаева Сәлима Сағиқызы]] | || {{URL|https://www.ablaikhan.kz/}} |- | [[Тұран (университет)|«Тұран» университеті]]{{efn|Құрылтайшылары — университет басшысы және «Тұран» білім беру корпорациясы президенті Рахман Алшанов пен оның ұлы, «Тұран» корпорациясының бірінші вице-президенті Қуаныш Тазабеков, «Тұран-Астана» университетінің бұрынғы ректоры және «Тұран» корпорациясының вице-президенті Орақ Әлиев}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Алшанов Рахман Алшанұлы | || {{URL|https://turan.edu.kz/}} |- |[[ALT Университеті|М. Тынышбаев атындағы ALT университеті]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Жармағамбетова Меруерт Советқызы | |{{URL|https://alt.edu.kz/}} |- | [[Нархоз университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1963 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент, басқарма төрағасы:</small> <br />Қожахмет Қанат Темірғалыұлы <br /><small>Провост:</small> <br />Шоланов Ерлан Нұрлыбекұлы | || {{URL|https://narxoz.edu.kz/}} |- | [[Алматы технологиялық университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1957 || акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Құралбек Сәдібайұлы Құлажанов|Құлажанов Құралбек Сәдібайұлы]] <br /><small>Ректор:</small> <br />Құлажанов Талғат Құралбекұлы | || {{URL|https://atu.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Неміс университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1999 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />Волрад Роммель <br /><small>Ректор:</small> <br />Әжібаева Әсел Әуезқызы | || {{URL|https://dku.kz/}} |- | [[Халықаралық бизнес университеті|К. Сағадиев атындағы Халықаралық бизнес университеті]] (UIB){{efn|Құрылтайшылары — «NNEF» қоғамдық қорының директоры Светлана Мырзабекова, бұрынғы білім және ғылым министрі [[Ерлан Кенжеғалиұлы Сағадиев|Ерлан Сағадиевтің]] жақын туыстары}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Махметова Анар Мұсақызы | | {{URL|https://uib.edu.kz/}} |- | Қонаев Университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1993 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Жалаири Өмірәлі Шакарапұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Өмірәлі Жәзира Өмірәліқызы | || {{URL|https://vuzkunaeva.kz/}} |- | Еуразия технологиялық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1948 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Сүлейменов Ербол Зинаддинұлы | || {{URL|https://etu.edu.kz/}} |- | [[Каспий қоғамдық университеті]] (Caspian University){{efn|Құрылтайшысы — ақын, психолог, продюсер [[Карина Сәрсенова]] (белгілі кәсіпкер [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Рашит Сәрсеновтің]] қызы).}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Нүсенов Жолдасбек Мүсілімұлы | || {{URL|https://cu.edu.kz/}} |- | [[Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті]]|| [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2001 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Сәрсенбекова Гүлнәр Әлібекқызы | | {{URL|https://metu.edu.kz/}} |- | Халықаралық көліктік-гуманитарлық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2000 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Омаров Амангелді Жұмағалиұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Тұрдалиев Әуезхан Тұрдалыұлы | | {{URL|https://mtgu.edu.kz/}} |- | Алматы гуманитарлық-экономикалық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1997 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Корвяков Валерий Анатольевич | || {{URL|https://ageu.edu.kz/}} |- | Қазақстан-Ресей медициналық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || мемлекеттік емес білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Жайнақбаев Нұрлан Темірбекұлы | || {{URL|https://krmu.edu.kz/}} |- | [[Алматы Менеджмент Университеті|Алматы менеджмент университеті]] (AlmaU){{efn|Құрылтайшылары — университет басшысы Асылбек Қожахметовтің жақын туыстары, кәсіпкер Абылайхан Саматдин, ғалым және кәсіпкер Мірғали Қонаевтың ұлы}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1988 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />Қожахметов Асылбек Базарбайұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Болдыбаев Тимур Керімбекұлы | || {{URL|https://almau.edu.kz/}} |- | «ҚДЖСМ» Қазақстандық медицина университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1997|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Әуезова Ардақ Мұханбетжанқызы | || {{URL|https://ksph.edu.kz/}} |- |[[Қайнар (университет)|Q University]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1991 | мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Джанегизова Айсұлу Сабирханқызы | |{{URL|https://q-university.kz/}} |- | Халықаралық білім беру корпорациясы ([[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]], Қазақ-Америка Университеті) || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1980&nbsp;(ҚазБСҚА) <br />1997 (ҚАУ) <br />2007 (ХБК) || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />[[Маргарита Болатқызы Имандосова|Имандосова Маргарита Булатовна]] <br /><small>Провост:</small> <br />Сәбденалиев Бақтияр Асылбайұлы | || {{URL|https://mok.edu.kz/}} |- | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|М.С. Нәрікбаев атындағы КАЗГЮУ университеті]] || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1994|| акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы:</small> <br />Нәрікбаев Талғат Мақсұтұлы <small>Провост (ректор):</small> <br />Пен Сергей Геннадьевич | | {{URL|https://mnu.kz/}} |- | Astana IT University{{efn|91% үлесі «NNEF» қоғамдық қорына, 9% үлесі Қазақстан Үкіметіне тиесілі.}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2019|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Хикметов Асқар Құсыпбекұлы | || {{URL|https://astanait.edu.kz/}} |- | Астана халықаралық университеті || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2018 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Ырсалиев Серік Азтайұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Мырзағалиева Анар Базарқызы | || {{URL|https://www.aiu.kz/}} |- | Esil University || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1999 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Таубаев Аяпберген Алданайұлы | || {{URL|https://esil.edu.kz/}} |- | Қ. Құлажанов атындағы Қазақ технология және бизнес университеті{{efn|Жалғыз акционері — [[Алматы технологиялық университеті|«Алматы технологиялық университеті»]] АҚ}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2003|| акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Байбеков Сейдіқасым Ниязбекұлы | || {{URL|https://kaztbu.edu.kz/}} |- | «Тұран-Астана» Университеті{{efn|Құрылтайшылары — университеттің бұрынғы ректоры және «Тұран» білім беру корпорациясының вице-президенті Орақ Әлиев, Қаржыгерлер қауымдастығының төрағасы Серік Аханов, белгілі саясаткер [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеевтің]] жұбайы Гүлнар Исмурзина, университеттің бұрынғы ректоры Сабыржан Мадеев, «Тұран» корпорациясының бірінші вице-президенті Қуаныш Тазабеков, «Тұран» корпорациясының президенті Рахман Алшанов}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1998 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Жапарова Гүлжамал Әлкенқызы | || {{URL|https://tau-edu.kz/}} |- | Баишев Университеті || [[Ақтөбе]]|| style="text-align:center;" | 1996 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Лыгина Ольга Ивановна | || {{URL|https://bu.edu.kz/}} |- | [[Жезқазған университеті|Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті]] || [[Жезқазған]]|| style="text-align:center;" | 1961|| акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Тәкішев Әбділмәлік Арғынұлы | || {{URL|https://zhezu.edu.kz/}} |- | А. Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті || [[Көкшетау]]|| style="text-align:center;" | 2000|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Елубаев Сағынтай Зекенұлы | || {{URL|https://kuam.edu.kz/}} |- | [[Қарағанды экономика университеті|Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті]]{{efn|Құрылтайшысы — ҚР кооперативтік ұйымдарының облыстық (өңірлік) бірлестіктерінің қауымдастығы (Қазтұтынуодағы)}} || [[Қарағанды]]|| style="text-align:center;" | 1966|| жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />[[Ерқара Балқараұлы Аймағамбетов|Аймағанбетов Ерқара Балқараұлы]] | || {{URL|https://keu.kz/}} |- | [[SDU University]]{{efn|Құрылтайшысы — «Білім Орда» Халықаралық қоғамдық қоры.}} || [[Қаскелең]] || style="text-align:center;" | 1996|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Игенбаев Әлімжан Бекежанұлы | || {{URL|https://sdu.edu.kz/}} |- | М. Дулатов атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" | 1996 || жеке мекеме || <small>Президент:</small> <br />Мамедов Рихсибай Абдурахманович<br /><small>Ректор:</small> <br />Исмаилов Арман Оразалыұлы | || {{URL|https://kineu.edu.kz/}} |- | Академик З. Алдамжар атындағы Қостанай әлеуметтік-техникалық университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" | 1998 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Алдамжар Бибігүл Зұлқарнайқызы <br /><small>Ректор:</small> <br />Абдуллин Руслан Батыржанұлы | || {{URL|https://kosstu.edu.kz/}} |- | «Болашақ» Қызылорда университеті || [[Қызылорда]] || style="text-align:center;" | 1995 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />[[Бақберген Сәрсенұлы Досманбетов|Досманбетов Бақберген Сәрсенұлы]]<br /><small>Ректор:</small> <br />Досманбетов Динар Бақбергенұлы | | {{URL|https://bolashak-edu.kz/}} |- | Қызылорда ашық университеті || [[Қызылорда]] || style="text-align:center;" | 1998 || білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы | || {{URL|https://ouk.edu.kz/}} |- | Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті || [[Орал]] || style="text-align:center;" | 2000|| жеке меншік жоғары кәсіби білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Шакешев Бекболат Теміржанұлы | || {{URL|https://wkitu.kz/}} |- | Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университеті || [[Орал]] || style="text-align:center;" | 1998 || мемлекеттік емес білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />[[Ақсерік Сарыұлы Әйтімов|Әйтімов Ақсерік Сарыұлы]]<br /> <small>Ректор:</small> <br />Баяхов Әліби Науханұлы | || {{URL|https://kazuits.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Американдық еркін университеті|Қазақстан-Америка еркін университеті]] || [[Өскемен]] || style="text-align:center;" | 1994|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> [[Ережеп Әлхайырұлы Мәмбетқазиев|Мәмбетқазиев Ережеп Әлхайырұлы]]<br /><small>Ректор:</small> <br />Мәмбетқазиев Айдар Ережепұлы | || {{URL|https://kafu.edu.kz/}} |- | Инновациялық Еуразия университеті || [[Павлодар]] || style="text-align:center;" | 1991 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Мұсабекова Гүлвира Айдарханқызы | || {{URL|https://ineu.edu.kz/}} |- | Әлихан Бөкейхан университеті || [[Семей]] || style="text-align:center;" | 1998 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> Құрманбаева Шырын Асылханқызы<br /><small>Ректор:</small> <br />Койчубаев Александр Сергеевич | || {{URL|https://abu.edu.kz/}} |- | Академик Ә. Қуатбеков атындағы Халықтар Достығы университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1999|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Қуатбекова Рабиға Әбдімұсақызы | || {{URL|https://udn.edu.kz/}} |- | Ж.А. Тәшенев атындағы университет || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1998 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Серік Оңалбайұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Байболов Қанат Сейтжанұлы | || {{URL|https://tashenev.edu.kz/}} |- | «Мирас» Университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1997 || мекеме || <small>Президент:</small> Мырзалиев Мәлік Болатұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Халықберген Нүркен Ғалымұлы | || {{URL|https://miras.edu.kz/}} |- | Орталық Азия Инновациялық Университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 2021|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Ажидинов Акмалдин Сапардинович | || {{URL|https://caiu.edu.kz/}} |- | Шымкент университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 2001 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Сейтқұлов Нұрлыбек Ақынұлы | || {{URL|https://univershu.edu.kz/}} |} === Академиялар === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Қазақ спорт және туризм академиясы]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1944|| коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Қайрат Хайроллаұлы 3акария|Закирьянов Қайрат Қайроллаұлы]]<br /> <small>Ректор:</small> <br />Закирьянов Бауыржан Қайратұлы |2 814<ref>https://univision.kz/kk/univ/35-kazak-sport-zhane-turizm-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://kazast.edu.kz/}} |- | Дене шынықтыру және бұқаралық спорт академиясы || [[Астана]] || style="text-align:center;" | 2021 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Қуанғалиева Тұрсынзада Қуанғалиқызы | 1 284<ref>https://univision.kz/kk/univ/126-halykaralyk-kolik-zhane-gumanitarlyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://apems.edu.kz/}} |- | Гуманитарлық-техникалық академия || [[Көкшетау]] || style="text-align:center;" | 1992|| мекеме || <small>Президент:</small> <br />Пак Владимир Юн-Динович<br /><small>Ректор:</small> <br />[[Әбілмәжін Мұсайыпұлы Аюлов|Аюлов Әбілмәжін Мұсайыпұлы]] |757<ref>https://my.edu.kz/ru/universities?q=&id=4</ref> || {{URL|https://gta.edu.kz/}} |- | «Болашақ» академиясы || [[Қарағанды]] || style="text-align:center;" | 1995 || жеке меншік мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Рысмағамбетова Гүлнара Мусиқызы | 920<ref>https://univision.kz/kk/univ/1-bolashaq-akademiyasy/</ref>|| {{URL|https://bolashaq.edu.kz/}} |- | Орталық Қазақстан Академиясы || [[Қарағанды]] || style="text-align:center;" | 2012 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Жүнісов Бақтыбай Жолжақсынұлы | 2 400<ref>https://www.my.edu.kz/ru/universities?id=104&q=</ref>|| {{URL|https://c-k-a.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] || [[Шымкент]] || style="text-align:center;" | 1979 || акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br /> Сейітжанова Жанна Серікжанқызы | 4 324<ref>https://univision.kz/kk/univ/112-ontystik-kazakstan-meditsina-akademiyasy/</ref>|| {{URL|https://skma.edu.kz/}} |} === Институттар === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! Сайты |- | Л.Б. Гончаров атындағы Қазақ автомобиль-жол институты || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1999 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Қабашев Рақымжан Әбілқасымұлы | 1 095<ref>https://univision.kz/kk/univ/34-l-b-goncharov-atyndafy-kazak-avtomobil-zhol-instituty/</ref>|| {{URL|https://kazadi.edu.kz/}} |- | [[Еуразия гуманитарлық институты|А.Қ. Құсайынов атындағы Еуразия гуманитарлық институты]] || [[Астана]] || style="text-align:center;" | 1995|| жоғары білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Исмаилов Амангелді Жақсылықұлы | 1 538<ref>https://univision.kz/kk/univ/22-euraziya-gumanitarlyk-instituty/</ref>|| {{URL|https://egi.edu.kz/}} |- | [[Қаныш Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты (ЕИТИ)|Академик Қ. Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты]] || [[Екібастұз]] || style="text-align:center;" | 1994 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Сиваракша Далида Маратовна | 1 030<ref>https://univision.kz/kk/univ/26-akademik-k-satbaev-atyndafy-ekibastuz-inzhenerlik-tehnikalyk-instituty/</ref>|| {{URL|https://eiti.edu.kz/}} |- | Ш. Мұртаза атындағы Халықаралық Тараз инновациялық институты || [[Тараз]] || style="text-align:center;" | 2008 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Мүслімов Нұржан Жомартұлы<br /> <small>Ректор:</small> <br />Баяндин Марат Асылбекұлы |7 957<ref>https://univision.kz/kk/univ/94-taraz-innovatsiyalyk-gumanitarlyk-universiteti/</ref> | {{URL|https://htii.edu.kz/}} |} == ''Шетелдік'' ЖОО филиалдары == {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Филиал ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:10%;" | Серіктес ЖОО ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! Сайты |- | {{ту|Ресей}} Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1984 || — || <small>Директор:</small> <br />Аубакирова Анна Александровна | || {{URL|https://almata.gup.ru/}} |- | {{ту|Ресей}} Челябі мемлекеттік университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" |2000 || — || <small>Директор:</small> <br />Нализко Наталья Александровна | || {{URL|https://csukz.ru/}} |- | {{ту|Ресей}} [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]] || [[Астана]] || style="text-align:center;" |2001 || Гумилёв университеті || <small>Директор:</small> <br />Сидорович Александр Владимирович | || {{URL|https://www.msu.kz/}} |- | {{ту|Ресей}} Мәскеу авиациялық институты || [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] || style="text-align:center;" |2012 || — || <small>Директор:</small> <br />Самойленко Елена Аркадьевна | || {{URL|https://voshod.mai.ru/}} |- | {{ту|Ұлыбритания}} De Montfort University || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2021 || — || <small>Кампус басшысы:</small> <br />Эрик Димла | || {{URL|https://dmuk.edu.kz/}} |- | {{ту|Ресей}} «МИФИ» Ұлттық ядролық зерттеу университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2022 || Әл-Фараби университеті || <small>Директор:</small> <br />Дәулетов Асқар Ербұланұлы | || {{URL|https://almaty.mephi.ru/}} |- | {{ту|Германия}} Қазақ-неміс тұрақты инженерия институты || [[Ақтау]] || style="text-align:center;" |2023 || Есенов университеті || <small>Директор:</small> <br />Макс Айрих | || {{URL|https://kini.kz/}} |- | {{ту|Ұлыбритания}} Coventry University || [[Астана]] || style="text-align:center;" |2024 || — || <small>Президент:</small> <br />[[Мирас Мұхтарұлы Дәуленов|Дәуленов Мирас Мұхтарұлы]] | || {{URL|https://coventry.edu.kz/}} |} * {{ту|АҚШ}} Аризона университеті ([[Петропавл]], 2022) — Қозыбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ресей}} [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті|И.М. Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті]] ([[Атырау]], 2022) — Өтебаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ұлыбритания}} Heriot-Watt University ([[Ақтөбе]], 2023)<ref>[https://kapital.kz/gosudarstvo/122564/kakiye-filialy-zarubezhnykh-vuzov-otkryli-v-kazakhstane.html Какие филиалы зарубежных вузов открыли в Казахстане]</ref> — Жұбанов университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Польша}} Быдгощ экономика университеті ([[Семей]], 2023) — Шәкәрім университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} [[Гонконг университеті]] ([[Алматы]], 2023) — Сәтбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Тяньцзин кәсіби университеті ([[Өскемен]], 2023) — Серікбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Солтүстік-Батыс политехникалық университеті ([[Алматы]], 2023) — Әл-Фараби университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Оңтүстік Корея}} Сеул ұлттық ғылым және технологиялар университеті ([[Қызылорда]], 2023) — Қорқыт ата университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Италия}} Марке политехникалық университеті ([[Талдықорған]], 2024) — Жансүгіров университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Пекин тіл және мәдениет университеті ([[Астана]], 2024) — Астана халықаралық университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Түркия}} Гази университеті ([[Шымкент]], 2024) — Жәнібеков университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ирландия}} Квинс университеті ([[Алматы]], 2024) — Нархоз университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ресей}} Д.И. Менделеев атындағы Ресей химия-технология университеті ([[Тараз]], 2024) — Дулати университеті жанында жұмыс істейді == Жекешелендірілген жоғары оқу орындары == # "[[ALT Университеті|М. Тынышбаев атындағы ALT университеті]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2012 жылы жеке меншікте болған 65% акциясын "[[Қазақстан темір жолы]]" ұлттық компаниясы сатып алып, 2015 жылы үлесін 100%-ға дейін арттырды. 2018 жылы оқу орны қайта жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Управляющая Компания КазАТК" ЖШС (иесі кәсіпкер Гүлзана Серікова).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1972436/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%BE%D0%BB%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%202023%20%D0%BE%D1%82%2026%2008%2024.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923210852/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1972436/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%BE%D0%BB%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%202023%20%D0%BE%D1%82%2026%2008%2024.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]]" АҚ — 2001 жылы құрылған кезде акциялары Қазақстан Үкіметіне, ал 2003-2018 жылдары "[[ҚазМұнайГаз]]" ұлттық компаниясына тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері "NNEF" қоғамдық қоры болды (иесі кәсіпкер [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]]).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1959955/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%9A%D0%91%D0%A2%D0%A3%202023.pdf Аудиторский отчет за 2023 год]</ref> 2025 жылы жоғары оқу орны бірнеше ай бойы "Қайтарылған активтерді басқару компаниясы" ЖШС басқаруында болды.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/28429?WebReportPluginId=1dc804c7-71c0-4007-be82-9dd4bc75ccab&WebReportId=21682&WebReportPart=spreadsheet&OptionName=WebReports Акционерное Общество "Казахстанско-Британский Технический Университет"]</ref> # "[[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]]" АҚ — 2018 жылға дейін 100% акциясы мемлекетке тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Қазақ инновациялық университеті" ЖШС ("Оңтүстік" қаржы сауда-өнеркәсіп корпорациясы" ЖШС құрамына кіреді, иесі кәсіпкер [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Серікжан Сейітжанов]], оның жұбайы мен балалары).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1920467/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%9E%20%D0%AE%D0%9A%D0%9C%D0%90.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240924000049/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1920467/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%9E%20%D0%AE%D0%9A%D0%9C%D0%90.pdf |date=2024-09-24 }}</ref> # "Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті" АҚ — 2015 жылға дейін 100% акциясы мемлекетке тиесілі болды. 2021 жылы бас лицензиясынан айырылды. 2017 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері "Сана" медициналық орталығы" ЖШС болды.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1394720/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf Аудиторский отчет за 2016 год]</ref> # "ВШОЗ" Қазақстандық медицина университеті" ЖШС — 2015 жылға дейін 100% үлесі мемлекетке тиесілі болды. # "[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]]" АҚ — 2009 жылы құрылған кезде 50% акциясы, 2015 жылға дейін 33% акциясы [[Зерде (холдинг)|"Зерде"]] ұлттық холдингіне тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "NNEF" қоғамдық қоры (85%), "[[Қазақтелеком]]ның" бұрынғы басшысы [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеевтің]] жұбайы Мадина Бектұрғанова (10%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1970606/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%202023%20%D0%9C%D0%A3%D0%98%D0%A2%20(%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923195654/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1970606/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%202023%20%D0%9C%D0%A3%D0%98%D0%A2%20(%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # [[КИМЭП|"КИМЭП Университеті"]] КеАҚ — 2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша акционерлері: ЖОО басшысы [[Чан Йан Бэнг]] (60%), Қазақстан Үкіметі (40%).<ref>[https://ulysmedia.kz/analitika/19778-chto-skryvaet-kimep-skolko-stoit-obuchenie-kuda-idiot-pribyl-i-pochemu-on-ischez-iz-spiska-privatizatsii/ Что скрывает КИМЭП: сколько стоит обучение, куда идёт прибыль и почему он исчез из списка приватизации]</ref> # [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|"М.С. Нәрікбаев атындағы КАЗГЮУ университеті"]] АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2021 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: бұрынғы бас прокурор, жоғарғы сот төрағасы және ЖОО басшысы [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаевтың]] балалары (60,5%; оның ішінде қазіргі ЖОО басшысы Талғат Нәрікбаев 38%), "Павлодар Білім" ЖШС (35%; иесі Талғат Нәрікбаев).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971990/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80.%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923232639/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971990/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80.%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # [[Жезқазған университеті|"Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті"]] АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша акционерлері: "Білім бұлағы" ЖШС (65%), ЖОО басшысының ұлы Айдар Арғын (35%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971327/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Аудиторский отчет за 2023 год]</ref> # "[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "Айтек-ITEC" ЖШС (80%; иесі ЖОО басшысының қызы), "IBCC" ЖШС (17,5%; иесі ЖОО басшысы мен оның қызы, ЖОО проректоры, басқарма басшылары, ЖОО профессоры Құсайын Рысалды).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1963969/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923221513/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1963969/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2020 жылы [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] мен Қазақ-Америка университеті біртұтас Халықаралық білім беру корпорациясына біріктірілді. 2024 жылғы дерек бойынша корпорация иесі — "Verum Holding Ltd." жеке компаниясы (иесі бұрынғы ЖОО басшысы [[Әмірлан Айдарбекұлы Құсайынов|Әмірлан Құсайыновтың]] ұлы Айғазы Құсайынов). # "[[Қазақ спорт және туризм академиясы]]" КеАҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2015 жылы мемлекет меншігінде қалған 20% акциясы жеке меншікке өтті. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: ЖОО басшысы [[Қайрат Хайроллаұлы 3акария|Қайрат Закирьянов]] (30%), "Жарыс-СТ" ЖШС (29%; иесі Қайрат Закирьянов), "Aktau Industries Service" ЖШС (20%; иесі кәсіпкер Серік Уәлиевтің қызы), "Матай-KZ" ЖШС (19%; иесі Қайрат Закирьянов).<ref>[https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1941169/2023%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%91%D0%91.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923231642/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1941169/2023%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%91%D0%91.pd |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Нархоз университеті]]" КеАҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — кәсіпкер [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]].<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1972310/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BD%D0%B0%2031.12.2023%20%D0%B3..pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)]</ref> # "[[Алматы технологиялық университеті]]" АҚ — 1999 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Ертам" ЖШС (иесі ЖОО басшысы, оның жұбайы мен ұлы).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1940507/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%202023.PDF Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)]</ref> # "[[Алматы энергетика және байланыс университеті|Ғ. Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті]]" КеАҚ — 1997 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 34% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "NNEF" қоғамдық қоры (34%), ағайынды кәсіпкер Александр (30%) және Эдгар Салдузилер (28%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1964447/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%A2%D0%9E%D0%9E%20%D0%90%D0%B9%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%202023%D0%B3_compressed.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923220134/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1964447/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%A2%D0%9E%D0%9E%20%D0%90%D0%B9%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%202023%D0%B3_compressed.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> == Ерекше мәртебесі бар жоғары оқу орындары == Жоғары білім беру саласында зор үлес қосқан оқу орындарына Президент Жарлығына сәйкес ерекше мәртебе беріледі. Президентке жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беруді Үкімет ұсынады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000066 Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ерекше мәртебесі туралы ережені бекіту туралы]</ref> # Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (2001) # Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (2001) # Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті (2001) # Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (2001) # С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (2001) # Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (2001) # Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы (2001) # Қазақ ұлттық өнер университеті (2001) # Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (2003) # Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы (2006) # Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы (2015) # Жоғары Сот Кеңесі жанындағы Сот төрелігі академиясы (2016) # Қазақ ұлттық хореография академиясы (2016) # Ұлттық қорғаныс университеті (2018) # Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті (2018) # Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті (2020)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U010000648_ Жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беру туралы]</ref> === Зерттеу университеттері === Зерттеу университеттері Үкімет бекіткен 5 жылға арналған даму бағдарламасын іске асырады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_ Білім туралы заң]</ref> # Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (2014) # Назарбаев университеті (2015) # С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (2019) # Қарағанды медицина университеті (2019) # Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті (2020) # С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті (2020) # Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (2022) # Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (2022) # М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті (2023) # Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті (2024) == Бұрынғы жоғары оқу орындары == === Біріктірілген мемлекеттік ЖОО-лар === # Қаржы академиясы (Астана, 2021 жылы Еуразия ұлттық университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000734 "Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті" коммерциялық емес акционерлік қоғамын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # [[Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты|Ө. Сұлтанғазин атындағы Қостанай мемлекеттік педагогикалық университеті]] (Қостанай, 2019 жылы Қостанай өңірлік университетіне қосылды) # [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]] (Тараз, 2019 жылы Тараз өңірлік университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1900000752 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі жоғары оқу орындарының кейбір мәселелері туралы]</ref> # [[Қаржы полициясы академиясы]] (Қосшы, 2015 жылы Құқық қорғау органдары академиясына қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1500000433 "Қаржы полициясы академиясы" мемлекеттік мекемесін тарату туралы]</ref> # Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институты (Ақтөбе, 2013 жылы Ақтөбе өңірлік университетіне қосылды) # [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]] (Семей, 2013 жылы Шәкәрім университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1300000529 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің жекелеген республикалық мемлекеттік ұйымдарын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # Сыртқы iстер министрлiгiнiң Дипломатиялық академиясы (Алматы, 2000 жылы Еуразия ұлттық университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000001589_ Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия университеті" және Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің "Дипломатиялық академиясы" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорындарын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # Мемлекеттік қаржы институты (Семей, 2000 жылы Семей мемлекеттік университетіне қосылды) # Қостанай ауыл шаруашылығы институты (Қостанай, 2000 жылы Қостанай мемлекеттік университетіне қосылды) # [[Батыс Қазақстан өнер институты|Дәулеткерей атындағы Батыс Қазақстан өнер институты]] (Орал, 2000 жылы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетіне қосылды) # Қазақ мемлекеттік көркемсурет академиясы (Алматы, 2000 жылы Жүргенов академиясына қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000000236_ Қазақстан Республикасында білім мен ғылымды интеграциялау жөніндегі кейбір шаралар туралы]</ref> === Лицензиясынан айырылған және жабылған жекеменшік ЖОО-лар === # Қазақ-орыс халықаралық университеті (Ақтөбе, 2025)<ref>[https://qazaqstan.tv/news/210753/ Ақтөбедегі қазақ-орыс университеті жабылады]</ref> # [[Атырау инженерлік-гуманитарлық институты]] (Атырау, 2022) # [[Шет тілдер және іскерлік карьера университеті]] (Алматы, 2021)<ref>[https://egemen.kz/article/290227-qazaqstanda-taghy-bir-dgoghary-oqu-orny-litsenziyasynan-ayyryldy Қазақстанда тағы бір жоғары оқу орны лицензиясынан айырылды]</ref> # «Орда» университеті (Шымкент, 2021) — Сол жылы «Мирас» университетімен бірікті<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/227767 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕКІ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРНЫ БАС ЛИЦЕНЗИЯСЫНАН АЙЫРЫЛДЫ]</ref> # «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институты (Қызылорда, 2021)<ref>[https://egemen.kz/article/284248-elimizdegi-taghy-bir-dgoghary-oqu-orny-litsenziyasynan-ayyryldy Еліміздегі тағы бір жоғары оқу орны лицензиясынан айырылды]</ref> # Орталық Азия университеті (Алматы, 2021)<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/ush-zhoo-akkreditteu-turaly-kualikterinen-ajyryldy Үш ЖОО аккредиттеу туралы куәліктерінен айырылды]</ref> # Ақтау гуманитарлық-техникалық университеті (Ақтау, 2021) # «Астана» университеті (Астана, 2021) # [[Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институты|Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті]] (Алматы, 2021)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazak-meditsinalyik-uzdksz-blm-beru-universitet-kyizmetn-324339/ Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті қызметін тоқтатты]</ref> # Аймақтық әлеуметтік-инновациялық университеті (Шымкент, 2020)<ref>[https://qazaqstan.tv/news/122607/ Шымкент аймақтық әлеуметтік-инновациялық университеті жабылды]</ref> # Балқаш гуманитарлық-техникалық институты (Балқаш) # Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы (Алматы) # Қазақ инженерлік, қаржы-банк академиясы (Алматы) # «Алматы» университеті (Алматы) # «УНАТ» жоғары оқу орны (Алматы) # Экономика және құқық академиясы (Алматы) # «Парасат» Қазақстан көпбейінді институты (Алматы) # Экономика және басқару академиясы - Еуразия нарық институты (Алматы) # Қазақ инженерлік-техникалық академиясы (Астана) # «Көкше» академиясы (Көкшетау) # Ө.А. Жолдасбеков атындағы Экономика және құқық академиясы (Талдықорған) # Қазақ инновациялық университеті (Семей) # Жамбыл гуманитарлық-техникалық университеті (Тараз) # Тараз техникалық институты (Тараз) == Ескертпелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан оқу орындары}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Елдер бойынша жоғары оқу орындарының тізімдері]] 5ok822i0g095klyjiuv9el647sxs8w7 3616492 3616486 2026-06-12T13:44:15Z Kaiyr 3134 /* Университеттер */ 3616492 wikitext text/x-wiki Алғашқы қазақстандық жоғары оқу орны 1928 жылы Алматы қаласында «Қазақ мемлекеттік университеті» деген атаумен құрылған. 1930 жылы ол Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтына айналды (қазір [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы ҚазҰПУ]]). 1934 жылы Қазақ мемлекеттік университеті қайта құрылды (қазір [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]]). 2024-2025 оқу жылының басындағы ресми дерек бойынша [[Қазақстан|республика аумағында]] 113 жоғары оқу орны жұмыс істейді, оның 64-сі (56,6%-ы) жеке меншікте болса, 48-і (42,5%-ы) мемлекет және 1-еуі (0,9%-ы) шетел меншігінде.<ref>{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/api/iblock/element/196781/file/kk/|title=Қазақстан Республикасындағы жоғары білім (2024-2025 оқу жылының басына)|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық статистика бюросы]]|date=2024-12-25}}</ref> Жоғары оқу орындарының ішінде 11 ұлттық жоғары оқу орны (университет, академия, консерватория), 78 университет, 14 академия, 10 институт бар. == ''Мемлекеттік'' жоғары оқу орындары == === ''Дербес'' жоғары оқу орны === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:05%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Дербес мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Назарбаев Университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2010 | style="text-align:center;" |2011 | дербес білім беру ұйымы || <small>Президент: профессор</small> <br /> Ахмад Вакар <br /><small>Провост: доктор</small> <br />Илесанми Адесида | 7 089 (2024)<ref>https://nu.edu.kz/wp-content/uploads/2025/12/nu_annual_report_rus-1.pdf</ref>|| {{URL|https://nu.edu.kz/}} |} === ''Халықаралық'' жоғары оқу орны === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:20%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Халықаралық мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | style="text-align:center;" |1991 | style="text-align:center;" |1992 | мекеме | <small>Ректор: экономика ғылымдарының кандидаты</small> <br />Темірбекова Жанар Амангелдіқызы |10 986 (2025–2026)<ref>https://ayu.edu.kz/birimler/kz/0-ahmet-yesevi-universitesi/akademik-veriler</ref> |{{URL|https://ayu.edu.kz/}} |- | | | style="text-align: center;" | | style="text-align: center;" | | | | | |} === ''Ұлттық'' жоғары оқу орындары === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | {{comment|Ұлттық мәртебе}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:21%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" class="unsortable" | Сайты |- | [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1934 | style="text-align:center;" |1993 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: филология ғылымдарының докторы</small> <br />[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы]]}} |28 000+<ref>https://farabi.university/storage/files/348179768168d661ad26f45314043324_Booklet%20KazNU%202025.pdf</ref> |{{URL|https://farabi.university/}} |- | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1934 | style="text-align:center;" |1994 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Бегентаев Мейрам Мұхаметрақымұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: экономика ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Мейрам Мұхаметрақымұлы Бегентаев|Бегентаев Мейрам Мұхаметрақымұлы]]}} | 12 670<ref>https://satbayev.university/kk/news/kanysh-satbaevtyn-125-zhyldygy-men-satbaev-universitetinin-90-zhyldyk-mereytoyy-zhylynda-rektor-atkarylgan-zhumystar-turaly-esep-berdi</ref>|| {{URL|https://satbayev.university/}} |- | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1928 | style="text-align:center;" |2003 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Тілеп Болат Анапияұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: саяси ғылымдар кандидаты</small> <br /> [[Болат Әнапияұлы Тілепов|Тілеп Болат Анапияұлы]]}} | 16 710<ref>https://www.topuniversities.com/universities/abai-kazakh-national-pedagogical-university-abai-university</ref>|| {{URL|https://abaiuniversity.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Шоранов Марат Едігеұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: медицина ғылымдарының кандидаты</small> <br /> Шоранов Марат Едігеұлы}} | 15 814<ref>https://www.nur.kz/society/2053265-studentotsentrichnost-i-innovatsii-v-meditsine-itogi-goda-podveli-v-kaznmu/</ref>|| {{URL|https://kaznmu.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1929 (АЗМИ)<br />1930 (ҚазАШИ) | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Ақылбек Қажығұлұлы Күрішбаев|Күрішбаев Ақылбек Қажығұлұлы]]}} |6 545<ref>https://www.topuniversities.com/universities/kazakh-national-agrarian-research-university-kaznaru</ref> | {{URL|https://www.kaznaru.edu.kz/}} |- |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[[Алматы]] |style="text-align:center;" |1944 | style="text-align:center;" |2019 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort||<small>Басқарма төрағасы - ректор: филология ғылымдарының кандидаты</small> <br /> Кәрімова Бейбіткүл Сәрсемханқызы}} | 9 805<ref>https://univision.kz/kk/univ/42-kazak-ulttyk-kyzdar-pedagogikalyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://qyzpu.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1978 | style="text-align:center;" |2001 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Жүдебаев Арман Әділханұлы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br />Жүдебаев Арман Әділханұлы}} |1 550<ref>https://univision.kz/kk/univ/40-t-k-zhyrgenov-at-kazak-ulttyk-oner-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://kaznai.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1944 | style="text-align:center;" |2001 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Тасбергенова Гауһар Қошқарбекқызы|<small>Ректор: PhD докторы</small> <br /> Тасбергенова Гауһар Қошқарбекқызы}} |868<ref>https://univision.kz/kk/univ/39-kurmanfazy-atyndafy-kazak-ulttyk-konservatoriyasy/</ref> | {{URL|https://www.conservatoire.edu.kz/}} |- | [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1996 | style="text-align:center;" |2001 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort|Сыдықов Ерлан Бәтташұлы|<small>Басқарма төрағасы - ректор: тарих ғылымдарының докторы</small> <br /> [[Ерлан Бәтташұлы Сыдықов|Сыдықов Ерлан Бәтташұлы]]}} |20 350<ref>https://univision.kz/kk/univ/23-l-n-gumilev-atyndafy-euraziya-ulttyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://enu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық өнер университеті|К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1998 | style="text-align:center;" |1998 | республикалық мемлекеттік мекеме || {{sort|Ахмедьяров Ғалым Алғиұлы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br /> Ахмедьяров Ғалым Алғиұлы}} | 1 574<ref>https://univision.kz/kk/univ/49-kazak-ulttyk-oner-universiteti/</ref>|| {{URL|https://kaznui.edu.kz/}} |- | [[Қазақ ұлттық хореография академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2015 | style="text-align:center;" |2015 | шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорын || {{sort|Нүсіпжанова Бибігүл Нұрғалиқызы|<small>Ректор: Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері</small> <br /> [[Бибігүл Нұрғалиқызы Нүсіпжанова|Нүсіпжанова Бибігүл Нұрғалиқызы]]}} |142<ref>https://univision.kz/kk/univ/38-kazak-ulttyk-horeografiya-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://balletacademy.edu.kz}} |- | [[Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті]] | [[Тараз]] | style="text-align:center;" |2024 | style="text-align:center;" |2024 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || {{sort||<small>Басқарма төрағасы - ректор: PhD докторы</small> <br /> Түсіпова Кәмшат Маратқызы}} | 1 538<ref>https://univision.kz/kk/univ/125-halykaralyk-kolik-zhane-gumanitarlyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://kaznuvhi.edu.kz/}} |- | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1938 | style="text-align:center;" |2025 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор: заң ғылымдарының докторы</small> <br />[[Нұрлан Орынбасарұлы Дулатбеков|Дулатбеков Нұрлан Орынбасарұлы]] |13 360<ref>https://statbase.ru/data/karaganda-buketov-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://buketov.edu.kz/}} |} === ''Аймақтардағы мемлекеттік'' жоғары оқу орындары === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] | [[Ақтау]] | style="text-align:center;" |1976 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />Ахметов Берік Бақытжанұлы |5 761<ref>https://univision.kz/kk/univ/71-sh-esenov-atyndafy-kaspiy-memlekettik-tehnologiyalar-zhane-inzhiniring-universiteti/</ref> |{{URL|https://yu.edu.kz/}} |- | [[Ақтөбе өңірлік университеті|Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1935 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қарабасова Лаура Чапайқызы |14 225<ref>https://statbase.ru/data/k-zhubanov-aktobe-regional-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|http://zhubanov.edu.kz/}} |- | [[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті|М. Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1957 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қалиев Әсет Әскерұлы |6 549<ref>https://univision.kz/kk/univ/30-marat-ospanov-atyndafy-batys-kazakstan-meditsina-universiteti/</ref> |{{URL|https://zkmu.edu.kz/}} |- |[[Азаматтық авиация академиясы]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1995 | акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Мәмеков Дәулет Әбірбекұлы |1 840<ref>https://statbase.ru/data/civil-aviation-academy-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://caa.edu.kz/}} |- | [[Арқалық педагогикалық университеті|Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық университеті]] | [[Арқалық (қала)|Арқалық]] | style="text-align:center;" |1972 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />''бос орын'' |2 534<ref>https://iaar.agency/storage/photos/shares/prog_accreditation_files/ARPI_280423/Report_2etap_4.pdf</ref> |{{URL|https://api.edu.kz/}} |- | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті|С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1957 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Тіреуов Қанат Маратұлы |10 851<ref>https://kazatu.edu.kz/en/ </ref> |{{URL|https://kazatu.edu.kz/}} |- | [[Астана медицина университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1964 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Надыров Камалжан Талғатұлы |7 000+<ref>https://timesofcollege.com/abroad/astana-medical-university-206654</ref> |{{URL|https://amu.edu.kz/}} |- | [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]] | [[Атырау]] | style="text-align:center;" |1950 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />[[Саламат Нұрмұханұлы Идрисов|Идрисов Саламат Нұрмұханұлы]] |8 055<ref>https://pricom.kz/obrazovanie/au-imeni-h-dosmuhamedova-itogi-deyatelnosti-i-zadachi-na-perspektivu.html</ref> |{{URL|https://asu.edu.kz/}} |- | [[Атырау мұнай және газ университеті|С. Өтебаев атындағы Атырау мұнай және газ университеті]] | [[Атырау]] | style="text-align:center;" |1980 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Шакуликова Гүлзада Тәңірбергенқызы |8 055 (2025)<ref>https://pricom.kz/obrazovanie/au-imeni-h-dosmuhamedova-itogi-deyatelnosti-i-zadachi-na-perspektivu.html</ref> |{{URL|https://aogu.edu.kz/}} |- | [[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университетi]] | [[Көкшетау]] | style="text-align:center;" |1962 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сырлыбаев Марат Қадырұлы |7 384<ref>https://statbase.ru/data/kokshetau-state-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://shokan.edu.kz/}} |- | [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Ә. Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1953 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сағынтаева Сәуле Саветқызы |9 202<ref>https://www.kstu.kz/wp-content/uploads/2025/11/Godovoj-otchet-KarTU-za-2024_eng.pdf</ref> |{{URL|https://www.kstu.kz/}} |- | [[Қарағанды медицина университеті]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1950 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Тұрмұхамбетова Анар Ақылбекқызы |9 095<ref>https://qmu.edu.kz/en/</ref> |{{URL|https://qmu.edu.kz/}} |- | [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті|А. Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] | [[Қостанай]] | style="text-align:center;" |1939 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Қуанышбаев Сейітбек Бекенұлы |9 000<ref>https://ksu.edu.kz/ru/newslist/all-news/kru-itogi-raduyut-plany-vpechatlyayut/</ref> |{{URL|https://ksu.edu.kz/}} |- | [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] | [[Қызылорда]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Байқадамов Наурызбай Сейтқалиұлы |11 600<ref>https://www.topuniversities.com/universities/korkyt-ata-kyzylorda-university</ref> |{{URL|https://korkyt.edu.kz/}} |- | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | [[Орал]] | style="text-align:center;" |1932 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Серғалиев Нұрлан Хабибуллаұлы |4 981<ref>https://univision.kz/kk/univ/31-mahambet-otemisov-atyndafy-batys-kazakstan-universiteti/</ref> |{{URL|https://wku.edu.kz/}} |- | [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] | [[Орал]] | style="text-align:center;" |1963 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Наметов Асқар Мырзахметұлы |9 000<ref>https://univision.kz/kk/univ/29-zhangir-han-atyndafy-batys-kazakstan-agrarlyk-tehnikalyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://wkau.edu.kz/}} |- | [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті|С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] | [[Өскемен]] | style="text-align:center;" |1952 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Төлеген Мұхтар Әділбекұлы |7 339<ref>https://statbase.ru/data/sarsen-amanzholov-east-kazakhstan-university-kazakhstan-number-of-students-by-university/</ref> |{{URL|https://vku.edu.kz/}} |- | [[Дәулет Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті|Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті]] | [[Өскемен]] | style="text-align:center;" |1958 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Рахметуллина Сәуле Жәдігерқызы |3 699<ref>https://univision.kz/kk/univ/15-daulet-serikbaev-atyndafy-shyfys-kazakstan-tehnikalyk-universiteti/</ref> |{{URL|https://www.ektu.kz/}} |- | [[Торайғыров университеті]] | [[Павлодар]] | style="text-align:center;" |1960 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Медетов Нұрлан Әмірұлы |8 906<ref>https://tou.edu.kz/ru/2011-09-15-10-55-55?id=2857</ref> |{{URL|https://tou.edu.kz/}} |- | [[Павлодар педагогикалық университеті|Ә. Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті]] | [[Павлодар]] | style="text-align:center;" |1962 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Әмірбекұлы Ержан |4 000<ref>https://ppu.edu.kz/doc/2025/august/putev_2025-rus.pdf</ref> |{{URL|https://ppu.edu.kz/}} |- | [[Солтүстік Қазақстан университеті|М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университеті]] | [[Петропавл]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Исақаев Ербол Маратұлы |6 868<ref>https://www.topuniversities.com/universities/manash-kozybayev-north-kazakhstan-university</ref> |{{URL|https://ku.edu.kz/}} |- | [[Рудный индустриялық университеті]] | [[Рудный]] | style="text-align:center;" |1977 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Сапарходжаев Нұрбек Пажарбекұлы |940<ref>https://univision.kz/kk/univ/90-rudnyy-industrialdyk-instituty/</ref> |{{URL|https://www.rii.edu.kz/}} |- | [[Шәкәрім университеті]] | [[Семей]] | style="text-align:center;" |1934 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Орынбеков Думан Рымғалиұлы |6 965<ref>https://www.topuniversities.com/universities/shakarim-university-city-semey-kazakhstan</ref> |{{URL|https://shakarim.edu.kz/}} |- | [[Семей медицина университеті]] | [[Семей]] | style="text-align:center;" |1953 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Дюсупов Алтай Ахметқалиұлы |7 200<ref>https://padmavathioverseas.com/mbbs-in-kazakhstan/ </ref> |{{URL|https://smu.edu.kz/}} |- | [[Жетісу университеті|І. Жансүгіров атындағы Жетісу университеті]] | [[Талдықорған]] | style="text-align:center;" |1972 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Бөрібаев Ермек Әбілтайұлы |5 646<ref>https://zhetysu.edu.kz/about-zhetysu-university-named-after-ilyas-zhansugurov/</ref> |{{URL|https://zhetysu.edu.kz/}} |- | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | [[Тараз]] | style="text-align:center;" |1958 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />[[Ләззат Қалымбекқызы Еркінбаева|Еркінбаева Ләззат Қалымбекқызы]] |11 391<ref>https://dulaty.edu.kz/images/document/DU%20sandar/univer_cifr_rus_13.11.25.pdf</ref> |{{URL|https://dulaty.kz/}} |- | [[Қарағанды индустриялық университеті]] | [[Теміртау]] | style="text-align:center;" |1963 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Жәутіков Бахыт Ахатұлы |2 400<ref>https://backend.deqar.eu/reports/IAAR/176510_20220831_0630_Report_2.pdf</ref> |{{URL|https://tttu.edu.kz/}} |- | [[Халықаралық туризм және меймандостық университеті]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | style="text-align:center;" |2019 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Шоқпаров Әлібек Жұмабекұлы | 2 257<ref>https://univision.kz/kk/univ/121-halykaralyk-turizm-zhane-meymandostyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://iuth.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан университеті|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті]] | [[Шымкент]] | style="text-align:center;" |1943 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Ахмед-Заки Дархан Жұмақанұлы |27 641<ref>https://auezov.edu.kz/sm/eng</ref> |{{URL|https://auezov.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті|Ө. Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | [[Шымкент]] | style="text-align:center;" |1937 | коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Нұртаев Әлібек Нұрбайұлы |8 228<ref>https://zhanibekov.edu.kz/</ref> |{{URL|https://zhanibekov.edu.kz/}} |} == ''Мемлекеттік органдардың'' жоғары оқу орындары == {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:05%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Басқарушы орган ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы|ҚР Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1994 | <small>Ректор:</small> <br /> Жолманов Азамат Сағатұлы || [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]] | || {{URL|https://www.apa.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі#Сот төрелігі академиясы|ҚР Жоғары Сот Кеңесінің жанындағы Сот төрелігі академиясы]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2001-2005, 2016 | <small>Ректор:</small> <br /> Мусин Қанат Қалқаманұлы || [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесі]] | 101|| {{URL|https://sta.edu.kz/}} |- | ҚР Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы | [[Қосшы]] | style="text-align:center;" |2015 | {{sort|Сексембаев Марат Исламханұлы|<small>Ректор: 3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі</small> <br />Әбдіров Нұрғалым Мәжитұлы}} |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]] |121 |{{URL|https://academy-gp.kz/}} |- | "AML ACADEMY" Қаржылық мониторинг академиясы | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2023 | <small>Ректор:</small> <br /> Мерзадинов Ерғали Серікбайұлы || [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг агенттігі]] | || {{URL|https://www.amlacademy.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Академиясы|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1974 | {{sort|Мұқашев Ахат Ғаббасұлы|<small>Бастық: ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры</small> <br /> Мұқашев Ахат Ғаббасұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |600-800 |— |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік әскери институты|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара академиясы]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | <small>Бастық: генерал-майор</small> <br />Поливанов Павел Константинович |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | |— |- | ҚР Төтенше жағдайлар министрлігінің М. Ғабдуллин атындағы Азаматтық қорғау академиясы | [[Көкшетау]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Әлібеков Ерлан Әлібекұлы|<small>Бастық: азаматтық қорғау полковнигі</small> <br />Әлібеков Ерлан Әлібекұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] | |{{URL|http://agz.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Академиясы|ҚР Ұлттық ұланының академиясы]] | [[Петропавл]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Тоқышев Артур Қалиақпарұлы|<small>Бастық: полковник</small> <br />Тоқышев Артур Қалиақпарұлы}} |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы|Ұлттық ұланның Бас қолбасшылығы]] | |{{URL|https://www.ang.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің Ш. Қабылбаев атындағы Қостанай академиясы | [[Қостанай]] | style="text-align:center;" |1971 | {{sort|Дәрменов Ақынқали Дәуітбайұлы|<small>Бастық: полиция генерал-майоры</small> <br /> [[Ақынқали Дәуітбайұлы Дәрменов|Дәрменов Ақынқали Дәуітбайұлы]]}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://qpa.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің М. Есболатов атындағы Алматы академиясы | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |1956 | {{sort|Қобландин Қалижан Жеңісбекұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі </small> <br /> Қобландин Қалижан Жеңісбекұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://alpolac.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы|ҚР Ішкі істер министрлігінің Б. Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы]] | [[Қарағанды]] | style="text-align:center;" |1969 | {{sort|Биекенов Нұрлан Амангелдіұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі </small> <br /> Биекенов Нұрлан Амангелдіұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://kpa.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің М. Бөкенбаев атындағы Ақтөбе заң институты | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1996 | {{sort|Мұхаметқалиев Нұркен Жанболатұлы|<small>Бастық: полиция полковнигі</small> <br /> Мұхаметқалиев Нұркен Жанболатұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | |{{URL|https://auimvd.edu.kz/}} |- | ҚР Ішкі істер министрлігінің басқару академиясы | [[Астана]] | style="text-align:center;" |2024 | {{sort|Жолдасов Ораз Жолдасұлы|<small>Бастық:</small> <br /> Жолдасов Ораз Жолдасұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] | | {{URL|https://aumvd.citorleu.kz/}} |- | [[Ұлттық қорғаныс университеті|ҚР Қорғаныс министрлігінің Ұлттық қорғаныс университеті]] | [[Астана]] | style="text-align:center;" |1997 | {{sort|Әбжанов Бауыржан Садықұлы|<small>Бастық: генерал-майор</small> <br />Әбжанов Бауыржан Садықұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://nuo.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |2001 | {{sort|Кабаков Нұртас Дәулетұлы|<small>Бастық: генерал-майор</small> <br /> Қабақов Нұртас Дәулетұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://www.viires.edu.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштерінің әскери институты]] | [[Ақтөбе]] | style="text-align:center;" |1974 | {{sort|Еспағанбетов Тимур Төлегенұлы|<small>Бастық: полковник</small> <br /> Еспағанбетов Тимур Төлегенұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | |{{URL|https://visvo.edu.kz/}} |- | ҚР Қорғаныс министрлігінің [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|С. Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" | 1970 | {{sort|Ибатулин Бауыржан Шарифулаұлы|<small>Бастық: генерал-майор </small> <br /> Ибатулин Бауыржан Шарифулаұлы}} |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] | | — |} == ''Жекеменшік'' жоғары оқу орындары == === Университеттер === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:05%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] | [[Алматы]] | style="text-align:center;" |2009 | акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы - ректор:</small> <br />Исахов Асылбек Абдиашимұлы |4 000-4 500<ref>https://iitu.edu.kz/ru/articles/about-university/</ref> |{{URL|https://iitu.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2001 || акционерлік қоғам || <small>Ректор (басқарма төрағасы):</small> <br />Ғабдуллин Маратбек Төлебергенұлы | 7 746<ref>https://kbtu.edu.kz/ru/</ref>|| {{URL|https://kbtu.edu.kz/}} |- | [[Нұр-Мүбарак Египет ислам мәдениеті университеті|«Нұр-Мүбарак» Египет ислам мәдениеті университеті]]{{efn|Құрылтайшысы — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]].}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1993 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Ахмед Хусейн Мухаммад Ибраһим | 1 847<ref>https://univision.kz/kk/univ/25-nur-mybarak-egipet-islam-madenieti-universiteti/</ref>|| {{URL|https://www.nmu.edu.kz/}} |- | [[Алматы энергетика және байланыс университеті|Ғ. Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1975 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br />Нығыметов Ғани Сақтағанұлы | 6 182<ref>https://univision.kz/kk/univ/9-fumarbek-daukeev-atyndafy-almaty-energetika-zhane-baylanys-universiteti/</ref>|| {{URL|https://aues.edu.kz/}} |- | [[КИМЭП|КИМЭП университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Чан Йан Бэнг]] <br /><small>Провост, бірінші проректор:</small> <br />Тимоти Льюис Барнетт | 3 746<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/KIMEP_University</ref>|| {{URL|https://www.kimep.kz/}} |- | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1941 || акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br />[[Сәлима Сағиқызы Құнанбаева|Құнанбаева Сәлима Сағиқызы]] | 6 866<ref>https://etalapker.kz/ru/universities/1255991?gopId=1256066</ref>|| {{URL|https://www.ablaikhan.kz/}} |- | [[Тұран (университет)|«Тұран» университеті]]{{efn|Құрылтайшылары — университет басшысы және «Тұран» білім беру корпорациясы президенті Рахман Алшанов пен оның ұлы, «Тұран» корпорациясының бірінші вице-президенті Қуаныш Тазабеков, «Тұран-Астана» университетінің бұрынғы ректоры және «Тұран» корпорациясының вице-президенті Орақ Әлиев}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Алшанов Рахман Алшанұлы | || {{URL|https://turan.edu.kz/}} |- |[[ALT Университеті|М. Тынышбаев атындағы ALT университеті]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1931 | акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Жармағамбетова Меруерт Советқызы | |{{URL|https://alt.edu.kz/}} |- | [[Нархоз университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1963 || коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент, басқарма төрағасы:</small> <br />Қожахмет Қанат Темірғалыұлы <br /><small>Провост:</small> <br />Шоланов Ерлан Нұрлыбекұлы | || {{URL|https://narxoz.edu.kz/}} |- | [[Алматы технологиялық университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1957 || акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Құралбек Сәдібайұлы Құлажанов|Құлажанов Құралбек Сәдібайұлы]] <br /><small>Ректор:</small> <br />Құлажанов Талғат Құралбекұлы | || {{URL|https://atu.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Неміс университеті]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1999 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />Волрад Роммель <br /><small>Ректор:</small> <br />Әжібаева Әсел Әуезқызы | || {{URL|https://dku.kz/}} |- | [[Халықаралық бизнес университеті|К. Сағадиев атындағы Халықаралық бизнес университеті]] (UIB){{efn|Құрылтайшылары — «NNEF» қоғамдық қорының директоры Светлана Мырзабекова, бұрынғы білім және ғылым министрі [[Ерлан Кенжеғалиұлы Сағадиев|Ерлан Сағадиевтің]] жақын туыстары}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Махметова Анар Мұсақызы | | {{URL|https://uib.edu.kz/}} |- | Қонаев Университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1993 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Жалаири Өмірәлі Шакарапұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Өмірәлі Жәзира Өмірәліқызы | || {{URL|https://vuzkunaeva.kz/}} |- | Еуразия технологиялық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1948 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Сүлейменов Ербол Зинаддинұлы | || {{URL|https://etu.edu.kz/}} |- | [[Каспий қоғамдық университеті]] (Caspian University){{efn|Құрылтайшысы — ақын, психолог, продюсер [[Карина Сәрсенова]] (белгілі кәсіпкер [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Рашит Сәрсеновтің]] қызы).}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Нүсенов Жолдасбек Мүсілімұлы | || {{URL|https://cu.edu.kz/}} |- | [[Халықаралық инженерлік-технологиялық университеті]]|| [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2001 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Сәрсенбекова Гүлнәр Әлібекқызы | | {{URL|https://metu.edu.kz/}} |- | Халықаралық көліктік-гуманитарлық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2000 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Омаров Амангелді Жұмағалиұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Тұрдалиев Әуезхан Тұрдалыұлы | | {{URL|https://mtgu.edu.kz/}} |- | Алматы гуманитарлық-экономикалық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1997 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Корвяков Валерий Анатольевич | || {{URL|https://ageu.edu.kz/}} |- | Қазақстан-Ресей медициналық университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1992 || мемлекеттік емес білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Жайнақбаев Нұрлан Темірбекұлы | || {{URL|https://krmu.edu.kz/}} |- | [[Алматы Менеджмент Университеті|Алматы менеджмент университеті]] (AlmaU){{efn|Құрылтайшылары — университет басшысы Асылбек Қожахметовтің жақын туыстары, кәсіпкер Абылайхан Саматдин, ғалым және кәсіпкер Мірғали Қонаевтың ұлы}} || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1988 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />Қожахметов Асылбек Базарбайұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Болдыбаев Тимур Керімбекұлы | || {{URL|https://almau.edu.kz/}} |- | «ҚДЖСМ» Қазақстандық медицина университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1997|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Әуезова Ардақ Мұханбетжанқызы | || {{URL|https://ksph.edu.kz/}} |- |[[Қайнар (университет)|Q University]] |[[Алматы]] | style="text-align:center;" |1991 | мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Джанегизова Айсұлу Сабирханқызы | |{{URL|https://q-university.kz/}} |- | Халықаралық білім беру корпорациясы ([[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]], Қазақ-Америка Университеті) || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1980&nbsp;(ҚазБСҚА) <br />1997 (ҚАУ) <br />2007 (ХБК) || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />[[Маргарита Болатқызы Имандосова|Имандосова Маргарита Булатовна]] <br /><small>Провост:</small> <br />Сәбденалиев Бақтияр Асылбайұлы | || {{URL|https://mok.edu.kz/}} |- | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|М.С. Нәрікбаев атындағы КАЗГЮУ университеті]] || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1994|| акционерлік қоғам || <small>Басқарма төрағасы:</small> <br />Нәрікбаев Талғат Мақсұтұлы <small>Провост (ректор):</small> <br />Пен Сергей Геннадьевич | | {{URL|https://mnu.kz/}} |- | Astana IT University{{efn|91% үлесі «NNEF» қоғамдық қорына, 9% үлесі Қазақстан Үкіметіне тиесілі.}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2019|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Хикметов Асқар Құсыпбекұлы | || {{URL|https://astanait.edu.kz/}} |- | Астана халықаралық университеті || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2018 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Ырсалиев Серік Азтайұлы <br /><small>Ректор:</small> <br />Мырзағалиева Анар Базарқызы | || {{URL|https://www.aiu.kz/}} |- | Esil University || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1999 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Таубаев Аяпберген Алданайұлы | || {{URL|https://esil.edu.kz/}} |- | Қ. Құлажанов атындағы Қазақ технология және бизнес университеті{{efn|Жалғыз акционері — [[Алматы технологиялық университеті|«Алматы технологиялық университеті»]] АҚ}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 2003|| акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Байбеков Сейдіқасым Ниязбекұлы | || {{URL|https://kaztbu.edu.kz/}} |- | «Тұран-Астана» Университеті{{efn|Құрылтайшылары — университеттің бұрынғы ректоры және «Тұран» білім беру корпорациясының вице-президенті Орақ Әлиев, Қаржыгерлер қауымдастығының төрағасы Серік Аханов, белгілі саясаткер [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеевтің]] жұбайы Гүлнар Исмурзина, университеттің бұрынғы ректоры Сабыржан Мадеев, «Тұран» корпорациясының бірінші вице-президенті Қуаныш Тазабеков, «Тұран» корпорациясының президенті Рахман Алшанов}} || [[Астана]]|| style="text-align:center;" | 1998 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Жапарова Гүлжамал Әлкенқызы | || {{URL|https://tau-edu.kz/}} |- | Баишев Университеті || [[Ақтөбе]]|| style="text-align:center;" | 1996 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Лыгина Ольга Ивановна | || {{URL|https://bu.edu.kz/}} |- | [[Жезқазған университеті|Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті]] || [[Жезқазған]]|| style="text-align:center;" | 1961|| акционерлік қоғам || <small>Президент-ректор:</small> <br />Тәкішев Әбділмәлік Арғынұлы | || {{URL|https://zhezu.edu.kz/}} |- | А. Мырзахметов атындағы Көкшетау университеті || [[Көкшетау]]|| style="text-align:center;" | 2000|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Елубаев Сағынтай Зекенұлы | || {{URL|https://kuam.edu.kz/}} |- | [[Қарағанды экономика университеті|Қазтұтынуодағы Қарағанды университеті]]{{efn|Құрылтайшысы — ҚР кооперативтік ұйымдарының облыстық (өңірлік) бірлестіктерінің қауымдастығы (Қазтұтынуодағы)}} || [[Қарағанды]]|| style="text-align:center;" | 1966|| жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />[[Ерқара Балқараұлы Аймағамбетов|Аймағанбетов Ерқара Балқараұлы]] | || {{URL|https://keu.kz/}} |- | [[SDU University]]{{efn|Құрылтайшысы — «Білім Орда» Халықаралық қоғамдық қоры.}} || [[Қаскелең]] || style="text-align:center;" | 1996|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Игенбаев Әлімжан Бекежанұлы | || {{URL|https://sdu.edu.kz/}} |- | М. Дулатов атындағы Қостанай инженерлік-экономикалық университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" | 1996 || жеке мекеме || <small>Президент:</small> <br />Мамедов Рихсибай Абдурахманович<br /><small>Ректор:</small> <br />Исмаилов Арман Оразалыұлы | || {{URL|https://kineu.edu.kz/}} |- | Академик З. Алдамжар атындағы Қостанай әлеуметтік-техникалық университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" | 1998 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Алдамжар Бибігүл Зұлқарнайқызы <br /><small>Ректор:</small> <br />Абдуллин Руслан Батыржанұлы | || {{URL|https://kosstu.edu.kz/}} |- | «Болашақ» Қызылорда университеті || [[Қызылорда]] || style="text-align:center;" | 1995 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />[[Бақберген Сәрсенұлы Досманбетов|Досманбетов Бақберген Сәрсенұлы]]<br /><small>Ректор:</small> <br />Досманбетов Динар Бақбергенұлы | | {{URL|https://bolashak-edu.kz/}} |- | Қызылорда ашық университеті || [[Қызылорда]] || style="text-align:center;" | 1998 || білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Бисенов Қылышбай Алдабергенұлы | || {{URL|https://ouk.edu.kz/}} |- | Батыс Қазақстан инновациялық-технологиялық университеті || [[Орал]] || style="text-align:center;" | 2000|| жеке меншік жоғары кәсіби білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Шакешев Бекболат Теміржанұлы | || {{URL|https://wkitu.kz/}} |- | Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университеті || [[Орал]] || style="text-align:center;" | 1998 || мемлекеттік емес білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> <br />[[Ақсерік Сарыұлы Әйтімов|Әйтімов Ақсерік Сарыұлы]]<br /> <small>Ректор:</small> <br />Баяхов Әліби Науханұлы | || {{URL|https://kazuits.edu.kz/}} |- | [[Қазақстан-Американдық еркін университеті|Қазақстан-Америка еркін университеті]] || [[Өскемен]] || style="text-align:center;" | 1994|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> [[Ережеп Әлхайырұлы Мәмбетқазиев|Мәмбетқазиев Ережеп Әлхайырұлы]]<br /><small>Ректор:</small> <br />Мәмбетқазиев Айдар Ережепұлы | || {{URL|https://kafu.edu.kz/}} |- | Инновациялық Еуразия университеті || [[Павлодар]] || style="text-align:center;" | 1991 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Мұсабекова Гүлвира Айдарханқызы | || {{URL|https://ineu.edu.kz/}} |- | Әлихан Бөкейхан университеті || [[Семей]] || style="text-align:center;" | 1998 || білім беру мекемесі || <small>Президент:</small> Құрманбаева Шырын Асылханқызы<br /><small>Ректор:</small> <br />Койчубаев Александр Сергеевич | || {{URL|https://abu.edu.kz/}} |- | Академик Ә. Қуатбеков атындағы Халықтар Достығы университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1999|| мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Қуатбекова Рабиға Әбдімұсақызы | || {{URL|https://udn.edu.kz/}} |- | Ж.А. Тәшенев атындағы университет || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1998 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Президент:</small> <br />Серік Оңалбайұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Байболов Қанат Сейтжанұлы | || {{URL|https://tashenev.edu.kz/}} |- | «Мирас» Университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 1997 || мекеме || <small>Президент:</small> Мырзалиев Мәлік Болатұлы<br /><small>Ректор:</small> <br />Халықберген Нүркен Ғалымұлы | || {{URL|https://miras.edu.kz/}} |- | Орталық Азия Инновациялық Университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 2021|| жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Ажидинов Акмалдин Сапардинович | || {{URL|https://caiu.edu.kz/}} |- | Шымкент университеті || [[Шымкент]]|| style="text-align:center;" | 2001 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Сейтқұлов Нұрлыбек Ақынұлы | || {{URL|https://univershu.edu.kz/}} |} === Академиялар === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! style="width:05%;" | Сайты |- | [[Қазақ спорт және туризм академиясы]] || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1944|| коммерциялық емес акционерлік қоғам || <small>Президент:</small> <br />[[Қайрат Хайроллаұлы 3акария|Закирьянов Қайрат Қайроллаұлы]]<br /> <small>Ректор:</small> <br />Закирьянов Бауыржан Қайратұлы |2 814<ref>https://univision.kz/kk/univ/35-kazak-sport-zhane-turizm-akademiyasy/</ref> | {{URL|https://kazast.edu.kz/}} |- | Дене шынықтыру және бұқаралық спорт академиясы || [[Астана]] || style="text-align:center;" | 2021 || жауапкершілігі шектеулі серіктестік || <small>Ректор:</small> <br />Қуанғалиева Тұрсынзада Қуанғалиқызы | 1 284<ref>https://univision.kz/kk/univ/126-halykaralyk-kolik-zhane-gumanitarlyk-universiteti/</ref>|| {{URL|https://apems.edu.kz/}} |- | Гуманитарлық-техникалық академия || [[Көкшетау]] || style="text-align:center;" | 1992|| мекеме || <small>Президент:</small> <br />Пак Владимир Юн-Динович<br /><small>Ректор:</small> <br />[[Әбілмәжін Мұсайыпұлы Аюлов|Аюлов Әбілмәжін Мұсайыпұлы]] |757<ref>https://my.edu.kz/ru/universities?q=&id=4</ref> || {{URL|https://gta.edu.kz/}} |- | «Болашақ» академиясы || [[Қарағанды]] || style="text-align:center;" | 1995 || жеке меншік мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Рысмағамбетова Гүлнара Мусиқызы | 920<ref>https://univision.kz/kk/univ/1-bolashaq-akademiyasy/</ref>|| {{URL|https://bolashaq.edu.kz/}} |- | Орталық Қазақстан Академиясы || [[Қарағанды]] || style="text-align:center;" | 2012 || жеке мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Жүнісов Бақтыбай Жолжақсынұлы | 2 400<ref>https://www.my.edu.kz/ru/universities?id=104&q=</ref>|| {{URL|https://c-k-a.edu.kz/}} |- | [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] || [[Шымкент]] || style="text-align:center;" | 1979 || акционерлік қоғам || <small>Ректор:</small> <br /> Сейітжанова Жанна Серікжанқызы | 4 324<ref>https://univision.kz/kk/univ/112-ontystik-kazakstan-meditsina-akademiyasy/</ref>|| {{URL|https://skma.edu.kz/}} |} === Институттар === {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Атауы ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:05%;" | Түрі ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! Сайты |- | Л.Б. Гончаров атындағы Қазақ автомобиль-жол институты || [[Алматы]] || style="text-align:center;" | 1999 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Қабашев Рақымжан Әбілқасымұлы | 1 095<ref>https://univision.kz/kk/univ/34-l-b-goncharov-atyndafy-kazak-avtomobil-zhol-instituty/</ref>|| {{URL|https://kazadi.edu.kz/}} |- | [[Еуразия гуманитарлық институты|А.Қ. Құсайынов атындағы Еуразия гуманитарлық институты]] || [[Астана]] || style="text-align:center;" | 1995|| жоғары білім беру мекемесі || <small>Ректор:</small> <br />Исмаилов Амангелді Жақсылықұлы | 1 538<ref>https://univision.kz/kk/univ/22-euraziya-gumanitarlyk-instituty/</ref>|| {{URL|https://egi.edu.kz/}} |- | [[Қаныш Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты (ЕИТИ)|Академик Қ. Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институты]] || [[Екібастұз]] || style="text-align:center;" | 1994 || мекеме || <small>Ректор:</small> <br />Сиваракша Далида Маратовна | 1 030<ref>https://univision.kz/kk/univ/26-akademik-k-satbaev-atyndafy-ekibastuz-inzhenerlik-tehnikalyk-instituty/</ref>|| {{URL|https://eiti.edu.kz/}} |- | Ш. Мұртаза атындағы Халықаралық Тараз инновациялық институты || [[Тараз]] || style="text-align:center;" | 2008 || мекеме || <small>Президент:</small> <br />Мүслімов Нұржан Жомартұлы<br /> <small>Ректор:</small> <br />Баяндин Марат Асылбекұлы |7 957<ref>https://univision.kz/kk/univ/94-taraz-innovatsiyalyk-gumanitarlyk-universiteti/</ref> | {{URL|https://htii.edu.kz/}} |} == ''Шетелдік'' ЖОО филиалдары == {| class="sortable" border="border:1px solid darkgray;" cellpadding="9" cellspacing="0" style="font-size:100%;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9;border:1px solid darkgray;border-collapse:collapse;" width="100%" |- style="background-color:#99ccff;1px solid darkgray;text-align:center;font-weight:bold;" ! style="width:26%;" | Филиал ! style="width:10%;" | Қала ! style="width:05%;" | {{comment|Ашылған жыл}} ! style="width:10%;" | Серіктес ЖОО ! style="width:05%;" | Басшысы ! style="width:05%;" | Студент саны ! Сайты |- | {{ту|Ресей}} Санкт-Петербург гуманитарлық кәсіподақтар университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |1984 || — || <small>Директор:</small> <br />Аубакирова Анна Александровна | || {{URL|https://almata.gup.ru/}} |- | {{ту|Ресей}} Челябі мемлекеттік университеті || [[Қостанай]] || style="text-align:center;" |2000 || — || <small>Директор:</small> <br />Нализко Наталья Александровна | || {{URL|https://csukz.ru/}} |- | {{ту|Ресей}} [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті]] || [[Астана]] || style="text-align:center;" |2001 || Гумилёв университеті || <small>Директор:</small> <br />Сидорович Александр Владимирович | || {{URL|https://www.msu.kz/}} |- | {{ту|Ресей}} Мәскеу авиациялық институты || [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] || style="text-align:center;" |2012 || — || <small>Директор:</small> <br />Самойленко Елена Аркадьевна | || {{URL|https://voshod.mai.ru/}} |- | {{ту|Ұлыбритания}} De Montfort University || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2021 || — || <small>Кампус басшысы:</small> <br />Эрик Димла | || {{URL|https://dmuk.edu.kz/}} |- | {{ту|Ресей}} «МИФИ» Ұлттық ядролық зерттеу университеті || [[Алматы]] || style="text-align:center;" |2022 || Әл-Фараби университеті || <small>Директор:</small> <br />Дәулетов Асқар Ербұланұлы | || {{URL|https://almaty.mephi.ru/}} |- | {{ту|Германия}} Қазақ-неміс тұрақты инженерия институты || [[Ақтау]] || style="text-align:center;" |2023 || Есенов университеті || <small>Директор:</small> <br />Макс Айрих | || {{URL|https://kini.kz/}} |- | {{ту|Ұлыбритания}} Coventry University || [[Астана]] || style="text-align:center;" |2024 || — || <small>Президент:</small> <br />[[Мирас Мұхтарұлы Дәуленов|Дәуленов Мирас Мұхтарұлы]] | || {{URL|https://coventry.edu.kz/}} |} * {{ту|АҚШ}} Аризона университеті ([[Петропавл]], 2022) — Қозыбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ресей}} [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті|И.М. Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті]] ([[Атырау]], 2022) — Өтебаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ұлыбритания}} Heriot-Watt University ([[Ақтөбе]], 2023)<ref>[https://kapital.kz/gosudarstvo/122564/kakiye-filialy-zarubezhnykh-vuzov-otkryli-v-kazakhstane.html Какие филиалы зарубежных вузов открыли в Казахстане]</ref> — Жұбанов университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Польша}} Быдгощ экономика университеті ([[Семей]], 2023) — Шәкәрім университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} [[Гонконг университеті]] ([[Алматы]], 2023) — Сәтбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Тяньцзин кәсіби университеті ([[Өскемен]], 2023) — Серікбаев университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Солтүстік-Батыс политехникалық университеті ([[Алматы]], 2023) — Әл-Фараби университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Оңтүстік Корея}} Сеул ұлттық ғылым және технологиялар университеті ([[Қызылорда]], 2023) — Қорқыт ата университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Италия}} Марке политехникалық университеті ([[Талдықорған]], 2024) — Жансүгіров университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Қытай}} Пекин тіл және мәдениет университеті ([[Астана]], 2024) — Астана халықаралық университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Түркия}} Гази университеті ([[Шымкент]], 2024) — Жәнібеков университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ирландия}} Квинс университеті ([[Алматы]], 2024) — Нархоз университеті жанында жұмыс істейді * {{ту|Ресей}} Д.И. Менделеев атындағы Ресей химия-технология университеті ([[Тараз]], 2024) — Дулати университеті жанында жұмыс істейді == Жекешелендірілген жоғары оқу орындары == # "[[ALT Университеті|М. Тынышбаев атындағы ALT университеті]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2012 жылы жеке меншікте болған 65% акциясын "[[Қазақстан темір жолы]]" ұлттық компаниясы сатып алып, 2015 жылы үлесін 100%-ға дейін арттырды. 2018 жылы оқу орны қайта жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Управляющая Компания КазАТК" ЖШС (иесі кәсіпкер Гүлзана Серікова).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1972436/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%BE%D0%BB%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%202023%20%D0%BE%D1%82%2026%2008%2024.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923210852/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1972436/%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A1%D0%BE%D0%BB%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%202023%20%D0%BE%D1%82%2026%2008%2024.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]]" АҚ — 2001 жылы құрылған кезде акциялары Қазақстан Үкіметіне, ал 2003-2018 жылдары "[[ҚазМұнайГаз]]" ұлттық компаниясына тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері "NNEF" қоғамдық қоры болды (иесі кәсіпкер [[Динара Нұрсұлтанқызы Құлыбаева|Динара Құлыбаева]]).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1959955/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%9A%D0%91%D0%A2%D0%A3%202023.pdf Аудиторский отчет за 2023 год]</ref> 2025 жылы жоғары оқу орны бірнеше ай бойы "Қайтарылған активтерді басқару компаниясы" ЖШС басқаруында болды.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/28429?WebReportPluginId=1dc804c7-71c0-4007-be82-9dd4bc75ccab&WebReportId=21682&WebReportPart=spreadsheet&OptionName=WebReports Акционерное Общество "Казахстанско-Британский Технический Университет"]</ref> # "[[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]]" АҚ — 2018 жылға дейін 100% акциясы мемлекетке тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Қазақ инновациялық университеті" ЖШС ("Оңтүстік" қаржы сауда-өнеркәсіп корпорациясы" ЖШС құрамына кіреді, иесі кәсіпкер [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов|Серікжан Сейітжанов]], оның жұбайы мен балалары).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1920467/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%9E%20%D0%AE%D0%9A%D0%9C%D0%90.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240924000049/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1920467/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%90%D0%9E%20%D0%AE%D0%9A%D0%9C%D0%90.pdf |date=2024-09-24 }}</ref> # "Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті" АҚ — 2015 жылға дейін 100% акциясы мемлекетке тиесілі болды. 2021 жылы бас лицензиясынан айырылды. 2017 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері "Сана" медициналық орталығы" ЖШС болды.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1394720/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf Аудиторский отчет за 2016 год]</ref> # "ВШОЗ" Қазақстандық медицина университеті" ЖШС — 2015 жылға дейін 100% үлесі мемлекетке тиесілі болды. # "[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]]" АҚ — 2009 жылы құрылған кезде 50% акциясы, 2015 жылға дейін 33% акциясы [[Зерде (холдинг)|"Зерде"]] ұлттық холдингіне тиесілі болды. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "NNEF" қоғамдық қоры (85%), "[[Қазақтелеком]]ның" бұрынғы басшысы [[Қуанышбек Бақытбекұлы Есекеев|Қуанышбек Есекеевтің]] жұбайы Мадина Бектұрғанова (10%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1970606/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%202023%20%D0%9C%D0%A3%D0%98%D0%A2%20(%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923195654/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1970606/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%20%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B7%D0%B0%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%202023%20%D0%9C%D0%A3%D0%98%D0%A2%20(%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD).pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # [[КИМЭП|"КИМЭП Университеті"]] КеАҚ — 2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша акционерлері: ЖОО басшысы [[Чан Йан Бэнг]] (60%), Қазақстан Үкіметі (40%).<ref>[https://ulysmedia.kz/analitika/19778-chto-skryvaet-kimep-skolko-stoit-obuchenie-kuda-idiot-pribyl-i-pochemu-on-ischez-iz-spiska-privatizatsii/ Что скрывает КИМЭП: сколько стоит обучение, куда идёт прибыль и почему он исчез из списка приватизации]</ref> # [[Қазақ гуманитарлық заң университеті|"М.С. Нәрікбаев атындағы КАЗГЮУ университеті"]] АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2021 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: бұрынғы бас прокурор, жоғарғы сот төрағасы және ЖОО басшысы [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаевтың]] балалары (60,5%; оның ішінде қазіргі ЖОО басшысы Талғат Нәрікбаев 38%), "Павлодар Білім" ЖШС (35%; иесі Талғат Нәрікбаев).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971990/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80.%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923232639/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971990/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80.%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%82.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # [[Жезқазған университеті|"Ө.А. Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті"]] АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша акционерлері: "Білім бұлағы" ЖШС (65%), ЖОО басшысының ұлы Айдар Арғын (35%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1971327/%D0%90%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Аудиторский отчет за 2023 год]</ref> # "[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "Айтек-ITEC" ЖШС (80%; иесі ЖОО басшысының қызы), "IBCC" ЖШС (17,5%; иесі ЖОО басшысы мен оның қызы, ЖОО проректоры, басқарма басшылары, ЖОО профессоры Құсайын Рысалды).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1963969/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923221513/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1963969/%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%B7%D0%B0%202023%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]]" АҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 35% акциясы жекешелендірілді. 2020 жылы [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] мен Қазақ-Америка университеті біртұтас Халықаралық білім беру корпорациясына біріктірілді. 2024 жылғы дерек бойынша корпорация иесі — "Verum Holding Ltd." жеке компаниясы (иесі бұрынғы ЖОО басшысы [[Әмірлан Айдарбекұлы Құсайынов|Әмірлан Құсайыновтың]] ұлы Айғазы Құсайынов). # "[[Қазақ спорт және туризм академиясы]]" КеАҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2015 жылы мемлекет меншігінде қалған 20% акциясы жеке меншікке өтті. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: ЖОО басшысы [[Қайрат Хайроллаұлы 3акария|Қайрат Закирьянов]] (30%), "Жарыс-СТ" ЖШС (29%; иесі Қайрат Закирьянов), "Aktau Industries Service" ЖШС (20%; иесі кәсіпкер Серік Уәлиевтің қызы), "Матай-KZ" ЖШС (19%; иесі Қайрат Закирьянов).<ref>[https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1941169/2023%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%91%D0%91.pdf Аудиторский отчет за 2023 год] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923231642/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1941169/2023%20%D0%A4%D0%9E%20%D0%B8%20%D0%91%D0%91.pd |date=2024-09-23 }}</ref> # "[[Нархоз университеті]]" КеАҚ — 2003-2004 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — кәсіпкер [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]].<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1972310/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BD%D0%B0%2031.12.2023%20%D0%B3..pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)]</ref> # "[[Алматы технологиялық университеті]]" АҚ — 1999 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2024 жылғы дерек бойынша жалғыз акционері — "Ертам" ЖШС (иесі ЖОО басшысы, оның жұбайы мен ұлы).<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DossierDownload/DfoObjects/1940507/%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D1%84%D0%B8%D0%BD%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%202023.PDF Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)]</ref> # "[[Алматы энергетика және байланыс университеті|Ғ. Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті]]" КеАҚ — 1997 жылға дейін мемлекеттік жоғары оқу орны болды. 2019 жылы мемлекет меншігінде қалған 34% акциясы жекешелендірілді. 2024 жылғы дерек бойынша ең ірі акционерлері: "NNEF" қоғамдық қоры (34%), ағайынды кәсіпкер Александр (30%) және Эдгар Салдузилер (28%).<ref>[https://gr5.e-qazyna.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1964447/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%A2%D0%9E%D0%9E%20%D0%90%D0%B9%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%202023%D0%B3_compressed.pdf Аудиторский отчет за 2023 год (консолидированный)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923220134/https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/DossierDownload/GrObjects/1964447/%D0%9E%D1%82%D1%87%D0%B5%D1%82%20%D0%A2%D0%9E%D0%9E%20%D0%90%D0%B9%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D1%82%202023%D0%B3_compressed.pdf |date=2024-09-23 }}</ref> == Ерекше мәртебесі бар жоғары оқу орындары == Жоғары білім беру саласында зор үлес қосқан оқу орындарына Президент Жарлығына сәйкес ерекше мәртебе беріледі. Президентке жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беруді Үкімет ұсынады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000066 Жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының ерекше мәртебесі туралы ережені бекіту туралы]</ref> # Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (2001) # Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (2001) # Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті (2001) # Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (2001) # С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (2001) # Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы (2001) # Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы (2001) # Қазақ ұлттық өнер университеті (2001) # Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті (2003) # Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы (2006) # Бас прокуратура жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы (2015) # Жоғары Сот Кеңесі жанындағы Сот төрелігі академиясы (2016) # Қазақ ұлттық хореография академиясы (2016) # Ұлттық қорғаныс университеті (2018) # Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті (2018) # Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті (2020)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U010000648_ Жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беру туралы]</ref> === Зерттеу университеттері === Зерттеу университеттері Үкімет бекіткен 5 жылға арналған даму бағдарламасын іске асырады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z070000319_ Білім туралы заң]</ref> # Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті (2014) # Назарбаев университеті (2015) # С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті (2019) # Қарағанды медицина университеті (2019) # Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті (2020) # С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті (2020) # Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті (2022) # Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (2022) # М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті (2023) # Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті (2024) == Бұрынғы жоғары оқу орындары == === Біріктірілген мемлекеттік ЖОО-лар === # Қаржы академиясы (Астана, 2021 жылы Еуразия ұлттық университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000734 "Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті" коммерциялық емес акционерлік қоғамын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # [[Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты|Ө. Сұлтанғазин атындағы Қостанай мемлекеттік педагогикалық университеті]] (Қостанай, 2019 жылы Қостанай өңірлік университетіне қосылды) # [[Тараз мемлекеттік педагогикалық университеті]] (Тараз, 2019 жылы Тараз өңірлік университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1900000752 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі жоғары оқу орындарының кейбір мәселелері туралы]</ref> # [[Қаржы полициясы академиясы]] (Қосшы, 2015 жылы Құқық қорғау органдары академиясына қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1500000433 "Қаржы полициясы академиясы" мемлекеттік мекемесін тарату туралы]</ref> # Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институты (Ақтөбе, 2013 жылы Ақтөбе өңірлік университетіне қосылды) # [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]] (Семей, 2013 жылы Шәкәрім университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1300000529 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің жекелеген республикалық мемлекеттік ұйымдарын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # Сыртқы iстер министрлiгiнiң Дипломатиялық академиясы (Алматы, 2000 жылы Еуразия ұлттық университетіне қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000001589_ Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің "Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия университеті" және Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің "Дипломатиялық академиясы" республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорындарын қайта ұйымдастыру туралы]</ref> # Мемлекеттік қаржы институты (Семей, 2000 жылы Семей мемлекеттік университетіне қосылды) # Қостанай ауыл шаруашылығы институты (Қостанай, 2000 жылы Қостанай мемлекеттік университетіне қосылды) # [[Батыс Қазақстан өнер институты|Дәулеткерей атындағы Батыс Қазақстан өнер институты]] (Орал, 2000 жылы Батыс Қазақстан мемлекеттік университетіне қосылды) # Қазақ мемлекеттік көркемсурет академиясы (Алматы, 2000 жылы Жүргенов академиясына қосылды)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P000000236_ Қазақстан Республикасында білім мен ғылымды интеграциялау жөніндегі кейбір шаралар туралы]</ref> === Лицензиясынан айырылған және жабылған жекеменшік ЖОО-лар === # Қазақ-орыс халықаралық университеті (Ақтөбе, 2025)<ref>[https://qazaqstan.tv/news/210753/ Ақтөбедегі қазақ-орыс университеті жабылады]</ref> # [[Атырау инженерлік-гуманитарлық институты]] (Атырау, 2022) # [[Шет тілдер және іскерлік карьера университеті]] (Алматы, 2021)<ref>[https://egemen.kz/article/290227-qazaqstanda-taghy-bir-dgoghary-oqu-orny-litsenziyasynan-ayyryldy Қазақстанда тағы бір жоғары оқу орны лицензиясынан айырылды]</ref> # «Орда» университеті (Шымкент, 2021) — Сол жылы «Мирас» университетімен бірікті<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/227767 ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕКІ ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРНЫ БАС ЛИЦЕНЗИЯСЫНАН АЙЫРЫЛДЫ]</ref> # «Ақмешіт» гуманитарлық-техникалық институты (Қызылорда, 2021)<ref>[https://egemen.kz/article/284248-elimizdegi-taghy-bir-dgoghary-oqu-orny-litsenziyasynan-ayyryldy Еліміздегі тағы бір жоғары оқу орны лицензиясынан айырылды]</ref> # Орталық Азия университеті (Алматы, 2021)<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/ush-zhoo-akkreditteu-turaly-kualikterinen-ajyryldy Үш ЖОО аккредиттеу туралы куәліктерінен айырылды]</ref> # Ақтау гуманитарлық-техникалық университеті (Ақтау, 2021) # «Астана» университеті (Астана, 2021) # [[Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институты|Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті]] (Алматы, 2021)<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazak-meditsinalyik-uzdksz-blm-beru-universitet-kyizmetn-324339/ Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университеті қызметін тоқтатты]</ref> # Аймақтық әлеуметтік-инновациялық университеті (Шымкент, 2020)<ref>[https://qazaqstan.tv/news/122607/ Шымкент аймақтық әлеуметтік-инновациялық университеті жабылды]</ref> # Балқаш гуманитарлық-техникалық институты (Балқаш) # Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы (Алматы) # Қазақ инженерлік, қаржы-банк академиясы (Алматы) # «Алматы» университеті (Алматы) # «УНАТ» жоғары оқу орны (Алматы) # Экономика және құқық академиясы (Алматы) # «Парасат» Қазақстан көпбейінді институты (Алматы) # Экономика және басқару академиясы - Еуразия нарық институты (Алматы) # Қазақ инженерлік-техникалық академиясы (Астана) # «Көкше» академиясы (Көкшетау) # Ө.А. Жолдасбеков атындағы Экономика және құқық академиясы (Талдықорған) # Қазақ инновациялық университеті (Семей) # Жамбыл гуманитарлық-техникалық университеті (Тараз) # Тараз техникалық институты (Тараз) == Ескертпелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан оқу орындары}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Елдер бойынша жоғары оқу орындарының тізімдері]] 6ucsi72jbm3p2lec5p3w6poz5nj6dmn 0 5318 3616495 3561745 2026-06-12T13:45:55Z Casserium 68287 /* */ 3616495 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Парламенті | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Екі палаталы жүйе|екі палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = | Палаталары = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] (жоғарғы)<br>[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] (төменгі) | Басшының лауазымы1 = Сенат төрағасы | Басшы1 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] | Басшының партиясы1 = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Сайлану күні1 = 4 мамыр 2020 | Басшының лауазымы2 = Мәжіліс төрағасы | Басшы2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | Басшының партиясы2 = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Сайлану күні2 = 1 ақпан 2022 | Басшының лауазымы3 = | Басшы3 = | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = | Басшы4 = | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = '''Сенатта''' 50 депутат (40 сайланады, 10 Президент тағайындайды)<ref name="senate">{{Cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20221201/chto-nuzhno-znat-o-vyborakh-v-senat---2023-29900149.html |title= Что нужно знать о выборах в сенат - 2023 |lang= ru |publisher= SPUTNIK |date= 2022-01-12 |accessdate= 2024-02-07}}</ref><br>'''Мәжілісте''' 98 депутат | Құрылым1 = Senate of Kazakhstan 2023.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | Фракциялары1 = {{legend|#CDCDCD|[[Партиясыз]]: 50 депутат}}<ref name="senate" /> | Құрылым2 = Kazakhstan Mäjilis 2023.svg | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | Фракциялары2 = {{legend|#55B4A0|[[Аманат (партия)|Аманат]]: 62 депутат}}{{legend|#0A5C2E|[[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]]: 8 депутат}}{{legend|#053381|[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ Жол ДП]]: 6 депутат}}{{legend|#4A77EC|[[Respublica]]: 6 депутат}}{{legend|#EE0D39|[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]: 5 депутат}}{{legend|#4A77EC|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 4 депутат}}{{legend|#CCCCCC|[[Партиясыз]]: 7 депутат}} | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = | Соңғы сайлауы2 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|19 наурыз 2023]] | Жиналыс залы = ҚР Парламенті.jpg | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = | Құрылуы = 1995 жыл | Ізашары1 = Бір палаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] | Ізашары2 = <!-- Бір палаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] --> | Таратылуы = <!-- 2026 жыл --> | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = [http://www.parlam.kz parlam.kz] | Ортаққор = Parliament of Kazakhstan }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Парламенті''' — [[Қазақстан]]ның ең жоғарғы [[заң шығарушы орган]]ы, екіпалаталы [[парламент]]і. [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] атты жоғарғы палатадан және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжiлiс]] атты төменгі палатадан тұрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.parlam.kz/#section2|title=Қазақстан Республикасының Парламенті|lang=kk|publisher=Парламенттің ресми сайты|accessdate=2023-11-25}}</ref> 2026 жылғы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] қос палаталы Парламенттің орнына [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты бірпалаталы заң шығарушы орган құруды ұсынды.<ref name="quriltay">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == Қазақстан Парламенті 1938 жылы алғаш рет 1937 жылғы Қазақ КСР Конституциясы негізінде құрылған, кейін 1978 жылғы Қазақ КСР Конституциясы мен 1993 жылғы [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] негізінде құрылған бір палаталы өкілді билік органы — [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңестің]] орнына сайланды. Өзінің қызмет ету кезеңінде Жоғарғы Кеңес он үш рет сайланды. 1990 жылдардың басында [[Қазақстан Президенті]] [[Нұрсұлтан Назарбаев]] пен Жоғарғы Кеңес депутаттары арасында келіспеушіліктер басталды. Сол кездегі депутаттардың көпшілігі Жоғарғы Кеңесте тұрақты жұмыс істемеді және негізгі жұмыстармен қатар міндеттерді біріктіріп атқарды, ал президент кәсіби Парламенттің қажеттілігін жақтады. Көбінесе XII шақырылымның Жоғарғы Кеңесінің депутаттары Қаржы қорларымен қамтамасыз етілмеген шешімдер қабылдады, бюджетте ақша жоқ төлемдерді тағайындады. Нәтижесінде әлеуметтік төлемдер бойынша үлкен берешек жиналды. Қазақстанның Тұңғыш Президентінің «Менің өмірім. Бодандықтан - бостандыққа» кітабында берілген естеліктері бойынша: {{Quote| Орындалмайтын заң мемлекеттің беделін түсіреді. Сол кезде Парламент үйінің алдында ауық-ауық наразылық митингілері өтіп жататын. Бірнеше рет аштық жариялаушылар да болды. Депутаттар оларға барып, «Бізге не дейсіңдер? Бұл жөнінде біз қабылдаған заңда былай жазылған, оның орындалуын Үкіметтен талап етіңдер» деп артық-ауыс ақылдарын айтатын да, кабинеттеріне қайтатын. Сауыншылар мен тракторшыларды зейнетке 45 жаста шығару сияқты заңдар да сол кезде қабылданған. Сиыр сауу да қиын жұмыс, трактор айдау да қиын жұмыс, бірақ сөйте берсек, оларға төлейтін зейнетақыны қайдан аламыз?.. Экономика көңілдегідей дамымай, қазына қоржыны босап, зейнетақы, жалақы төлей алмай тұрған кезде мұндай заңдардың пайдасынан зияны көп. Кейіннен әлгіндей мемлекет есебінен мырзалықтың жөні келіспейтініне депутаттардың өздерінің де көздрі жетті, тиісті заңнан жаңағыдай көкейге қонымсыз баптар алынып тасталды<ref name=omirim>{{кітап | авторы = Назарбаев Н. Ә. | тақырыбы = Менің өмірім. Бодандықтан - бостандыққа | орны= Астана |баспасы= Foliant | жыл = 2023 | беттері= 327-355 | барлық беті= 688 |isbn= 978-601-271-821-8 | тиражы= 7500}}</ref>}} XII шақырылымның Жоғарғы Кеңесінің басты міндеттерінің бірі Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясын қабылдау болды. Парламент қабырғасында қатты пікірталастар болды. Атап айтқанда, Тұңғыш Президенттің екі палаталы парламент құру туралы идеясы, сондай-ақ Парламентті тарату туралы бап қабылданбады. 1993 жылы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңес бір палаталы Парламентпен Қазақстан Конституциясын қабылдады. XII шақырылымның Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Президенттен тәуелсіз саясат жүргізуге шешім қабылдаған Серікболсын Әбділдин болды. Бірақ Конституциялық дағдарыс қанды қақтығыстарға ұласқан көрші Ресейден айырмашылығы, Қазақстанда бәрі парламенттің өзін-өзі таратуымен аяқталды.<ref name=omirim/> Президент Парламент реформалардың дамуына кедергілер құрып жатыр деп мәлімдеді, ал кейбір депутаттар барлық кеңестерді тарату қажеттілігі туралы айтты. 1993 жылғы 16 қарашада Алматы қаласы депутаттарының Алатау аудандық кеңесі барлық деңгейдегі депутаттарға үндеу жазып, онда кеңестерді «бұрынғы режимнің синонимі» деп атады: {{Quote| Кеңестер көбіне-көп бұрынғы үрдіс ескі идеологияның баламасы болып қала отыр. Өкілетті жүйенің қызметін реттейтін заңдардың әрі әбден ескіргендігі, әрі тар ауқымы, депутаттық корпустың өз жұмысына деген ынтасының азаюы Кеңестердің шын өмірден аулақ қалуын күшейтті. Олардың сайлаушылардың еркін жүзеге асыруға қабілетсіз екені күннен күнге айқындала түсуде. Бұл депутаттық корпустың кінәсінен емес. Себеп басқада - Кеңестердің толық билігі үрдісінің бүгінгі күннің шындығына толығымен сәйкес кел алмайтын қауқарсыздығында.<ref name=omirim/>}} Барлық деңгейдегі кеңестердің депутаттары, Жоғарғы Кеңеске дейін, өз өкілеттіктерінен босай бастады. Бір жарым айдан аз уақыт ішінде республикадағы кеңестер жүйесі өзін — өзі жойды - Кеңес депутаттарының 25% - дан астамы өз өкілеттіктерінен бас тартты. 1993 жылы желтоқсанда Жоғарғы Кеңестің сессиясында олар өзін-өзі тарату және жаңа сайлауға дейін барлық өкілеттіктерді Президентке беру туралы шешім қабылданды. Сол кезде президентті кінәлаған сыншылар болды. Мысалы, Жоғарғы Кеңестің депутаты Людмила Филаретова Парламентті тарату идеясы президентке тиесілі деп ашық айтты, бірақ кейіннен бұл сөздер үшін кешірім сұрады. [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов|Заманбек Нұрқаділов]] (сол кезде-Алматы қаласы әкімшілігінің басшысы) бір сұхбатында тарату идеясы оған тиесілі деп мәлімдеді:<ref name=omirim/> {{Quote| Ол кезде қалалық әкімдігінің заң бөлімін [[Зағипа Яхияқызы Балиева|Зағипа Балиева]] басқаратын. Мен одан Жоғарғы Кеңеске қатысты заң құжаттарының бәрін алып келуді сұрадым. Солқағаздардың арасынан мен жергілікті кеңестер турыла заңды көрдім. Көрдім де, бірден КОКП жарғысын есіме түсірдім, онда партияның негізі бастауыш ұйымдар екені айтылатын. Демек, ұқсастық бойынша Жоғарғы Кеңестің негізі атқарушы биліктің төменгі буындары болып шығады. Содан мен істі Алматының Алатау ауданының кеңесінен бастадым. Келесі күні тағы жеті аудандық кеңес пен қалалық кеңес «өзін-өзі таратты». Одан кейін бұл «бастаманы» Қарағанды іліп алып кетті, артынша үдеріс бүкіл ел бойынша жүріп кетті.}} 1994 жылы 7 наурызда 177 кәсіби депутаттан тұратын жаңа парламентке сайлау өтті. Халық бірлігі одағы (32), Қазақстан Халық Конгресі (22), Қазақстан Социалистік партиясы (12), кәсіподақтар Федерациясы (12) ең көп дауыс жинады. Жоғарғы Кеңестің төрағасы жазушы Әбіш Кекілбаев болды. XIII шақырылымның Жоғарғы Кеңесінің отырыстары өте қайшылықты болды, нәтижесінде 1 жыл ішінде парламент тек 7 заң қабылдады. 1994 жылғы күзде журналист және [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] депутаттығына бұрынғы үміткер Татьяна Квятовская [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы парламент сайлауы]]ның қорытындысын жоққа шығаруды талап етіп сотқа шағым түсірді. 1995 жылы наурызда ұзаққа созылған сот процестерінен кейін Қазақстанның сол кездегі [[Қазақстан Конституциялық соты|Конституциялық соты]] Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] пен Жоғарғы Кеңес төрағасы [[Әбіш Кекілбайұлы]]ның қарсылықтарына қарамастан, 1995 жылғы 6 наурызда Квятковскаяның талаптарын негізді деп таныды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/stati/parlamentskie-vybory-v-kazahstane-o-tradicii-ocherednyh-vneocherednyh.html|title=Парламентские выборы в Казахстане: о традиции очередных внеочередных|lang=ru|publisher=informburo|author=Иванов, Анатолий|date=2016-01-14|accessdate=2023-11-25}}</ref> Сот ұйғарымының нәтижесінде Назарбаев 11 наурызда Жоғарғы Кеңесті тарату туралы жарлық шығарды, Кеңесте қабылданған барлық заң жобалары «жарамсыз» деп танылды. Сол себептен Қазақстанда заң шығарушы билік болмады, оның орнына барлық заңдар Президент Жарлықтары негізінде қабылданды.<ref>{{кітап|тақырыбы=Анатомия гражданских кодексов России и Казахстана: биопсия экономических конституций двух постсоветских республик|баспасы=Издательство "Проспект"|авторы=Osakwe, Christopher|жыл=2014}}</ref> 1995 жылғы 30 тамызда [[Қазақстандағы конституциялық референдум (1995)|конституциялық референдум]] өтті, онда қазақстандықтар [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] пен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] кіретін жаңа екі палаталы Парламентті құрған Қазақстан Конституциясының жаңа жобасына дауыс берді.<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/en/history-of-kazakhstan/show/9733|title=Presidential republic (since august 1995)|lang=en|publisher=e-history|date=2013-09-25|accessdate=2023-11-25}}</ref> Сенат сайлауы алғаш рет 1995 жылғы 5 желтоқсанда өтті, содан кейін екі турдан тұратын Мәжіліс сайлауы өтті, олар 1995 жылғы 9 желтоқсанда және 23 желтоқсанда орын алды. Парламент 1996 жылы 30 қаңтарда өзінің бірінші сессиясына жиналды.<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/en/news/show/8453/|title=The Parliament of the Republic of Kazakhstan of the First Convocation and public figure Marat Ospanov (1996-1999)|lang=en|publisher=e-history.kz|date=2016-01-18|accessdate=2023-11-25}}</ref> [[Қазақстан Конституциясына өзгерістер енгізілуі (2007)|2007 жылғы наурызда Конституцияға бірнеше өзгерістер енгізілді]], нәтижесінде Мәжіліс [[аралас сайлау жүйесі]]нен [[партиялық тізім]] жүйесіне көшті және президент мерзімі сегізден бес жылға ауысты. Алайда бұл өзгеріс арқылы Назарбаевтың сайлану мерзіміндегі шектеу жоқ болды, [[авторитаризм]]ге жол ашылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/kazakh-legislators-approve-unlimited-terms-for-president-1.681388|title=Kazakh legislators approve unlimited terms for president|lang=en|publisher=CBC News|date=2007-05-18|accessdate=2023-11-25}}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007 жылы орын алған парламент сайлауы]]нда билеуші [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы барлық депутаттық орындарды жеңіп алды да, Парламенттегі оппозицияның барлық өкілеттігін жоқ қылды. Осы арқылы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012 жылғы сайлау]]ға дейін Қазақстан [[Бірпартиялық жүйе|бірпартиялық мемлекет]] болды. 2010 жылы Парламент Назарбаевқа «[[Елбасы]]» атағын берді. Жаңа атақ көмегімен Назарбаев Президент болмай да біраз билікке, заңды иммунитетке ие болатын еді.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-idUSTRE65E0WP20100615|title=Kazakh president declared Leader of the Nation|lang=en|publisher=[[Reuters]]|author=Нұршаева, Раушан|date=2010-06-15|accessdate=2023-11-25}}</ref> 2026 жылғы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті [[Бір палаталы жүйе|бірпалаталы]] қылуды, [[Қазақстан Құрылтайы]] деп атауды ұсынды. Парламент реформасы [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] оң нәтиже алса жасалмақ.<ref name="quriltay" /><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Құқығы және міндеттері == Парламенттiң өкiлеттiгi оның бiрiншi сессиясы ашылған сәттен басталып, жаңадан сайланған Парламенттiң бiрiншi сессиясы жұмысқа кiрiскен кезден аяқталады. Өкiлеттiк [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]да көзделген жағдайлар мен реттерде мерзiмiнен бұрын тоқтатылуы мүмкiн. Парламенттiң ұйымдастырылуы мен қызметi, оның депутаттарының құқықтық жағдайы конституциялық заңмен белгiленедi. Парламент өз палаталарының бөлек отырысында мәселелердi әуелi Мәжiлiсте, содан соң Сенатта қарау арқылы заңдар қабылдайды; республикалық бюджеттi және оның атқарылуы туралы есептердi, бюджетке енгiзiлетiн өзгерiстер мен толықтыруларды талқылайды, мемл. салықтар мен алымдарды белгiлейдi және оларды алып тастайды; ҚР-ның әкiмшілік-аумақтық құрылымына қатысты мәселелердi шешу тәртiбiн белгiлейдi; азаматтарға рақымшылық жасау туралы актiлер шығарады; палаталардың бiрлескен комиссиялары мүшелерiнiң жартысын сайлайды; Конституцияға сәйкес Палаталар депутаттарының өкiлеттiгiн тоқтатады, оларды қол сұғылмаушылық құқығынан айырады; Үкiмет мүшелерiнiң есептерiн тыңдайды; палаталардың үйлестiрушi және жұмысшы органдарын жасақтайды, регламент қабылдайды, Конституцияда (54-бап) көзделген басқа да өзгерiстердi жүзеге асырады. Парламент Палаталардың бiрлескен отырыстарында: [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]]тiң ұсынысы бойынша Конституцияға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзедi; Конституциялық заңдар қабылдайды, оларға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзедi; республикалық бюджеттi және Үкiмет пен Республикалық бюджеттiң атқарылуын бақылау жөнiндегi Есеп комитетiнiң бюджеттiң атқарылуы туралы есептерiн бекiтедi, бюджетке өзгертулер мен толықтырулар енгiзедi; Президенттiң қарсылығын туғызған заңдар немесе заңның баптары бойынша Президент қарсылық бiлдiрген күннен бастап бiр ай мерзiм iшiнде қайталап талқылау мен дауысқа салуды өткiзедi (бұл мерзiмнiң сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын бiлдiредi); Президенттiң бастамасы бойынша әр Палата депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң дауыс беруiмен Президентке бiр жылдан аспайтын мерзiмге заң шығарушылық өкiлеттiк бередi; Президенттiң Премьер-министрдi; [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банк]] төрағасын тағайындауына келiсiм бередi; Премьер-министрдiң Үкiмет бағдарламасы туралы баяндамасын тыңдап, бағдарламаны мақұлдайды немесе қабылдамай тастайды (Палата депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң дауысымен Үкiмет бағдарламасының екiншi рет қабылданбауы Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiрген болып табылады); әр Палата депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң дауысымен, Парламент депутаттары жалпы санының кемiнде бестен бiрiнiң бастамасы бойынша Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiредi; соғыс және бейбiтшiлiк мәселелерiн шешедi; Республикалық референдум белгiлеу туралы ұсыныс енгiзедi, т.б. Парламент Республиканың бүкiл аумағында мiндеттi күшi бар ҚР-ның заңдары, Парламенттiң қаулылары, Сенат пен Мәжiлiстiң қаулылары түрiнде заң актiлерiн қабылдайды. Республика Заңдары Президент қол қойғаннан кейiн күшiне енедi. Парламент пен оның палаталарының заң актiлерi, егер Конституцияда өзгеше көзделмесе, Палаталар депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен қабылданады, ал конституциялық заңдар [[Қазақстан конституциясы|Конституция]]да көзделген мәселелер бойынша әр Палата депутаттарының жалпы санының кемiнде үштен екiсiнiң көпшiлiк дауысымен қабылданады. Парламент Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiргенде, Парламент [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]]дi тағайындауға екi мәрте келiсiм бермесе, Парламенттiң Палаталарының арасындағы немесе Парламент пен мемлекеттік билiктiң басқа тармақтары арасындағы келiспеушiлiк салдарынан саяси дағдарыс болғанда — Президент Парламенттi тарата алады. Бiрақ төтенше жағдай немесе соғыс жағдайы кезеңiнде, Президент өкiлеттiгiнiң соңғы 6 айында, сондай-ақ, алдыңғы таратудан кейiнгi 1 жыл iшiнде Парламенттi таратуға болмайды. Парламенттiң ағымдағы қызметi тұрақты атқарылады, олардың саны әр Палатада жетеуден аспауға тиiс. Палаталардың бiрлескен қызметiне қатысты мәселелердi шешу үшiн [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжiлiс]] тепе-тең негiзде бiрлескен комиссиялар құруға құқылы. Заң жобасы Мәжiлiстiң тұрақты к-тiнде алдын-ала қаралып, ол бойынша қорытынды бергеннен кейiн — Мәжiлiстiң жалпы отырысында талқыланады. Әдетте, талқылау екi оқылымда өтедi. Ал Конституцияға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу және конституция заңдар қабылдау немесе оларға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу мәселелерi бойынша кемiнде екi оқылым өткiзiлуi мiндеттi. Сенаттың қаралған заң жобасы бойынша қарсылық бiлдiруге құқы бар. Сенат депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен қабылданбаған жоба Мәжiлiске қайтарылады. Егер Мәжiлiс депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң дауысымен жобаны қайтадан мақұлдаса, онда жоба Сенатқа қайта талқылауға және дауысқа салуға берiледi. Қайта қабылданбаған заң жобасын сол сессия барысында қайтадан енгiзуге болмайды. Әр Палатаны депутаттардың арасынан сайланатын, мемл. тiлдi еркiн игерген төраға басқарады. Төрағалар палаталардың жұмысын жүргiзедi. Тұтастай алғанда, Парламенттiң қос палаталы құрылымы [[Қазақстан]] жоғары заң шығарушы органы қызметiнiң пiкiр алшақтықтарын азайтып, өзара ынтымақтаса жұмыс iстеуiн мақсат етедi: палаталар бiр-бiрiне бағынбайды, бiр-бiрiне тәуелсiз құрылады; палаталардың әрқайсысы жеке жұмыс тәртiбiнде қызмет атқарады, өздерiнiң қызмет аясы мен мiндеттерi бар. Сонымен қатар олар көптеген мәселелер бойынша бiрлесiп қызмет атқаруға мiндеттi. == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан парламенті төрағалары]] * [[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]] * [[Қазақстандағы саяси партиялар]] == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.parlam.kz/kk Парламенттің ресми сайты] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Екіпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] k5tppbqymunpvj4stgk8rouhc6t3j42 0 7445 3616595 3616266 2026-06-12T15:48:40Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3377685 wikitext text/x-wiki '''Өзен''' — өзінің табиғи арнасымен ағып жататын [[ағынды су]]<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – [[Алматы]], Мектеп, 2002.</ref> немесе ағып жатқан тұщы судың табиғи жолы. Өзен басқа бір өзенге, көлге, теңізге, мұхитқа немесе үлкен су қоймасына барып құяды. Өзен жаңбыр суынан, еріген қар мен мұздықтардан, қайнар бұлақтардан немесе арнасынан тасыған көл суларынан нәр алады. Көптеген өзендер қыраттар мен таулардан басталады. Бірақ, төмен қарай ағып келе жатқанда оған өзгеде жылғалар, өзен-бұлақтар мен су көздері қосылады. Елді мекендердің басым бөлігі өзен жағаларында орналасады. Өзендер, сондай-ақ, ауыл шаруашылығына да қолайлы. Өйткені, өзен аңғарлары мен жазықтарының топырағы өте құнарлы болады. == Өзен және өзен жүйесі == *Арна - өзен суы ағып жатқан ойпат. *Қайнар көзі - өзеннің бастауы. Бұл бұлақ, еріген мұздық, кез келген басқа су қоймасы немесе екі ағынның қосылуы болуы мүмкін. *Өзен сағасы - өзеннің аяқталатын жері, ол теңізге, мұхитқа немесе басқа су ағынына құяды. *Өзен жүйесі тек өзеннің өзі емес, оның салалары да болып табылады. *Өзен бассейні - барлық су жиналатын белгілі бір аумақ. Барлық бассейндер су айрықтарымен бөлінген, олардың рөлін биіктік атқарады.<ref>Өзен сипаттамаларының параметрлері</ref> == Сипаттама == [[Сурет:Ural river.jpg|thumb|Жазықтағы өзен]] Өзеннің негізгі бөліктері – бастауы (''басталар жері'') және атырауы (''[[көл]]ге, [[теңіз]]ге құяр жері''). Ірі өзендердің жоғарғы, орта және төмен ағысы болады. Тікелей көлдерге, теңіздерге құятын немесе [[құм]]дар мен [[батпақ]]тарға сіңетін өзендер – негізгі және оларға келіп қосылатын өзендер алғашқының салалары деп аталады. Негізгі өзен өзінің салаларымен бірігіп [[өзен жүйесі|өзен ''жүйесін'']] құрайды. Өзен жүйесі мен су жиналатын алаптан ''[[өзен алабы]]'' құралады. Екі өзен алабы ''[[суайырық]]'' арқылы ажыратылады. Өзен негізінен жер бедерінің созыңқы ойыс жерлері – ''[[өзен аңғары]]'' бойымен (неғұрлым төменірек бөлігі – арна, тасқын сулар ғана жететін жері – ''жайылма'') ағады. Өзен қар суы, жаңбыр, мұздық және жер асты суларының есебінен толығып отырады. Жергілікті жер бедеріне байланысты тау өзені және жазық-дала өзені болып бөлінеді. Өзен торының жиілігі және ағысының бағыты табиғат жағдайларына байланысты. Экваторлық белдеуде және қоңыржай белдеудің таулы аудандарында суы мол өзен торы жиі орналасқан. Шөлді аймақтарда қар суы мен қатты нөсер әсерінен уақытша өзендер пайда болады. Дүние жүзіндегі ірі өзендер: ''[[Амазонка]], [[Ніл]], [[Миссисипи (өзен)|Миссисипи]], [[Янцзы]]'', т.б. Қазақстан жерінде 85 мыңнан астам өзен мен жылға бар. Оның 8 мыңға жуығының ұзындығы 10 км-ден, 155-і 100 км-ден, 4-нің ([[Ертіс]], [[Сырдария]], [[Жайық]], [[Есіл]]) ұзындығы 1000 км-ден асады. Барлық өзендердің су қоры 110 млрд. м3, олардың ағын мөлшері 3460 м³/с. [[СЭС]] салуға болатын 2174 өзеннің жылдық су-энергетикасының жалпы қоры – 170,6 млрд. кВт/сағ. Ірі СЭС-тер Ертіс ([[Бұқтырма су электр станциясы|Бұқтырма]], [[Өскемен су электр станциясы|Өскемен]]), [[Іле]] ([[Қапшағай су электр станциясы|Қапшағай]]), Сырдария ([[Шардара бөгені|Шардара]]) өзендері бойында салынған. Республикадағы ірі өзендерде жолаушы, жүк тасымалданады. Су жолының жалпы ұзындығы 6000 км. Өзен – арзан энергия көзі, бағалы балық қоймасы, жайылмасы – құнарлы топырақты шалғын.<ref name="source1">"Қазақ Энциклопедиясы"</ref> == Өзендердің түрлері және олардың классификациясы == [[Сурет:Campo12Foto 2.JPG |нобай|оңға|200px|Әлемдегі ең ұзын өзен - Амазонка 6 992 км ]] [[Сурет: RepruaRiver2.jpg|нобай|оңға|200px|Әлемдегі ең қысқа өзен - Репруа (Хапырюаш) 18 метр]] '''Өзендердің топографиялық классификациясы.''' Ең көп тараған классификация. Оған сәйкес өзендердің ағып жатқан аймағына қарай екі түрі ажыратылады: *ойпат өзендері *тау өзендері. Олардың айырмашылығы - ағынның табиғаты жазық өзендерде тыныш және салыстырмалы түрде баяу ағады, таулы өзендерде тасқынды, тез жүреді. '''Су жинау алабы бойынша өзендердің жіктелуі (өзендер көлемі бойынша).''' * ірі өзендер - оларға су жинау ауданы 50 000 км2-ден асатын жазық өзендер және 30 000 км2-ден асатын тау өзендері жатады; бұл әдетте бірнеше географиялық аймақтарды кесіп өтетін ірі көлемді су ағындары, аймақтардың табиғаты мен халық шаруашылығына үлкен әсерін тигізеді. * орташа өзендер - су алабы 2000-нан 50000 км2-ге дейінгі жазық өзендер; әдетте, өзен мен оның салалары бір географиялық аймақта орналасқан және гидрологиялық режимі ұқсас. * шағын өзендер - су алабы 2000 км2-ден аз өзендер. '''Су режимі бойынша өзендердің жіктелуі.''' Ол әр түрлі факторларға байланысты жылдың әр мезгілінде өзеннің су ағынының көлемінің өзгеруіне негізделген. Профессор Б.Д.Зайковтың классификациясы бойынша барлық өзендерді төмендегіше бөлуге болады: * су тасқынының көктемгі түрі басым су қоймалары; * жылы мезгілде суы жоғары су қоймалары; * эпизодтық су басу режимі бар су қоймалары. '''Өзендердің салалар саны бойынша жіктелуі.''' Осы классификацияға сәйкес әр өзен математикалық ағаштың бұтағы ретінде қарастырылады. Бұл жүйедегі өзендердің бастаулары бірінші класқа жатады. Қосылу арқылы олар екінші класты өзендерді құрайды. Екінші кластың екі ағыны, өз кезегінде, қосылып, үшінші класс ағынын құрайды және т. б. 12-класқа дейін.<ref>Реки. Типы рек и их классификация https://dzen.ru/a/ZEVILvtg5U6hPpoC?utm_referer=yandex.kz</ref> == Өзеннің су режимі == Өзендегі су мөлшері тұрақты емес және жылдың әр мезгілінде кейбір ерекше табиғат құбылыстары орын алса, әр жылдары өзгереді. Мысалы, қатты және ұзаққа созылған құрғақшылық кезінде өзендерде су деңгейі азаяды немесе керісінше, әсіресе қарлы қыстан кейін күрт көтеріледі. Өзендегі су мөлшерінің жыл бойына өзгеруін өзеннің су режимі деп атайды. Өзендердің су режимінің әртүрлі кезеңдерін ажыратуға болады. *'''Ұзақ мерзімді''' - бірнеше апта немесе одан да көп - және өзендегі су көлемінің айтарлықтай артуы жоғары су деп аталады. Су тасқыны әдетте жыл сайын және жылдың белгілі бір уақытында болады. Қоңыржай ендік өзендерінің көпшілігінде көктемгі су тасқыны болады, ол көктемгі қардың еруінен болады. Жазда қатты жаңбыр жауатын аймақтарда, мысалы, Ресейдің оңтүстік-шығысында және Оңтүстік-Шығыс Азияда өзендердің маңында жазғы су тасқыны байқалады. Су тасқыны кезінде судың мөлшері айтарлықтай болғанымен, бірте-бірте көбейіп, су деңгейі көтеріліп, өзен арнасына сыймай қалса, тасып, айналаны басып кетеді. *'''Өзендегі судың қысқа мерзімді көтерілуі''' - ұзақ жауған жаңбырдан кейін, бұл уақытта су деңгейі өте қысқа уақытқа көтеріледі - бірнеше минуттан, бірнеше сағатқа дейін. Қатты су ағыны кейде бірнеше сағатқа, кейде бірнеше күнге созылады. Көбінесе судың күші жағалаудағы ағаштарды жұлып, алып тастарды алып, көпірлерді бұзады. Кейін өзен қайтадан тынық ағынға келеді. Бұл режим су тасқыны деп аталады, көптеген тау өзендеріне тән. *'''Төмен су (межень)''' - өзендегі су деңгейінің ең төменгі кезеңін төмен су деп атайды. Қоңыржай ендіктердің өзендері қысы-жазы суының аздығымен сипатталады. Бұл кезде өзен тек жер асты суларымен, ал жазда жаңбырмен қоректенеді. *'''Өзеннің мұздық режимі''' - қыста көптеген өзендер қатып, оларда тұрақты мұз жамылғысы қалыптасады. Суық ауа райының басталуымен өзендегі мұз бірнеше кезеңмен біртіндеп қалыптасады. Әртүрлі көлемдегі мұз бөліктері қозғалмайтын мұз қабатын құрамас бұрын ағыспен жүзеді. Бұл құбылыс мұз қатудан бұрын болатын күзгі мұздың жылжуы деп аталады. Көктемде өзендер мұздан босап, мұз жамылғысы жарылып, мұз өзен бойымен қалқып түседі. Мұздар бір-бірімен соқтығысып, кептелістерді құрайды. Бұл көктемгі мұз.<ref>Питание и режим рек https://foxford.ru/wiki/geografiya/pitaniye-i-rezhim-rek {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805115728/https://foxford.ru/wiki/geografiya/pitaniye-i-rezhim-rek |date=2023-08-05 }}</ref> == Су ресурстары == Жердегі судың жалпы көлемі 1,3–1,4 млрд км³, яғни бір адамға шамамен 180 млн м³. Дегенмен, адам өмірі мен өндірісі үшін ең алдымен тұщы су қажет. Оның жердегі судың жалпы көлеміндегі үлесі небәрі 3% құрайды. Оның негізгі және ең қолжетімді көздері - өзендер мен көлдер. Тұщы судың негізгі қоры мұздықтарда (Антарктида, Гренландия, Арктика мұзы) бар және іс жүзінде пайдалану үшін қол жетімсіз, сонымен қатар қазір елеусіз тұтынылатын жер асты суларында. Адамдардың қажеттіліктері ең алдымен өзен ағынының ресурстарымен қанағаттандырылады. Қайталанатын су алмасуды ескере отырып, өзен ағынының нақты әлемдік көлемі жылына 47 мың км³ құрайды, бірақ бұл қордың тек 1/2 бөлігі ғана пайдаланылады. Өзен ағындарының ресурстарының жер бетінде таралуы біркелкі емес. Құрлықтың үштен бір бөлігін екі құрғақ белдеу алып жатыр: *солтүстік: Азия шөлдері, Араб түбегі, Сахара шөлі; *оңтүстік: Австралия шөлдері, Калахари, Атакама. Абсолютті көрсеткіштер бойынша өзен ағынының ең үлкен көлемі Азияға (жылына 13,2 мың км³) және Оңтүстік Америкаға (жылына 10,4 мың км³), ал ең азы Австралияға (жылына шамамен 2 мың км³) келеді.<ref>Водные ресурсы мира https://foxford.ru/wiki/geografiya/vodnie-resursi-mira{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Жоғалу қаупі төнген өзендері== Көптеген өзендер жер бетінен жоғалып кетуге шақ тұр. Суды көп тұтыну, қоршаған ортаны ластау, балықты шамадан тыс көп аулау, өндіріс орындарының көбеюі, суға бөгет қою тәрізді адам іс - әрекеттері мен климаттың өзгеруі тәрізді табиғи себептер жер бетіндегі барлық өзендерге қауіп төндіріп тұр. Халықаралық тылысым табиғат қоры әлемдегі жоғалу қаупі төніп тұрған 10 өзеннің тізімін жариялады.Бұл тізімдегі кей өзендердің қатты зардап шеккені сонша, түбегейлі қайта қалпына келтіру жұмыстарын жүргізбесе, олар мүлдем құрып кетуі мүмкін. Тізімдегі тағы біраз өзендердің жағдайы салыстырмалы түрде жақсы, бірақ шұғыл қамқорлыққа алмаса оларға да үлкен қауіп төнеді. Қордың мәлімдеуінше, жаһандық жылыну мен өндірістің тоқтаусыз дамуы жақын он жылдықтарда әлемнің ең күретамырлы өзендерінің біразын жойып жібермек. Мұның соңы балық түрлерінің азаюы мен су жетіспеушілігіне әкеп соғады. Зардапты он өзеннің бесеуі Азия құрлығында. Олар: Янцзы, Меконг (Қытай), Салуин (Тибет), Ганг және Үнді өзендері (Үндістан).<ref>Балаларға арналған танымдық энциклопедия. Географиялық аймақтар, 30-бет</ref> == Қызықты деректер == * Үндістан мен Пәкістандағы [[Үнді өзені]] мен [[Сарасвати өзені]] аңғарларын ежелде Мохенжо-Даро, Хараппо деген өркениеттер мекендеген. * [[Ніл]] өзенінің аңғары - Мысыр өркениетінің отаны. * [[Евфрат]] пен [[Тигр]] өзендері аймағында Месопотамия өркениеті гүлденді. * Әлемдегі ең балшықты өзен — Қытайдағы [[Хуанхэ]] өзені. Оның құрамындағы балшықтан бүкіл жер шарын қоршап тұратын, биіктігі 40, қалындығы 6 метрлік дуал тұрғызуға болар еді. * [[Рио де ла Плата ]]— әлемдегі ең жалпақ өзен. Өзеннің бастауынан сағасына дейін үнемі қызу тіршілік жүріп жатады. == Тағы қараңыз == * [[Өзен алабы]]; * [[Өзен аңғары]]; * [[Өзен жүйесі]]; * [[Өзен бастауы]]; * [[Өзен сағасы]]; * [[Өзен еңістігі]]; * [[Өзен желісі]]; * [[Өзен жүйесі]]; * [[Өзен иректілігі]]; * [[Меандр|Өзен ирелеңі]]; * [[Өзен көлігі]]; * [[Өзен суының тартылуы]]; * [[Өзен эрозиясы]]; * [[Өзендердің бөлінуі]]; * [[Өзендердің қоректенуі]]; * [[Өзенді ілестіру]]; * [[Өзеннің бас жары]]; * [[Өзен жайылмасы]]; * [[Өзен аралығы]]. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзендер]] [[Санат:География]] mss0gdc5p2d4i244gvi1q2wixszkvam 0 7747 3616734 3593951 2026-06-13T03:17:09Z Batyrbek.kz 5623 /* Отбасы */ 3616734 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Асанәлі Әшімұлы Әшімов |шынайы есімі = |сурет = The end of chieftan 2020 cover of Kazakhstan.jpg |сурет атауы = 2020 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Әшімов |туған кездегі есімі = |туған күні = 08.05.1937 |туған жері = [[Жайылма (Жамбыл облысы)|Жайылма]], {{туғанжері|Сарысу ауданы|Сарысу ауданында}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |қайтыс болған күні = 21.12.2025 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |мамандығы = {{hlist|{{актер|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр|XXI ғасыр}}|{{Кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр|XXI ғасыр}}|театр режиссері|театр педагогы|[[профессор]]}} |азаматтығы = |белсенді жылдары = 1957–2025 |бағыты = {{hlist|[[тарихи фильм]]|[[драма]]|[[мелодрама]]|[[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]]|[[көркем фильм]]|[[комедия]]}} |ұжымы = |марапаттары = {{Қатар |{{Қазақстанның Еңбек Ері}} }} {{Қатар |{{1 дәрежелі Достық ордені}} }} {{Қатар |{{Отан ордені}} |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} {{Қатар |{{Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{Астана медалі}} }} {{Қатар |{{КСРО халық әртісі}} |{{КСРО мемлекеттік сыйлығы}} |{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты}} }} |жұбайы = {{Unbulleted list |{{marriage|Майра Айманова||1993|end=died}} |Гүлсім |Маржан |{{marriage|Бағдат Құдайбергенова|2002}} }} }} '''Асанәлі Әшімұлы Әшімов''' ([[8 мамыр]] [[1937 жыл]], [[Жайылма (Жамбыл облысы)|Жайылма]], [[Сарысу ауданы]], [[Жамбыл облысы]] – [[21 желтоқсан]] [[2025 жыл]], [[Алматы]])<ref>[https://gosrating.com/2141.html GosRating.com]</ref> — кеңестік және қазақстандық кино және театр [[Актер|актёрі]], [[режиссёр]]і, театр педагогы, [[профессор]], [[Қазақ КСР халық әртісі]] (1976), [[КСРО халық әртісі]] (1980), Қазақ КСР мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1973), КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1974), Қазақстан театрлар ассоциациясының президенті, [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның көркемдік жетекшісі, [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] (2017). == Ерте жылдары және білімі == Әшімов 1937 жылғы 8 мамырда [[Жамбыл облысы]], [[Сарысу ауданы]], [[Жайылма (Жамбыл облысы)|Жайылма]]да дүниеге келген. [[Байұлы]] тайпасының [[Шеркеш]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/reel/DBoPLtQiS4j/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2025-12-22}}</ref> [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың қатал жылдарындағы балалық шағы туралы осылай деді: {{Дәйексөз|Алғашқы қар жауғанша жалаң аяқ жүрдім. Бір күні сабақ кезінде қалың қар жауған еді. Барлық сыныптастарымды ата-аналары үйлеріне алып кетті. Ал мен суық саз мектепте жалғыз қалдым. Ол кезде тоғыз жаста едім. Түні бойы қатты қорыққаным соншалық, таңертең мектептен он жасқа есейіп шыққандай болдым.}} 1956–1961 жылдары Әшімов [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының]] театр факультетін актёр мамандығы бойынша бітірген. 1961 жылдан ол [[Қазақфильм]] киностудиясына актёрлік штатқа қабылданды. 1964 жылдан бастап [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]ның актёрлік құрамында. == Сахна == [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] сахнасында: [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]]тің «Абайында» Керім, «Еңлік-Кебегінде» Кебек, «Қара қыпшақ Қобыландысында» Айшуақ, «Таңғы жаңғырығында» Жарасбай, [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]]тің «Қозы Көрпеш-Баян сұлуында» Қодар, [[Қалтай Мұхамеджанов]], [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың «Көктөбедегі кездесуінде» Иосиф Татаевич, [[Уильям Шекспир]]дің «Юлий Цезарінде» Юлий Цезарь, [[Макс Фриш]]тің «Дон Жуанның думанында» Дон Жуан, [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов|Әбдіжәміл Нұрпейісов]]тің «Қан мен терінде» Еламан, [[Игорь Александрович Вовнянко|Игорь Вовнянко]]ның «Апатында» бас кейіпкер, тағы да басқа көптеген қойылымда көрнекті актёрдің айшықты өнегесі мен өрнекті ізі жатыр. Ал, Әшімовтің қара шаңырақ сахнасындағы соңғы күрделі жұмысы [[Герхарт Гауптман]]ның «Ымырттағы махаббат» драмасындағы доктор Клаузен. және т.б көптеген бейнелерді сомдады. == Кино == Әшімов қазақ киносын әлемдік деңгейге көтерген актёрлердің бірі делінеді. Оның кинодағы Бекежан ([[Қыз Жібек (фильм)|Қыз Жібек]], 1971), Шадияров ([[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры]], 1971), Мәмбет (Сарқырама, 1973), Қасымханов ([[Трансібір экспресі]], 1977), Кемел (Нан дәмі), Нұрғазы (Алатаудың ай мүйізі), Қаражал (Жаушы, 1980), [[Шыңғыс хан]] (Бұлғар даласынан ескен жылы жел, 1998) рөлдері белгілі болды. Әшімов режиссёр ретінде де кең танылды. Ол сахналаған [[Николай Васильевич Гоголь|Николай Гогольдің]] «Ревизор» (1979, өзі Дуанбасының рөлін ойнады), [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]]тің «Амангелді», И. Оразбаевтің «Мен ішпеген у бар ма?!» (екеуі де 1987), С. Ванустың «Сұлтан болсам егер мен» (1988), [[Жүсіпбек Аймауытов]]тың «Ақбілек» (1989) спектакльдері мен ол түсірген «Жылан жылы» (1981, [[Гук Ин Цой|Цой Гук Инмен]] бірге; 1982 жылы [[Таллин]]де өткен бүкілодақтық 15-кинофестивальдің дипломына ие болды), «[[Шоқан Уәлиханов (фильм)|Шоқан Уәлиханов]]» (1984; 4 сериялы телефильм, өзі Шыңғыстың рөлін ойнады), «[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу (пьеса)|Қозы Көрпеш - Баян Сұлу]]» (1995) фильмдер Әшімовтің режиссерлік шығармашылығының да кең ауқымын көрсетеді. Әшімов өнеріне арналған «Асанәлі» деректі фильмі (1986, реж. И. А. Вовнянко) түсірілді. Әшімов — [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті|Жамбыл]] және Шымкент университеттерінің құрметті профессоры. 1979–1982 жылдары ол педагогикалық қызметпен шұғылданды. 1990 жылдан ол — «Елім-ай» киностудиясының президенті. [[Парасат ордені]]мен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> == Кітаптары == * «Майраның әні» * «Жан бөлек» * «Алаштың Асанәлісі» * «Менің жанрым — күнделік» * «Ғұмыр-дария» == Отбасы == [[Сурет:Ысқақ пәрідар мешіті.jpeg|thumb|right|Әшімов салдыртқан мешіт]] Туған ауылында атасы (әкесінің әкесі) Ысқақ пәрідар атымен мешіт салды. Әшімов жыл сайын әкесі Әшім Ысқақұлы атындағы шахматтан облыстық турнир ұйымдастырады. Шешесі 2002 жылы қайтыс болды. Әшімовтің тұңғыш әйелі — [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]]тың қызы, опера әншісі Майра Айманова (1938—1993) еді. Екеуі студент кезінде үйленген болатын. Неке 35 жылға, Айманованың қайтыс болғанына дейін созылды.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.kazpravda.kz/news/100-istorii-uspeha/asanali-ashimov-nichto-dushoi-ne-pozabito1/ |title=Асанали АШИМОВ: Ничто душой не позабыто - Новости Казахстана - свежие, актуальные, последние новости об о всем |publisher=kazpravda.kz |language=ru |accessdate=2017-05-16}} {{Wayback|date=2017-05-19 |url=https://web.archive.org/web/20170519151023/http://www.kazpravda.kz/news/100-istorii-uspeha/asanali-ashimov-nichto-dushoi-ne-pozabito1/}}</ref> Ұлдары: архитектор Мәди (1959–1999) мен актер [[Сағи Асанәліұлы Әшімов|Сағи]] (1961–1999). Екінші әйелі — Күлбану, одан туған ұлы — Олжас (1980 жылы туған). Үшінші әйелі — Маржан, бұл некесі 2-ақ жылға созылды. Одан туған қызы — Сағина (2001 жылы туған). Төртінші әйелі — Бағдат Мұқашқызы Әшімова (Құдайбергенова) (1971 жылы туған). Бағдат оның дәрігері болған еді. 2002 жылдан бастап соңғы күніне дейін бірге тұрып, 2008 жылғы қаңтарда 70 жасында тағы әке атанды.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.caravan.kz/gazeta/govoryat-chto-ya-lovelas-ne-verte-57837/ |title=Говорят, что я ловелас? Не верьте! |language=ru |publisher=caravan.kz |accessdate=2017-05-16}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20200714162338/https://www.caravan.kz/gazeta/govoryat-chto-ya-lovelas-ne-verte-57837/|date=2020-07-14}}</ref> Кенже баласын өзінің құрметіне Асанәлі деп атады. == Марапаттары == === Қазақстан марапаттары === ==== Мемлекеттік және үкіметтік марапаттары ==== *[[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы]] (2017 жылғы 18 мамыр, [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]]) – қазақ кино өнеріне сіңірген айрықша зор еңбектері үшін, және 80 жас мерейтойы қарсаңында; *[[Отан ордені]] (2001); *[[Парасат ордені]] (2007); *1-дәрежелі [[Достық ордені]] (2014, Ақорда) – қазақ театры мен кино өнеріндегі ерен еңбектері үшін; *[[Құрмет ордені]] (2007) – 70 жас мерейтойы қарсаңында; *[[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008); *[[Мәдениет саласының үздігі|«Мәдениет саласының үздігі»]] төсбелгісі (2012); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] (2016); * [[Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі]]; * [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері|«Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» құрметті төсбелгісі]]; ==== Жергілікті, аймақтық марапаттары ==== *[[Жамбыл облысы]]ның құрметті азаматы (2002) *[[Алматы]] қаласының құрметті азаматы (2015) *[[Түркістан облысы]]ның құрметті азаматы (2017) *[[Сарысу ауданы]]ның құрметті азаматы ==== Басқа марапаттары ==== * Платинды Тарлан тәуелсіз сыйлығы (2000) * «Шәкен жұлдыздары» фестивалінің тұңғыш сыйлығы (2003) * [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Қазақстан тұңғыш президенті]]нің стипендиясы (бірнеше мәрте) * Қазақстан мәдениет пен өнер саласындағы мемлекеттік стипендиясы (бірнеше мәрте) *Қазақстанның бірнеше жоғарғы оқу орындарының құрметті профессоры *2015 жылы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қыздар университеті]]нің «Ұлағат» алтын медалі *Қазақстан Театрлар Ассоциациясының «Сахнагер – 2017» Ұлттық театр сыйлығының «Қазақ театрының дамуына орасан зор үлесін қосқаны үшін» арнайы аталымы (2017 жылғы 27 наурыз, Астана) === Кеңестік кезең марапаттары === ==== Қазақ КСР марапаттары ==== * [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі|Қазақ КСР Еңбек сіңірген әртісі]] * [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының]] иегері (1973) * [[Қазақ КСР халық әртісі]] (1976) ==== КСРО марапаттары ==== *КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері (1974) * [[КСРО халық әртісі]] (1980) * [[Еңбек ардагері медалі (КСРО)|Еңбек ардагері медалі]] * бірнеше мәрте кинофестивальдер сыйлықтары === Халықаралық марапаттары === *Ресейдің Ломоносов атындағы алтын ордені (2007) *ТМД-ның «Достастық жұлдызы» халықаралық сыйлығының лауреаты және [[Достастық ордені]] (2011) *«Аңыз Адам» Ұлттық сыйлығы (2013) *Әлемдік кинодағы зор үлесі үшін ЮНЕСКО халықаралық академиясының «Алтын Қыран» ордені (2007) *Алматыда жеке жұлдызды аллеясы ашылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Әшімов, Асанәлі Әшімұлы}} [[Санат:Қазақстан театр актерлері]] [[Санат:КСРО театр актерлері]] [[Санат:Қазақстан театр педагогтары]] [[Санат:КСРО театр педагогтары]] [[Санат:XX ғасыр театр педагогтары]] [[Санат:Қазақстан сценарийшілері]] [[Санат:КСРО сценарийшілері]] [[Санат:XX ғасыр сценарийшілері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері]] [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]] [[Санат:Сахнагер ұлттық театр сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет саласының үздіктері]] [[Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары]] [[Санат:Алматының құрметті азаматтары]] [[Санат:Құлагер ұлттық киносыйлығының иегерлері]] [[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]] jd0m7ak4eszray5itbte26oeoedlbme 0 14131 3616571 3616328 2026-06-12T15:26:03Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3534968 wikitext text/x-wiki 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасында облыстардың саны 17, аудандар - 195, қалалар - 90, оның ішінде республикалық маңызы бар қалалар - 3, кенттер - 29, ауылдық округтер - 2 160, ауылдар - 6 179 құрайды. Республика бойынша ең көп аудандар саны Ақмола облысында, ал облыстық маңызы бар қалалар мен кенттік әкім аппараттары Қарағанды облысында. Ақмола және Қостанай облыстарында ауылдық әкім аппараттары көп болса, ауылдық елді мекендердің саны ең көп - Түркістан облысында. <ref>https://stat.gov.kz/industries/social-statistics/demography/publications/281766/</ref> == Қазіргі әкімшілік бөлінісі == === Бірінші деңгей === [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] 17 облысқа және 3 республикалық маңызы бар қалаға бөлінеді. * [[Астана]] қаласы — Қазақстанның елордасы. * [[Алматы]] қаласы — ерекше мәртебеге ие республикалық маңызы бар қала. * [[Шымкент]] қаласы — республикалық маңызы бар қала. {{Қазақстанның әкімшілік бөлінісі}} {| class="standard" align=center border="1" !rowspan="1"|№ !rowspan="1"|'''Таңбасы''' !rowspan="1"|'''Әкімшілік бірлік''' !rowspan="1"|'''Орталығы''' !rowspan="1"|'''Жер аумағы, км²,<br />08.06.2022''' !rowspan="1"|'''Халық саны, адам,<br />01.10.2022<ref>[https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452810 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2022 жылғы 1 қазанға)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209103233/https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452810 |date=2022-12-09 }}</ref>''' !rowspan="1"|'''[[Қоныстану тығыздығы]],<br />адам/км²''' !rowspan="1"|'''Жан басына шаққандағы [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]], мың [[Қазақстан теңгесі|теңге]]'''<br />2023 ж.<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/157558/file/kk/ Қазақстан Республикасының жалпы өңірлік өнімі (2023ж. қаңтар-желтоқсан)]</ref> |- |colspan=8 align=center bgcolor="#EFEFEF" | Республикалық маңызы бар қалалар |- | 1 | [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|50x50px]] | colspan="2" | [[Астана]] қаласы | 797,33 | align="right" |1 340 782 | 1681,6 | 9 247 |- | 2 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty.svg|50x50px]] | colspan="2" | [[Алматы]] қаласы | 682 | align="right" |2 147 113 | 3148,3 | 11 310,4 |- | 3 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|50 px]] | colspan="2" | [[Шымкент]] қаласы | 1162,8 | align="right" |1 184 113 | 1018,3 | 3 064,8 |- | colspan=10 align=center bgcolor="#EFEFEF" | Облыстар |- | 4 | [[Сурет:Abai oblysy eltanba.jpg|50 px]] | [[Абай облысы]] | [[Семей]] | 185 500 | align="right" |610 183 | 3,3 | 4 983,1 |- | 5 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province (new).png|50 px]] | [[Ақмола облысы]] | [[Көкшетау]] | 146 219 | align="right" |786 012 | 5,4 | 4 676,7 |- | 6 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|50 px]] | [[Ақтөбе облысы]] | [[Ақтөбе]] | 300 629 | align="right" |924 845 | 3,1 | 5 052,4 |- | 7 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|50 px]] | [[Алматы облысы]] | [[Қонаев (қала)|Қонаев]] | 105 263 | align="right" |1 497 025 | 14,2 | 3 276,2 |- | 8 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|50px]] | [[Атырау облысы]] | [[Атырау]] | 118 631 | align="right" |689 674 | 5,8 | 21 401,2 |- | 9 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|50 px]] | [[Батыс Қазақстан облысы]] | [[Орал]] | 151 339 | align="right" | 686 655 | 4,5 | 6 956,6 |- | 10 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|50 px]] | [[Жамбыл облысы]] | [[Тараз]] | 144 264 | align="right" | 1 215 482 | 8,4 | 2 547,1 |- | 11 | [[Сурет:Jetisu Region Emblem.jpg|50px]] | [[Жетісу облысы]] | [[Талдықорған]] | 118 648 | align="right" | 698 952 | 5,9 | 2 754,6 |- | 12 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|50 px]] | [[Қарағанды облысы]] | [[Қарағанды]] | 239 045 | align="right" | 1 134 146 | 4,7 | 7 443,5 |- | 13 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|50 px]] | [[Қостанай облысы]] | [[Қостанай]] | 196 001 | align="right" |832 445 | 4,2 | 5 550,6 |- | 14 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.svg|50 px]] | [[Қызылорда облысы]] | [[Қызылорда]] | 226 019 | align="right" | 830 901 | 3,7 | 3 414 |- | 15 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|50 px]] | [[Маңғыстау облысы]] | [[Ақтау]] | 165 642 | align="right" | 761 401 | 4,6 | 6 263,7 |- | 16 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|50 px]] | [[Павлодар облысы]] | [[Павлодар]] | 124 755 | align="right" | 754 829 | 6,1 | 5 761,2 |- | 17 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.png|50 px]] | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | [[Петропавл]] | 97 993 | align="right" | 534 966 | 5,5 | 4 189,5 |- | 18 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|50 px]] | [[Түркістан облысы]] | [[Түркістан (қала)|Түркістан]] | 117 249 | align="right" | 2 110 502 | 18 | 1 955,5 |- | 19 | [[Сурет:Coat of arms of Ulytau Region.svg|50 px]] | [[Ұлытау облысы]] | [[Жезқазған]] | 188 936 | align="right" | 221 014 | 1,2 | 8 802,1 |- | 20 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|50px]] | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | [[Өскемен]] | 97 800 | align="right" | 730 812 | 7,5 | 6 135,4 |- style="background: #CCC;" | || ||Барлығы|| ||2 724 902||align="right"|19 691 858||7,2|| 6 058,3 |} === Екінші деңгей === Әкімшілік бөліністің екінші деңгейіне 170 ауылдық жердегі аудан, 19 қалалық жердегі аудан және 39 облыстық маңызы бар қала жатады. Республикалық маңызы бар қалалардағы аудандар: # Астанада — 6 аудан # Алматыда — 8 аудан # Шымкентте — 5 аудан Облыстық маңызы бар қала мәртебесін дамыған өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымы бар, халқының саны 50 мың адамнан жоғары ірі экономикалық және мәдени орталықтар алады. === Үшінші деңгей === Үшінші деңгейде 48 аудандық маңызы бар қала, 6 қалалық жердегі аудан (облыстық маңызы бар Қарағанды, Ақтөбе және Тараз қалаларында екі-екіден), 27 кент әкімдігі, 2165 ауылдық округ және 101 ауыл әкімдігі бар. Облыстық маңыздағы қала ішінде аудан ондағы халық саны 400 мың адамнан асқанда құрылады. == Тарихы == === Ресей империясы === XX ғасыр басында Қазақстан аумағында жеті облыс болған: #[[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[Омбы]] қаласы #[[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] — [[Алматы|Верный]] қаласы #[[Күнгей Каспий облысы]] — [[Ашхабад]] қаласы #[[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]] — [[Орал]] қаласы #[[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] — [[Семей]] қаласы #[[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] — [[Ташкент]] қаласы #[[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] — [[Орынбор]] қаласы (облыс құрамына кірген жоқ) Бұдан бөлек әскери әкімшілік бірліктер болған: # [[Дала генерал-губернаторлығы]] — [[Омбы]] қаласы (құрамына [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облыстары]] кірді) # [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] — [[Ташкент]] қаласы (құрамына [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу]], [[Күнгей Каспий облысы|Күнгей Каспий]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария]], сондай-ақ [[Самарқан облысы (Ресей империясы)|Самарқан]], [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облыстары]] мен [[Әмудария бөлімі]] кірді) Қазіргі Батыс, Солтүстік және Шығыс Қазақстандағы кей аумақтар [[Астрахан губерниясы|Астрахан]], [[Самара губерниясы|Самара]], [[Тобыл губерниясы|Тобыл]], [[Томбы губерниясы|Томбы]] губернияларының құрамында болды. === Кеңес заманы === [[Сурет:Kazakhstan 1959 ru.svg|400 px|thumb| Қазақ КСР-інің 1959 жылғы әкімшілік бөлінісі]] * 1920: Семей губерниясы құрылды * 1921: Төмендегідей губерниялар құрылды ** Ақмола губерниясы - Петропавл қаласы ** Ақтөбе губерниясы - Ақтөбе қаласы ** Қостанай губерниясы - Қостанай қаласы * 1924: Жетісу, Сырдария губерниялары құрылды * 13 қыркүйек 1925: Қостанай губерниясы жойылып, орнына Қостанай уезі құрылды * 14 қыркүйек 1925: Қостанай уезі болыстарынан Қостанай округі құрылды * 17 қаңтар 1928: Қазақ АКСР-індегі барлық губерниялар жойылып, орнына 13 округ құрылды # [[Адай округі]] - [[Ойыл (ауыл)|Ойыл]] ауылы # [[Ақмола округі]] - [[Астана|Ақмола]] қаласы # [[Ақтөбе округі]] - [[Ақтөбе]] қаласы # [[Алматы округі]] - [[Алматы]] қаласы # [[Гурьев округі]] - [[Атырау|Гурьев]] қаласы # [[Қарқаралы округі]] - [[Қарқаралы]] қаласы # [[Қостанай округі]] - [[Қостанай]] қаласы # [[Петропавл округі|Қызылжар округі]] - [[Петропавл]] қаласы # [[Қызылорда округі]] - [[Қызылорда]] қаласы # [[Орал округі]] - [[Орал]] қаласы # [[Павлодар округі]] - [[Павлодар]] қаласы # [[Семей округі]] - [[Семей]] қаласы # [[Сырдария округі]] - [[Шымкент]] қаласы * 10 мамыр 1928: Қызылжар округінің атауы [[Петропавл округі]] болып өзгерді * 10 сәуір 1929: [[Адай округі]] жойылды * 17 желтоқсан 1930: [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-інің барлық округтері жойылып, аудандары ірілендіріліп, республикалық билікке тікелей бағынуға берілді * 10 наурыз 1932: [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-інде округтердің орнына 6 облыс құрылды # [[Ақтөбе облысы]] - [[Ақтөбе]] қаласы # [[Алматы облысы]] - [[Алматы]] қаласы # [[Батыс Қазақстан облысы]] - [[Орал]] қаласы # [[Қарағанды облысы]] - [[Петропавл]] қаласы # [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]] - [[Шымкент]] қаласы # [[Шығыс Қазақстан облысы]] - [[Семей]] қаласы * 1 шілде 1933: [[Гурьев округі]] қайта құрылды * 4 шілде 1934: [[Қарқаралы округі]] қайта құрылды * 29 шілде 1936: [[Қарқаралы округі]] жойылды. [[Қостанай облысы|Қостанай]] және [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстары құрылды. [[Қарағанды облысы]]ның орталығы [[Петропавл]]дан [[Қарағанды]]ға көшірілді * 5 желтоқсан 1936: [[Гурьев округі]] жойылды * 15 қаңтар 1938: [[Атырау облысы|Гурьев]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] және [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстары құрылды * 14 қазан 1939: [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]] және [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстары құрылды. [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның орталығы [[Семей]]ден [[Өскемен]]ге көшірілді * 16 наурыз 1944: [[Көкшетау облысы|Көкшетау]] және [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстары құрылды * 6 маусым 1959: [[Талдықорған облысы]] жойылды * 26 желтоқсан 1960: [[Тың өлкесі]] құрылды. [[Ақмола облысы]] жойылып, аумағы өлкенің тікелей басқаруына өтті * 24 сәуір 1961: Тың өлкесі құрамында орталығы [[Астана|Целиноград]] қаласында [[Ақмола облысы|Целиноград облысы]] құрылды # [[Тың өлкесі]] - [[Астана|Целиноград]] қаласы (Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Целиноград) * 3 мамыр 1962: [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]] және [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан]] облыстары Орал және Шымкент болып өзгерді. Құрамына 6 облыс кіретін Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан өлкелері құрылды: # [[Батыс Қазақстан өлкесі]] - [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] қаласы (Ақтөбе, Гурьев, Орал) # [[Оңтүстік Қазақстан өлкесі]] - [[Шымкент]] қаласы (Жамбыл, Қызылорда, Шымкент) * 1 желтоқсан 1964: Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан өлкелері жойылды * 19 қазан 1965: Тың өлкесі жойылды * 23 желтоқсан 1967: [[Талдықорған облысы]] қайта құрылды * 23 қараша 1970: [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]] құрылды * 20 наурыз 1973: [[Маңғыстау облысы|Маңғышлақ]] және [[Жезқазған облысы|Жезқазған]] облыстары құрылды * 2 маусым 1988: Маңғышлақ және Торғай облыстары жойылды * 17 тамыз 1990: [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] (бұрынғы Маңғышлақ) және [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай]] облыстары қайта құрылды === Қазіргі заман === [[Сурет:Kazakhstan obl ru.svg|thumb|450 px|Қазақстанның 2001-2018 жылдардағы әкімшілік бөлінісі]] * 21 ақпан 1992: Гурьев облысы [[Атырау облысы]] болып өзгертілді * 6 шілде 1992: Целиноград, Орал, Шымкент облыстарына бұрынғы [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]] және [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан]] атаулары қайтарылды * 22 сәуір 1997: [[Талдықорған облысы|Талдықорған]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай]] облыстары жойылды * 3 мамыр 1997: [[Жезқазған облысы|Жезқазған]], [[Көкшетау облысы|Көкшетау]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстары жойылды * 10 желтоқсан 1997: [[Астана|Ақмола]] қаласы Қазақстанның астанасы ретінде ресми түрде жарияланды * 6 мамыр 1998: Қазақстанның елордасы Ақмола қаласы [[Астана]] болып өзгертілді * 8 сәуір 1999: [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның оңтүстігіндегі 3 аудан [[Көкшетау]] қаласымен бірге [[Ақмола облысы]]на берілді. [[Ақмола облысы]]ның орталығы [[Астана]]дан [[Көкшетау]]ға көшірілді * 14 сәуір 2001: [[Алматы облысы]]ның орталығы [[Алматы]]дан [[Талдықорған]]ға көшірілді * 19 маусым 2018: Оңтүстік Қазақстан облысының атауы [[Түркістан облысы]] болып өзгерді. [[Шымкент]] қаласы республикалық маңызы бар қалаға жатқызылып, облыс орталығы [[Түркістан (қала)|Түркістан]]ға көшірілді [[Сурет:Oblast changes overview2.jpg|right|500px|thumb|Қазақстан облыстары шекараларының өзгеріс тарихы (1954-2016)]] * 23 наурыз 2019: Қазақстанның елордасы Астана қаласы [[Астана|Нұр-Сұлтан]] болып өзгертілді * 8 маусым 2022: [[Алматы облысы]]ның орталығы [[Талдықорған]]нан [[Қонаев (қала)|Қонаев]] (бұрынғы Қапшағай) қаласына көшірілді. Жаңадан 3 облыс құрылды: # [[Абай облысы]] - [[Семей]] қаласы # [[Жетісу облысы]] - [[Талдықорған]] қаласы # [[Ұлытау облысы]] - [[Жезқазған]] қаласы * 17 қыркүйек 2022: Қазақстанның елордасы Нұр-Сұлтан қаласына бұрынғы [[Астана]] атауы қайтарылды == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан аудандары]] * [[Қазақстан қалалары]] * [[Қазақстан кенттері]] * [[Қазақстан ауылдық округтері]] {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан әкімшілік бөлінісі]] g41ldw5ra8ffzq6vv4l8tm4jcq2qn0b 0 14591 3616597 3616262 2026-06-12T15:48:46Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] соңғы нұсқасына қайтарды 3154814 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kompas Sofia.JPG|thumb|Компастың бір түрі.]] '''Компас''' — жер бетін бағдарлауға, географиялық немесе магниттік меридианның бағытын анықтауға арналған аспап. Кішкене деңгелек қобдишаның ортасында орнатылған тік үшкір иненің үстіне қондырылған магнитті болат тілі болады. Тілдің бір жағы үнемі Солтүстікті, екінші жағы Оңтүстікті керсетіп тұрады. Қобдишаның сыртңы деңгелегі градустарға белінген (360°), горизонт жақтарында Солтүстікті, Шығысты, Оңтүстікті, Батысты керсететік (С. В. Ю. З.) әріптері жаэылған. Компастардың мынадай түрлері болады: # магниттік компас # механикалық немесе гироскоптік компас # радиокомлас # астрокомпас. == Тарихы == [[Магнит]]ті компас [[Қытай]]да ойлап табылған. Осыдан 4000 жыл бұрын қытай жазбаларында керуеншілер көздің қарашығындай сақтаған ақ балшықты [[құмыра]] туралы айтылады. Онда ағаш қалтқыда темірді жақсы көретін қоңыр тас жатыр. Ол қалай бұрылса да, жолаушыларға [[оңтүстік]] жақты көрсетеді. == Дереккөздер == * Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алматы, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев. *Оқушының анықтамасы:1-4 сынып. Ж.Қ Балтабаева, Ф.С Лекерова, М.Қ. Солтанғазина, Т.В. Вахрушева, Е.В. Попова, О.Б Глушкова, В.А. Черепенко, А.И.Болдырева, С.В. Черкизова, С.Ә. Әбілмәжінова. Алматыкітап,2007,523 бет == Тағы қараңыз == * [[Тау-кен компасы]] [[Санат:Навигация]] [[Санат:Бағдарлау]] p84gcjzivuhg7bh10ibhm4xullybcsr 0 17888 3616630 3616364 2026-06-12T17:41:12Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616630 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Аманат | шынайы атауы = | логотипі = Logo of the Amanat political party.svg | логотип ені = 200px | сурет атауы = «Аманат» саяси партиясының ресми логотипі | партия түсі = #55B4A0 | басшысы = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | лауазым = Атқарушы хатшысы | лауазым иесі = [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] | негіздеуші = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | құрылуы = [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] | таратылуы =[[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]] | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = Әмбебап партия<br>[[Центризм]]<br>[[ұлтшылдық|Азаматтық ұлтшылдық]]<br>[[консерватизм|Әлеуметтік консерватизм]]<br>[[Этатизм]] | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мың | жастар ұйымы = {{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg|border=}} [[Жастар рухы]] | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|23|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II сайланым]])}} {{Партия/Орындар|42|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}} {{Партия/Орындар|98|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}} {{Партия/Орындар|83|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}} {{Партия/Орындар|84|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}} {{Партия/Орындар|76|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}} {{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандат саны<ref>{{Cite web|date=2023-03-20|title=ҚР Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлауда дауыс берудің алдын ала нәтижелері туралы|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8910|access-date=2023-03-31|website=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты|lang=kk}}</ref> | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | Еуропарламенттегі орындар = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://amanatpartiasy.kz amanatpartiasy.kz] }} '''«Amanat» партиясы''' (''2022 жылға дейін «Nur Otan»'') — [[Қазақстан]]ның билік етуші әрі ең ірі президентшіл [[саяси партия]]сы. Партияның төрағасы — Мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]. Партия [[1999 жыл]]ы экс-президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасымен «Отан» партиясы деген атпен құрылған. Парламент сайлауына [[1999 жыл]]дан бері қатысып келеді. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде жалпы дауыс санының 53,9%-ын жинап, жалпы 98 ішінен 62 мандатқа ие болды. 2026 жылғы 12 маусымда өткен съезде «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> == Аталуы == Партияның ресми атауы: * «Отан» Республикалық саяси партиясы (1999–2006) * «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы (2006–2013) * «Нұр Отан» партиясы (2013–2019) * «Nur Otan» партиясы (2019–2022) * «AMANAT» партиясы (2022–2026) [[2006 жыл]]ы [[22 желтоқсан]]да «Отан» партиясының кезектен тыс X съезінде «Отан» Республикалық саяси партиясын «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы деп өзгерту туралы ұсыныс қабылданып, «Отан» РСП-ның Жарғысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы қаулы шығарылды. Атаудағы "Нұр" - сол уақыттағы Қазақстан президентіне - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевқа]] сілтеме. [[2022 жыл]]ы [[1 наурыз]]да "Нұр Отан" партиясының кезектен тыс съезінде мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] партияның атын "Аманат" деп атау туралы ұсыныс жасады. Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] бұл ұсынысты қолдады.<ref>[https://www.azattyq.org/a/31729531.html "Нұр Отан" партиясы "Аманат" болып өзгерді. Саяси кеңес құрамына төрт адам қосылды]</ref> == Тарихы == {{Қазақстан саясаты}} [[1998 жыл]]ғы [[21 қазан]]да [[Қазақстан|Қазақстан Республикасында]] «Президентке үміткер [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]ты қолдаудың қоғамдық штабы» қоғамдық қозғалысы тіркелді. Штаб сайлау науқаны кезінде саяси партиялар және қозғалыстармен бірге қызмет істеді. Штаб жұмысына белгілі мемлекет және саясат қайраткерлері – [[Сергей Александрович Терещенко|Терещенко С.А]], Дунаев Г.И., Такуов Х.Ш белсене ат салысты. Тап сол кездері қоғамдық қозғалысты саяси партияға айналдыру туралы идея дүниеге келді. 1999 жылғы 19 қаңтарда жиналыс өтіп, Қоғамдық штабты Республикалық «Отан» саяси партиясы» етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 1999 жылғы 12 ақпанда партия Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркеуден өтті. Осы күн Тәуелсіз Қазақстанның жаңа тарихындағы партия қызметінің өз жұмысын бастаған уақыты болып есептеледі. Партия мұрағатында Республикалық «Отан» саяси партиясының мүшесі [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] [[1999 жыл]]дың [[22 ақпан]]ымен белгіленген есеп кітапшасы мұқият сақтаулы. [[1999 жыл]]ғы [[1 наурыз]]да партияның І құрылтай сьезі өтіп, онда [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] бірауыздан партия Төрағасы болып сайланып, Саяси кеңес, Орталық ревизия комиссиясының құрамы бекітіліп, партия Жарғысы қабылданды. Сонымен бірге сьезд делегаттары маңыздылығы жағынан тарихи болып саналатын «Отан» республикалық саяси партиясының, Қазақстанның халықтар бірлігі партиясы, Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның [[Либерализм|либералдық]] қозғалысы, [[Қазақстан 2030|«Қазақстан – 2030»]] қозғалысымен бірігуі туралы қарарды қабылдады. 2002 жылғы 9 қарашада Алматы қаласында «Отан» республикалық саяси партиясының кезектен тыс IV съезінде «Отан» РСП-на Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясының қосылуы туралы шешім қабылданды. 2006 жылғы 4 шілдеде [[Астана]]да Республикалық «Отан» саяси партиясының кезектен тыс IX съезі өтіп, [[Асар партиясы|«Асар» партиясының]], ал 2006 жылғы 22 желтоқсанда өткен кезектен тыс Х-сьезде Азаматтық және Аграрлық партиялардың «Отан» РСП қатарына қосылуы туралы шешім қабылданды. Партияның Х-съезінде көпшілік дауыспен Қазақстанның жетекші саяси күшін «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 2008 жылғы 17 қаңтарда Елбасы – Партия Лидері [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] төрағалық етуімен «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы өтіп, партияның халықтық платфомасын іске асырудың бағдарламасы қабылданды. [[2008 жыл]]ғы [[14 мамыр]]да «[[Жас Отан]]<nowiki/>» жастар қанатының І сьезі өтті. [[2009 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]да Партия Орталық аппаратында Партиялық бақылау комитетінің бірінші ұйымдық отырысы өтті. [[2013 жыл]]ғы [[18 қазан]]да «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясы «Нұр Отан» партиясы болып өзгертілді. Сол күні партияның жаңа Доктринасы қабылданды. [[2022 жыл]]ғы [[1 наурыз]]дағы кезектен тыс XXII Съезде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] саяси партияның атауын «Аманат» деп өзгертуді ұсынады. Сол жылдың [[26 сәуір]]інде партияның кезектен тыс XXIII съезінде Президент партиядан шығып, төрағалық [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошановқа]] берілді және [[Адал (партия)|«Адал»]] партиясы «Аманат» партиясына қосылды. 2026 жылғы 6 маусымда «Аманат» партиясы саяси кеңесінің отырысы өтіп, кеңес мүшелері «президенттің күн тәртібі төңірегінде топтасуға» үндеу жасады. 12 маусымда өткізілген съезде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділетпен»]] бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" !Съезі !Күні !Өткізу орны |- |«Отан» партиясының I құрылтай съезі: |1 наурыз 1999 жыл. Өкілдер бірауыздан [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевты]] партияның бірінші төрағасы етіп сайлады. Партияға Қазақстанның халық бірлігі партиясы («Отанның» алдындағы билеуші партия), Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның либералдық қозғалысы, «Қазақстан–2030» қозғалысы қосылды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының II кезектен тыс съезі: |18 тамыз 1999 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының III съезі: |20 сәуір 2001 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының IV съезі: |9 қараша 2002 жыл. «Отан» партиясына Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясы қосылды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының V съезі: |12 шілде 2003 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VI съезі: |12 наурыз 2004 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VII съезі: |15 маусым 2004 жыл. Партияның «Қазақстандық жол-2009» сайлауалды тұғырнамасы қабылданды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VIII съезі: |9 қыркүйек 2005 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының IX съезі: |4 шілде 2006 жыл. «Отан» және Республикалық «[[Асар партиясы|Асар]]<nowiki/>» партиясының (200 мың мүше) бірігуі. |[[Астана]] |- |«Отан» партиясының Х съезі: |22 желтоқсан 2006 жыл. [[Қазақстан аграрлық партиясы|Қазақстан Аграрлық партиясы]] және [[Қазақстан азаматтық партиясы|Қазақстан Азаматтық партиясы]] (130-150 мың мүше) «Отан» партиясына қосылды. «Отан» партиясының атауы «Нұр Отан» болып өзгерді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XI съезі |4 шілде 2007 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XII съезі: |15 маусым 2009 жыл. Партияның 2009-2012 жылдарға арналған даму стратегиясы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XIII съезі: |11 ақпан 2011 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XIV съезі: |25 қараша 2011 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XV съезі: |18 қазан 2013 жыл. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVI съезі: |11 наурыз 2015 жыл. Партия атынан Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ҚР Президенттігіне ұсыну туралы қаулы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVII съезі: |29 наурыз 2016 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы қабылданды, Парламент Мәжілісінің депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімі бекітіліп, партияның Саяси кеңесі құрамына өзгеріс енгізілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVIII съезі: |27 ақпан 2019 жыл. Партияның 2030 жылға бағытталған бағдарламасы қабылданды, партия атауы кириллицадан латын қарпіне өзгертілді, партия саяси кеңесінің құрамы жаңартылды. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XIX съезі: |23 сәуір 2019 жыл. Партия президенттікке үміткерлікке Қасым-Жомарт Тоқаевты ұсынды. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XX съезі: |25 қараша 2020 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XXI съезі: |28 қаңтар 2022 жыл. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партия төрағасы болып сайланды, жарғыға өзгерістер енгізіліп, жаңа саяси кеңес бекітілді. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XXII съезі: |1 наурыз 2022 жыл. Партияның аты «Amanat» болып өзгерді, жаңа саяси кеңес құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXIII съезі: |26 сәуір 2022 жыл. «Adal» партиясы (300 мың мүше) «Аmanat» партиясымен бірікті, [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партиядан шығып, партияның жаңа төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXIV съезі: |6 қазан 2022 жыл. Партия Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы қарсаңында президенттікке Қасым-Жомарт Тоқаевты кандидат ретінде ұсынды, партияның жаңа Саяси тұғырнамасы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXV съезі: |7 ақпан 2023 жыл. Мәжіліс сайлауына қатысатын партиялық тізім бойынша кандидаттар ұсынылды. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXVI съезі: |12 маусым 2026 жыл. [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |} == Партияны басқару жүйесі == Жоғары басшы органдар: * Партия съезі * Партия филиалының конференциясы * Бастауыш партия ұйымының жиналысы Жоғары өкілді органдар: * Партия Саяси кеңесі * Партия филиалының Саяси кеңесі Басшы органдар: * Партия Саяси кеңесінің Бюросы * Партия филиалы Саяси кеңесінің Бюросы Бақылау-тексеру және бақылау органдары: * Партияның Орталық бақылау-тексеру комиссиясы * Партия филиалының Бақылау-тексеру комиссиясы * Партиялық бақылау комитеті * Партиялық бақылау комитетінің аймақтық және аумақтық комиссиялары Атқарушы органдар: * Партия орталық аппараты * Партия филиалының аппараты * Бастауыш партия ұйымының Бюросы, ол болмаса Төрағасы<ref>[https://amanatpartiasy.kz/charter?lang=kz «AMANAT» партиясы» қоғамдық бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> Партия жанындағы ұйымдар: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * «AMANAT» партиясының Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі == Басшылығы == [[Сурет:Amanat party HQ Astana.jpg|thumb|right|[[Астана]]дағы «Аманат» партиясы штабтарының бірі]] === Партия төрағалары === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2015-09-02) (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 1 наурыз 1999 || 28 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (28-09-2021) (cropped 2).jpg|99px]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] || 28 қаңтар 2022 || 26 сәуір 2022 |- | 3 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-30).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || 26 сәуір 2022 || қызметте |} === Партияның атқарушы хатшылары === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | colspan="5" | '''Партия төрағасының міндетін атқарушы (1999—2007)''' |- | 1 || [[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] || [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] || 1 наурыз 1999 || 21 қазан 2002 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Амангелді Дінұлы Ермегияев|Амангелді Ермегияев]] || 21 қазан 2002 || 18 сәуір 2005 |- | 3 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 18 сәуір 2005 || 4 шілде 2007 |- | colspan="5" | '''Партия төрағасының бірінші орынбасары (2007—2022)''' |- | 1 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 4 шілде 2007 || 23 қаңтар 2008 |- | 2 || [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] || 23 қаңтар 2008 || 13 қазан 2008 |- | 3 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] || 13 қазан 2008 || 19 қараша 2009 |- | 4 || [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 06 (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 19 қараша 2009 || 24 қыркүйек 2012 |- | 5 || [[Сурет:Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg|99px]] || [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] || 24 қыркүйек 2012 || 16 қаңтар 2013 |- | 6 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 17 қаңтар 2013 || 8 тамыз 2015 |- | 7 || [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|99px]] || [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] || 8 тамыз 2015 || 6 мамыр 2016 |- | 8 || [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] || [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] || 6 мамыр 2016 || 1 ақпан 2018 |- | 9 || [[Сурет:Maulen Ashimbayev.jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || 1 ақпан 2018 || 29 маусым 2019 |- | 10 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 29 маусым 2019 || 2 ақпан 2022 |- | colspan="5" | '''Партияның атқарушы хатшысы (2022 жылдан бастап)''' |- | 1 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || 2 ақпан 2022 || 4 қаңтар 2023 |- | 2 || [[Сурет:Елнур Сабыржанович Бейсенбаев (cropped).jpg|99px]] || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 4 қаңтар 2023 || 17 шілде 2023 |- | 3 || [[Сурет:Daulet Karibek (cropped).jpg|99px]] || [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] || 17 шілде 2023 || қызметте |} === Партия Саяси кеңесі Бюросының мүшелері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || Парламент Мәжілісінің және «AMANAT» партиясының Төрағасы |- | 2 || [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || Парламент Сенатының Төрағасы |- | 3 || [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] || [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || Президент көмекшісі |- | 4 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары |- | 5 || [[Сурет:Darhan Qidirali (2023-09-01).jpg|99px]] || [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] || Парламент Сенатының депутаты |- | 6 || [[Сурет:NUR 4157 (cropped).jpg|99px]] || [[Ләззат Молдабекқызы Қалтаева|Ләззат Қалтаева]] || Парламент Сенаты Төрағасының кеңесшісі |- | 7 || [[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|99px]] || Ерлан Саиров || Парламент Мәжілісінің депутаты |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Аббат Өрісбаев || Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары |- | 9 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Геннадий Зенченко || «Зенченко и К» командиттік серіктестігінің директоры |- | 10 || [[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|99px]] || Максим Рожин || Парламент Мәжілісінің депутаты |- | 11 || [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || Элина Масагутова || Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі |} == Сайлау == === Президент === === Парламент === == Сын == Қазақстан оппозициясы «Nur Otan» партиясын [[Назарбаевтың жеке басына табыну|Назарбаевтың тұлғасын тым әсірелеп]] насихаттаушы псевдодемократиялық және [[Тоталитаризм|тоталитарлық]] немесе [[Авторитаризм|авторитарлық]] партия деп санайды. [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] секілді халықаралық ұйымдар әкімшілік ресурстарды пайдалануын және сайлауларды бұрмалауларын айыптайды.<ref>https://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102210459/http://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html |date=2019-01-02 }}</ref> Партияның бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] суды үнемдеу туралы бастамасы теріс пікірге ие болды және соған қатысты әлеуметтік желілерде көптеген демотиватор суреттер жарияланды.<ref>http://expertonline.kz/a10411/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530230638/http://expertonline.kz/a10411/ |date=2013-05-30 }}</ref> «Nur Otan» партиясының аудандық филиалының жаңа ғимаратының құрылысына мұғалімдерден ақша жинау бастамасы көптеген дау-дамай туғызды.<ref>https://rus.azattyq.org/a/shymkent-uchitelya-pobory/25258358.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ndp-nurotan.kz Ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220204014/http://www.ndp-nurotan.kz/ |date=2014-12-20 }} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] {{stub}} qbxgzz1eyt9l0gs66cyonqby7c0wq2t 3616676 3616630 2026-06-12T21:47:47Z Casserium 68287 /* */ Екі күннен кейін ресми тарайды 3616676 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Аманат | шынайы атауы = | логотипі = Logo of the Amanat political party.svg | логотип ені = 200px | сурет атауы = «Аманат» саяси партиясының ресми логотипі | партия түсі = #55B4A0 | басшысы = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | лауазым = Атқарушы хатшысы | лауазым иесі = [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] | негіздеуші = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | құрылуы = [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] | таратылуы = <!-- [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]] --> | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = Әмбебап партия<br>[[Центризм]]<br>[[ұлтшылдық|Азаматтық ұлтшылдық]]<br>[[консерватизм|Әлеуметтік консерватизм]]<br>[[Этатизм]] | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мың | жастар ұйымы = {{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg|border=}} [[Жастар рухы]] | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|23|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II сайланым]])}} {{Партия/Орындар|42|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}} {{Партия/Орындар|98|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}} {{Партия/Орындар|83|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}} {{Партия/Орындар|84|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}} {{Партия/Орындар|76|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}} {{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандат саны<ref>{{Cite web|date=2023-03-20|title=ҚР Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлауда дауыс берудің алдын ала нәтижелері туралы|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8910|access-date=2023-03-31|website=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты|lang=kk}}</ref> | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | Еуропарламенттегі орындар = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://amanatpartiasy.kz amanatpartiasy.kz] }} '''«Amanat» партиясы''' (''2022 жылға дейін «Nur Otan»'') — [[Қазақстан]]ның билік етуші әрі ең ірі президентшіл [[саяси партия]]сы. Партияның төрағасы — Мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]. Партия [[1999 жыл]]ы экс-президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасымен «Отан» партиясы деген атпен құрылған. Парламент сайлауына [[1999 жыл]]дан бері қатысып келеді. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде жалпы дауыс санының 53,9%-ын жинап, жалпы 98 ішінен 62 мандатқа ие болды. 2026 жылғы 12 маусымда өткен съезде «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> == Аталуы == Партияның ресми атауы: * «Отан» Республикалық саяси партиясы (1999–2006) * «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы (2006–2013) * «Нұр Отан» партиясы (2013–2019) * «Nur Otan» партиясы (2019–2022) * «AMANAT» партиясы (2022–2026) [[2006 жыл]]ы [[22 желтоқсан]]да «Отан» партиясының кезектен тыс X съезінде «Отан» Республикалық саяси партиясын «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы деп өзгерту туралы ұсыныс қабылданып, «Отан» РСП-ның Жарғысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы қаулы шығарылды. Атаудағы "Нұр" - сол уақыттағы Қазақстан президентіне - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевқа]] сілтеме. [[2022 жыл]]ы [[1 наурыз]]да "Нұр Отан" партиясының кезектен тыс съезінде мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] партияның атын "Аманат" деп атау туралы ұсыныс жасады. Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] бұл ұсынысты қолдады.<ref>[https://www.azattyq.org/a/31729531.html "Нұр Отан" партиясы "Аманат" болып өзгерді. Саяси кеңес құрамына төрт адам қосылды]</ref> == Тарихы == {{Қазақстан саясаты}} [[1998 жыл]]ғы [[21 қазан]]да [[Қазақстан|Қазақстан Республикасында]] «Президентке үміткер [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]ты қолдаудың қоғамдық штабы» қоғамдық қозғалысы тіркелді. Штаб сайлау науқаны кезінде саяси партиялар және қозғалыстармен бірге қызмет істеді. Штаб жұмысына белгілі мемлекет және саясат қайраткерлері – [[Сергей Александрович Терещенко|Терещенко С.А]], Дунаев Г.И., Такуов Х.Ш белсене ат салысты. Тап сол кездері қоғамдық қозғалысты саяси партияға айналдыру туралы идея дүниеге келді. 1999 жылғы 19 қаңтарда жиналыс өтіп, Қоғамдық штабты Республикалық «Отан» саяси партиясы» етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 1999 жылғы 12 ақпанда партия Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркеуден өтті. Осы күн Тәуелсіз Қазақстанның жаңа тарихындағы партия қызметінің өз жұмысын бастаған уақыты болып есептеледі. Партия мұрағатында Республикалық «Отан» саяси партиясының мүшесі [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] [[1999 жыл]]дың [[22 ақпан]]ымен белгіленген есеп кітапшасы мұқият сақтаулы. [[1999 жыл]]ғы [[1 наурыз]]да партияның І құрылтай сьезі өтіп, онда [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] бірауыздан партия Төрағасы болып сайланып, Саяси кеңес, Орталық ревизия комиссиясының құрамы бекітіліп, партия Жарғысы қабылданды. Сонымен бірге сьезд делегаттары маңыздылығы жағынан тарихи болып саналатын «Отан» республикалық саяси партиясының, Қазақстанның халықтар бірлігі партиясы, Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның [[Либерализм|либералдық]] қозғалысы, [[Қазақстан 2030|«Қазақстан – 2030»]] қозғалысымен бірігуі туралы қарарды қабылдады. 2002 жылғы 9 қарашада Алматы қаласында «Отан» республикалық саяси партиясының кезектен тыс IV съезінде «Отан» РСП-на Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясының қосылуы туралы шешім қабылданды. 2006 жылғы 4 шілдеде [[Астана]]да Республикалық «Отан» саяси партиясының кезектен тыс IX съезі өтіп, [[Асар партиясы|«Асар» партиясының]], ал 2006 жылғы 22 желтоқсанда өткен кезектен тыс Х-сьезде Азаматтық және Аграрлық партиялардың «Отан» РСП қатарына қосылуы туралы шешім қабылданды. Партияның Х-съезінде көпшілік дауыспен Қазақстанның жетекші саяси күшін «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 2008 жылғы 17 қаңтарда Елбасы – Партия Лидері [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] төрағалық етуімен «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы өтіп, партияның халықтық платфомасын іске асырудың бағдарламасы қабылданды. [[2008 жыл]]ғы [[14 мамыр]]да «[[Жас Отан]]<nowiki/>» жастар қанатының І сьезі өтті. [[2009 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]да Партия Орталық аппаратында Партиялық бақылау комитетінің бірінші ұйымдық отырысы өтті. [[2013 жыл]]ғы [[18 қазан]]да «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясы «Нұр Отан» партиясы болып өзгертілді. Сол күні партияның жаңа Доктринасы қабылданды. [[2022 жыл]]ғы [[1 наурыз]]дағы кезектен тыс XXII Съезде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] саяси партияның атауын «Аманат» деп өзгертуді ұсынады. Сол жылдың [[26 сәуір]]інде партияның кезектен тыс XXIII съезінде Президент партиядан шығып, төрағалық [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошановқа]] берілді және [[Адал (партия)|«Адал»]] партиясы «Аманат» партиясына қосылды. 2026 жылғы 6 маусымда «Аманат» партиясы саяси кеңесінің отырысы өтіп, кеңес мүшелері «президенттің күн тәртібі төңірегінде топтасуға» үндеу жасады. 12 маусымда өткізілген съезде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділетпен»]] бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" !Съезі !Күні !Өткізу орны |- |«Отан» партиясының I құрылтай съезі: |1 наурыз 1999 жыл. Өкілдер бірауыздан [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевты]] партияның бірінші төрағасы етіп сайлады. Партияға Қазақстанның халық бірлігі партиясы («Отанның» алдындағы билеуші партия), Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның либералдық қозғалысы, «Қазақстан–2030» қозғалысы қосылды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының II кезектен тыс съезі: |18 тамыз 1999 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының III съезі: |20 сәуір 2001 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының IV съезі: |9 қараша 2002 жыл. «Отан» партиясына Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясы қосылды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының V съезі: |12 шілде 2003 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VI съезі: |12 наурыз 2004 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VII съезі: |15 маусым 2004 жыл. Партияның «Қазақстандық жол-2009» сайлауалды тұғырнамасы қабылданды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VIII съезі: |9 қыркүйек 2005 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының IX съезі: |4 шілде 2006 жыл. «Отан» және Республикалық «[[Асар партиясы|Асар]]<nowiki/>» партиясының (200 мың мүше) бірігуі. |[[Астана]] |- |«Отан» партиясының Х съезі: |22 желтоқсан 2006 жыл. [[Қазақстан аграрлық партиясы|Қазақстан Аграрлық партиясы]] және [[Қазақстан азаматтық партиясы|Қазақстан Азаматтық партиясы]] (130-150 мың мүше) «Отан» партиясына қосылды. «Отан» партиясының атауы «Нұр Отан» болып өзгерді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XI съезі |4 шілде 2007 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XII съезі: |15 маусым 2009 жыл. Партияның 2009-2012 жылдарға арналған даму стратегиясы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XIII съезі: |11 ақпан 2011 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XIV съезі: |25 қараша 2011 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XV съезі: |18 қазан 2013 жыл. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVI съезі: |11 наурыз 2015 жыл. Партия атынан Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ҚР Президенттігіне ұсыну туралы қаулы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVII съезі: |29 наурыз 2016 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы қабылданды, Парламент Мәжілісінің депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімі бекітіліп, партияның Саяси кеңесі құрамына өзгеріс енгізілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVIII съезі: |27 ақпан 2019 жыл. Партияның 2030 жылға бағытталған бағдарламасы қабылданды, партия атауы кириллицадан латын қарпіне өзгертілді, партия саяси кеңесінің құрамы жаңартылды. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XIX съезі: |23 сәуір 2019 жыл. Партия президенттікке үміткерлікке Қасым-Жомарт Тоқаевты ұсынды. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XX съезі: |25 қараша 2020 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XXI съезі: |28 қаңтар 2022 жыл. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партия төрағасы болып сайланды, жарғыға өзгерістер енгізіліп, жаңа саяси кеңес бекітілді. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XXII съезі: |1 наурыз 2022 жыл. Партияның аты «Amanat» болып өзгерді, жаңа саяси кеңес құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXIII съезі: |26 сәуір 2022 жыл. «Adal» партиясы (300 мың мүше) «Аmanat» партиясымен бірікті, [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партиядан шығып, партияның жаңа төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXIV съезі: |6 қазан 2022 жыл. Партия Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы қарсаңында президенттікке Қасым-Жомарт Тоқаевты кандидат ретінде ұсынды, партияның жаңа Саяси тұғырнамасы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXV съезі: |7 ақпан 2023 жыл. Мәжіліс сайлауына қатысатын партиялық тізім бойынша кандидаттар ұсынылды. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXVI съезі: |12 маусым 2026 жыл. [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |} == Партияны басқару жүйесі == Жоғары басшы органдар: * Партия съезі * Партия филиалының конференциясы * Бастауыш партия ұйымының жиналысы Жоғары өкілді органдар: * Партия Саяси кеңесі * Партия филиалының Саяси кеңесі Басшы органдар: * Партия Саяси кеңесінің Бюросы * Партия филиалы Саяси кеңесінің Бюросы Бақылау-тексеру және бақылау органдары: * Партияның Орталық бақылау-тексеру комиссиясы * Партия филиалының Бақылау-тексеру комиссиясы * Партиялық бақылау комитеті * Партиялық бақылау комитетінің аймақтық және аумақтық комиссиялары Атқарушы органдар: * Партия орталық аппараты * Партия филиалының аппараты * Бастауыш партия ұйымының Бюросы, ол болмаса Төрағасы<ref>[https://amanatpartiasy.kz/charter?lang=kz «AMANAT» партиясы» қоғамдық бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> Партия жанындағы ұйымдар: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * «AMANAT» партиясының Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі == Басшылығы == [[Сурет:Amanat party HQ Astana.jpg|thumb|right|[[Астана]]дағы «Аманат» партиясы штабтарының бірі]] === Партия төрағалары === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2015-09-02) (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 1 наурыз 1999 || 28 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (28-09-2021) (cropped 2).jpg|99px]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] || 28 қаңтар 2022 || 26 сәуір 2022 |- | 3 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-30).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || 26 сәуір 2022 || қызметте |} === Партияның атқарушы хатшылары === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | colspan="5" | '''Партия төрағасының міндетін атқарушы (1999—2007)''' |- | 1 || [[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] || [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] || 1 наурыз 1999 || 21 қазан 2002 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Амангелді Дінұлы Ермегияев|Амангелді Ермегияев]] || 21 қазан 2002 || 18 сәуір 2005 |- | 3 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 18 сәуір 2005 || 4 шілде 2007 |- | colspan="5" | '''Партия төрағасының бірінші орынбасары (2007—2022)''' |- | 1 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 4 шілде 2007 || 23 қаңтар 2008 |- | 2 || [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] || 23 қаңтар 2008 || 13 қазан 2008 |- | 3 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] || 13 қазан 2008 || 19 қараша 2009 |- | 4 || [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 06 (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 19 қараша 2009 || 24 қыркүйек 2012 |- | 5 || [[Сурет:Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg|99px]] || [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] || 24 қыркүйек 2012 || 16 қаңтар 2013 |- | 6 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 17 қаңтар 2013 || 8 тамыз 2015 |- | 7 || [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|99px]] || [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] || 8 тамыз 2015 || 6 мамыр 2016 |- | 8 || [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] || [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] || 6 мамыр 2016 || 1 ақпан 2018 |- | 9 || [[Сурет:Maulen Ashimbayev.jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || 1 ақпан 2018 || 29 маусым 2019 |- | 10 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 29 маусым 2019 || 2 ақпан 2022 |- | colspan="5" | '''Партияның атқарушы хатшысы (2022 жылдан бастап)''' |- | 1 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || 2 ақпан 2022 || 4 қаңтар 2023 |- | 2 || [[Сурет:Елнур Сабыржанович Бейсенбаев (cropped).jpg|99px]] || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 4 қаңтар 2023 || 17 шілде 2023 |- | 3 || [[Сурет:Daulet Karibek (cropped).jpg|99px]] || [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] || 17 шілде 2023 || қызметте |} === Партия Саяси кеңесі Бюросының мүшелері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || Парламент Мәжілісінің және «AMANAT» партиясының Төрағасы |- | 2 || [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || Парламент Сенатының Төрағасы |- | 3 || [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] || [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || Президент көмекшісі |- | 4 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары |- | 5 || [[Сурет:Darhan Qidirali (2023-09-01).jpg|99px]] || [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] || Парламент Сенатының депутаты |- | 6 || [[Сурет:NUR 4157 (cropped).jpg|99px]] || [[Ләззат Молдабекқызы Қалтаева|Ләззат Қалтаева]] || Парламент Сенаты Төрағасының кеңесшісі |- | 7 || [[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|99px]] || Ерлан Саиров || Парламент Мәжілісінің депутаты |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Аббат Өрісбаев || Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары |- | 9 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Геннадий Зенченко || «Зенченко и К» командиттік серіктестігінің директоры |- | 10 || [[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|99px]] || Максим Рожин || Парламент Мәжілісінің депутаты |- | 11 || [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || Элина Масагутова || Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі |} == Сайлау == === Президент === === Парламент === == Сын == Қазақстан оппозициясы «Nur Otan» партиясын [[Назарбаевтың жеке басына табыну|Назарбаевтың тұлғасын тым әсірелеп]] насихаттаушы псевдодемократиялық және [[Тоталитаризм|тоталитарлық]] немесе [[Авторитаризм|авторитарлық]] партия деп санайды. [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] секілді халықаралық ұйымдар әкімшілік ресурстарды пайдалануын және сайлауларды бұрмалауларын айыптайды.<ref>https://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102210459/http://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html |date=2019-01-02 }}</ref> Партияның бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] суды үнемдеу туралы бастамасы теріс пікірге ие болды және соған қатысты әлеуметтік желілерде көптеген демотиватор суреттер жарияланды.<ref>http://expertonline.kz/a10411/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530230638/http://expertonline.kz/a10411/ |date=2013-05-30 }}</ref> «Nur Otan» партиясының аудандық филиалының жаңа ғимаратының құрылысына мұғалімдерден ақша жинау бастамасы көптеген дау-дамай туғызды.<ref>https://rus.azattyq.org/a/shymkent-uchitelya-pobory/25258358.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ndp-nurotan.kz Ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220204014/http://www.ndp-nurotan.kz/ |date=2014-12-20 }} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] {{stub}} g9703wllyip719senvijv7vqvjoi6le 3616677 3616676 2026-06-12T22:06:13Z Casserium 68287 3616677 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Аманат | шынайы атауы = | логотипі = Logo of the Amanat political party.svg | логотип ені = 200px | сурет атауы = «Аманат» саяси партиясының ресми логотипі | партия түсі = #55B4A0 | басшысы = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | лауазым = Атқарушы хатшысы | лауазым иесі = [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] | негіздеуші = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | құрылуы = [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] | таратылуы = <!-- [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]] --> | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = Әмбебап партия<br>[[Центризм]]<br>[[ұлтшылдық|Азаматтық ұлтшылдық]]<br>[[консерватизм|Әлеуметтік консерватизм]]<br>[[Этатизм]] | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мың | жастар ұйымы = {{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg|border=}} [[Жастар рухы]] | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|23|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II сайланым]])}} {{Партия/Орындар|42|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}} {{Партия/Орындар|98|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}} {{Партия/Орындар|83|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}} {{Партия/Орындар|84|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}} {{Партия/Орындар|76|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}} {{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандат саны<ref>{{Cite web|date=2023-03-20|title=ҚР Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлауда дауыс берудің алдын ала нәтижелері туралы|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8910|access-date=2023-03-31|website=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты|lang=kk}}</ref> | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | Еуропарламенттегі орындар = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://amanatpartiasy.kz amanatpartiasy.kz] }} '''«Amanat» партиясы''' (''2022 жылға дейін «Nur Otan»'') — [[Қазақстан]]ның билік етуші әрі ең ірі президентшіл [[саяси партия]]сы. Партияның төрағасы — Мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]. Партия [[1999 жыл]]ы экс-президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасымен «Отан» партиясы деген атпен құрылған. Парламент сайлауына [[1999 жыл]]дан бері қатысып келеді. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде жалпы дауыс санының 53,9%-ын жинап, жалпы 98 ішінен 62 мандатқа ие болды. 2026 жылғы 12 маусымда өткен съезде «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> == Аталуы == Партияның ресми атауы: * «Отан» Республикалық саяси партиясы (1999–2006) * «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы (2006–2013) * «Нұр Отан» партиясы (2013–2019) * «Nur Otan» партиясы (2019–2022) * «AMANAT» партиясы (2022–2026) [[2006 жыл]]ы [[22 желтоқсан]]да «Отан» партиясының кезектен тыс X съезінде «Отан» Республикалық саяси партиясын «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы деп өзгерту туралы ұсыныс қабылданып, «Отан» РСП-ның Жарғысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы қаулы шығарылды. Атаудағы "Нұр" - сол уақыттағы Қазақстан президентіне - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевқа]] сілтеме. [[2022 жыл]]ы [[1 наурыз]]да "Нұр Отан" партиясының кезектен тыс съезінде мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] партияның атын "Аманат" деп атау туралы ұсыныс жасады. Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] бұл ұсынысты қолдады.<ref>[https://www.azattyq.org/a/31729531.html "Нұр Отан" партиясы "Аманат" болып өзгерді. Саяси кеңес құрамына төрт адам қосылды]</ref> == Тарихы == {{Қазақстан саясаты}} [[1998 жыл]]ғы [[21 қазан]]да [[Қазақстан|Қазақстан Республикасында]] «Президентке үміткер [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]ты қолдаудың қоғамдық штабы» қоғамдық қозғалысы тіркелді. Штаб сайлау науқаны кезінде саяси партиялар және қозғалыстармен бірге қызмет істеді. Штаб жұмысына белгілі мемлекет және саясат қайраткерлері – [[Сергей Александрович Терещенко|Терещенко С.А]], Дунаев Г.И., Такуов Х.Ш белсене ат салысты. Тап сол кездері қоғамдық қозғалысты саяси партияға айналдыру туралы идея дүниеге келді. 1999 жылғы 19 қаңтарда жиналыс өтіп, Қоғамдық штабты Республикалық «Отан» саяси партиясы» етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 1999 жылғы 12 ақпанда партия Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркеуден өтті. Осы күн Тәуелсіз Қазақстанның жаңа тарихындағы партия қызметінің өз жұмысын бастаған уақыты болып есептеледі. Партия мұрағатында Республикалық «Отан» саяси партиясының мүшесі [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] [[1999 жыл]]дың [[22 ақпан]]ымен белгіленген есеп кітапшасы мұқият сақтаулы. [[1999 жыл]]ғы [[1 наурыз]]да партияның І құрылтай сьезі өтіп, онда [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] бірауыздан партия Төрағасы болып сайланып, Саяси кеңес, Орталық ревизия комиссиясының құрамы бекітіліп, партия Жарғысы қабылданды. Сонымен бірге сьезд делегаттары маңыздылығы жағынан тарихи болып саналатын «Отан» республикалық саяси партиясының, Қазақстанның халықтар бірлігі партиясы, Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның [[Либерализм|либералдық]] қозғалысы, [[Қазақстан 2030|«Қазақстан – 2030»]] қозғалысымен бірігуі туралы қарарды қабылдады. 2002 жылғы 9 қарашада Алматы қаласында «Отан» республикалық саяси партиясының кезектен тыс IV съезінде «Отан» РСП-на Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясының қосылуы туралы шешім қабылданды. 2006 жылғы 4 шілдеде [[Астана]]да Республикалық «Отан» саяси партиясының кезектен тыс IX съезі өтіп, [[Асар партиясы|«Асар» партиясының]], ал 2006 жылғы 22 желтоқсанда өткен кезектен тыс Х-сьезде Азаматтық және Аграрлық партиялардың «Отан» РСП қатарына қосылуы туралы шешім қабылданды. Партияның Х-съезінде көпшілік дауыспен Қазақстанның жетекші саяси күшін «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 2008 жылғы 17 қаңтарда Елбасы – Партия Лидері [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] төрағалық етуімен «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы өтіп, партияның халықтық платфомасын іске асырудың бағдарламасы қабылданды. [[2008 жыл]]ғы [[14 мамыр]]да «[[Жас Отан]]<nowiki/>» жастар қанатының І сьезі өтті. [[2009 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]да Партия Орталық аппаратында Партиялық бақылау комитетінің бірінші ұйымдық отырысы өтті. [[2013 жыл]]ғы [[18 қазан]]да «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясы «Нұр Отан» партиясы болып өзгертілді. Сол күні партияның жаңа Доктринасы қабылданды. [[2022 жыл]]ғы [[1 наурыз]]дағы кезектен тыс XXII Съезде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] саяси партияның атауын «Аманат» деп өзгертуді ұсынады. Сол жылдың [[26 сәуір]]інде партияның кезектен тыс XXIII съезінде Президент партиядан шығып, төрағалық [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошановқа]] берілді және [[Адал (партия)|«Адал»]] партиясы «Аманат» партиясына қосылды. 2026 жылғы 6 маусымда «Аманат» партиясы саяси кеңесінің отырысы өтіп, кеңес мүшелері «президенттің күн тәртібі төңірегінде топтасуға» үндеу жасады. 12 маусымда өткізілген съезде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділетпен»]] бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" !Съезі !Күні !Өткізу орны |- |«Отан» партиясының I құрылтай съезі: |1 наурыз 1999 жыл. Өкілдер бірауыздан [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевты]] партияның бірінші төрағасы етіп сайлады. Партияға Қазақстанның халық бірлігі партиясы («Отанның» алдындағы билеуші партия), Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның либералдық қозғалысы, «Қазақстан–2030» қозғалысы қосылды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының II кезектен тыс съезі: |18 тамыз 1999 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының III съезі: |20 сәуір 2001 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының IV съезі: |9 қараша 2002 жыл. «Отан» партиясына Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясы қосылды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының V съезі: |12 шілде 2003 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VI съезі: |12 наурыз 2004 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VII съезі: |18 шілде 2004 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім және бір мандатты округтер бойынша қатысатын кандидаттар бекітілді. Партияның «Қазақстандық жол-2009» сайлауалды тұғырнамасы қабылданды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VIII съезі: |9 қыркүйек 2005 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының IX съезі: |4 шілде 2006 жыл. «Отан» және Республикалық «[[Асар партиясы|Асар]]<nowiki/>» партиясының (200 мың мүше) бірігуі. |[[Астана]] |- |«Отан» партиясының Х съезі: |22 желтоқсан 2006 жыл. [[Қазақстан аграрлық партиясы|Қазақстан Аграрлық партиясы]] және [[Қазақстан азаматтық партиясы|Қазақстан Азаматтық партиясы]] (130-150 мың мүше) «Отан» партиясына қосылды. «Отан» партиясының атауы «Нұр Отан» болып өзгерді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XI съезі |4 шілде 2007 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XII съезі: |15 маусым 2009 жыл. Партияның 2009-2012 жылдарға арналған даму стратегиясы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XIII съезі: |11 ақпан 2011 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XIV съезі: |25 қараша 2011 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XV съезі: |18 қазан 2013 жыл. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVI съезі: |11 наурыз 2015 жыл. Партия атынан Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ҚР Президенттігіне ұсыну туралы қаулы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVII съезі: |29 наурыз 2016 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы қабылданды, Парламент Мәжілісінің депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімі бекітіліп, партияның Саяси кеңесі құрамына өзгеріс енгізілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVIII съезі: |27 ақпан 2019 жыл. Партияның 2030 жылға бағытталған бағдарламасы қабылданды, партия атауы кириллицадан латын қарпіне өзгертілді, партия саяси кеңесінің құрамы жаңартылды. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XIX съезі: |23 сәуір 2019 жыл. Партия президенттікке үміткерлікке Қасым-Жомарт Тоқаевты ұсынды. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XX съезі: |25 қараша 2020 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XXI съезі: |28 қаңтар 2022 жыл. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партия төрағасы болып сайланды, жарғыға өзгерістер енгізіліп, жаңа саяси кеңес бекітілді. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XXII съезі: |1 наурыз 2022 жыл. Партияның аты «Amanat» болып өзгерді, жаңа саяси кеңес құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXIII съезі: |26 сәуір 2022 жыл. «Adal» партиясы (300 мың мүше) «Аmanat» партиясымен бірікті, [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партиядан шығып, партияның жаңа төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXIV съезі: |6 қазан 2022 жыл. Партия Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы қарсаңында президенттікке Қасым-Жомарт Тоқаевты кандидат ретінде ұсынды, партияның жаңа Саяси тұғырнамасы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXV съезі: |7 ақпан 2023 жыл. Мәжіліс сайлауына қатысатын партиялық тізім бойынша кандидаттар ұсынылды. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXVI съезі: |12 маусым 2026 жыл. [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |} == Партияны басқару жүйесі == Жоғары басшы органдар: * Партия съезі * Партия филиалының конференциясы * Бастауыш партия ұйымының жиналысы Жоғары өкілді органдар: * Партия Саяси кеңесі * Партия филиалының Саяси кеңесі Басшы органдар: * Партия Саяси кеңесінің Бюросы * Партия филиалы Саяси кеңесінің Бюросы Бақылау-тексеру және бақылау органдары: * Партияның Орталық бақылау-тексеру комиссиясы * Партия филиалының Бақылау-тексеру комиссиясы * Партиялық бақылау комитеті * Партиялық бақылау комитетінің аймақтық және аумақтық комиссиялары Атқарушы органдар: * Партия орталық аппараты * Партия филиалының аппараты * Бастауыш партия ұйымының Бюросы, ол болмаса Төрағасы<ref>[https://amanatpartiasy.kz/charter?lang=kz «AMANAT» партиясы» қоғамдық бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> Партия жанындағы ұйымдар: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * «AMANAT» партиясының Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі == Басшылығы == [[Сурет:Amanat party HQ Astana.jpg|thumb|right|[[Астана]]дағы «Аманат» партиясы штабтарының бірі]] === Партия төрағалары === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2015-09-02) (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 1 наурыз 1999 || 28 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (28-09-2021) (cropped 2).jpg|99px]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] || 28 қаңтар 2022 || 26 сәуір 2022 |- | 3 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-30).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || 26 сәуір 2022 || қызметте |} === Партияның атқарушы хатшылары === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | colspan="5" | '''Партия төрағасының міндетін атқарушы (1999—2007)''' |- | 1 || [[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] || [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] || 1 наурыз 1999 || 21 қазан 2002 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Амангелді Дінұлы Ермегияев|Амангелді Ермегияев]] || 21 қазан 2002 || 18 сәуір 2005 |- | 3 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 18 сәуір 2005 || 4 шілде 2007 |- | colspan="5" | '''Партия төрағасының бірінші орынбасары (2007—2022)''' |- | 1 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 4 шілде 2007 || 23 қаңтар 2008 |- | 2 || [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] || 23 қаңтар 2008 || 13 қазан 2008 |- | 3 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] || 13 қазан 2008 || 19 қараша 2009 |- | 4 || [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 06 (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 19 қараша 2009 || 24 қыркүйек 2012 |- | 5 || [[Сурет:Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg|99px]] || [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] || 24 қыркүйек 2012 || 16 қаңтар 2013 |- | 6 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 17 қаңтар 2013 || 8 тамыз 2015 |- | 7 || [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|99px]] || [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] || 8 тамыз 2015 || 6 мамыр 2016 |- | 8 || [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] || [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] || 6 мамыр 2016 || 1 ақпан 2018 |- | 9 || [[Сурет:Maulen Ashimbayev.jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || 1 ақпан 2018 || 29 маусым 2019 |- | 10 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 29 маусым 2019 || 2 ақпан 2022 |- | colspan="5" | '''Партияның атқарушы хатшысы (2022 жылдан бастап)''' |- | 1 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || 2 ақпан 2022 || 4 қаңтар 2023 |- | 2 || [[Сурет:Елнур Сабыржанович Бейсенбаев (cropped).jpg|99px]] || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 4 қаңтар 2023 || 17 шілде 2023 |- | 3 || [[Сурет:Daulet Karibek (cropped).jpg|99px]] || [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] || 17 шілде 2023 || қызметте |} === Партия Саяси кеңесі Бюросының мүшелері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || Парламент Мәжілісінің және «AMANAT» партиясының Төрағасы |- | 2 || [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || Парламент Сенатының Төрағасы |- | 3 || [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] || [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || Президент көмекшісі |- | 4 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары |- | 5 || [[Сурет:Darhan Qidirali (2023-09-01).jpg|99px]] || [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] || Парламент Сенатының депутаты |- | 6 || [[Сурет:NUR 4157 (cropped).jpg|99px]] || [[Ләззат Молдабекқызы Қалтаева|Ләззат Қалтаева]] || Парламент Сенаты Төрағасының кеңесшісі |- | 7 || [[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|99px]] || Ерлан Саиров || Парламент Мәжілісінің депутаты |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Аббат Өрісбаев || Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары |- | 9 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Геннадий Зенченко || «Зенченко и К» командиттік серіктестігінің директоры |- | 10 || [[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|99px]] || Максим Рожин || Парламент Мәжілісінің депутаты |- | 11 || [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || Элина Масагутова || Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі |} == Сайлау == === Президент === === Парламент === == Сын == Қазақстан оппозициясы «Nur Otan» партиясын [[Назарбаевтың жеке басына табыну|Назарбаевтың тұлғасын тым әсірелеп]] насихаттаушы псевдодемократиялық және [[Тоталитаризм|тоталитарлық]] немесе [[Авторитаризм|авторитарлық]] партия деп санайды. [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] секілді халықаралық ұйымдар әкімшілік ресурстарды пайдалануын және сайлауларды бұрмалауларын айыптайды.<ref>https://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102210459/http://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html |date=2019-01-02 }}</ref> Партияның бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] суды үнемдеу туралы бастамасы теріс пікірге ие болды және соған қатысты әлеуметтік желілерде көптеген демотиватор суреттер жарияланды.<ref>http://expertonline.kz/a10411/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530230638/http://expertonline.kz/a10411/ |date=2013-05-30 }}</ref> «Nur Otan» партиясының аудандық филиалының жаңа ғимаратының құрылысына мұғалімдерден ақша жинау бастамасы көптеген дау-дамай туғызды.<ref>https://rus.azattyq.org/a/shymkent-uchitelya-pobory/25258358.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ndp-nurotan.kz Ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220204014/http://www.ndp-nurotan.kz/ |date=2014-12-20 }} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] {{stub}} osnin35d218g5t763y336fwl178l2pt 3616678 3616677 2026-06-12T22:27:43Z Casserium 68287 /* Съездер */ 3616678 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Аманат | шынайы атауы = | логотипі = Logo of the Amanat political party.svg | логотип ені = 200px | сурет атауы = «Аманат» саяси партиясының ресми логотипі | партия түсі = #55B4A0 | басшысы = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] | лауазым = Атқарушы хатшысы | лауазым иесі = [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] | негіздеуші = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | құрылуы = [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]] | таратылуы = <!-- [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]] --> | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = Әмбебап партия<br>[[Центризм]]<br>[[ұлтшылдық|Азаматтық ұлтшылдық]]<br>[[консерватизм|Әлеуметтік консерватизм]]<br>[[Этатизм]] | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мың | жастар ұйымы = {{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg|border=}} [[Жастар рухы]] | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|23|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II сайланым]])}} {{Партия/Орындар|42|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}} {{Партия/Орындар|98|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}} {{Партия/Орындар|83|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}} {{Партия/Орындар|84|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}} {{Партия/Орындар|76|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}} {{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандат саны<ref>{{Cite web|date=2023-03-20|title=ҚР Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлауда дауыс берудің алдын ала нәтижелері туралы|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8910|access-date=2023-03-31|website=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты|lang=kk}}</ref> | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | Еуропарламенттегі орындар = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://amanatpartiasy.kz amanatpartiasy.kz] }} '''«Amanat» партиясы''' (''2022 жылға дейін «Nur Otan»'') — [[Қазақстан]]ның билік етуші әрі ең ірі президентшіл [[саяси партия]]сы. Партияның төрағасы — Мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]. Партия [[1999 жыл]]ы экс-президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасымен «Отан» партиясы деген атпен құрылған. Парламент сайлауына [[1999 жыл]]дан бері қатысып келеді. [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде жалпы дауыс санының 53,9%-ын жинап, жалпы 98 ішінен 62 мандатқа ие болды. 2026 жылғы 12 маусымда өткен съезде «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> == Аталуы == Партияның ресми атауы: * «Отан» Республикалық саяси партиясы (1999–2006) * «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы (2006–2013) * «Нұр Отан» партиясы (2013–2019) * «Nur Otan» партиясы (2019–2022) * «AMANAT» партиясы (2022–2026) [[2006 жыл]]ы [[22 желтоқсан]]да «Отан» партиясының кезектен тыс X съезінде «Отан» Республикалық саяси партиясын «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы деп өзгерту туралы ұсыныс қабылданып, «Отан» РСП-ның Жарғысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы қаулы шығарылды. Атаудағы "Нұр" - сол уақыттағы Қазақстан президентіне - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевқа]] сілтеме. [[2022 жыл]]ы [[1 наурыз]]да "Нұр Отан" партиясының кезектен тыс съезінде мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] партияның атын "Аманат" деп атау туралы ұсыныс жасады. Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] бұл ұсынысты қолдады.<ref>[https://www.azattyq.org/a/31729531.html "Нұр Отан" партиясы "Аманат" болып өзгерді. Саяси кеңес құрамына төрт адам қосылды]</ref> == Тарихы == {{Қазақстан саясаты}} [[1998 жыл]]ғы [[21 қазан]]да [[Қазақстан|Қазақстан Республикасында]] «Президентке үміткер [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]ты қолдаудың қоғамдық штабы» қоғамдық қозғалысы тіркелді. Штаб сайлау науқаны кезінде саяси партиялар және қозғалыстармен бірге қызмет істеді. Штаб жұмысына белгілі мемлекет және саясат қайраткерлері – [[Сергей Александрович Терещенко|Терещенко С.А]], Дунаев Г.И., Такуов Х.Ш белсене ат салысты. Тап сол кездері қоғамдық қозғалысты саяси партияға айналдыру туралы идея дүниеге келді. 1999 жылғы 19 қаңтарда жиналыс өтіп, Қоғамдық штабты Республикалық «Отан» саяси партиясы» етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 1999 жылғы 12 ақпанда партия Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркеуден өтті. Осы күн Тәуелсіз Қазақстанның жаңа тарихындағы партия қызметінің өз жұмысын бастаған уақыты болып есептеледі. Партия мұрағатында Республикалық «Отан» саяси партиясының мүшесі [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] [[1999 жыл]]дың [[22 ақпан]]ымен белгіленген есеп кітапшасы мұқият сақтаулы. [[1999 жыл]]ғы [[1 наурыз]]да партияның І құрылтай сьезі өтіп, онда [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] бірауыздан партия Төрағасы болып сайланып, Саяси кеңес, Орталық ревизия комиссиясының құрамы бекітіліп, партия Жарғысы қабылданды. Сонымен бірге сьезд делегаттары маңыздылығы жағынан тарихи болып саналатын «Отан» республикалық саяси партиясының, Қазақстанның халықтар бірлігі партиясы, Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның [[Либерализм|либералдық]] қозғалысы, [[Қазақстан 2030|«Қазақстан – 2030»]] қозғалысымен бірігуі туралы қарарды қабылдады. 2002 жылғы 9 қарашада Алматы қаласында «Отан» республикалық саяси партиясының кезектен тыс IV съезінде «Отан» РСП-на Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясының қосылуы туралы шешім қабылданды. 2006 жылғы 4 шілдеде [[Астана]]да Республикалық «Отан» саяси партиясының кезектен тыс IX съезі өтіп, [[Асар партиясы|«Асар» партиясының]], ал 2006 жылғы 22 желтоқсанда өткен кезектен тыс Х-сьезде Азаматтық және Аграрлық партиялардың «Отан» РСП қатарына қосылуы туралы шешім қабылданды. Партияның Х-съезінде көпшілік дауыспен Қазақстанның жетекші саяси күшін «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 2008 жылғы 17 қаңтарда Елбасы – Партия Лидері [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] төрағалық етуімен «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы өтіп, партияның халықтық платфомасын іске асырудың бағдарламасы қабылданды. [[2008 жыл]]ғы [[14 мамыр]]да «[[Жас Отан]]<nowiki/>» жастар қанатының І сьезі өтті. [[2009 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]да Партия Орталық аппаратында Партиялық бақылау комитетінің бірінші ұйымдық отырысы өтті. [[2013 жыл]]ғы [[18 қазан]]да «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясы «Нұр Отан» партиясы болып өзгертілді. Сол күні партияның жаңа Доктринасы қабылданды. [[2022 жыл]]ғы [[1 наурыз]]дағы кезектен тыс XXII Съезде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] саяси партияның атауын «Аманат» деп өзгертуді ұсынады. Сол жылдың [[26 сәуір]]інде партияның кезектен тыс XXIII съезінде Президент партиядан шығып, төрағалық [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошановқа]] берілді және [[Адал (партия)|«Адал»]] партиясы «Аманат» партиясына қосылды. 2026 жылғы 6 маусымда «Аманат» партиясы саяси кеңесінің отырысы өтіп, кеңес мүшелері «президенттің күн тәртібі төңірегінде топтасуға» үндеу жасады. 12 маусымда өткізілген съезде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділетпен»]] бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" !Съезі !Күні !Өткізу орны |- |«Отан» партиясының I құрылтай съезі: |1 наурыз 1999 жыл. Өкілдер бірауыздан [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевты]] партияның бірінші төрағасы етіп сайлады. Партияға Қазақстанның халық бірлігі партиясы («Отанның» алдындағы билеуші партия), Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның либералдық қозғалысы, «Қазақстан–2030» қозғалысы қосылды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының II кезектен тыс съезі: |18 тамыз 1999 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының III съезі: |20 сәуір 2001 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының IV съезі: |9 қараша 2002 жыл. «Отан» партиясына Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясы қосылды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының V съезі: |12 шілде 2003 жыл. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VI съезі: |12 наурыз 2004 жыл. Төрағаның үш орынбасары тағайындалды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VII съезі: |18 шілде 2004 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім және бір мандатты округтер бойынша қатысатын кандидаттар бекітілді. Партияның «Қазақстандық жол-2009» сайлауалды тұғырнамасы қабылданды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының VIII съезі: |9 қыркүйек 2005 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды. |[[Алматы]] |- |«Отан» партиясының IX съезі: |4 шілде 2006 жыл. «Отан» және Республикалық «[[Асар партиясы|Асар]]<nowiki/>» партиясының (200 мың мүше) бірігуі. |[[Астана]] |- |«Отан» партиясының Х съезі: |22 желтоқсан 2006 жыл. [[Қазақстан аграрлық партиясы|Қазақстан Аграрлық партиясы]] және [[Қазақстан азаматтық партиясы|Қазақстан Азаматтық партиясы]] (130-150 мың мүше) «Отан» партиясына қосылды. «Отан» партиясының атауы «Нұр Отан» болып өзгерді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XI съезі |4 шілде 2007 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XII съезі: |15 маусым 2009 жыл. Партияның 2009-2012 жылдарға арналған даму стратегиясы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XIII съезі: |11 ақпан 2011 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XIV съезі: |25 қараша 2011 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XV съезі: |18 қазан 2013 жыл. «Нұр Отан. Нұрлы болашақ жолында!» доктринасы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVI съезі: |11 наурыз 2015 жыл. Партия атынан Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ҚР Президенттігіне ұсыну туралы қаулы қабылданды. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVII съезі: |29 наурыз 2016 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы қабылданды, Парламент Мәжілісінің депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімі бекітіліп, партияның Саяси кеңесі құрамына өзгеріс енгізілді. |[[Астана]] |- |«Нұр Отан» партиясының XVIII съезі: |27 ақпан 2019 жыл. Партияның 2030 жылға бағытталған бағдарламасы қабылданды, партия атауы кириллицадан латын қарпіне өзгертілді, партия саяси кеңесінің құрамы жаңартылды. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XIX съезі: |23 сәуір 2019 жыл. Партия президенттікке үміткерлікке Қасым-Жомарт Тоқаевты ұсынды. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XX съезі: |25 қараша 2020 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XXI съезі: |28 қаңтар 2022 жыл. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партия төрағасы болып сайланды, жарғыға өзгерістер енгізіліп, жаңа саяси кеңес бекітілді. |[[Астана]] |- |«Nur Otan» партиясының XXII съезі: |1 наурыз 2022 жыл. Партияның аты «Amanat» болып өзгерді, жаңа саяси кеңес құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXIII съезі: |26 сәуір 2022 жыл. «Adal» партиясы (300 мың мүше) «Аmanat» партиясымен бірікті, [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партиядан шығып, партияның жаңа төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXIV съезі: |6 қазан 2022 жыл. Партия Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы қарсаңында президенттікке Қасым-Жомарт Тоқаевты кандидат ретінде ұсынды, партияның жаңа Саяси тұғырнамасы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXV съезі: |7 ақпан 2023 жыл. Мәжіліс сайлауына қатысатын партиялық тізім және бір мандатты округтер бойынша кандидаттар ұсынылды. |[[Астана]] |- |«Amanat» партиясының XXVI съезі: |12 маусым 2026 жыл. [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |} == Партияны басқару жүйесі == Жоғары басшы органдар: * Партия съезі * Партия филиалының конференциясы * Бастауыш партия ұйымының жиналысы Жоғары өкілді органдар: * Партия Саяси кеңесі * Партия филиалының Саяси кеңесі Басшы органдар: * Партия Саяси кеңесінің Бюросы * Партия филиалы Саяси кеңесінің Бюросы Бақылау-тексеру және бақылау органдары: * Партияның Орталық бақылау-тексеру комиссиясы * Партия филиалының Бақылау-тексеру комиссиясы * Партиялық бақылау комитеті * Партиялық бақылау комитетінің аймақтық және аумақтық комиссиялары Атқарушы органдар: * Партия орталық аппараты * Партия филиалының аппараты * Бастауыш партия ұйымының Бюросы, ол болмаса Төрағасы<ref>[https://amanatpartiasy.kz/charter?lang=kz «AMANAT» партиясы» қоғамдық бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> Партия жанындағы ұйымдар: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * «AMANAT» партиясының Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі == Басшылығы == [[Сурет:Amanat party HQ Astana.jpg|thumb|right|[[Астана]]дағы «Аманат» партиясы штабтарының бірі]] === Партия төрағалары === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2015-09-02) (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 1 наурыз 1999 || 28 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (28-09-2021) (cropped 2).jpg|99px]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] || 28 қаңтар 2022 || 26 сәуір 2022 |- | 3 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-30).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || 26 сәуір 2022 || қызметте |} === Партияның атқарушы хатшылары === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | colspan="5" | '''Партия төрағасының міндетін атқарушы (1999—2007)''' |- | 1 || [[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] || [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] || 1 наурыз 1999 || 21 қазан 2002 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Амангелді Дінұлы Ермегияев|Амангелді Ермегияев]] || 21 қазан 2002 || 18 сәуір 2005 |- | 3 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 18 сәуір 2005 || 4 шілде 2007 |- | colspan="5" | '''Партия төрағасының бірінші орынбасары (2007—2022)''' |- | 1 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 4 шілде 2007 || 23 қаңтар 2008 |- | 2 || [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] || 23 қаңтар 2008 || 13 қазан 2008 |- | 3 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] || 13 қазан 2008 || 19 қараша 2009 |- | 4 || [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 06 (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 19 қараша 2009 || 24 қыркүйек 2012 |- | 5 || [[Сурет:Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg|99px]] || [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] || 24 қыркүйек 2012 || 16 қаңтар 2013 |- | 6 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 17 қаңтар 2013 || 8 тамыз 2015 |- | 7 || [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|99px]] || [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] || 8 тамыз 2015 || 6 мамыр 2016 |- | 8 || [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] || [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] || 6 мамыр 2016 || 1 ақпан 2018 |- | 9 || [[Сурет:Maulen Ashimbayev.jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || 1 ақпан 2018 || 29 маусым 2019 |- | 10 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 29 маусым 2019 || 2 ақпан 2022 |- | colspan="5" | '''Партияның атқарушы хатшысы (2022 жылдан бастап)''' |- | 1 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || 2 ақпан 2022 || 4 қаңтар 2023 |- | 2 || [[Сурет:Елнур Сабыржанович Бейсенбаев (cropped).jpg|99px]] || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 4 қаңтар 2023 || 17 шілде 2023 |- | 3 || [[Сурет:Daulet Karibek (cropped).jpg|99px]] || [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] || 17 шілде 2023 || қызметте |} === Партия Саяси кеңесі Бюросының мүшелері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || Парламент Мәжілісінің және «AMANAT» партиясының Төрағасы |- | 2 || [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || Парламент Сенатының Төрағасы |- | 3 || [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] || [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || Президент көмекшісі |- | 4 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары |- | 5 || [[Сурет:Darhan Qidirali (2023-09-01).jpg|99px]] || [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] || Парламент Сенатының депутаты |- | 6 || [[Сурет:NUR 4157 (cropped).jpg|99px]] || [[Ләззат Молдабекқызы Қалтаева|Ләззат Қалтаева]] || Парламент Сенаты Төрағасының кеңесшісі |- | 7 || [[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|99px]] || Ерлан Саиров || Парламент Мәжілісінің депутаты |- | 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Аббат Өрісбаев || Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары |- | 9 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Геннадий Зенченко || «Зенченко и К» командиттік серіктестігінің директоры |- | 10 || [[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|99px]] || Максим Рожин || Парламент Мәжілісінің депутаты |- | 11 || [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || Элина Масагутова || Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі |} == Сайлау == === Президент === === Парламент === == Сын == Қазақстан оппозициясы «Nur Otan» партиясын [[Назарбаевтың жеке басына табыну|Назарбаевтың тұлғасын тым әсірелеп]] насихаттаушы псевдодемократиялық және [[Тоталитаризм|тоталитарлық]] немесе [[Авторитаризм|авторитарлық]] партия деп санайды. [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] секілді халықаралық ұйымдар әкімшілік ресурстарды пайдалануын және сайлауларды бұрмалауларын айыптайды.<ref>https://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102210459/http://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html |date=2019-01-02 }}</ref> Партияның бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] суды үнемдеу туралы бастамасы теріс пікірге ие болды және соған қатысты әлеуметтік желілерде көптеген демотиватор суреттер жарияланды.<ref>http://expertonline.kz/a10411/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530230638/http://expertonline.kz/a10411/ |date=2013-05-30 }}</ref> «Nur Otan» партиясының аудандық филиалының жаңа ғимаратының құрылысына мұғалімдерден ақша жинау бастамасы көптеген дау-дамай туғызды.<ref>https://rus.azattyq.org/a/shymkent-uchitelya-pobory/25258358.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ndp-nurotan.kz Ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220204014/http://www.ndp-nurotan.kz/ |date=2014-12-20 }} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] {{stub}} gdiao1gkortmaen9jziusrko33cthl2 0 18944 3616604 3615901 2026-06-12T16:53:42Z Coffee86 27186 3616604 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = [[Қала]] |атауы = Екібастұз |сурет = Kraftwerk Ekibastus.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Ekibastuz seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 51|lat_min= 43|lat_sec= |lon_deg= 75|lon_min= 19|lon_sec= |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Павлодар облысы |кестедегі облыс = Павлодар облысы{{!}}Павлодар |ауданы = Екібастұз қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Екібастұз қалалық әкімдігі{{!}}Екібастұз |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Бейсекин Аян Уахитұлы<ref>{{Cite web|url=https://kazpravda.kz/n/ayan-beysekin-naznachen-akimom-ekibastuza/|title=Аян Бейсекин назначен акимом Экибастуза|website=kazpravda.kz|date=2022-08-16}}</ref> |құрылған уақыты = [[1898 жыл|1898]] |алғашқы дерек = [[1876 жыл|1876]] |бұрынғы атаулары = ''Екібастұзуголь'' |статус алуы = [[1957 жыл|1957]] |жер аумағы = 45 |биiктiктiң түрi = биiктiкгі |орталығының биiктігі = 347 |климаты = шұғыл континенті |ресми тілі = |тұрғыны = 152 444<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/27315/file/kk/ Қазақстан Республикасы халқының облыстар, қалалар және аудандар бойынша саны ([[2021 жыл]]ғы [[1 қазан]]ға)]</ref> |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 59,12 % <br /> [[орыстар]] 29,97 % <br /> [[украиндар]] 3,37 % <br /> [[татарлар]] 2,36 % <br /> [[немістер]] 1,47 % <br /> [[белорустар]] 0,56 % <br /> басқалары 3,15 %<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/178050/file/kk/ Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны ([[2024 жыл]] басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = екібастұздық, екібастұздықтар |телефон коды = 7187 |пошта индекстері = 141200—141209 |автомобиль коды = [[Павлодар облысы|S/14]] |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ekibastuz |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-ekibastuz?lang=kk Екібастұз қаласының әкімдігі |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} '''Екібастұз''' — [[Павлодар облысы]]ның оңтүстік-батысында орналасқан қала. [[1898 жыл]]ы негізі қаланып, қала дәрежесін [[1957 жыл]]ы алды. == Этимологиясы == Осы өңірде [[тас көмір]] кені ашылғанға дейін, оның күншығыс жағында жатқан тұзды [[көл]] ерте заманнан бері «Екібастұз» деп [[мұрағат]]тық құжаттардан белгілі. Осыған байланысты кейін бұл жерден табылған тас көмір кені де, оның жанына орнаған қалашық пен қала да «Екібастұз» деп аталады. Екібастұз қаласы өзінің жастығына қарамастан теңдесі жоқ алып кәсіпорындарымен бүкіл әлемге танымал болып отыр. Қысқа ғана мерзім ішінде Қазақстанның «қара алтынды» жерінде пайда болған қала біздің замандастарымыз үшін аты аңызға айналған [[қала]] болып отыр. Тек қана Екібастұзда тұңғыш рет [[Қазақстан]]да көптеген алдыңғы қатарлы [[технология]] өмірге келді, жаңа үлгідегі құрал-жабдықтар зерттелді. Екібастұз қаласы - кеншілер мен [[энергетик]]тердің мақтанышы. Қала орасан зор, әлемдегі бай тас көмірімен танылып отыр. №1, 2-МАЭС- тердің іске қосылуы арқасында Екібастұз жылу энергетикалық кешенінің ірі орталығы болып отыр. Бүгінгі таңда үш бірдей – «Богатырь», «Солтүстік» және «Шығыс» кеніштерінде көмір өндіріледі. Екібастұз көмірі Қазақстанның, Орал, мен Батыс Сібірдің электр станцияларының жұмыстарын үздіксіз қамтамасыз етіп отыр. Қала тек [[география]]лық орнымен ғана емес,сонымен қатар тарихи ерекшелігіне байланысты қалыптасты. Екібастұз көмірі мен электр қуаты бүкіл аймақтың кәсіпорындар: Павлодар [[химия]], [[мұнай]] өңдеу, [[алюминий]], [[трактор]], Ақсу ферроқорытпа зауыттары - Екібастұздағы «қара алтынның» арқасында өркендеп отыр. Сондай-ақ Екібастұз көмірі [[Қазақстан]] мен [[Ресей]]дің арасын жалғастырушы буын болып табылады. «Шығыс» кеніші - әлемдік тәжірибеде тұңғыш рет бейімделген көмір қабаты жағдайында көлденең жатқан шектеулі қуатымен жобаланды және көмір шығарудың жаңа [[технология]]сын енгізді. == Билік органдары == Экибастуздың атқарушы билігінің басшысы — акимнің басшысы. 2022 жылдың 16 тамызынан бастап бұл лауазымды Бейсекин Аян Уахитович атқарады. Акимат — қалалық өзін-өзі басқарудың атқарушы органы, қалалық кеңестің атқарушы комитетінің мұрагері. Қала өзін-өзі басқарудың өкілдік органы — қалалық маслихат. Ол қала халқы тарапынан муниципалдық сайлауда 5 жылға сайланған 17 депутаттан тұрады. === Қалалық комитеттің бірінші хатшылары === * Сорокин Михаил Федорович (1957-1959 жылдары) * Зыков Андрей Васильевич (1959 жылдан 1961 жылға дейін) * Болдычев Анатолий Андреевич (1961 жылдан 1965 жылға дейін) * Калачев, Георгий Павлович (1965 жылдан 1969 жылға дейін) * Половников Анатолий Федорович (1969 жылдан 1972 жылға дейін) * Касимжанов Тусупхан Касимжанович (1972 жылдан 1978 жылға дейін) * Никифоров, Геннадий Алексеевич (1978 жылдан 1982 жылға дейін) * Темирбаев, Валерий Батаевич (1982 жылдан 1985 жылға дейін) * Дуисембаев, Махсут Куликбаев (1985 жылдан 1988 жылға дейін) * Могилевцев, Геннадий Иванович (1988 жылдан 1990 жылға дейін) * Третьяков, Владимир Николаевич (1990 жылдан 1991 жылға дейін) === Әкімдер === * Ахметов, Даниал Кенжетаевич (1992 жылғы ақпан — 1993 жылғы қаңтар) * Жуматаев, Рамазан Шарипович (1993 жылғы қаңтар — 1995 жылғы қыркүйек) * Оразалинов, Илюбай Атагаевич (1995 жылғы қыркүйек — 1995 жылғы тамыз 8) * Арбиев, Елтай Тюлюбевич (1998-2000) * Шкреба, Юрий Николаевич (2000-2002) * Набитовский, Валерий Давыдович (2002 жылғы сәуір — 2007 жылғы мамыр) * Набиев, Нурлан Абзалович (2007 жылғы 22 маусым — 2010 жылғы қараша) * Вербняк, Александр Федорович (2010 жылғы 15 қараша — 2016 жылғы 29 сәуір) * Нукенов, Қайрат Темиршотович (2016 жылғы 29 сәуір — 2018 жылғы 13 тамыз) * Ашимбетов, Нуржан Кемерович (2018 жылғы 22 тамыз — 2019 жылғы 16 тамыз) * Иманзапипов, Ержан Бейбутович (2019 жылғы 28 тамыз — 2020 жылғы 25 қыркүйек) * Кантарбаев, Ардак Амангельдинович (2020 жылғы 25 қыркүйектен 2022 жылғы 8 тамызға дейін) * Бейсекин, Аян Уахитович (2022 жылғы 16 тамыздан бастап) === Әкімшілік бөлінісі === * Солнечный ауылы * Шидерты ауылы * Торт-Кудук ауылдық ауданы (ауданға сондай-ақ Бозшакол ауылы мен 112-ші қиылыс кіреді) * Акколь ауылдық ауданы * Байет ауылдық ауданы * Экибастуз ауылдық ауданы (Тай, Тортуй, Коксиыр, Каражар) * Железнодорожный ауылдық ауданы * Академик Алкей Маргулан атындағы Шикылдык ауылы * Сарықамыс ауылдық ауданы * Койынды ауылдық ауданы == Бұқаралық ақпарат құралдары == * Екiбастұздан '''шығатын баспасөз''': ** қазақ тiлiндегi «Отарқа» газеті ** апталық «[http://golose.kz/ Голос Экибастуза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802113617/http://www.golose.kz/ |date=2009-08-02 }}» ** [http://www.informburo.kz/ «Экибастузское обозрение»] газетасы ** [http://www.business.ekibastuz.kz/ «Деловой Экибастуз»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408235740/http://www.business.ekibastuz.kz/ |date=2009-04-08 }} журналы ** жарнама хабар апталығы [http://vitrina.ekibastuz.kz/ «Витрина»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207184604/http://vitrina.ekibastuz.kz/ |date=2009-02-07 }} * 2 '''телеарна''' жұмыс iстейдi ** «Екiбастұз қалалалық телеарнасы» (ЕҚТ) — 5-шi арна МВ ** «Арта ТВ»&nbsp;— 32-шi арна ДМВ * 6 '''радиостанса''' бар: ** «Павлодар» радиосы 102,1 МГц ** «Русское радио&nbsp;— Азия» 102,6 МГц ** «Love» радиосы 103.6 МГц ** «NS» радиосы 104,2 МГц ** «Ретро FM» радиосы 105,2 МГц ** «Қазақ радиосы» 106,9 МГц. == Халқы == Тұрғындар саны — 136 834 адам, ал бірнеше ауылдық аймақтарындағы тұрғындарымен қоса 144 647 адам (1 қазан 2024 жылғы санақ бойынша). Ұлттық құрамы (1 қазан 2024 ж. бойынша)<ref>https://stat.gov.kz/api/iblock/element/238235/file/kk/</ref>: * [[Қазақтар|Қазақ]] — 90 030 адам. (56,93 %) * [[Орыстар|Орыс]] — 35 722 адам. (31,46 %) * [[Украиндар|Украин]] — 6465 адам. (3,7 %) * [[Татарлар|Татар]] — 3581 адам. (2,42 %) * [[Немістер|Неміс]] — 2823 адам. (1,63 %) * Басқа — 6026 адам. (3,86 %) * Барлығы — 144 647 адам. (100,00 %) {| class="wikitable" |+ 2024 жылғы ұлттық халық санағы (2009, 2024) |- ! 2009 !! 2024 !! Пайыздық қатынасы !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2024 !! Пайыздық қатынасы !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2024 !! Пайыздық қатынасы |- ||125 012 ||{{өсім}}144 647 ||115,7 ||58 951 ||{{өсім}}69 675 ||118,1 ||66 061 ||{{өсім}}74 972 ||113,4 |} == Көшелердің атауы өзгертілді == === Ескі атауы → Жаңа атау === * 10-шы Солтүстік өткел → З. Шарипбаев көшесі (Экибастуз халық депутаттары кеңесінің Атқарушы комитетінің шешімі, 1985 жылғы 11 сәуір) * 7-ші Солтүстік өткел → Шарипов көшесі (Экибастуз халық депутаттары кеңесінің атқарушы комитетінің шешімі, 1987 жылғы 18 тамыз, № 532/21) * Киров көшесі → Торайгиров көшесі (Екибастуз қалалық әкімшілігі басшысының шешімі, № 822 1993 жылғы 31 наурыз) * Ермак көшесі → Бухар Жирау көшесі (Бас Кеңес басшысының шешімі) Екибастуз қалалық әкімшілігі, 1993 жылғы 28 мамыр, № 952) * Калинин көшесі → Естай Беркимбаев көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының 1993 жылғы 15 тамыздағы № 1094 шешімі) * Индустриальная даңғылы → Кунаев даңғылы (Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысының шешімі, 1993 жылғы 17 қыркүйек, № 1151) * Воронков көшесі → Сатпаев көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысының 1993 жылғы 17 қыркүйектегі № 1151 шешімі) * Сатпаев көшесі → Арай көшесі (Бастығының шешімі) Экибастуз қалалық әкімшілігі, 1993 жылғы 17 қыркүйек, № 1151) * Торайғыров көшесі → Акмола көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысының 1993 жылғы 17 қыркүйектегі № 1151 туралы шешімі) * Сибирская көшесі → Гридин көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысының жарлығы, 1994 жылғы 8 шілде, № 435) * 8-ші Северный көшесі → М. Шорманов көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының жарлығы, 1994 жылғы 8 шілде, № 435) * 1-ші Солтүстік өткел → Дүйсембаев көшесі (Жарлық Екибастуз қалалық әкімшілігінің басшысы 1994 жылғы 8 шілдедегі № 435) * 19-шы Оңтүстік өткел → Т. Ш. Арбиев көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының 1994 жылғы 19 желтоқсандағы № 727 жарлығы) * 9-шы Солтүстік өткел → Чалбышев көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының жарлығы, 1994 жылғы 19 желтоқсан, № 727) * 15-ші Оңтүстік → Алмұхамбетов көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының жарлығы, 1995 жылғы 31 қаңтар, № 53) * 9-шы Оңтүстік → Жунусов көшесі (Жарлық Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысы 1995 жылғы 10 шілдедегі № 358) * Чапаев көшесі → Сужанов көшесі (Экибастуз қаласының акимінің 1996 жылғы 17 қазандағы шешімі, № 450) * Энергетическая көшесі → Экибастуз көшесінің 40 жылдығы (Экибастуз қаласының акимінің 1997 жылғы 2 шілдедегі шешімі, № 360) * Отрар көшесі → Кудушева көшесі (Экибастуз қаласының акимінің 1997 жылғы 2 шілдедегі шешімі № 360) * Широтный өткелі → Кадрена көшесі (Экибастуз қаласының акимінің 1997 жылғы 2 шілдедегі шешімі) № 360) * К. Маркс көшесі → М. Ауезов көшесі (Экибастуз қаласының акимінің 1997 жылғы 26 қыркүйектегі шешімі, № 522) * 4-ші Солтүстік өткел → Элгельдин көшесі (Экибастуз қаласының акимінің шешімі, 2000 жылғы 29 ақпан, № 101) * Урожайная көшесі → Маргулан көшесі (Экибастуз қалалық маслихатының 2004 жылғы 9 қаңтардағы шешімі, № 3.30) * Привокзальная көше → Экибастуз көшесінің 50 жылдығы (Экибастуз қалалық маслихатының бірлескен шешімі және 2006 жылғы 26 мамырдағы Экибастуз қалалық акимиатының бірлескен шешімі) жылы № 362/26) * Восточная көшесі → Желтоксан көшесі → (Екибастуз қаласының Акиматының 2007 жылғы 17 сәуірдегі шешімі, No 208/3 және Экибастуз қалалық маслихатының 2007 жылғы 20 сәуірдегі шешімі, № 473/38) * Ленин көшесі → Машхур Жусіп көшесі (Екибастуз қаласының акиматының 2009 жылғы 22 желтоқсандағы № 825/12 және 2009 жылғы 25 желтоқсандағы Екибастуз қалалық маслихатының шешімі № 235/19) * 6 Северный проезд → Болат Шапенов көшесі * Геология көшесі → Қазбек Нуралин көшесі * Комсомол → Болашактың 70 жылдығы (Павлодар облысының маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Комиссаров → Сарыарка (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Крупская → Ынтымақ (Павлодар облысының маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Западная көшесі→ Ерғанат Кошербаев[74] (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Октябрь өткелі → Береке (Павлодар облысының маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Энергетиков көшесі → Энергетиктер көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Кеншілер көшесі → Кеншілер көшесі (Павлодар облысының маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Московская көшесі → Маншук Маметова көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Киевская көшесі → Шәкәрім көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Новосёлов көшесі → Алия Молдағұлова көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Бауыржан Момышулы → Строительная көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Жігер → Декабристов көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Молододогвардейцев → Татулық (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Октябрьская → Акжоль (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Балдауреннің пионері → (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Советов көшесі → Наурыз көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Омская көшесі → Астана көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Энергостроитель бульвары → Академика Марденов бульвары (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Школьный көшесі → Ғаббас Сагиденовтың өтуі (Павлодар облысының маслихатының No209/20 шешімі, 31.01.18) * Комсомольский → Нұрлы өткелі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Павлодар облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Екібастұз қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Екібастұз]] [[Санат:1898 жылы құрылған елді мекендер]] {{geo-stub}} 2awm27pln2o94rt9r5h1eq0atiqpgtm 3616608 3616604 2026-06-12T17:12:21Z Coffee86 27186 3616608 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = [[Қала]] |атауы = Екібастұз |сурет = Kraftwerk Ekibastus.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Ekibastuz seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 51|lat_min= 43|lat_sec= |lon_deg= 75|lon_min= 19|lon_sec= |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Павлодар облысы |кестедегі облыс = Павлодар облысы{{!}}Павлодар |ауданы = Екібастұз қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Екібастұз қалалық әкімдігі{{!}}Екібастұз |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Бейсекин Аян Уахитұлы<ref>{{Cite web|url=https://kazpravda.kz/n/ayan-beysekin-naznachen-akimom-ekibastuza/|title=Аян Бейсекин назначен акимом Экибастуза|website=kazpravda.kz|date=2022-08-16}}</ref> |құрылған уақыты = [[1898 жыл|1898]] |алғашқы дерек = [[1876 жыл|1876]] |бұрынғы атаулары = ''Екібастұзуголь'' |статус алуы = [[1957 жыл|1957]] |жер аумағы = 45 |биiктiктiң түрi = биiктiкгі |орталығының биiктігі = 347 |климаты = шұғыл континенті |ресми тілі = |тұрғыны = 152 444<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/27315/file/kk/ Қазақстан Республикасы халқының облыстар, қалалар және аудандар бойынша саны ([[2021 жыл]]ғы [[1 қазан]]ға)]</ref> |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 59,12 % <br /> [[орыстар]] 29,97 % <br /> [[украиндар]] 3,37 % <br /> [[татарлар]] 2,36 % <br /> [[немістер]] 1,47 % <br /> [[белорустар]] 0,56 % <br /> басқалары 3,15 %<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/178050/file/kk/ Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны ([[2024 жыл]] басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = екібастұздық, екібастұздықтар |телефон коды = 7187 |пошта индекстері = 141200—141209 |автомобиль коды = [[Павлодар облысы|S/14]] |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ekibastuz |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-ekibastuz?lang=kk Екібастұз қаласының әкімдігі |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} '''Екібастұз''' — [[Павлодар облысы]]ның оңтүстік-батысында орналасқан қала. [[1898 жыл]]ы негізі қаланып, қала дәрежесін [[1957 жыл]]ы алды. == Этимологиясы == Осы өңірде [[тас көмір]] кені ашылғанға дейін, оның күншығыс жағында жатқан тұзды [[көл]] ерте заманнан бері «Екібастұз» деп [[мұрағат]]тық құжаттардан белгілі. Осыған байланысты кейін бұл жерден табылған тас көмір кені де, оның жанына орнаған қалашық пен қала да «Екібастұз» деп аталады. Екібастұз қаласы өзінің жастығына қарамастан теңдесі жоқ алып кәсіпорындарымен бүкіл әлемге танымал болып отыр. Қысқа ғана мерзім ішінде Қазақстанның «қара алтынды» жерінде пайда болған қала біздің замандастарымыз үшін аты аңызға айналған [[қала]] болып отыр. Тек қана Екібастұзда тұңғыш рет [[Қазақстан]]да көптеген алдыңғы қатарлы [[технология]] өмірге келді, жаңа үлгідегі құрал-жабдықтар зерттелді. Екібастұз қаласы - кеншілер мен [[энергетик]]тердің мақтанышы. Қала орасан зор, әлемдегі бай тас көмірімен танылып отыр. №1, 2-МАЭС- тердің іске қосылуы арқасында Екібастұз жылу энергетикалық кешенінің ірі орталығы болып отыр. Бүгінгі таңда үш бірдей – «Богатырь», «Солтүстік» және «Шығыс» кеніштерінде көмір өндіріледі. Екібастұз көмірі Қазақстанның, Орал, мен Батыс Сібірдің электр станцияларының жұмыстарын үздіксіз қамтамасыз етіп отыр. Қала тек [[география]]лық орнымен ғана емес,сонымен қатар тарихи ерекшелігіне байланысты қалыптасты. Екібастұз көмірі мен электр қуаты бүкіл аймақтың кәсіпорындар: Павлодар [[химия]], [[мұнай]] өңдеу, [[алюминий]], [[трактор]], Ақсу ферроқорытпа зауыттары - Екібастұздағы «қара алтынның» арқасында өркендеп отыр. Сондай-ақ Екібастұз көмірі [[Қазақстан]] мен [[Ресей]]дің арасын жалғастырушы буын болып табылады. «Шығыс» кеніші - әлемдік тәжірибеде тұңғыш рет бейімделген көмір қабаты жағдайында көлденең жатқан шектеулі қуатымен жобаланды және көмір шығарудың жаңа [[технология]]сын енгізді. == Дін == Экибастузда 17 діни қауымдастық тіркелген. === Конфессиялар бойынша таралу === * Ислам – 7 діни қауымдастық, барлығы Қазақстан Республикасының Мұсылмандар Рухани Басқармасының бөлімшелері, * Православие – 2, * Католицизм – 1, * Протестанттық – 7. 1998 жылдың қыркүйегінде Қазақстан муфтісі Ратбек-кажы қатысқан Экибастуз мешітінің салтанатты ашылуы өтті. Экибастуздағы собор Әулие Серафим Саровтың және Құдай Анасының Иверон иконасы құрметіне аталған. Иверон-Серафим соборының құрылысы 1992 жылы басталып, 2000 жылдың 21 қыркүйегінде аяқталды. Собордың жоғарғы ғибадатханасын қасиеттеу рәсіміне Астана мен Алматы архиепископы Алексей қатысты. == Билік органдары == Экибастуздың атқарушы билігінің басшысы — акимнің басшысы. 2022 жылдың 16 тамызынан бастап бұл лауазымды Бейсекин Аян Уахитович атқарады. Акимат — қалалық өзін-өзі басқарудың атқарушы органы, қалалық кеңестің атқарушы комитетінің мұрагері. Қала өзін-өзі басқарудың өкілдік органы — қалалық маслихат. Ол қала халқы тарапынан муниципалдық сайлауда 5 жылға сайланған 17 депутаттан тұрады. === Қалалық комитеттің бірінші хатшылары === * Сорокин Михаил Федорович (1957-1959 жылдары) * Зыков Андрей Васильевич (1959 жылдан 1961 жылға дейін) * Болдычев Анатолий Андреевич (1961 жылдан 1965 жылға дейін) * Калачев, Георгий Павлович (1965 жылдан 1969 жылға дейін) * Половников Анатолий Федорович (1969 жылдан 1972 жылға дейін) * Касимжанов Тусупхан Касимжанович (1972 жылдан 1978 жылға дейін) * Никифоров, Геннадий Алексеевич (1978 жылдан 1982 жылға дейін) * Темирбаев, Валерий Батаевич (1982 жылдан 1985 жылға дейін) * Дуисембаев, Махсут Куликбаев (1985 жылдан 1988 жылға дейін) * Могилевцев, Геннадий Иванович (1988 жылдан 1990 жылға дейін) * Третьяков, Владимир Николаевич (1990 жылдан 1991 жылға дейін) === Әкімдер === * Ахметов, Даниал Кенжетаевич (1992 жылғы ақпан — 1993 жылғы қаңтар) * Жуматаев, Рамазан Шарипович (1993 жылғы қаңтар — 1995 жылғы қыркүйек) * Оразалинов, Илюбай Атагаевич (1995 жылғы қыркүйек — 1995 жылғы тамыз 8) * Арбиев, Елтай Тюлюбевич (1998-2000) * Шкреба, Юрий Николаевич (2000-2002) * Набитовский, Валерий Давыдович (2002 жылғы сәуір — 2007 жылғы мамыр) * Набиев, Нурлан Абзалович (2007 жылғы 22 маусым — 2010 жылғы қараша) * Вербняк, Александр Федорович (2010 жылғы 15 қараша — 2016 жылғы 29 сәуір) * Нукенов, Қайрат Темиршотович (2016 жылғы 29 сәуір — 2018 жылғы 13 тамыз) * Ашимбетов, Нуржан Кемерович (2018 жылғы 22 тамыз — 2019 жылғы 16 тамыз) * Иманзапипов, Ержан Бейбутович (2019 жылғы 28 тамыз — 2020 жылғы 25 қыркүйек) * Кантарбаев, Ардак Амангельдинович (2020 жылғы 25 қыркүйектен 2022 жылғы 8 тамызға дейін) * Бейсекин, Аян Уахитович (2022 жылғы 16 тамыздан бастап) === Әкімшілік бөлінісі === * Солнечный ауылы * Шидерты ауылы * Торт-Кудук ауылдық ауданы (ауданға сондай-ақ Бозшакол ауылы мен 112-ші қиылыс кіреді) * Акколь ауылдық ауданы * Байет ауылдық ауданы * Экибастуз ауылдық ауданы (Тай, Тортуй, Коксиыр, Каражар) * Железнодорожный ауылдық ауданы * Академик Алкей Маргулан атындағы Шикылдык ауылы * Сарықамыс ауылдық ауданы * Койынды ауылдық ауданы == Бұқаралық ақпарат құралдары == * Екiбастұздан '''шығатын баспасөз''': ** қазақ тiлiндегi «Отарқа» газеті ** апталық «[http://golose.kz/ Голос Экибастуза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802113617/http://www.golose.kz/ |date=2009-08-02 }}» ** [http://www.informburo.kz/ «Экибастузское обозрение»] газетасы ** [http://www.business.ekibastuz.kz/ «Деловой Экибастуз»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408235740/http://www.business.ekibastuz.kz/ |date=2009-04-08 }} журналы ** жарнама хабар апталығы [http://vitrina.ekibastuz.kz/ «Витрина»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207184604/http://vitrina.ekibastuz.kz/ |date=2009-02-07 }} * 2 '''телеарна''' жұмыс iстейдi ** «Екiбастұз қалалалық телеарнасы» (ЕҚТ) — 5-шi арна МВ ** «Арта ТВ»&nbsp;— 32-шi арна ДМВ * 6 '''радиостанса''' бар: ** «Павлодар» радиосы 102,1 МГц ** «Русское радио&nbsp;— Азия» 102,6 МГц ** «Love» радиосы 103.6 МГц ** «NS» радиосы 104,2 МГц ** «Ретро FM» радиосы 105,2 МГц ** «Қазақ радиосы» 106,9 МГц. == Халқы == Тұрғындар саны — 136 834 адам, ал бірнеше ауылдық аймақтарындағы тұрғындарымен қоса 144 647 адам (1 қазан 2024 жылғы санақ бойынша). Ұлттық құрамы (1 қазан 2024 ж. бойынша)<ref>https://stat.gov.kz/api/iblock/element/238235/file/kk/</ref>: * [[Қазақтар|Қазақ]] — 90 030 адам. (56,93 %) * [[Орыстар|Орыс]] — 35 722 адам. (31,46 %) * [[Украиндар|Украин]] — 6465 адам. (3,7 %) * [[Татарлар|Татар]] — 3581 адам. (2,42 %) * [[Немістер|Неміс]] — 2823 адам. (1,63 %) * Басқа — 6026 адам. (3,86 %) * Барлығы — 144 647 адам. (100,00 %) {| class="wikitable" |+ 2024 жылғы ұлттық халық санағы (2009, 2024) |- ! 2009 !! 2024 !! Пайыздық қатынасы !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2024 !! Пайыздық қатынасы !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2024 !! Пайыздық қатынасы |- ||125 012 ||{{өсім}}144 647 ||115,7 ||58 951 ||{{өсім}}69 675 ||118,1 ||66 061 ||{{өсім}}74 972 ||113,4 |} == Көшелердің атауы өзгертілді == === Ескі атауы → Жаңа атау === * 10-шы Солтүстік өткел → З. Шарипбаев көшесі (Экибастуз халық депутаттары кеңесінің Атқарушы комитетінің шешімі, 1985 жылғы 11 сәуір) * 7-ші Солтүстік өткел → Шарипов көшесі (Экибастуз халық депутаттары кеңесінің атқарушы комитетінің шешімі, 1987 жылғы 18 тамыз, № 532/21) * Киров көшесі → Торайгиров көшесі (Екибастуз қалалық әкімшілігі басшысының шешімі, № 822 1993 жылғы 31 наурыз) * Ермак көшесі → Бухар Жирау көшесі (Бас Кеңес басшысының шешімі) Екибастуз қалалық әкімшілігі, 1993 жылғы 28 мамыр, № 952) * Калинин көшесі → Естай Беркимбаев көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының 1993 жылғы 15 тамыздағы № 1094 шешімі) * Индустриальная даңғылы → Кунаев даңғылы (Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысының шешімі, 1993 жылғы 17 қыркүйек, № 1151) * Воронков көшесі → Сатпаев көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысының 1993 жылғы 17 қыркүйектегі № 1151 шешімі) * Сатпаев көшесі → Арай көшесі (Бастығының шешімі) Экибастуз қалалық әкімшілігі, 1993 жылғы 17 қыркүйек, № 1151) * Торайғыров көшесі → Акмола көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысының 1993 жылғы 17 қыркүйектегі № 1151 туралы шешімі) * Сибирская көшесі → Гридин көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысының жарлығы, 1994 жылғы 8 шілде, № 435) * 8-ші Северный көшесі → М. Шорманов көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының жарлығы, 1994 жылғы 8 шілде, № 435) * 1-ші Солтүстік өткел → Дүйсембаев көшесі (Жарлық Екибастуз қалалық әкімшілігінің басшысы 1994 жылғы 8 шілдедегі № 435) * 19-шы Оңтүстік өткел → Т. Ш. Арбиев көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының 1994 жылғы 19 желтоқсандағы № 727 жарлығы) * 9-шы Солтүстік өткел → Чалбышев көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының жарлығы, 1994 жылғы 19 желтоқсан, № 727) * 15-ші Оңтүстік → Алмұхамбетов көшесі (Экибастуз қалалық әкімшілігі басшысының жарлығы, 1995 жылғы 31 қаңтар, № 53) * 9-шы Оңтүстік → Жунусов көшесі (Жарлық Экибастуз қалалық әкімшілігінің басшысы 1995 жылғы 10 шілдедегі № 358) * Чапаев көшесі → Сужанов көшесі (Экибастуз қаласының акимінің 1996 жылғы 17 қазандағы шешімі, № 450) * Энергетическая көшесі → Экибастуз көшесінің 40 жылдығы (Экибастуз қаласының акимінің 1997 жылғы 2 шілдедегі шешімі, № 360) * Отрар көшесі → Кудушева көшесі (Экибастуз қаласының акимінің 1997 жылғы 2 шілдедегі шешімі № 360) * Широтный өткелі → Кадрена көшесі (Экибастуз қаласының акимінің 1997 жылғы 2 шілдедегі шешімі) № 360) * К. Маркс көшесі → М. Ауезов көшесі (Экибастуз қаласының акимінің 1997 жылғы 26 қыркүйектегі шешімі, № 522) * 4-ші Солтүстік өткел → Елгельдин көшесі (Екібастұз қаласының акимінің шешімі, 2000 жылғы 29 ақпан, № 101) * Урожайная көшесі → Маргулан көшесі (Екібастұз қалалық маслихатының 2004 жылғы 9 қаңтардағы шешімі, № 3.30) * Привокзальная көше → Экибастуз көшесінің 50 жылдығы (Экибастуз қалалық маслихатының бірлескен шешімі және 2006 жылғы 26 мамырдағы Экибастуз қалалық акимиатының бірлескен шешімі) жылы № 362/26) * Восточная көшесі → Желтоксан көшесі → (Екібастұз қаласының Акиматының 2007 жылғы 17 сәуірдегі шешімі, No 208/3 және Экибастуз қалалық маслихатының 2007 жылғы 20 сәуірдегі шешімі, № 473/38) * Ленин көшесі → Мәшһүр Жусіп көшесі (Екібастұз қаласының акиматының 2009 жылғы 22 желтоқсандағы № 825/12 және 2009 жылғы 25 желтоқсандағы Екибастуз қалалық маслихатының шешімі № 235/19) * 6 Северный проезд → Болат Шапенов көшесі * Геология көшесі → Қазбек Нуралин көшесі * Комсомол → Болашактың 70 жылдығы (Павлодар облысының маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Комиссаров → Сарыарка (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Крупская → Ынтымақ (Павлодар облысының маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Западная көшесі→ Ерғанат Кошербаев (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Октябрь өткелі → Береке (Павлодар облысының маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Энергетиков көшесі → Энергетиктер көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Кеншілер көшесі → Кеншілер көшесі (Павлодар облысының маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Московская көшесі → Маншук Маметова көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Киевская көшесі → Шәкәрім көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Новосёлов көшесі → Алия Молдағұлова көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Бауыржан Момышулы → Строительная көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Жігер → Декабристов көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Молододогвардейцев → Татулық (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Октябрьская → Акжоль (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Балдауреннің пионері → (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Советов көшесі → Наурыз көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Омская көшесі → Астана көшесі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Энергостроитель бульвары → Академика Марденов бульвары (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) * Школьный көшесі → Ғаббас Сагиденовтың өтуі (Павлодар облысының маслихатының No209/20 шешімі, 31.01.18) * Комсомольский → Нұрлы өткелі (Павлодар облысы маслихатының № 209/20 шешімі, 31.01.18) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Павлодар облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Екібастұз қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Екібастұз]] [[Санат:1898 жылы құрылған елді мекендер]] {{geo-stub}} ir566xfripvxelc865ywrae6wllqbt8 0 25190 3616590 3616298 2026-06-12T15:42:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Салиха|Салиха]] соңғы нұсқасына қайтарды 2990652 wikitext text/x-wiki [[Сурет:July 2006 781.jpg|300px|right]] {{мағына|Айыр (айрық)}} '''Айыр''' — ауыл шаруашылығында қолданылатын қол құралы. Жасалынған [[материал|материалына]] байланысты ағаш айыр, темір айыр деп бөлінеді. Ертегі дәстүрлі ағаш айыр табиғи ағаштың аша келген жерінен, не болмаса бірнеше ағаштан сабы мен басының тармақтарын (ақаларын) біріктіріп, қиюластыра байлау арқылы жасаған. Соған сай қанша тармақтан байланысты жасалғанына байланысты айырды бесақа, ұшақа, тортақа деп деп беліп атайды. Мұндай түрлер [[Қазақстан|Қазақстанның]] оңтүстік өңіріне тән. ҚР MOM қорындағы ағаштан қиюластырып кұрастырған айырдың бірі (КП 1614) бір құлаштай болатын ағаш сап басына көлденеңі бір жарым қарыстай ағаш мықтап бекітілген. Ұзындығы 160 см, басының ені 43 см. Көлденең ағашқа қайыс таспалармен саусақ жуандықтарындай, екі жарым қарыстай алты шыбық орта тұстарынан ашаланып, бастары сапқа біріктіріле бекітілген. Caп ұзындығы қолданысқа байланысты әр түрлі болады. Жерден көлік үстіне шоп алып беретін айыр сабы ұзын, жуан келсе, күнделікті шөп салатын айырдың сабы қарағанда әлдеқайда қысқа, әрі қолға ықшам болып келеді. Кейінгі кезде темір материалдың көбеюіне байланысты берік деп темірден соғылған айыр көбейді. Оның басы бірнеше тармағымен қоса суғынып тұратын сап орны жасалып оған шетен, қайың, тал секілді берік ағаштан сап сапталады. Айыр қолданысына, бас тармақтарына қарай үш түрлі болады: тісі-төрт немесе үш бұтақты пішен айыр; үстіңгі жақ негізгі бутагына қосымша екі бұтағы бар сабан айыр; қызылша, картоп жинау үшін қолданылатын тармақ ұштары тойтарылып, домалақ етіп жасалынған тойтарма айыр деген түрге бөледі. Тойтарма айырдың ерекшелігі бұтақ өнімге зақым келтірмейтіндей жасалынады. Қалыптасқан наным-сенім бойынша айырдың ұшын көкке қаратып қоюға және де жолға көлденең тастауға тыйым салады. Себебі, біріншіден, абайсызда мал мен адам жарақаттануы мүмкін, екіншіден, жалпы үшкір затты аспанға қаратуға болмайды, өйткені жаратқан ис көкте деген түсінік болған. Жаратқан көкке (Тәңірге) қарсы үшкір затты кезегенмен бірдей деп түсінген.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 </ref> == Дереккөздер == <references/> {{stub}} {{wikify}} [[Санат: Ауыл шаруашылығы]] 30mmsa8xhi2zhv8l0ibr3toasmsqv1s 0 25740 3616594 3616268 2026-06-12T15:48:36Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3468007 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Entrada principal do Hospital São Camilo, Coronel Fabriciano MG.jpg|thumb|right|Аурухана — [[Бразилия]]]] '''Аурухана''' – науқастар жатып емделетін мекеме. Қазақстанда алғашқы Аурухана 1832 ж. қазіргі Батыс Қазақстан облысы Орда кентінде ашылған. Аурухананың қалалық жерлерде республикалық, облыстық, қалалық, клиникалық түрлері, ал ауылдық жерлерде бөлімшелік, аудандық, орталық түрлері бар. [[Санат:Денсаулық сақтау]] [[Санат:Емделу]] mwraivfrlbw1vsfxvvy5hfeklq1rz4h 0 30219 3616931 3523508 2026-06-13T09:37:05Z Amherst99 4439 /* */ 3616931 wikitext text/x-wiki {{Үлгі:Философия (жақтаулық)}}'''Метафизика''' [<nowiki/>[[Ежелгі грек тілі|ежелгі грек тілінде]] “''τὰ μετὰ τὰ φυσικά''” – “физикадан кейін” немесе '''бірінші философия'''] – заттардың бастапқы негіздерін, соның ішінде [[болмыс]], [[таным]], [[субстанция]], [[Себептілік|себеп]], [[Идентити (философия)|сәйкестік]], [[уақыт]] және [[кеңістік]] сияқты абстрактілі [[Ұғым|ұғымдарды]] зерттейтін философияның саласы.<ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780198609810.001.0001/acref-9780198609810-e-4516 Metaphysics] The Oxford Dictionary of Phrase and Fable (2 ed.). Oxford University Press. [[Арнайы:Кітап қайнарлары/9780199264797|ISBN 978-0-19-8609-810]].</ref> Метафизика — философияның [[Шынайылық|шынайылықтың]] негізгі құрылымын зерттейтін саласы. Ол дәстүрлі түрде әлемнің ақыл-ойдан тәуелсіз ерекшеліктерін зерттеу ретінде қарастырылады, бірақ кейбір заманауи теорияшылар оны адам түсінігінің негізгі категорияларын зерттеу деп санайды. [[Аристотель]] сияқты кейбір философтар метафизиканы '''алғашқы философия''' деп атап, оны басқа философиялық зерттеулерге қарағанда іргелі деп ұсынады.<ref name=":0">Carroll, John W.; Markosian, Ned (2010). ''An Introduction to Metaphysics'' (1 ed.). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-82629-7.</ref> Метафизика жалпы және абстрактты тақырыптардың кең ауқымын қамтиды. Ол [[Болмыс (философия)|болмыстың]] табиғатын, барлық болмыстардың ортақ ерекшеліктерін және олардың болмыс [[категория]]ларына бөлінуін зерттейді. Әсерлі бір бөлініс – [[Дара (философия)|дара]] және [[Жалпы (философия)|жалпы]] ұғымдар арасындағы айырмашылық. Дара ұғымдар – белгілі бір алма сияқты ерекше дара болмыстар. Жалпы ұғымдар – әртүрлі даралардың ортақ қасиеттері, мысалы, қызыл түс. Модальды метафизика бір нәрсенің мүмкін немесе қажетті болуын зерттейді. Метафизиктер сондай-ақ [[кеңістік]], [[уақыт]] және [[өзгеріс]] ұғымдарын және олардың себептілік пен табиғат заңдарымен байланысын зерттейді. Басқа тақырыптар қатарында [[ақыл]] мен [[Материя (философия)|материяның]] өзара байланысы, әлемде бәрі [[Детерминизм|алдын ала анықталған]] ба, еркін ерік бар ма деген сұрақтар бар. Метафизиктер өз зерттеулерінде әртүрлі әдістерді пайдаланады. Дәстүрлі түрде олар рационалды [[интуиция]] мен абстрактты [[Пайымдау|пайымдауға]] сүйенеді, бірақ жақында ғылыми теорияларға байланысты [[Эмпирикалық əдiстер|эмпирикалық]] тәсілдерді де қолдана бастады. Өзінің тақырыбының абстрактылығына байланысты метафизика оның әдістерінің сенімділігі мен теорияларының мәнділігіне күмән келтіретін сындарға ұшырады. Метафизика, әдетте, өздеріне тән метафизикалық [[Ұғым|ұғымдар]] мен болжамдарға сүйенетін көптеген зерттеу салаларына қатысты. Метафизиканың тамыры [[Ежелгі Үндістан|ежелгі Үндістандағы]] [[Упанишадтар]], [[Ежелгі Қытай|ежелгі Қытайдағы]] [[даосизм]] және [[Ежелгі Грекия|ежелгі Грекиядағы]] [[Сократқа дейін философия|сократтыққа дейінгі]] философияда [[Ғалам|ғаламның]] [[Табиғат|табиғаты]] мен шығу тегі туралы ой жүгіртулерде жатыр. Кейінгі орта ғасырларда Батыста [[Әмбебаптар (философия)|әмбебаптардың]] табиғаты туралы пікірталастар [[Платон]] мен [[Аристотель]] философияларының ықпалымен жүрді. Жаңа заманда метафизиканың әртүрлі кешенді жүйелері пайда болып, олардың көпшілігі идеализмді қабылдады. [[XX ғасыр|XX]] ғасырда дәстүрлі метафизикаға және әсіресе [[Идеализм|идеализмге]] қатысты әртүрлі сындар айтылып, метафизикалық зерттеуге жаңа көзқарастар туындады. == Анықтамасы == Метафизика — [[Шынайылық|шынайылықтың]] ең жалпы ерекшеліктерін, соның ішінде [[Болмыс (философия)|болмысты]], заттар мен олардың [[Қасиет|қасиеттерін]], мүмкіндік пен қажеттілікті, [[кеңістік]] пен [[Уақыт|уақытты]], өзгерісті, [[Себептілік|себептілікті]] және [[Материя (философия)|материя]] мен [[Сана|сананың]] арасындағы байланысты зерттейтін философия саласы. Бұл философияның ең ежелгі салаларының бірі.<ref name=":0" /><ref name=":1">Koons, Robert C.; Pickavance, Timothy H. (2015). ''Metaphysics: The Fundamentals'' (1. ed.). Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-9574-4.</ref><ref name=":2">Mumford, Stephen (2012). ''Metaphysics: A Very Short Introduction'' (1 ed.). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-965712-4.</ref> Метафизиканың нақты мәні туралы пікірталастар бар, және оның сипаттамасы тарих барысында өзгеріп отырды. Кейбір көзқарастар метафизиканы біртұтас сала ретінде қарастырып, оны "шынайылықтың табиғаты туралы іргелі сұрақтарды" немесе заттардың [[Өзіндік мән|өзіндік мәндерін]] зерделеу деп кең ауқымды анықтама береді. Басқа көзқарас метафизиканың түрлі салаларының ортақ негіздік ерекшеліктерге ие екеніне күмән келтіріп, метафизиктер зерттейтін негізгі тақырыптарды тізімдеу арқылы дәл сипаттама ұсынады.<ref name=":3">Ney, Alyssa (2014). ''Metaphysics: An Introduction''. Routledge. ISBN 978-0-415-64074-9.</ref> Кейбір анықтамалар метафизиктердің не істейтінін сипаттайды, ал басқалары метафизиктердің не істеу керектігін ұсынады.<ref name=":4">Loux, Michael J.; Crisp, Thomas M. (2017). ''Metaphysics: A Contemporary Introduction'' (4 ed.). Routledge. ISBN 978-1-138-63933-1.</ref> [[Антикалық философия|Ежелгі]] және [[Ортағасыр философиясы|ортағасырлық]] философиядағы екі тарихи ықпалды анықтамалары болып метафизиканы [[Алғашқы себеп|алғашқы себептер]] туралы ғылым және болмыстың мәнін зерттейтін ғылым ретінде түсінеді, яғни барлық болмыстың ортақтығы және олардың қандай іргелі категорияларға жататындығы туралы тақырып. Қазіргі кезеңде метафизиканың аясы ақыл мен дененің айырмашылығы және [[Еркін ерік|ерік бостандығы]] сияқты тақырыптарды қамту үшін кеңейді.<ref name=":5">Van Inwagen, Peter; Sullivan, Meghan; Bernstein, Sara (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/metaphysics/ Metaphysics] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Кейбір философтар Аристотельге сүйеніп, метафизиканы «алғашқы философия» деп сипаттап, бұл философияның барлық басқа салалары қандай да бір түрде тәуелді болатын ең негізгі зерттеу екенін білдіреді.<ref name=":1" /> [[File:Kant gemaelde 1.jpg|thumb|alt=Painting of Immanuel Kant|[[Иммануил Кант]] сыни метафизиканы адамның барлық ойлары мен тәжірибесінің негізінде жатқан түп-негіздерді зерттеу ретінде қарастырды.]] Метафизика дәстүрлі түрде шынайылықтың ақыл-ойға тәуелсіз ерекшеліктерін зерттеу ретінде түсініледі. [[Иммануил Кант|Иммануил Канттың]] сыни философиясынан бастап, шынайы әлемнен гөрі концептуалды схемаларға назар аударатын балама тұжырымдама танымал бола бастады. Кант [[Шынайылық|шынайылықтың]] сезімнен тыс объективті ерекшеліктерін сипаттауға бағытталған трансценденттік метафизиканы барлық адам ойы мен тәжірибесінің астарындағы аспектілер мен қағидаттарды сипаттайтын сыни метафизикадан ажыратады.<ref>Wood, Allen W. (2009). [https://books.google.kz/books?id=i7PG-Vk824UC&pg=PA354&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Kantianism"] In Kim, Jaekwon; Sosa, Ernest; Rosenkrantz, Gary S. (eds.). ''A Companion to Metaphysics''. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-4443-0853-2.</ref> Философ [[Питер Фредерик Стросон|П. Ф. Стросон]] концептуалды схемалардың рөлін әрі қарай зерттеп, әлемді түсінуге жиі қолданылатын концептуалды схемаларды сипаттайтын сипаттамалық метафизиканы жақсы концептуалды схемаларды құруға бағытталған ревизиялық метафизикамен салыстырады.<ref>Heyndels, Sybren; Bengtson, Audun; Mesel, Benjamin De (2024). "Introduction". [https://books.google.kz/books?id=_wvjEAAAQBAJ&pg=PA4&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false P. F. Strawson and His Philosophical Legacy] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-285847-4.</ref> Метафизика жеке ғылымдардан шынайылықтың ең жалпы және абстрактілі қырларын зерттеуімен ерекшеленеді. Ал жеке ғылымдар, керісінше, шынайылықтың нақты және белгілі бір қырларын зерттеумен шектеледі және белгілі бір заттар санатын қарастырады, мысалы, [[Физика|физикада]] физикалық заттарды, [[Биология|биологияда]] тірі ағзаларды, [[Антропология|антропологияда]] [[Мәдениет|мәдениеттерді]] зерттеуге бағытталады. Бұл айырмашылықтың қатаң [[дихотомия]] ма, әлде біртіндеп ауысатын үздіксіздік пе екені туралы пікірталастар бар.<ref name=":6">Tahko, Tuomas E. (2015). ''An Introduction to Metametaphysics''. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-07729-4.</ref> Иммануил Кант, «Таза пайымға сын» кітабының бірінші басылымына алғысөзінде:<blockquote>Адам ақыл-ойына танымның бір түрінде ерекше тағдыр бұйырған: оны өзінің табиғатына тән сұрақтар мазалайды, олардан ол бас тарта алмайды, бірақ сонымен бірге бұл сұрақтарға жауап бере алмайды, себебі олар оның мүмкіндіктерінен асып түседі. Мұндай қиындыққа ақыл-ой өз кінәсінен емес тап болады. Ол тәжірибеде қолданылуы сөзсіз және тәжірибе арқылы жеткілікті түрде расталатын негіздемелерден бастайды. Оларға сүйене отырып, ол (өзінің табиғатына сай) барған сайын жоғарырақ деңгейлерге, алыстағы жағдайларға қарай ұмтылады. Бірақ ол бұл деңгейде оның ісі үнемі аяқталмай қалатынын, себебі сұрақтар ешқашан тоқтамайтынын байқағандықтан, ол кез келген мүмкін тәжірибенің шегінен шығып кететін және соған қарамастан соншалықты күмәнсіз болып көрінетін негіздемелерге жүгінуге мәжбүр болады, сондықтан тіпті қарапайым адам ақылы олармен келіседі. Алайда осының салдарынан ақыл-ой қараңғылыққа батып, қайшылықтарға тап болады, бұл қайшылықтар, расында, оны негізінде жасырын қателіктер жатқанын мойындауға әкелуі мүмкін, бірақ ол бұл қателіктерді таба алмайды, өйткені оның пайдаланатын негіздемелері тәжірибеден тысқары және сондықтан тәжірибе критерийлерін мойындамайды. Осы шексіз таластардың күрес алаңы "метафизика" деп аталады.<ref>[https://imwerden.de/pdf/kant_kritika_chistogo_razuma_2020__izd.pdf Критика чистого разума / Пер. с нем. Н.О. Лосского. — М.: Академический проект, 2020.]</ref></blockquote> === Этимологиясы === [[File:Aristotle, Metaphysics, Incunabulum.jpg|thumb|alt=Incunabulum showing the beginning of Aristotle's ''Metaphysics''|Пәннің іргелі мәтіндерінің бірі [[Метафизика (Аристотель)|Аристотельдің ''Метафизика'']], кітабының басталуы]] Бастапқыда «''Метафизика''» сөзі Аристотельдің негізгі себептер («тіршіліктің алғашқы түрлері») туралы пайымдаулары бар [[Метафизика (Аристотель)|14 кітабының]] жинағын білдіретін атау ретінде қолданылған. Бұл кітаптар Аристотельден өңделмеген күйінде қалған және философиялық еңбектерінің жинағын дайындаған [[Родостік Андроник]] мұра ретінде қалдырған. Ол кітаптарды Аристотельдің «[[Физика (Аристотель)|Физика]]<nowiki/>»-сынан кейін ([[Грек тілі|грек.]] μετά τά φυσικά) орналастырғандықтан, олар «''Метафизика''» деп аталған. I ғасырдағы перипатетик [[Дамасктік Николай]] бұл еңбектерді осы атаумен келтірген. Аристотельдің «бірінші философия» («алғашқы философия») мазмұнын білдіретін бұл атаудың ауыспалы мағынасы заттардың физикалық құбылыстардан тыс жатқан негіздерін зерттеуді меңзейді. [[Термин|Терминнің]] осы мағынасы жалпы қабылдауда сақталып қалды.<ref>Cohen, S. Marc; Reeve, C. D. C. (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-metaphysics/ Aristotle’s Metaphysics] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref><ref>Hamlyn, D. W. (2005). "Metaphysics, History of". [https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199264797.001.0001/acref-9780199264797-e-1586 The Oxford Companion to Philosophy (2 ed.)] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926479-7.</ref> Бұл термин алғаш рет V ғасырда [[Неоплатонизм|неоплатоник]] [[Симплиций|Симплициймен]] қолданылып, [[Орта ғасырлар|Орта ғасырларда]] кең таралды. Сол кезеңде ол барлық тіршіліктің бастаулары туралы ілім ретінде қарастырылған философияның [[Синоним|синониміне]] айналды, бұл бастаулар өзгермейтін, рухани және сезімдік тәжірибеге қолжетімсіз деп саналған. === Салалары === Метафизиканың табиғатын оның негізгі салаларына қатысты сипаттауға болады. [[Жаңа дәуір философиясы|Жаңа заман философиясындағы]] ықпалды бір жіктеу жалпы және арнайы немесе нақты метафизикаға бөлінеді. Жалпы метафизика, сондай-ақ [[онтология]] деп те аталады, ең кең перспективада ең негізгі болмыс аспектілерін зерттейді. Ол барлық объектілерге ортақ сипаттарды және объектілердің түрлі [[категория]]ларға қалай бөлінетінін қарастырады. Категориялар - ең жалпы түрлер, мысалы, [[субстанция]], [[қасиет]], [[қатынас]] және [[факт]].<ref>Campbell, Keith (2006). "Ontology". In Borchert, Donald M. (ed.). [https://www.encyclopedia.com/philosophy-and-religion/philosophy/philosophy-terms-and-concepts/ontology ''Encyclopedia of Philosophy. 7: Oakeshott – Presupposition''] Thomson Gale, Macmillan Reference. ISBN 978-0-02-865787-5.</ref> Онтологтар қандай категориялар бар екенін, олардың бір-біріне қалай тәуелді екенін және барлық объектілерді толықтай жіктейтін категориялар жүйесін қалай құрайтынын зерттейді.<ref>Hofweber, Thomas (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/logic-ontology/ Logic and Ontology] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Арнайы метафизика болмысты неғұрлым тар перспективада қарастырады және зерттеу перспективасына қарай кіші салаларға бөлінеді. [[Космология|Метафизикалық космология]] өзгермелі заттарды зерттеп, олардың қалай кеңістік пен уақыт арқылы кеңейіп, тұтас [[әлем]] құрайтынын қарастырады. Рационалды психология сананың материалмен байланысы және ерік еркіндігі сияқты ақылға қатысты метафизикалық негіздер мен мәселелерді зерттейді. Табиғи теология алғашқы себеп ретіндегі құдайдың табиғаты мен рөлін зерттейді. Арнайы метафизиканың ауқымы басқа философиялық пәндермен қиылысып, кейбір тақырыптардың метафизикаға, [[Сана философиясы|сана философиясына]] немесе [[Теология|теологияға]] жататыны белгісіз болып қалуы мүмкін.<ref>Craig, Edward (1998). "Metaphysics". [https://www.rep.routledge.com/articles/overview/metaphysics/v-1 ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''] Routledge. ISBN 978-0-415-25069-6.</ref> Қолданбалы метафизика — салыстырмалы түрде қосалқы сала. Ол [[Қолданбалы философия|қолданбалы философияға]] жатады және метафизиканың философияның ішінде және басқа зерттеу салаларында қолданылуын зерттейді. [[Этика]] және [[дін философиясы]] сияқты салаларда ол [[Моральдық ұстаным|моральдық ұстанымдар]] мен [[Діни доктрина|діни доктриналардың]] онтологиялық негіздерін қарастырады. Философиядан тыс салаларда оның қолданылуына [[жасанды интеллект]], [[экономика]] және [[әлеуметтану]] салаларында объектілерді жіктеу үшін онтологияларды пайдалану жатады. Психиатрия мен [[Медицина|медицинада]] ол аурулардың метафизикалық мәртебесін зерттейді.<ref>Hawley, Katherine (2016). "Applied Metaphysics". In Lippert-Rasmussen, Kasper; Brownlee, Kimberley; Coady, David (eds.). [https://books.google.kz/books?id=IVMWDQAAQBAJ&redir_esc=y A Companion to Applied Philosophy] John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-86911-6.</ref> Мета-метафизика - метафизиканың метатеориясы және метафизиканың табиғаты мен әдістерін зерттейді. Ол метафизиканың басқа философиялық және ғылыми пәндерден қалай ерекшеленетінін зерттейді және оның оларға қатыстылығын бағалайды. Бұл тақырыптарды талқылаудың метафизикада ұзақ тарихы болса да, мета-метафизика зерттеудің жүйелі саласына жақында ғана дамыды. '''Мета-метафизика''' — бұл метафизиканың [[Метатеория|метатеориясы]], оның табиғаты мен әдістерін зерттейтін сала. Ол метафизиканың басқа философиялық және ғылыми пәндерден айырмашылығын қарастырады және олардың өзара байланысын бағалайды. Осы тақырыптар бойынша пікірталастар метафизикада ұзақ уақыт бойы орын алғанымен, мета-метафизика жақында ғана жүйелі зерттеу саласына айналды.<ref>McDaniel, Kris (2020). [https://books.google.kz/books?id=3tDaDwAAQBAJ&pg=PA217&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false This Is Metaphysics: An Introduction] John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-40077-7.</ref> Кейбір философтар [[метаонтология]] терминін синоним ретінде қолданады, ал басқалары метаонтологияны мета-метафизиканың қосалқы саласы ретінде сипаттайды.<ref>Tahko, Tuomas (2018). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/meta-metaphysics/v-1 "Meta-metaphysics"] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''</ref> == Зерттеу саласы == === Болмыс пен болмыстың категориялары === Метафизиктер көбінесе бар болу немесе болмыс ұғымын ең негізгі және жалпы түсініктердің бірі деп санайды. Бар болу — шынайылықтың бір бөлігін құрайды және шынайы объектілерді қиялдағы объектілерден ажыратады.<ref>Lowe, E. J. (2005). [https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199264797.001.0001/acref-9780199264797-e-1857 "Particulars and Non-particulars".] The Oxford Companion to Philosophy (2 ed.) Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926479-7.</ref> Дәстүрлі көзқарасқа сәйкес, бар болу қасиеттердің қасиеті ретінде қарастырылады: егер бір объект бар болса, онда оның қасиеттері көрініс табады. Басқа бір көзқарас бар болуды жеке заттардың қасиеті ретінде түсіндіреді, яғни оны пішін немесе көлем сияқты басқа қасиеттермен салыстырады. Барлық объектілерде бұл қасиет бар ма, жоқ па — даулы мәселе.<ref>Casati, Filippo; Fujikawa, Naoya. [https://iep.utm.edu/existenc/ Existence] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> [[Алексиус Майнонг|Алексиус Майнонга]] сәйкес, болмысы жоқ, тек ықтимал объектілер (мысалы, [[Санта Клаус]] және [[Пырақ]]) бар.<ref>Jubien, Michael (2004). [https://books.google.kz/books?id=uoCh8mpbZO4C&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false "Metaphysics"] In Shand, John (ed.). ''Fundamentals of Philosophy''. Routledge. ISBN 978-1-134-58831-2.</ref> Тағы бір байланысты сұрақ — бар болу барлық объектілер үшін бірдей ме, әлде бар болудың әртүрлі тәсілдері немесе деңгейлері бар ма. Мысалы, Платон идеалды және өзгермейтін формалар ([[Платондық идеялар]]) заттарға қарағанда жоғары болмыс деңгейіне ие деп санаған, өйткені заттар тек Платондық формаларды жетілмеген түрде ғана бейнелей алады.<ref>Poidevin, Robin Le; Peter, Simons; Andrew, McGonigal; Cameron, Ross P. (2009). [https://books.google.kz/books?id=EVh8AgAAQBAJ&pg=PT290&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Routledge Companion to Metaphysics] Routledge. ISBN 978-1-134-15585-9.</ref> Метафизикадағы тағы бір маңызды мәселе - ортақ негізгі сипаттамаларына қарай заттарды әртүрлі топтарға бөлу. Категориялар теориялары болмыстың ең негізгі түрлерін немесе ең жоғарғы тектерін анықтау арқылы барлығын қамтитын жүйені қамтамасыз етеді.<ref>Thomasson, Amie (2022).[https://plato.stanford.edu/entries/categories/ Categories] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Категориялар туралы ең алғашқы теориялардың бірін [[Категориялар (Аристотель)|10 категория жүйесін]] белгілеген [[Аристотель]] ұсынған. Ол субстанциялардың (мысалы, адам мен жылқы) ең маңызды категория екенін дәлелдеді, өйткені [[сан]] (мысалы, төрт), [[сапа]] (мысалы, ақ) және [[орын]] (мысалы, Афинада) сияқты барлық басқа категориялар заттар туралы айтылады және оларға тәуелді.<ref>Studtmann, Paul (2024). [https://plato.stanford.edu/entries/aristotle-categories/ Aristotle’s Categories] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Кант категорияларды адам түсінігінің негізіндегі принциптер деп түсініп, оларды сан, сапа, қатынас және модальдылық деген төрт сыныпқа бөлінген [[Категориялар (Кант)|12 категориялық жүйе]] жасады.<ref>Wardy, Robert (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/categories/v-1 Categories] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy. ISBN 978-0-415-25069-6''.</ref> Категориялардың қазіргі заманғы теорияларын [[Чарльз Сандерс Пирс|Чарльз С. Пирс]], [[Эдмунд Гуссерль]], [[Семюэл Александер|Сэмюэл Александр]], [[Родерик Чизхолм]] және [[Эдвард Джонатан Лоу|Э. Дж. Лоу]] ұсынған.<ref>Grim, Patrick; Rescher, Nicholas (2023). [https://books.google.kz/books?id=KgPPEAAAQBAJ&pg=PT39&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Theory of Categories: Key Instruments of Human Understanding] Anthem Press. ISBN 978-1-83998-815-8.</ref> Көптеген философтар [[нақты және абстрактілі объектілер]] арасындағы қарама-қайшылыққа сүйенеді. Көптеген философтар нақты және абстрактылы объектілер арасындағы айырмашылыққа сүйенеді. Жалпы көзқарасқа сәйкес, нақты объектілер (мысалы, тастар, ағаштар және адамдар) кеңістік пен уақытта бар болып, өзгерістерге ұшырайды және себеп-салдар ретінде бір-біріне әсер етеді. Олар кеңістік пен уақытта болмайтын, өзгермейтін және себеп-салдар қатынастарына қатыспайтын [[Сан|сандар]] мен [[Жиын|жиындар]] сияқты абстрактілі объектілерден ерекшеленеді.<ref>Falguera, José L.; Martínez-Vidal, Concha; Rosen, Gideon (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/abstract-objects/ Abstract Objects] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University</ref> === Жекешеліктер === [[Жекешелік|Жекешеліктер]] — жеке өзіндік мәндер мен нақты объектілерді (мысалы, [[Аристотель]], [[Эйфель мұнарасы]] немесе белгілі бір алма) және абстрактілі объектілерді (мысалы, 2 саны немесе математикадағы белгілі бір жиын) қамтиды. Сондай-ақ оларды индивидтер деп атайды, олар қайталанбайтын ерекше [[Өзіндік мән|өзіндік мәндер]] және бірнеше жерде бір уақытта болуы мүмкін және бірнеше жекешеліктерді сипаттай алатын [[әмбебаптар]], мысалы, қызыл түстен ерекшеленеді.<ref>MacLeod, Mary C.; Rubenstein, Eric M. [https://iep.utm.edu/universa/ Universals] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Көптеген көзқарастар бойынша, жекешеліктер әмбебаптарды жүзеге асырады, бірақ өздері басқа нәрсемен жүзеге асырылмайды, яғни олар өздерінде бар болады, ал әмбебаптар басқа бір нәрседе бар болады. Субстрат теориясы әрбір жекешелік субстрат (немесе «жалаң жекешелік») және әртүрлі қасиеттер жиынтығы ретінде талдайды. Субстрат жекешелікке даралықты береді, ал қасиеттер оның сапалық ерекшеліктерін немесе «қандай екенін» көрсетеді. Бұл көзқарасты қасиеттер жиынтығынан ғана тұрады деп есептейтін [[Жинақ теориясы|жинақ теориясының]] жақтаушылары қабылдамайды. Кейбір жинақ теориясының жақтаушылары әрбір жиынның бірегейлігін қамтамасыз ету үшін жиынға «[[осы мән]]<nowiki/>» деп аталатын жеке мәндік табиғатты қосады. Нақты жекешеліктерді ерекшелеудің тағы бір ұсынысы олардың кеңістік-уақыттық орнына негізделеді.<ref>Maurin, Anna-Sofia (2019). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/particulars/v-2/sections/particulars-thick-or-thin Particulars] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Күнделікті өмірде кездесетін нақты жекешеліктер, мысалы, тастар, үстелдер және организмдер, әртүрлі бөліктерден құралған күрделі құрылымды заттар болып табылады. Мысалы, үстел үстел беті мен аяқтарынан тұрады, олардың әрқайсысы шексіз бөлшектерден құралады. Бөлшектер мен тұтас нәрселердің арасындағы қатынасты зерттейтін сала [[мереология]] деп аталады.<ref>Varzi, Achille (2019). [https://plato.stanford.edu/entries/mereology/ Mereology] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Archived from the original on 28 September 2020.</ref> "Көптің мәселесі" — бұл бірнеше жеке заттардың үлкен тұтастықты құрайтын шарттары туралы философиялық сұрақ. Мереологиялық универсалистердің пікірінше, кез келген заттардың жиынтығы біртұтас нәрсе құрайды. Бұл дегеніміз, сырттай бір-бірімен байланыспаған заттар, мысалы, кофе шыныаяғы мен принтер, осы екі бөліктен тұратын жаңа объектіні құрай алады дегенді білдіреді. Мереологиялық модератистер белгілі бір топтың тұтастық құрауы үшін кейбір шарттарды орындау қажет деп есептейді, мысалы, заттардың бір-біріне жанасуы. [[Мереологиялық нигилизм|Мереологиялық нигилистер]] тұтастық идеясын толығымен жоққа шығарады. Олар үстелдер мен орындықтардың жоқ екенін, тек «үстел ретінде» немесе «орындық ретінде» орналасқан бөлшектердің бар екенін айтады.<ref>Cornell, David. [https://iep.utm.edu/mat-comp/ Material Composition] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мұнымен байланысты мереологиялық мәселе — бөлшексіз қарапайым өзіндік міндер бар ма деген сұрақ. [[Атомизм|Атомистер]] мұндай қарапайым өзіндік мәндер бар деп есептейді, ал континуум теориясының жақтаушылары мұны жоққа шығарады.<ref>Berryman, Sylvia (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/atomism-ancient/ Ancient Atomism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> === Әмбебаптар === Әмбебаптар - бұл ерекшеліктердің қандай екенін және олардың бір-біріне қалай ұқсайтынын білдіретін [[Қасиет|қасиеттер]] мен [[Қатынас|қатынастарды]] қамтитын жалпы өзіндік мәндер. Олар қайталанатын сипатқа ие, яғни бірегей бір затпен шектелмей, әртүрлі жекелеген заттар арқылы бір уақытта жүзеге асуы мүмкін. Мысалы, [[Нельсон Мандела]] мен [[Махатма Ганди]] құлпынай мен лағылдың әмбебап қызылды тудыруына ұқсас жалпы "адамгершілік" әмбебабын тудырады.<ref>Bigelow, John C. (1998a). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/universals/v-1 Universals] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''</ref> Антикалық философиядан бері талқыланып келе жатқан тақырып [[әмбебаптар мәселесі]] әмбебаптардың онтологиялық мәртебесін сипаттау мәселесінен тұрады.[45] Реалистер әмбебаптар ерекшеліктерге қосымша бар нақты, ақыл-ойдан тәуелсіз субъектілер деп санайды. [[Платондық идеялар|Платондық реалисттердің]] пікірінше, әмбебаптар бөлшектерден тәуелсіз өмір сүреді, бұл әмбебап қызылдың қызыл заттар болмаса да өмір сүре беретінін білдіреді. Аристотель шабыттандырған реализмнің неғұрлым қалыпты түрі әмбебаптар жекелеген заттарға тәуелді, яғни олар тек нақты жекелеген заттарда жүзеге асқанда ғана шынайы болып саналады. [[Номинализм|Номиналистер]] әмбебаптар кез келген формада бар деген идеяны жоққа шығарады.Олардың пікірінше, әлем тек жекелеген заттардан тұрады. [[Концептуализм|Концептуалистер]] аралық позицияны ұсынады, бірақ олар тек адамның санасындағы тәжірибені реттеу үшін пайдаланылатын [[Ұғым|ұғымдар]] ретінде ғана өмір сүреді деп санайды.<ref name=":4" /> [[Табиғи зат|Табиғи]] және әлеуметтік түрлер көбінесе әмбебаптардың ерекше түрлері ретінде түсініледі. Бір табиғи түрге жататын заттар табиғат әлемінің құрылымына тән белгілі бір іргелі белгілерді бөліседі. Осыған байланысты табиғи түрлер жасанды түрде жасалған жіктеу емес, әдетте жаратылыстану ғылымдарымен ашылады және [[Электрон|электрондар]], [[Су|H2O]] және [[Жолбарыс|жолбарыстар]] сияқты түрлерді қамтиды. Табиғи түрлердің бар-жоғы туралы [[Ғылыми реализм|ғылыми реалисттер]] мен антиреалистер бір-бірімен келіспейді.<ref>Liston, Michael. [https://iep.utm.edu/scientific-realism-antirealism/ Scientific Realism and Antirealism] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> [[Ақша]] және [[бейсбол]] сияқты әлеуметтік түрлер<ref>Bird, Alexander; Tobin, Emma (2024). [https://plato.stanford.edu/entries/natural-kinds/ Natural Kinds] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 26 March 2024.</ref> [[Әлеуметтік метафизика|әлеуметтік метафизикамен]] зерттеледі және таза ойдан шығарылған нәрсе болмаса да, ақыл-ойдан тәуелсіз [[Шынайылық|шынайылықтың]] негізгі құрылымын көрсетпейтін пайдалы қоғамдық құрылыстар ретінде сипатталады.<ref name=":7">Rea, Michael C. (2021). ''Metaphysics: The Basics'' (2 ed.). Routledge. ISBN 978-0-367-13607-9.</ref> Бұл ажырату табиғи және әлеуметтік құбылыстардың арасындағы айырмашылықты зерттеуде маңызды және ғылым философиясындағы негізгі тақырыптардың бірі болып табылады. === Мүмкіндік және қажеттілік === Мүмкіндік және қажеттілік ұғымдары «қатерлі ісікке ем табуға болады» және «екіге екі қосылса, төртке тең болуы керек» сияқты модальдық мәлімдемелермен көрсетілген жағдайдың не болуы мүмкін немесе болуы керек екенін білдіреді. Модальдық метафизика мүмкіндік пен қажеттілікке қатысты метафизикалық мәселелерді зерттейді, мысалы, неге кейбір модальдық мәлімдемелер ақиқат, ал басқалары жалған.<ref name=":8">Parent, Ted. [https://iep.utm.edu/mod-meta/ Modal Metaphysics] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. Archived</ref> Модальділіктің әртүрлі түрлеріне қатысты, мысалы, қажеттіліктің қайнар көзі табиғат заңдарында, заттардың мәндерінде немесе логика заңдарында болуы негізінде физикалық, метафизикалық және логикалық қажеттілік арасындағы қарама-қайшылық келесі тақырыбы болып табылады. Кейбір метафизиктер модальділік шынайылықтың іргелі аспектісі деп санайды, яғни модальділік не туралы фактілерден басқа жағдайда не болуы мүмкін немесе болуы керек туралы қосымша фактілер бар. Басқа көзқарас модальды ақиқат шынайылықтың тәуелсіз аспектісі туралы емес, бірақ модальды емес сипаттамаларға, мысалы, қандай қасиеттер немесе тілдік сипаттамалар бір-бірімен үйлесімді екендігі туралы фактілерге немесе [[Фикционализм|ойдан шығарылған мәлімдемелерге]] қысқартылуы мүмкін екенін дәлелдейді. Бұл тақырыптар мүмкіндіктер мен қажеттіліктердің табиғатын түсінуге арналған философиялық талқылауларда маңызды орын алады.<ref>Wilsch, Tobias (2017). "Sophisticated Modal Primitivism". ''Philosophical Issues''. '''27''' (1): 428–448.</ref> Неміс философы [[Готфрид Вильгельм Лейбниц|Готфрид Вильгельм Лейбництің]] [[Теодицея|теодицеясынан]] алынған терминді пайдалана отырып, көптеген метафизиктер модальды мәлімдемелердің мағынасы мен онтологиялық салдарын талдау үшін [[Мүмкін әлем|мүмкін әлемдер]] тұжырымдамасын қолданады. Мүмкін әлем – бұл барлық нәрселердің толық және үйлесімді болуы мүмкін бір тәсілі.<ref>Menzel, Christopher (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/possible-worlds/ Possible Worlds] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Мысалы, нақты әлемде [[динозаврлар]] жойылып кеткен, бірақ олардың әлі тірі болып қалуы мүмкін болатын әлемдер де бар.<ref>Nuttall, Jon (2013). [https://books.google.kz/books?id=luc-Hf_bEOIC&pg=PT135&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false An Introduction to Philosophy] John Wiley & Sons. ISBN 978-0-7456-6807-9.</ref> Мүмкін әлем семантикасына сәйкес, мәлімдеме белгілі бір мүмкін әлемде шын болса, ол ықтимал шындық болып саналады, ал барлық мүмкін әлемдерде шын болса, ол қажетті шындық болып табылады.<ref>Kuhn, Thomas S. (2010). [https://books.google.kz/books?id=c_eYe6NVaDMC&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Possible Worlds in Humanities, Arts and Sciences] In Sture, Allén (ed.). ''Possible Worlds in Humanities, Arts and Sciences: Proceedings of Nobel Symposium 65''. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-086685-8.</ref> [[Модальды реализм|Модальды реалистер]] мүмкін әлемдер нақты әлем сияқты нақты заттар ретінде өмір сүреді деп айтады, басты айырмашылығы – нақты әлем – біз өмір сүріп жатқан әлем, ал басқа мүмкін әлемдерде біздің баламаларымыз өмір сүреді. Бұл көзқарас даулы болып табылады және оның орнына басқа балама пікірлер ұсынылған, мысалы, мүмкін әлемдер тек абстрактты объектілер ретінде өмір сүреді немесе [[Ғылыми-көркем әдебиет|көркем шығармалардағы]] әңгімелерге ұқсас деп есептеледі.<ref name=":8" /> === Кеңістік, уақыт және өзгеріс === [[Кеңістік]] пен [[уақыт]] - нысандар алатын [[Өлшем|өлшемдер]]. Ғарыштық реалисттер кеңістік пен уақыт шындықтың іргелі аспектілері болып табылады және адам санасынан тәуелсіз өмір сүреді деп айтады. Ал кеңістік-уақыт идеалистері, керісінше, кеңістік пен уақыт шындықты ұйымдастыру және түсіну үшін жасалған адам санасының құрылымдары деп санайды.<ref>Dainton, Barry (2010). "Spatial Anti-realism". [https://www.cambridge.org/core/books/abs/time-and-space/spatial-antirealism/CE284C8D3088AF598998951618D4867D Time and Space] (2 ed.). Acumen Publishing. ISBN 978-1-84465-190-0.</ref>[59] Кеңістіктік абсолютизм немесе субстантивализм кеңістік уақытты бөлек объект ретінде түсінеді, ал кейбір метафизиктер оны оның ішіндегі барлық басқа нысандарды сақтайтын контейнер ретінде түсінеді. Ал кеңістік-уақыт реляционизмі кеңістік пен уақытты объект ретінде емес, объектілер арасындағы қарым-қатынастар желісі ретінде қарастырады, мысалы, "жанында болу" сияқты кеңістіктік қатынас немесе "алдында келу" сияқты уақыттық қатынас.<ref>Hoefer, Carl; Huggett, Nick; Read, James (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/spacetime-theories-classical/ Absolute and Relational Space and Motion: Classical Theories] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Уақыт метафизикасында маңызды айырмашылық [[А-серия және В-серия|А-серия мен В-серия]] арасындағы көзқарастарда байқалады. А-сериясының теориясына сәйкес, [[уақыт ағымы]] нақты, яғни оқиғалар өткен, қазіргі және болашақ болып бөлінеді. Қазіргі уақыт үнемі алға жылжиды және қазіргі уақыттағы оқиғалар ақырында олардың мәртебесін өзгертеді және өткенде қалады. В-сериясының теориясы тұрғысынан уақыт статикалық болып табылады және оқиғалар өткен, қазіргі және болашақ арасындағы маңызды айырмашылықтарсыз ерте және кеш уақыттық қатынастар арқылы реттеледі.<ref>Dyke, Heather (2002). [https://books.google.kz/books?id=IxIlqbSWg4gC&pg=PA138&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Time, Reality and Experience] In Callender, Craig (ed.). ''Time, Reality and Experience''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52967-9.</ref> [[Этернализм]] (мәңгілікшілдік) көзқарасына сәйкес, өткен, қазіргі және болашақ бірдей шындыққа ие, ал [[презентизм]] (қазіргі уақытшылдық) тек қазіргі уақытта бар заттар ғана өмір сүреді деп тұжырымдайды.<ref>Romero, Gustavo E. (2018). [https://books.google.kz/books?id=5wJ2DwAAQBAJ&pg=PA135&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Scientific Philosophy] Springer. ISBN 978-3-319-97631-0.</ref> Материалдық заттар уақыт бойы сақталады және өсетін немесе жапырақтарын жоғалтқан ағаш сияқты үрдісте өзгереді.<ref>Costa, Damiano. [https://iep.utm.edu/per-time/ Persistence in Time] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Уақыт бойынша тұрақтылықты түсінудің негізгі жолдары [[эндурантизм]] пен [[пердурантизм]] болып табылады. Эндурантизмге сәйкес, материалдық объектілер үшөлшемді болмыстар және олар әрбір сәтте толықтай болады. Өзгеріс кезінде олар қасиеттерді жоғалтуы немесе иеленуі мүмкін, бірақ сол күйінде қалады. Пердурантистердің пікірінше, материалдық объектілер уақыт бойынша созылатын төртөлшемді болмыстар және әртүрлі уақыттық бөліктерден тұрады. Әрбір сәтте объектінің тек бір бөлігі ғана бар, ал тұтас объект болмайды. Өзгеріс объектінің бұрынғы бөлігі мен кейінгі бөлігі арасындағы сапалық айырмашылықты білдіреді. Мысалы, [[банан]] пісіп-жетілгенде, алдымен піспеген бөлігі, содан кейін піскен бөлігі болады.<ref>Simons, Peter (2013). [https://books.google.kz/books?id=ql27m77IveQC&pg=PA166&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Persistence] In Kanzian, Christian (ed.). ''Persistence''. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-032705-2.</ref>[64] === Сана және ерік еркіндігі === [[Сана]] [[ойлау]], [[түйсіну]], [[сезіну]] және қалау сияқты құбылыстарды, сондай-ақ осы құбылыстардың негізінде жатқан қабілеттерді қамтиды.<ref>Morton, Adam (2005). "Mind". [https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199264797.001.0001/acref-9780199264797-e-1608?rskey=jqUtkA&result=1601 The Oxford Companion to Philosophy (2 ed.)] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926479-7.</ref> [[Психофизикалық проблема|Сана мен дене мәселесі]] - физикалық және психикалық құбылыстар арасындағы байланысты түсіндіру қиыншылығы мәселесі. Картезиандық дуализмге бойынша сана мен дене екі бөлек субстанция болып табылады. Олар бір-бірімен әртүрлі жолдармен себептік байланысқа түседі, бірақ, ең болмағанда, теориялық тұрғыдан дербес өмір сүре алады.<ref>McLaughlin, Brian P. (1999). "Philosophy of Mind". In Audi, Robert (ed.). ''The Cambridge Dictionary of Philosophy'' (2 ed.). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-63722-0.</ref> Бұл көзқарасты [[Монизм|монистер]] жоққа шығарады, олар [[шынайылық]] тек бір түрден тұрады деп санайды. [[Идеализм]] бойынша, бәрі ақыл-ой, оның ішінде физикалық объектілер, оларды саналы ақыл-ойдың идеялары немесе түйсінуі ретінде түсінуге болады. Материалистер, керісінше, барлық шынайылық оның негізгі материалы екенін айтады. Кейбіреулері сананың бар екенін жоққа шығарса да, жиі кездесетін көзқарас – сананы материяның белгілі бір аспектілері арқылы түсіндіру: мысалы, мидың жағдайлары, мінез-құлық [[Бейімділік (жантану)|бейімділіктері]] немесе функционалдық рөлдері арқылы.<ref>Kim, Jaegwon (2005). "Mind, Problems of the Philosophy of". [https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199264797.001.0001/acref-9780199264797-e-1608?rskey=jqUtkA&result=1601 The Oxford Companion to Philosophy (2 ed.)] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926479-7.</ref> [[Бейтарап монизм|Бейтарап монистер]] шынайылық негізінен материалды да, психикалық та емес деп есептейді және материя мен сананың екеуі де туынды құбылыстар деп болжайды.<ref>Stubenberg, Leopold; Wishon, Donovan (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/neutral-monism/ Neutral Monism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Сана мен дене мәселесінің негізгі аспектісі - [[сана құпиясы мәселесі]], яғни [[ми]] сияқты физикалық жүйелердің феноменалды сананы қалай жасайтынын түсіндіру.<ref>Weisberg, Josh. [https://iep.utm.edu/hard-problem-of-conciousness/ The Hard Problem of Consciousness] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Еркін ерік, яғни адамның өз [[Әрекет|әрекеттерін]] таңдау қабілеті, сана мен дене мәселесінің негізгі аспектілерінің бірі болып табылады.<ref>Timpe, Kevin. [https://iep.utm.edu/freewill/ Free Will] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Метафизиктерді ерік бостандығы мен себепті [[Детерминизм|детерминизмнің]] арақатынасы қызықтырады — ғаламдағы барлық нәрсе, оның ішінде адамның мінез-құлқы да алдыңғы оқиғалар мен табиғат заңдарымен анықталады деген көзқарас. Себептік детерминизмнің рас екені және егер солай болса, бұл еркін еріктің жоқтығын білдіре ме, деген сұрақтар әлі де даулы. [[Еркін ерік|Инкомпатибилизмге]] сәйкес, [[Еркін ерік|ерік еркіндігі]] детерминистік әлемде болуы мүмкін емес, өйткені бәрі анықталған жағдайда шынайы таңдау немесе бақылау жоқ. [[Питер Ван Инваген|Ван Инвагеннің]] көзқарасы бойынша, егер табиғат заңдары мен өткен оқиғалар адамның қазіргі таңдаулары мен әрекеттерін толығымен анықтайтын болса, онда еркін ерік шынайы таңдау жасауға мүмкіндік бермейді. Бұл идея детерминизмді қолдайтындардың және еркін ерікке сенетіндердің арасындағы пікірталастың маңызды бөлігі болып табылады.<ref>Vihvelin, Kadri (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/incompatibilism-arguments/ Arguments for Incompatibilism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> [[Қатаң детерминизм|Қатаң детерминисттер]] осыдан ерік бостандығы жоқ деген қорытындыға келce, ал [[Либертарианизм|либертариандар]] детерминизм жалған болуы керек деген қорытындыға келеді. [[Компатибилизм|Компатибилистер]] үшінші көзқарасты ұсынады, мысалы, детерминизм мен ерік бір-бірін жоққа шығармайды, өйткені адам басқа күштермен анықталса да, өзінің мотивациясына және таңдауына сәйкес әрекет ете алады. Адамдардың жасаған істері үшін моральдық жауапкершілігіне қатысты этикада ерік бостандығы басты рөл атқарады.<ref>O’Connor, Timothy; Franklin, Christopher (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/freewill/ Free Will] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> == Әдістемеcі == Метафизиктер метафизикалық теорияларды дамыту және оларды қолдайтын немесе жоққа шығаратын аргументтерді тұжырымдау үшін әртүрлі [[Әдіс|әдістерді]] қолданады.<ref name=":4" /> Дәстүрлі түрде, [[Априорлық білім|априорлық]] әдістер басым болды. Олар сенсорлық тәжірибеге емес, жалпы түп-негіздерден рационалды [[интуиция]] мен абстрактылы ойлауға сүйенеді. Апостериорлық тәсілдер, керісінше, метафизикалық теорияларды [[Эмпирикалық əдiстер|эмпирикалық бақылаулар]] мен ғылыми теорияларға негіздейді.<ref name=":2" /> Кейбір метафизиктер [[физика]], [[психология]], [[лингвистика]] және [[тарих]] сияқты салалардың перспективаларын өз зерттеулеріне қосады.<ref name=":1" /> Бұл екі тәсіл бір-біріне қарама-қайшы емес: екеуін де үйлестіру мүмкін.<ref name=":6" /> Метафизиктің таңдаған әдісі көбінесе метафизиканың табиғаты туралы түсінігіне байланысты болады, мысалы, [[Реализм (философия)|метафизикалық реалистер]] айтқандай, ол шындықтың ақыл-ойдан тәуелсіз құрылымын зерттеу ме, әлде [[Антиреализм|метафизикалық антиреалистердің]] пікірінше, ой мен тәжірибенің негізіндегі түп-негіздерді зерттеу ме.<ref>Effingham, Nikk; Beebee, Helen; Goff, Philip (2010). [https://books.google.kz/books?id=BBKsAgAAQBAJ&pg=PA123&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Metaphysics: The Key Concepts] Routledge. ISBN 978-1-136-85518-4.</ref> [[Априори|Априорлық]] әдістер жиі интуицияға сүйенеді — нақты талаптардың немесе жалпы түп-негіздердің дұрыстығы туралы қорытынды емес әсерлерге сүйенеді.<ref>Daly, Christopher (2015). [https://link.springer.com/chapter/10.1057/9781137344557_1 Introduction and Historical Overview] ''The Palgrave Handbook of Philosophical Methods''. Palgrave Macmillan. pp. 1–30.</ref>[j] Мысалы, уақыт өткеннен бастап, уақыттың ағымы арқылы өтетінін айтатын уақыттың [[А-серия және В-серия|А-серия]] үшін дәлелдер. қазіргі уақытта және болашақта, көбінесе уақыттың өту сезімімен байланысты теорияға дейінгі интуицияларға сүйенеді.<ref name=":6" /> Кейбір тәсілдер аксиомалар деп аталатын өзіндік айқын іргелі түп-негіздердің шағын жиынтығын орнату үшін интуицияларды пайдаланады және осы [[Аксиома|аксиомалардан]] қорытындылар жасау арқылы күрделі метафизикалық жүйелерді құру үшін [[Дедуктивті пайымдау|дедуктивті]] пайымдауды қолданады.<ref>Goldenbaum, Ursula. [https://iep.utm.edu/geo-meth/ The Geometrical Method] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Интуицияға негізделген тәсілдер ой тәжірибелерімен біріктіруге болады, олар интуицияларды елестетілген жағдайлармен байланыстыра отырып, айқындауға және түсіндіруге көмектеседі. Бұл тәсіл қарсыфактілік ойлауды қолдана отырып, осы жағдайлардың ықтимал салдарын бағалауға мүмкіндік береді.<ref>Brown, James Robert; Fehige, Yiftach (2019). [https://plato.stanford.edu/entries/thought-experiment/ Thought Experiments] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Мысалы, [[Материя (философия)|материя]] мен [[Сана|сананың]] арақатынасын зерттеу үшін кейбір теоретиктер адамдарды [[Философиялық зомби|философиялық зомбилермен]] — адамдарға ұқсас, бірақ [[Зерде|саналы тәжірибесі]] жоқ гипотетикалық тіршілік иелерімен салыстырады.<ref>Kirk, Robert (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/zombies/ Zombies] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Байланысты әдіс дәлелдер мен теорияларды тұжырымдау үшін интуициялардың орнына жалпы қабылданған сенімдерге сүйенеді. Орташа адамның қандай да бір мәселе туралы қалай ойлайтынынан айтарлықтай ауытқыған метафизикалық теорияларды сынау үшін жалпы мағыналы көзқарас жиі қолданылады. Мысалы, парасатты философтар [[Мереологиялық нигилизм|мереологиялық нигилизмнің]] жалған екенін дәлелдеді, өйткені ол кестелер сияқты жалпы қабылданған нәрселердің жоқтығын білдіреді.<ref>Lawson, Joanna (2020). [https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-companion-to-commonsense-philosophy/common-sense-in-metaphysics/BC6C0E4F101ACE777151584408E2ED39 "Common Sense in Metaphysics"] ''The Cambridge Companion to Common-Sense Philosophy. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-47600-3''.</ref> [[Анализ (философия)|Тұжырымдамалық талдау]], әсіресе [[Аналитикалық философия|аналитикалық философияда]] көрнекті әдіс, метафизикалық ұғымдарды олардың мағынасын нақтылау және маңызды қатынастарды анықтау үшін құрамдас бөліктерге бөлуге бағытталған.<ref>Jackson, Frank (1998). ''From Metaphysics to Ethics: A Defence of Conceptual Analysis''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-823618-4.</ref> [[Феноменология|Феноменологияда]] [[Феноменологиялық редукция|эйдетикалық вариация]] әдісі [[Құбылыстар|құбылыстардың]] негізінде жатқан маңызды құрылымдарды зерттеу үшін қолданылады. Бұл әдіс объектіні елестетуді және олардың қайсысы маңызды екенін және өзгертуге болмайтынын анықтау үшін оның ерекшеліктерін өзгертуді қамтиды.<ref>Drummond, John J. (2022). [https://books.google.kz/books?id=VQ9hEAAAQBAJ&pg=PA75&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Historical Dictionary of Husserl's Philosophy] Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-5381-3345-3.</ref> Трансценденттік әдіс – шындықтың метафизикалық құрылымын зерттеуге арналған басқа тәсіл болып табылады. Ол бар объектілерді байқау және осы объектілерсіз болуы мүмкін емес жағдайларды зерттеу арқылы жүзеге асады.<ref>Stern, Robert; Cheng, Tony (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/transcendental-arguments/ Transcendental Arguments] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Кейбір тәсілдер априорлық пайымдауға аз мән береді және метафизиканы эмпирикалық ғылымдармен үзіліссіз тәжірибе ретінде қарастырады, ол олардың түсініктерін жалпылайды, сонымен бірге олардың негізгі болжамдарын айқын етеді. Бұл тәсіл ''натурализацияланған метафизика'' ретінде белгілі және Уиллард Ван Орман Куайнның жұмысымен тығыз байланысты.<ref name=":3" /> Ол ғылымдар мен басқа салалардағы ақиқат сөйлемдердің онтологиялық міндеттемелері бар деген пікірге сүйенеді, яғни олар белгілі бір тұлғалардың бар екенін білдіреді.<ref name=":5" /> Мысалы, егер «кейбір электрондар протондармен байланысқан» деген сөйлем дұрыс болса, оны электрондар мен протондардың бар екенін дәлелдеу үшін қолдануға болады.<ref name=":3" /> Куайн осы түсінікті [k] ғылыми мәлімдемелерді олар болжайтын дүниенің қандай метафизикалық бейнесін түсінуге болатынын мұқият талдау арқылы метафизика туралы білуге ​​болатынын дәлелдеу үшін пайдаланды.<ref name=":5" /> Метафизикалық зерттеу жүргізу әдістерінен басқа, олардың теориялық ізгілігін салыстыру арқылы бәсекелес теориялар арасында шешім қабылдау үшін қолданылатын әртүрлі әдістемелік негіздер бар. Окхамның ұстарасы - қарапайым теорияларға, атап айтқанда, аз өзіндік міндері бар деп есептейтіндерге артықшылық беретін белгілі принцип. Басқа принциптер [[Түсіндіру күші|түсіндіру күшін]], теориялық пайдалылығын және қалыптасқан сенімдерге жақындығын қарастырады.<ref name=":2" /> == Метафизиканың сыналуы == Философияның негізгі салаларының бірі ретіндегі мәртебесіне қарамастан, метафизика зерттеу саласы ретінде оның негізділігіне күмән келтіретін көптеген сынға ұшыраған. Бір сын метафизикалық зерттеу мүмкін емес деп тұжырымдайды, өйткені адамдар шынайылықтың түпкі табиғатына қол жеткізу үшін қажетті танымдық қабілеттерге ие емес.<ref name=":5" /> Бұл ой желісі метафизикалық білімнің мүмкіндігіне күмән тудыратын [[Скептицизм|скептицизмге]] әкеледі. Метафизикалық [[Білім|білімнің]] жақсы көзі жоқ деп дәлелдеген [[Дэвид Юм|Юм]] сияқты эмпиристер жиі осы идеяны ұстанады, өйткені метафизика эмпирикалық білімнің өрісінен тыс жатыр және сенсорлық тәжірибеден тыс сала туралы күмәнді интуицияларға сүйенеді. Метафизикалық теориялардың сенімсіздігін жақтайтын ұқсас аргумент метафизикалық мәселелер бойынша терең және ұзаққа созылған [[Келіспеушілік|келіспеушіліктерге]] назар аударады, бұл салада жалпы прогрестің жоқтығын көрсетеді.<ref name=":7" /> [[File:Allan Ramsay - David Hume, 1711 - 1776. Historian and philosopher - Google Art Project.jpg|thumb|alt=Painting of Дэвид Юм|[[Дэвид Юм]] метафизиктерді сезімдік тәжірибеден тыс білім алуға тырысқаны үшін сынға алды.]] Тағы бір сын мәселе адамның когнитивтік қабілеттерінде емес, метафизикалық мәлімдемелердің өзінде жатыр, кейбіреулер бұл тұжырымдарды шындық та, жалған да емес, бірақ [[Мағына (лингвистика)|мағынасыз]] деп санайды. [[Логикалық позитивизм|Логикалық позитивистердің]] пікірінше, мысалы, мәлімдеменің мағынасы оны тексеру үшін қолданылатын процедурамен, әдетте оны растайтын [[Бақылау|бақылаулар]] арқылы беріледі. Осы даулы болжамға сүйене отырып, олар метафизикалық мәлімдемелердің мағынасыз екенін айтады, өйткені олар тәжірибе туралы тексерілетін болжамдар жасамайды.<ref>Manley, David (2009). "1. Introduction: A Guided Tour of Metametaphysics". ''Metametaphysics: New Essays on the Foundations of Ontology''. Clarendon Press. ISBN 978-0-19-954604-6.</ref> Сәл әлсіздеу ұстаным метафизикалық мәлімдемелердің мағынасы бар екенін мойындай отырып, метафизикалық келіспеушіліктер тек әлемді сипаттаудың әртүрлі тәсілдеріне қатысты тілдік даулар ғана деп есептейді. Бұл көзқарасқа сәйкес, құрылым метафизикасындағы кестелер бар ма, әлде кесте бойынша реттелген бөлшектер ғана бар ма деген келіспеушілік шынайылықтың табиғаты үшін маңызды салдары жоқ лингвистикалық қалаулар туралы тривиальды пікірталас болып табылады.<ref name=":7" /> Метафизикалық даулардың мағынасы жоқ немесе маңызды нүктесі жоқ деген ұстаным '''метафизикалық''' немесе '''онтологиялық дефляционизм''' деп аталады.<ref>Sider, Theodore (2009). "13. Ontological Realism". ''Metametaphysics: New Essays on the Foundations of Ontology''. Clarendon Press. ISBN 978-0-19-954604-6.</ref> Бұл көзқарасқа метафизикалық даулар шынайылықтың негізгі құрылымының субстанциялық ерекшеліктері туралы деп есептейтін байыпты метафизиктер қарсы.<ref>Kriegel, Uriah (2016). [https://philpapers.org/rec/KRIPAT-4 Philosophy as Total Axiomatics: Serious Metaphysics, Scrutability Bases, and Aesthetic Evaluation] ''Journal of the American Philosophical Association''. '''2''' (2): 272–290.</ref> Онтологиялық [[Реализм|реалистер]] мен антиреалистер арасындағы тығыз байланысты пікірталас қандай метафизикалық теориялардың шындыққа сәйкес келетінін анықтайтын объективті фактілер бар ма деген сұраққа қатысты.<ref>Chalmers, David J. (2009). "3. Ontological Anti-Realism". ''Metametaphysics: New Essays on the Foundations of Ontology''. Clarendon Press. ISBN 978-0-19-954604-6.</ref> [[Прагматизм|Прагматистер]] тұжырымдаған басқа сын метафизиканың кінәсін оның танымдық амбицияларында немесе мәлімдемелерінің мағынасыздығында емес, оның практикалық маңызы жоқтығында және пайдалылықтың жоқтығында көреді.<ref>Macarthur, David (2020). [https://books.google.kz/books?id=ra7QDwAAQBAJ&pg=PA166&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false A Companion to Rorty] In Malachowski, Alan (ed.). ''A Companion to Rorty''. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-97217-5.</ref> [[Мартин Хайдеггер]] дәстүрлі метафизиканы сынға алып, оның жеке тұлғалар мен болмысты олардың онтологиялық негізі ретінде ажырата алмайтынын айтты. Оның «метофизиканы жеңу» үшін метафизика тарихындағы негізгі болжамдар мен шектеулерді ашу әрекеті [[Жак Деррида|Жак Дерриданың]] [[деконструкция]] әдісіне әсер етті.<ref>Wheeler, Michael (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/heidegger/ Martin Heidegger] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Деррида осы әдісті метафизикалық мәтіндерді сынға алу үшін қолданды. Ол мұндай мәтіндер қарама-қарсы ұғымдарға, мысалы, "бар болу" және "жоқ болу", сүйенетінін, бірақ олардың өз табиғатында тұрақсыз және қайшылықты екенін мәлімдеді.<ref>Holland, Nancy J. (1999). [https://iep.utm.edu/deconstruction/ Deconstruction] ''The International Journal of Psycho-Analysis''. 80 ( Pt 1): 153–162.</ref> Бұл сындардың негізділігі және олардың тұтастай метафизикаға немесе ондағы белгілі бір мәселелерге немесе тәсілдерге ғана әсер ететіні туралы консенсус жоқ. Мысалы, кейбір метафизикалық даулар тек ауызша, ал басқалары мазмұнды болуы мүмкін. Бұл сындардың жарамдылығы және олардың метафизиканың бүкіл саласына немесе тек оның кейбір мәселелері мен тәсілдеріне әсер ететіні туралы біржақты пікір жоқ. Мысалы, кейбір метафизикалық даулар тек "сөздік сипатқа" ие болуы мүмкін, яғни олар тек тілдік және терминологиялық ерекшеліктерге негізделген, ал басқалары "мәнді"* және шындықтың негізгі құрылымына қатысты болуы мүмкін. Осылайша, метафизиканың заңдылығы туралы пікірталастардың өзі метафизикалық зерттеулердің табиғаты мен ауқымы туралы түсініктердің әртүрлілігіне байланысты күрделі болып қала береді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Физика]] 54ripwkran0w60j363jomm1rj1qkntz 0 30338 3616592 3616271 2026-06-12T15:48:30Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұстаева Ардана|Нұстаева Ардана]] соңғы нұсқасына қайтарды 3312512 wikitext text/x-wiki [[Сурет:British Museum from NE 2.JPG|thumb|[[Лондон]]дағы Британдық мұражай]] '''Мұражай''', '''музей''', (грек тілінде ''musem'' – муза сарайы) – тарихи-ғылыми дерек ретіндегі [[ескерткіш]]терді, өнер туындыларын, мәдени құндылықтарды, т.б. [[мұра]]ларды сақтап, жинақтап, ғылыми-танымдық қызмет атқаратын [[мекеме]]. Мұражай заттық және рухани құндылықтарды танытуда, ғылыми тұрғыда зерттеп, оның нәтижелерін насихаттауда, осы негізде тәлім-тәрбие беруде маңызды рөл атқарады. Мұражай ғылымның, білімнің, мәдениеттің қалыптасуына ықпал ететін ғылыми мекеме ретінде өскелең ұрпақтың тәрбиесіне, тарихи сананың қалыптасуына ықпал етеді.<ref>А.Е., Музейное дело в Казахстане (2-пол. XІX – нач. XX вв.), А., 1979</ref> == Тарихы мен дамуы == Мұражай алғашында бағалы бұйымдар мен заттар, мәдени жәдігерлерді сақтайтын қазыналық қор ретінде қалыптасты. Мұражайдың қалыптасуына көне замандардағы коллекциялар негіз болды. [[Ежелгі Рим]] шешені Марк Туллий Цицерон: “[[коллекция]] – шашыранды заттарды бір топқа біріктіру” деп түсіндірді. Коллекциялау ісімен [[Аристотель]], Рим патшасы [[Юлий Цезар]], т.б. айналысты. [[Еуропа]]да тарихи мұражайлар 16 – 18 ғасырларда пайда болды. Мұражайдың қалыптасуы ұлттық сана-сезімді оятуға, мәдени-саяси идеяларды (ой-сезімді) насихаттауға көмектесті. 1820 жылы [[Германия]]да өнер мұражайлары құрылды. 1811 жылы [[Ресей]]де – Феодосияда, 1825 жылы [[Одесса]]да, 1828 жылы Керчьте археологиялық бағыттағы және әскери-тарихи мұражайлар құрылды. 19 ғасырда этнографиялық зерттеулердің дамуы нәтижесінде этнографиялық мұражайлар құрылып, олар ғылыми-зерттеу орталықтарына айналды. Олар: [[Будапешт]] (1872), [[Стокгольм]] (1874), [[Париж]] (халықтану мұражайы, 1877), [[Роттердам]] (1883) қалаларында құрылған этнографиялық мұражайлар. Ашық аспан астындағы алғашқы этнографиялық мұражайлар Скансенде (Стокгольм, 1891), қасиетті Мартинде ([[Словакия]], 1893), [[София]]да (1893) [[Брюссель]]де (1897), Краковта (1910), Арнхемде ([[Нидерланд]], 1912) құрылып, ірі ғылыми ізденістермен айналысты.<ref>Музееведение//под ред. профессор К.Г. Левыкина и др., Музей, 1988</ref> == Түрлері және қызметі == [[Сурет:Военния музей.jpg|thumb|Ресейдегі Екатеринбург қаласындағы әскери мұражай]] Мұражай негізгі бaғыты тұрғысынан бірнеше топтарға бөлінеді: ''тарихи мұражайлар'' (жалпы тарих, археологиялық, антропологиялық, этнографиялық, нумиcматикалық, т.б.), ''көркемөнер мұражайы'' (көркемөнер, мүсін, қолөнер, қолдaнбалы өнер, театр, музыка кино, т.б. музейлер), ‘‘жаратылыстану мұражайы’’ (биологиялық, зоологиялық, геологиялық, минералдық, палеонтологиялық, т.б), ''техникалық мұражайлар'' (авиация, автокөлік, кеме жасау, тау-кен ісі, өнеркәсіп, өндіріс өнімдері, т.б.), ‘‘кешенді мұражай’’ (тарих, шаруашылық, жаратылыстану, т.б. бағыттарды біріктіріп, жұмыс істейтін кең профильді өлкетанумұражайы), ''мемориалдық мұражай'' (мемлекетке, өнерге, әдебиетке ғылымға еңбегі сіңген белгілі адамдардың жеке өнері мен қызметіне арналған мұражай). мұражай ісінің негізгі бағыттары – мұражай мұраларын (жәдігерлерді) жинау, есепке алу, сақтау, қорларды жүйелеу, қайта қалпына келтіру ([[рестоврация]]), консервациялау, зерттеу нәтижелерін ақпарат жүйелерінде тарату, мұражайдың кадрлық жүйесін жетілдіру. Мұражай жұмыстарын ұйымдастыру түрлеріне: ''көрмелер'', ''экспозициялар ұйымдастыру'', ''тақырыптық дәрістер'', ''ғылыми-практикалық конференциялар өткізу'', ''мұражайлық басылымдар шығару'', т.б. жатады. Мысалы, Қазақстандық мұражайларда кейінгі жылдары 20 мыңнан астам көрмелер мен дәрістер өткізілді.<ref>100 великих музеев мира, сост. М.А. Ионина, Музей, 1999</ref> == Қазақстандағы мұражай тарихы == Мұражайлардың қор жинақтау жұмысында далалық экспед., ғылыми институттармен бірлескен жұмыстардың нәтижелері кеңінен қолданылады. [[Қазақстан]]да мұражай тарихы 1830 жылдан басталады. [[Орынбор]]да жергілікті халықтың тарихы мен [[этнография]]сын сипаттайтын мұралар негізінде 1831 ж. Неплюев әскери училищесі жанынан губерниялық мұражай ашылды. Бұл мұралар қазіргі таңда [[ҚР]] Орталық Мемлекеттік мұражайының негізгі қорын құрауда. Қaзақстанда 1913 ж. – 3, 1927 ж. – 6, 1937 ж. – 19, 1939 ж. – 25, 1970 ж. – 29 мұражай болса, қазіргі таңда мұражай саны 154-ке жетті. Оңтүстік мемлекеттік мұражай (1830), [[Әбілхан Қастеев|Ә.Қастеев]] атындағы республикалық өнер мұражайы (1935) Президенттік мәдени орталық (2000), Мемлекеттік алтын және асыл металдар мұражайы (1994), [[ҚР ҰҒА]] Археология музейі (1973), Үлттық валюта музейі (1993), Кітап музейі (1978) Ықылас атындағы Республикалық халық саз аспаптар музейі (1980), “[[Мұхтар Әуезов|М. Әуезов]] үйі” ғылыми орталық музейі (1962), т.б. Мемориалдық музейлер де Қазақстанның тарихи-мәдени рухани өмірінде маңызды рөл атқаруда. Олардың ірілері: [[Абай Құнанбаев|Абайдың]] мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі, Абай-Шәкерім кешені, [[Дінмұхамед Қонаев|Д.Қонаевтың]], [[Сәтбаев Қаныш Имантайұлы|Қ.И. Сәтбаевтың]], [[Жамбыл Жабаев|Ж.Жабаевтың]], [[Сәбит Мұқанов|С.Мұқанов]] пен [[Ғабит Мүсірепов|Ғ.Мүсіреповтің]], [[Ғaзиза Жұбанова|Ғaзиза]] және [[Ахмет Жұбанов]]тардың, [[Шоқан Уәлиханов|Ш.Уәлихановтың]] (Алтын Емел), т.б. мемориалдық музейлері. 1889 ж. 20 маусымда халықаралық “Музейлер ассоциациясы” құрылды. 1918 ж. Халықаралық музейлер Бюросы құрылып, “Музеон” журналын шығарды. Бұл [[ЮНЕСКО]]-ның “Музеум” журналының шығуына негіз болды. 1946 ж. [[Лувр]]да ([[Париж]]) ЮНЕСКО-ның құрамына енген [[Халықаралық Мұражайлар Кеңесі]] құрылды. ІCOM-ға 1948 ж. – 29 мемлекет, 1950 ж. – 43 мемлекет, 1977 ж. – 109 мемлекет, 1999 ж. – 135 мемлекет мұражайлары мүше болды. 2002 ж. мамыр айынан бастап “Қазақстан музейлері” журналы шыға бастады.<ref>[[Балалар Энциклопедиясы]], 6 том.</ref> 1977 ж. Халықаралық музейлер Кеңесінің 11-конференциясында 18 мамыр ‘‘Халықаралық мұражай күні’’ болып белгіленді. Қазіргі таңда мұражай қызметі қоғамдық институт ретінде әлеуметтік қоғамдық-экономикалық жағдайға сай жүргізілуде.<ref name="Source 3">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == <references/> == Cілтемелер == * [http://www.newyorkmuseums.ru/Мұражай Метрополитен]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Мұражайлар ассоциациясы]] [[Санат:Мәдениет]] olg9f7y6jeq9tvx9ggqi5rjspuyfvu8 0 49427 3616502 3452418 2026-06-12T13:59:16Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616502 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] 2wfkqbj3aue9mdcc1ke4cm1zkj6i0j5 3616503 3616502 2026-06-12T14:00:14Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері|Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616503 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] q6me3nfqxbk996uhwelfju133r1skk2 3616504 3616503 2026-06-12T14:00:32Z Орел Карл 81620 «[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары|КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616504 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] gr1885uqsovyzr0c7x6umrbc2j7gofx 3616505 3616504 2026-06-12T14:00:43Z Орел Карл 81620 «[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары|КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616505 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] 8o7t011tcrvbke05hj28367hqr44ka6 3616507 3616505 2026-06-12T14:01:10Z Орел Карл 81620 /* Сілтемелер */ 3616507 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] mwbcup0v840y0gc8i723bsxjshm6nya 3616511 3616507 2026-06-12T14:03:03Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616511 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] ao7xvo7t18cza7310yhozhaqi3r8xms 3616512 3616511 2026-06-12T14:03:20Z Орел Карл 81620 «[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616512 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] 8ewlk3uo8hly4jllm4saoy5bnfyeymr 3616515 3616512 2026-06-12T14:03:53Z Орел Карл 81620 «[[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары|КОКП XXIV съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616515 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] i4r9ct5qfu7qt8ecn62yp91pqylv7z3 3616516 3616515 2026-06-12T14:04:06Z Орел Карл 81620 «[[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары|КОКП XXV съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616516 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] 8anmr91632mki4r6iimhxav0ax8blmv 3616517 3616516 2026-06-12T14:04:16Z Орел Карл 81620 «[[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары|КОКП XXVI съезінің делегаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616517 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] a8r5txm2coiwktef72ia9du13f9c4tk 3616522 3616517 2026-06-12T14:08:01Z Орел Карл 81620 /* Өмірбаяны */ 3616522 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == 1954 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі. Алматы ауыл шаруашылығы институтын бітірген. 1950-1967 жылдары Павлодар облысында ауыл шаруашылығына қатысты әртүрлі лауазымдарда жұмыс істеді. 1967-1970 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарды. 1970—1972 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің екінші хатшысы болып еңбек етті, ал 1972-1978 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1978-1984 жылдары Семей облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9 және 10 шақырылымдары депутаты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] j01h71scug5lyc99goumrsr30yvfzf4 3616523 3616522 2026-06-12T14:08:19Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3616523 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == 1954 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі. Алматы ауыл шаруашылығы институтын бітірген. 1950-1967 жылдары Павлодар облысында ауыл шаруашылығына қатысты әртүрлі лауазымдарда жұмыс істеді. 1967-1970 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарды. 1970—1972 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің екінші хатшысы болып еңбек етті, ал 1972-1978 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1978-1984 жылдары Семей облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9 және 10 шақырылымдары депутаты. ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] 1bxhf879fnmbi83jwh52ga9lbb1yjyl 3616524 3616523 2026-06-12T14:09:08Z Орел Карл 81620 /* Сілтемелер */ 3616524 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == 1954 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі. Алматы ауыл шаруашылығы институтын бітірген. 1950-1967 жылдары Павлодар облысында ауыл шаруашылығына қатысты әртүрлі лауазымдарда жұмыс істеді. 1967-1970 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарды. 1970—1972 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің екінші хатшысы болып еңбек етті, ал 1972-1978 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1978-1984 жылдары Семей облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9 және 10 шақырылымдары депутаты. ==Сілтемелер== * Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] ggoviaea1pax0uoyzgfbxqnael3ws3q 3616525 3616524 2026-06-12T14:10:39Z Орел Карл 81620 /* Өмірбаяны */ 3616525 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == 1954 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі. [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы ауыл шаруашылығы институтын]] бітірген. 1950-1967 жылдары Павлодар облысында ауыл шаруашылығына қатысты әртүрлі лауазымдарда жұмыс істеді. 1967-1970 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарды. 1970—1972 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Шымкент облыстық партия комитетінің]] екінші хатшысы болып еңбек етті, ал 1972-1978 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1978-1984 жылдары [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Семей облыстық партия комитетінің]] бірінші хатшысы болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9 және 10 шақырылымдары депутаты. ==Сілтемелер== * Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] 4ufnm5sxgxop2d7sbfx3cvofob7mrc4 3616527 3616525 2026-06-12T14:11:14Z Орел Карл 81620 /* Өмірбаяны */ 3616527 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1984 | Ізашары = [[Николай Ефимович Морозов|Николай Морозов]] | Ізбасары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1972 | Басқаруын аяқтады_2 = 1978 | Ізашары_2 = [[Василий Андреевич Ливенцов|Василий Ливенцов]] | Ізбасары_2 = [[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқарұлы]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1.6.1928 | Туған жері = [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 2009 | Қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Ленин ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Құрмет Белгісі ордені}} | {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} }} ''' Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов ''' ([[1 маусым]] [[1928 жыл|1928]], [[Жетекші (ауыл)|Жетекші]] ауылы, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2009 жыл|2009]]) — кеңестік партия, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1972–1978). == Өмірбаяны == 1954 жылдан бастап [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] мүшесі. [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы ауыл шаруашылығы институтын]] бітірген. 1950-1967 жылдары [[Павлодар облысы|Павлодар облысында]] ауыл шаруашылығына қатысты әртүрлі лауазымдарда жұмыс істеді. 1967-1970 жылдары Қазақ КСР ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары қызметін атқарды. 1970—1972 жылдары [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|Шымкент облыстық партия комитетінің]] екінші хатшысы болып еңбек етті, ал 1972-1978 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болып істеді. 1978-1984 жылдары [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Семей облыстық партия комитетінің]] бірінші хатшысы болды. КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9 және 10 шақырылымдары депутаты. ==Сілтемелер== * Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы [[Санат:Қазақ ауыл шаруашылығы институтының түлектері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шымкент облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] d58r1jvtjwbmrwab4rghz4dfog5izvr 0 50135 3616589 3616301 2026-06-12T15:42:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Zh21yq|Zh21yq]] соңғы нұсқасына қайтарды 3045655 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Matricaria recutita.jpg |image_caption = [[дәрілік түймедағы]] |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Asterales]] |familia = [[Астралылар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Anthemideae]] |subtribus = [[Matricariinae]] |genus = '''''Matricaria''''' |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]], 1753 |type_species = ''[[Matricaria recutita]]'' L. |subdivision_ranks = түрлері |subdivision = 20 түрі белгілі }} '''Түймедақ''' ({{lang-la|Matricaria}}) – [[астралылар тұқымдасы|астралылар]] тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер. Қазақстанда [[Алтайда]], [[Жетісу]](Жоңғар), [[Іле]], Күнгей Алатауларының көбінесе ашық жерлерінде өсетін 2 түрі: [[дәрілік түймедағы]] (М. recutіta) және [[кәдімгі түймедағы]] (М. matrіcarіoіdes) бар. Олардың биіктігі 10 – 35 см. Сабағы бұтақты. Жапырақтары қауырсын тәрізді үш қайтара тілімделген, кезектесіп орналасқан. Гүлі ақ, гүлтозаңы сары түсті, себет гүлшоғырына топталып, дара гүлдері сабақтың ұшында жетіледі. Тұқымынан көбейеді. [[Мамыр]] – [[шілде]] айларында гүлдеп, [[маусым]] – [[қыркүйекте]] жемісі піседі. [[Жемісі]] – [[дәнек]]. Түймедағы гүлшоғырының құрамында эфир майы (0,5 – 0,12%), [[терпен]], [[спирт]], [[органикалық қышқылдар]], [[дәрумендер]], т.б. заттар бар. Түймедағы – дәрілік өсімдік, оны қабынғанға қарсы әсер ететін, тер шығаратын, ауырған жерді тыныштандыратын дәрі ретінде және [[клизма]] жасауға қолданылады. Іш өткенде, ішек түйнегенде ішеді. Сондай-ақ оның [[антисептик]] қасиеті де бар. Парфюмерияда, [[шарап]] өндірісінде пайдаланылады, гүлінен сары түсті бояу алынады.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”,8 том</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Күрделігүлділер]] {{stub}} onnrajjrkll2ruzcmc11futjpjjwy9a 0 50600 3616570 3616329 2026-06-12T15:25:58Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3615679 wikitext text/x-wiki '''Баспасөз''' — мерзімді және мерзімсіз басылымдардың жиынтық атауы. Баспасөз — [[халық]] арасында әр түрлі ақпараттар тарата отырып, қоғамдық пікір қалыптастыруға, саяси жұмыстар жүргізуге, мемлекеттің, әлеуметтік топтардың не жекелеген тұлғалардың мүдделі мұраттарын танытуға қызмет етеді. Мерзімді баспасөзге тұрақты атауы, ағымдағы нөмірі бар және кемінде жарты жылда бір рет шығарылатын [[газет]], [[журнал]], [[альманах]], [[бюллетень]], олардың қосымшасы жатады. Олар шығармалық-өндірістік процестердің ұйымдастырылу ерекшеліктеріне, тақырыптық-мазмұндық бағыттарына, әкімшілік-аумақтық бөлініс деңгейлеріне, оқырмандар аудиториясының сипатына, т.б. белгілеріне орай бірнеше түрлерге жіктеледі. Мерзімді баспасөздің ең негізгі әрі көне түрлерінің бірі — газет. Қағаз өндірісінің дамып, полиграфиялық технологияның бастапқы тәсілдерінің жетілдірілуіне байланысты Батыс [[Еуропа]]да ([[Германия]]да — 1609 жылы, [[Ұлыбритания]]да — 1622 жылы, [[Франция]]да — 1631 жылы) алғашқы газеттер шыға бастады. Қазақ тіліндегі алғашқы мерзімдік басылым — 1870 жылы [[Ташкент]] қаласында жарық көрген “Түркістан уәлаятының газеті”. Бұл басылым қазақ даласында [[Ресей]] империясының отарлаушылық саясатын жүргізудің құралы ретінде дүниеге келгенімен, ұлттың Баспасөзін қалыптастырып, зиялы қауымның азаттық идеяларын бұқараға жеткізуде Баспасөздің маңызы зор екендігін түсінуіне ықпал етті. Мерзімді баспасөзге жататын журналдар, альманахтар мен бюллетендер шығу мерзімділігіне, көлемі мен безендірілуіне газеттен ерекшеленіп тұрады (қара [[Газет]], [[Журнал]], [[Альманах]]). Баспасөздің екінші түрі — мерзімсіз басылымдарға кітаптар, кітапшалар, [[плакат]]тар, [[күнтізбе]]лер, [[нота]]лар, т.б. жатады. Оның ең негізгі әрі көне түрі — кітап. Кітап басу ісі 8—9 ғасырларда [[Қытай]]да басталды. Алғаш рет [[ксилография]]лық (ағаштан ойылған қалыппен басу) әдіспен буддистердің “Жақұт сутра” (868) деген қасиетті кітабы басылып шықты (Еуропаға бұл жаңалық 4 ғасырдан кейін келеді). Қазақ тіліндегі алғашқы кітап — “Сейфүл-мәлік” қиссасы 1807 жылы Қазан қаласында жарық көрген (қара Кітап). Қазіргі кезде [[Қазақстан]]да 1200-ден астам газет-журналдар, апталықтар жарық көреді. Сондай-ақ, әр түрлі меншік нысанындағы 260-тан астам баспадан мыңдаған таралыммен кітаптар, [[буклет]]тер мен [[плакат]]тар, т.б. шығады. Республикадағы Баспасөз жүйесінің қызметі ҚР-ның “[[Бұқаралық ақпарат құралдары|Бұқаралық ақпарат құралдары туралы]]” заңымен (1999, 23 шілде) реттеледі. ==Баспасөз хатшысы== Президент, премьер-министр немесе белгілі бір мемлекеттік орынды иеленген басқа тұлға не басқа саяси қайраткердің бұқаралық. ақпарат құралдарымен байланысын жүзеге асыратын және оның сол немесе басқа мәселе бойынша көзқарасын жариялайтын өкілі. ==Баспасөз мәслихаты== [[Сурет:VProSolutionPressConference 20061026-18.jpg|thumb|[[Мәслихат]] мүшелері]] '''Баспасөз мәслихаты''' — әдетте, ресми органдардың, [[қоғамдық ұйымдар]]дың, саяси [[партия]]лардың, жеке қайраткерлердің белгілі бір мәселеге байланысты өздерінің көзқарасын, пікірлерін жария ету үшін ұйымдастыратын [[аудитория]]лық жиыны. Көтерілер мәселе бойынша тиісті орынның баспасөз хатшылығы журналистерге [[пресс]]-[[релиз]] ([[мәслихат]]тың тақырыптық мазмұндамасы) таратады. Баспасөз мәслихаты жиынды ұйымдастырушы жақтың қысқаша сөзімен ашылады. Одан кейін сұрақ-жауап түріне көшеді. Баспасөз мәслихаты пішімі жағынан сұхбат жанрына ұқсас болғанымен, мұндай жиыннан [[журналист]]ер, көбінесе, қысқаша немесе кеңейтілген есеп жазады. Көтерілген мәселе туралы есепке журналист өзінің түсіндірмесі мен [[көзқарас]]ын да қосып отырады. <ref>''[[Қазақ Энциклопедиясы]]''</ref> ==Баспасөз хабарламасы== Баспасөзде мүмкін болатын жариялау үшін дайындалған ақпарат. ==Баспасөз орталығы== Съезд, конференция, кеңесулер және т.б. өткізулер кезінде ұйымдастырылатын немесе әлдебір ұйым, мемлекеттік билік органдары жанында тұрақты қызмет ететін ақпарат қызметі. ==Баспасөз Жанрлары== [[Сурет:Kornilovskoe vystuplenie common.jpg|thumb|[[Журнал]]]] '''Баспасөз Жанрлары''' — мерзімді баспасөзде жарияланатын [[публицистика]]лық [[шығармалар]]дың сан алуан түрі. Жанрлық ерекшеліктер мәтіннің мазмұнына, жазылу пішіміне, деректерді іріктеп, сұрыптау немесе жинақтап, талдау ыңғайына, тілдік-стильдік әдісіне қарай айқындалады. Баспасөз Жанрларын, негізінен, 3 топқа: ақпаратты (хабар, [[есеп]], [[сұхбат]], [[репортаж]]), талдамалы (мақала, [[рецензия]], [[шолу]], [[хат]]) және көркем-публицистикалық ([[суреттеме]], [[очерк]], [[публицистика]], [[эссе]], [[баллада]]) жанрларға бөлуге болады. Сондай-ақ, көркем-публицистикалық жанрлардың сатиралық түрлері ([[фельетон]], [[памфлет]], [[мысал]], [[эпиграмма]], [[пародия]], [[шарж]], т.б.) бар. Баспасөз Жанрлары белгілі бір оқиғаларды, құбылыстарды нақты деректер мен мәліметтерге сүйене отырып баяндайды. Әр жанрдың өзіне тән ерекшеліктері мен сипаты әрі бәріне ортақ белгілері бар. Ақпаратты жанрлар күнделікті оқиғаларды жедел де шынайы түрде хабарлап, жаңалықтар мен өзгерістерді оқырман қауымға қаз-қалпында жеткізуге тырысады. Талдамалы жанрларға оқиғаларды салыстыра зерттеу, деректер мен мәліметтерді тарата талдап, солардың төңірегінде ой қорыту, бағалау тәсілі тән. Ал, көркем-публицистикалық жанрлар типтік деректерді талдау, суреттеу әдісімен жазылады; әр қилы әдеби тәсілдер (даралау, образ жасау, мінез-құлық қақтығысы, оқиға шиеленісі, т.б.) арқылы әлдебір деректі құбылыстың ішкі мән-[[мазмұн]]ы мен идеялық сипатын көркем-публицистикалық деңгейде ашып көрсетеді. Сатиралық жанрлар әлеум. тұрмыстағы келеңсіз құбылыстар мен кертартпа қылықтарды юморлық не сатиралық пішіммен әшкерелейді, кемшіліктерді жоюға шақырады. Баспасөз Жанрларының негізгі, басты міндеті — өмірдегі нақты оқиғалар мен құбылыстардың күнделікті тізбегін жазу арқылы белгілі бір кезеңнің тарихи шежіресін жасау. Ол үшін [[журналист]]ің білімі терең, ой-өрісі кең, жазу қабілеті мол болуы, сонымен қатар Баспасөз Жанрларының қыр-сырын жетік меңгеруі шарт. Баспасөз Жанрларын тиянақты меңгеру — журналистің кәсіби шығармашылық шеберлігін жетілдірудің, баспасөз [[материалдар]]ының сапалық деңгейін арттырудың кепілі. ==Баспасөз бостандығы== [[Сурет:2011 - Press Freedom Debate.jpg|thumb|Баспасөз бостандығының дебаты]] '''Баспасөз бостандығы''' — мемлекеттегі [[конституция]] кепілдік беретін адам құқылары мен бостандықтарының бірі. Ол баршаға ортақ әлеуметтік еркіндіктің — пікір айтып, сөз сөйлеу бостандығының құрамдас бөлігі ретінде саналған. 1789 жылы [[Франция]]да қабылданған [[Адам]] және [[азамат]] құқыларының бостандығы декларациясында (қара [[Француз]] [[революция]]сы) тұңғыш рет жарияланған Баспасөз бостандығы ұғымы баспасөз басылымдарын ([[газет]]терді, [[журнал]]дарды, т.б.) емін-еркін ашып, кез келген баспа өнімдерін қалауынша шығарып, таратудың, сондай-ақ, [[цензура]]ға тыйым салудың мүмкіндігі ретінде түсіндіріледі. Кейбір [[демократиялық мемлекет]]тердің арнаулы заңдарында асыра сілтеп, артық кететін өрескелдікке жол бермеу үшін Баспасөз бостандығына бірқатар шектеулер қойылады; бұл шектеулер сөз бостандығына қойылатын шектеулермен бірдей болады (қара Сөз бостандығы). ҚР [[Конституция]]сының 20-бабында сөз бен шығармf еркіндігіне кепілдік берілетінін, [[цензура]]ға тыйым салынатынын, әркімнің заң жүзінде тыйым салынбаған кез келген тәсілмен еркін ақпарат алуға және таратуға қақылы екендігін атап көрсеткен. Сонымен қатар, “республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгертуді, оның тұтастығын бұзуды, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруді, соғысты, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, [[дін]]и, тектік-топтық және рулық астамшылықты, сондай-ақ, қатыгездік пен зорлық-зомбылыққа бас ұруды насихаттауға немесе үгіттеуге жол берілмейді” делінген. Дүние жүзінде [[бұқаралық ақпарат құралдары]]ның жаңа түрлері ([[теледидар]], [[радио]] хабарлары, [[интернет]], т.б.) көбейе түсуіне байланысты “Баспасөз бостандығы” деген ұғым ескіріп, соңғы кезде қабылданып жатқан заңдарда “бұқаралық ақпарат бостандығы” атауын қолдану дәстүрге айналды. == Дереккөздер == <references/> {{stub:Заң}} {{wikify}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[Санат:Баспасөз]] {{stub}} 3esakmkezt1c55naype58zwwvvcd3dc 0 55616 3616880 2395786 2026-06-13T07:11:27Z 1nter pares 146705 3616880 wikitext text/x-wiki '''Инвестициялық банк''' — [[шаруашылық]]тың түрлі салаларын қаржыландыруға және ұзақ мерзімді несие беруге, негізінен, құнды қағаздар арқылы маманданған [[банк]]тер. Инвестициялық банктің негізгі түрлері, инвестициялық трест-компаниялар, инвестициялық тригер, холдинг-компаниялар, қаржы компаниялары, іскерлік банктер, [[өнеркәсіп]]тік банктер, т.б. Әлемдегі ірі инвестициялық банктер: “Мицубиси траст энд банкинг корпорейшн”, “Морган гаранти траст компани оф Нью-Йорк”, “Банкерс траст компани”, “Сумитомо банк”.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Экономика]] 39mqxf7ltnhso8myo5j36ktbm7oh7et 0 60355 3616593 3616270 2026-06-12T15:48:33Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3372373 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Damavand in winter.jpg|thumb|200px|'''Тау''']] '''Таулар''' – рельефтің оң формасы, айқын беткейлері мен етегі немесе таулы елдегі шыңы бар рельефтің оқшауланған күрт көтерілуі. Шыңның табиғаты бойынша шыңдар, күмбездер, тақталар және басқа таулар ерекшеленеді. Су астындағы таулардың шыңдары аралдар болуы мүмкін. Таулар географиялық тақтайлардың қозғалысынан, жанартау атқылауынан және т.б. себептер бойынша пайда болады. Таулар алып жатқан көлеміне, құрылымына,жасына қарай: [[Жота]], [[Тау Жүйесі]], [[тау массиві]], [[таулы қырат]], [[таулы үстірт]], [[тау сілемі]] болып бөлінеді. Аралықтарындағы аласа көтерілімдер, оларды бөліп тұратын ойпауыттардың (тауаралық ойпаңдар, тау аңғарлары, т.б.) бір-бірімен үйлесуінен тілімделеді. Таулар жерсілкінулер мен жанартау атқылауынан жиі көтеріліп, әдетте тектоник аймақтарда қалыптасады. Пайда болуына қарай тектоник таулар – қатпарлы немесе қатпарлы-жақпарлы құрылымды, бірнеше км-ге көтерілуімен және жер бедерінің қарқынды қалыптасуы мен терең тілімделуімен ерекшелінеді; эрозиялық Таулар – неотектоникалық көтерілімдерге ұшыраған, өзен аңғарларымен және уақытша ағын сулармен тілімделген, жер бетінің үстірт тәріздес көтеріңкі бөлігі; жанартаулық Таулар – жас таулы аймақ немесе көне платформалық құрылым үстіндегі жанартаулық [[конус]], жоғары көтерілген лавалық жабынды таулар болып бөлінеді. Таулар бедерінің негізгі элементтері – шыңы, басы, жоны, беткейі, етегі, өзен аңғарлары. Жазық жер бедерінен айырмашылығы тілімделуінің айтарлықтай тереңдігі мен уатылуы, барлық табиғат жағдайларының ала-құлалығы мен қарама-қарсылығының күшеюі. Таулы аумақтың негізгі геогр. заңдылығы – ландшафтың биіктік белдеулілігі (биіктік белдемділік) анық көрінеді. Тауларды биіктігіне қарай аласа (1000 м-ге дейін), орташа (1000 – 3000 м), биік таулар (3000 м) деп бөледі. Дүние жүзіндегі ең биік тау – Гималайдағы [[Джомолунгма]] ([[Эверест]]) (8848 м), [[Қазақстан]]дағы ең биік тау – [[Хантәңірі]] (6995 м).<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> ==Оқшау таулар== Оқшау (арал) таулар – кең жазықта жеке-дара немесе топтала орналасқан оқшауланған таулар мен қыраттар. Салыстырмалы биіктіктері 100 м-ден 1000—2000 м-ге дейін болады. Пайда болуы жағынан қуаңшылық климатты, тектоникалық тұрақты аймақтарда қирағаннан кейін сақталған немесе жергілікті тау түзілу нәтижесінде (мысалы, жаңа тектоникалық процестер нәтижесінде пайда болған жақпар таулар, лакколитті таулар) түзілген тау жұрнақтарына жатады.<ref>Қазақ тілі термиңдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> == Таулар жайлы факттар == [[Килиманджаро]] мен [[Кения]] таулары экваторға жақын орналасқан. Әйтсе де, олардың басын қар басып жатыр.<ref>Балаларға арналған танымдық энциклопедия “Таулар ”, “Аруна” баспасы, Ө.Ж Сағымбай , 32 бет, ISBN 9965-26-440-6</ref> == Галерея == <gallery> Image:Mount Feathertop and Razorback.jpg|Фазртоп тауы, (1922 m), [[Wiktoriýa, Awstraliýa]] Image:Mount_Yu_Shan_-_Taiwan.jpg|Иу шан тауы (Бұлт тауы), (3952 m), [[Тайвань]]. Image:Mt erebus.jpg |[[Erebus тауы]], (3795 m), [[Антрактида]]. Image:Mt si and meadowbrook cows.jpg|[[Si тауы]], [[Waşington]], [[Amerikanyň Birleşen Ştatlary|ABŞ]]. Image:MtHood TrilliumLake.jpg|[[Trillium Köli]]nden [[Hood тауы]] görünişi, [[Oregon]]. Image:Lanin1997.jpg| [[Argentina]] [[Şili]]de Lanin wulkany. Image:Mount kinabalu lookingdown.jpg|[[Kinabalu Dagy]], [[Borneo]] Image:Mount-Yamnuska2-Szmurlo.jpg|[[Yamnuska Dagy]], [[Alberta]] </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Таулар]] np8s2psoc5cyxxxv8wet0hqj8k7xpr5 0 64958 3616585 3616324 2026-06-12T15:41:53Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2976464 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Tastatur.jpg|right|200px]] '''Перне''' (''Клавиша; key'') — 1) [[пернетақта]]дағы бір '''перне'''; оны басқанда таңбаға сәйкес код қалыптасады да, ол [[экран]]ға шығады немесе белгілі бір әрекет іске асады; 2) [[криптографиялық кілт]] — ақпаратты шифрлау және кері шифрлау үшін пайдаланылатын құпия код (символдар жинағы); 3) кілт — мәліметтер файлындағы жазбаны немесе жазбалар тобын ұқсастырғыш. Перненің екі түрі болады [[Функционалды пернелер|функционалды]] және қарапайым перне. [[Сурет:Keyboard keys with light.jpg|right|200px]] <ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Пернетақта]] [[Санат:Ақпараттану]] [[Санат:Компьютерлік техника]] {{Stub}} [[lv:Klaviatūra]] [[tr:Tuştakımı]] [[uk:Клавіатура]] jzxd2mmm7shyal14dbxf8l6zrtu4uj2 0 65903 3616808 3569011 2026-06-13T04:53:36Z RaiymbekZh 170385 3616808 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Ішкі Істер Министрлігі |қысқартылған атауы = ҚР ІІМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Logo MVD KZ new.png |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, [[Астана]] қаласы, Тәуелсіздік даңғылы, 1<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/contacts?lang=kk|title=Байланыс|lang=kk|publisher=Ішкі істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-25}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20220908063846/https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/contacts?lang=kk|date=2023-10-27}}</ref> |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 9|lat_sec = 8.615 |lon_dir = E|lon_deg = 71|lon_min = 27|lon_sec = 18.575 |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = полиция генерал-лейтенанты [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] |басшылықтың лауазымы1 = Министр |басшылықтың есімі2 = [[Бауыржан Төлегенұлы Әленов|Бауыржан Әленов]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim?lang=kk gov.kz/memleket/entities/qriim] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі''' — [[Қазақстан үкіметі|үкімет]] құрамына енетін, [[Қазақстан]] ішкі істер органдары жүйесін басқаратын, Қазақстан аумағындағы қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті сақтау мақсатындағы салааралық іс-қимылдарды реттейтін, құқық қорғау аясындағы мемлекеттік саясатты жасау және іске асыруға жауапты министрлік.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=Ішкі істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2023-10-27}} {{Wayback|url=http://web.archive.org/web/20230322062927/https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about?lang=kk|date=2023-10-27}}</ref> == Тарихы == 1920 жылдың қазанында [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] Ішкі істер халық комиссариаты (ІІХК) ретінде құрылды,<ref>Қазақ КСР Мемлекеттік мекемелері. Әлеуметтік-мәдени құрылыс басқармасының органдары, әкімшілік-саяси органдар мен Қазақ АКСР әділ сот органдары (1920— 1936 жжылдың, Алматы, 1984, 81-6.)</ref> 1946 жылдан Қазақ КСР Ішкі істер министрлігі деп аталды.<ref>1992–2000 жылдары кезеңдегі мемлекеттік органдар туралы мәліметтер: Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары (1991 жылдың 16 желтоқсан - 2001 жылдың 1 қаңтар). Анықтамалық. ҚАЗАҚСТАН ПМ. — Алматы: БҮ "Эдельвейс", 2004. 612-617 б. (Құрастырушылардың ескертпелері).</ref> 1996 жылы 3 қаңтарда Ішкі істер министрлігінің Мемлекеттік автомобиль инспекциясы (МАИ) Жол полициясы болып өзгертілді. 1998 жылғы 9 желтоқсандағы №307 Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес Қазақстан милициясы "полиция" болып өзгертілді. Үкіметтің 2001 жылдың 8 маусымындағы қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі Жол полициясы комитетінің мәселелері" ҚАЗАҚСТАН Үкіметінің 2001 жылдың 8 маусымдағы № 777 қаулысы (ҚАЗАҚСТАН ПҮАЖ, 2001 № 21, 262-бап).</ref> министрліктің Жол полициясы комитеті құрылды. Қазақстан үкіметінің 2001 жылғы 28 желтоқсандағы қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасының Әділет министрлігі Қылмыстық-атқару жүйелері комитетінің мәселелері" ҚАЗАҚСТАН Үкіметінің 2001 жылдың 28 желтоқсандағы № 1755 қаулысы (ҚАЗАҚСТАН ПҮАЖ, 2001, № 49-50, 590-бап).</ref> Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]]нің құрамына берілді. [[Қазақстан үкіметі]]нің 2002 жылдың 22 мамырынағы қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің жекелеген мәселелері" ҚАЗАҚСТАН Үкіметінің 2002 жылдың 22 мамырдағы № 554 қаулысы (ҚАЗАҚСТАН ПҮАЖ, 2002, № 14, 151-бап).</ref> министрліктің Тыл департаменті таратылды. Қазақстан президентінің 2002 жылдың 28 тамызындағы Жарлығына<ref>"Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру шаралары туралы" ҚАЗАҚСТАН Президентінің 2002 жылдың 28 тамыздағы № 931 Жарлығы (ҚАЗАҚСТАН ПҮАЖ, 2002, № 28, 307-бап).</ref> сәйкес Үкіметтің 2002 жылдың 26 қыркүйегіндегі қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі Ішкі әскер комитетінің мәселелері" ҚАЗАҚСТАН Үкіметінің 2002 жылдың 26 қыркүйектегі № 1057 қаулысы (ҚАЗАҚСТАН ПҮАЖ, 2002 № 32, 344-бап).</ref> министрліктің Ішкі әскерлер қолбасшысының бас басқармасы министрліктің Ішкі әскерлер комитеті болып қайта ұйымдастырылды. Президенттің 2002 жылғы 28 тамыздағы Жарлығына сәйкес Үкіметтің 2002 жылғы 11 қазандағы қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі Жол полициясы комитетін тарату туралы" ҚАЗАҚСТАН Үкіметінің 2002 жылдың 11 қазандағы № 1116 қаулысы (ҚАЗАҚСТАН ПҮАЖ, 2002 № 34, 368-бап).</ref> министрліктің Жол полициясы комитеті таратылды, оның мүлкін басқару жөніндегі функциялары мен өкілеттіктері министрлікке берілді. Президенттің 2003 жылдың 23 желтоқсанындағы Жарлығымен<ref>"Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы" ҚАЗАҚСТАН Президентінің 2003 жылдың 23 желтоқсандағы №366 Жарлығы (Ағымдағы мұрағат).</ref> экономикалық және сыбайлас қылмыстарды анықтау және тергеу функциялары Экономикалық және сыбайлас қылмыстармен күрес жөніндегі агенттігіне (Қаржы полициясы) берілді; қылмыс жасады деп күдіктенген және айыпталған адамдарды ұстау және тергеу изоляторында жазасын өткеретін сотталғандарға қатысты қылмыстық жазаларды атқару, сондай-ақ құжаттау және Қазақстан азаматтарына жеке куәлігі мен паспортын беру функциялары Әділет министрлігіне берілді. Әділет министрлігі есірткі айналымы мен оның заңсыз айналымына қарсы іс-әрекет ету саласындағы функциялары Ішкі істер министрлігіне берілді. Қазақстан Президентінің 2003 жылғы 23 желтоқсандағы Жарлығына сәйкес Үкіметтің 2004 жылдың 3 наурызындағы қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері" ҚАЗАҚСТАН Үкіметінің 2004 жылдың 3 наурыздағы № 261 қаулысы (ҚАЗАҚСТАН ПҮАЖ, 2004, № 11, 139-бап).</ref> министрліктің Есірткі бизнесімен күрес және есірткілердің айналымын бақылау жөніндегі комитеті құрылды. Үкіметтің 2005 жылғы 4 мамырдағы № 423 Қаулысымен Iшкi iстер министрлiгiнiң аумақтық органдары Iшкi iстер министрлiгiнiң Астана, Алматы қалаларының, облыстардың және көлiктегi iшкi iстер департаменттерi болып қайта аталды.<ref>https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P050000423_ Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлігінiң аумақтық органдары - мемлекеттiк мекемелерiн қайта атау туралы</ref> ҚР Үкіметінің 2006 жылғы 21 сәуірдегі № 313 Қаулысымен Iшкi iстер министрлiгiнiң Тергеу комитетi, Криминалдық полиция комитетi, Әкiмшiлiк полиция комитетi және Жол полициясы комитетi құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P060000313_ Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң кейбiр мәселелерi туралы]</ref> ҚР Президентінің 2010 жылғы 17 тамыздағы № 1039 Жарлығымен: * қоғамдық тәртіпті бұзушыларды медициналық айықтырғыштарға жеткізу функцияларын қоспағанда, медициналық айықтырғыштардың қызметіне байланысты функциялары Денсаулық сақтау министрлігінің қарамағына; * кәмелетке толмағандарды уақытша оқшаулау, бейімдеу және оңалту орталықтарының қызметі функциялары Білім және ғылым министрлігінің қарамағына; * Ішкі істер министрлігінде мемлекеттік техникалық тексеруден уақытылы өтуді бақылау функциясын сақтай отырып, көлік құралдарына мемлекеттік техникалық тексерудің жүргізілуін бақылау өкілеттіктері Көлік және коммуникация министрлігіне, көрсетілген техникалық тексеру жүргізу жөніндегі функциялары бәсекелі ортаға; * аса маңызды стратегиялық объектілерді күзету функцияларын қоспағанда, күзет қызметі функциялары бәсекелі ортаға берілді. ҚР Үкіметінің 2010 жылғы 30 қыркүйектегі № 1009 қаулысымен Ішкі істер министрлігінің Көші-қон полициясы комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P100001009_ Қазақстан Республикасында құқық қорғау қызметі мен сот жүйесінің тиімділігін арттыру жөніндегі кейбір шаралар туралы]</ref> ҚР Үкіметінің 2011 жылғы 30 маусымдағы N 736 Қаулысымен Қазақстан азаматтарын құжаттандыруды, сәйкестендіру нөмірлері бар жеке куәліктер мен паспорттар дайындауды және беруді, азаматтарды есепке алу мен тіркеуді жүзеге асыру Әділет министрлігінен Ішкі істер министрлігіне қайтарылды. Президенттің 2011 жылғы 26 шілдедегі № 129 Жарлығын іске асыру мақсатында ҚР Үкіметінің 2011 жылғы 2 тамыздағы № 900 қаулысымен Әділет министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті Ішкі істер министрлігіне кері қайтарылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1100000900 Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару жүйесін одан әрі жетілдірудің кейбір мәселелері туралы]</ref> ҚР Президентінің 2013 жылғы 16 қаңтардағы № 466 Жарлығымен Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне Ішкі істер министрлігінің заңсыз көші-қонға қарсы іс-қимыл, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдарды есепке алу мен тіркеу, олардың уақытша және тұрақты тұру, елден тұрақты тұрғылықты жерге кету құжаттарын ресімдеу, азаматтарды құжаттандыру, есепке алу және тіркеу, сондай-ақ босқындар мәселелері бойынша өкілеттіктерін қоспағанда, халықтың көші-қоны саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру функциялары берілді. ҚР Үкіметінің 2013 жылғы 14 наурыздағы № 245 қаулысымен Ішкі істер министрлігінің Көші-қон полициясы комитеті таратылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1300000245 Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> ҚР Үкіметінің 2013 жылғы 26 тамыздағы № 855 қаулысымен Ішкі істер министрлігінің Жол полициясы комитеті Әкімшілік полиция комитетіне қосылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1300000855 Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері]</ref> Ішкі істер министрінің бұйрығымен 2013 жылғы 1 қарашадан бастап Жол полициясы Әкімшілік полициямен бірікті.<ref>[https://e-history.kz/ru/calendar/show/27004 День дорожной полиции Казахстана]</ref> ҚР Үкіметінің 2014 жылғы 14 тамыздағы № 933 қаулысымен таратылған ҚР Төтенше жағдайлар министрлігінің негізінде Ішкі істер министрлігінің Төтенше жағдайлар комитеті құрылды. Ішкі істер министрлігінің Ішкі әскерлер комитеті ҚР Ұлттық ұланының Бас қолбасшылығы болып қайта аталды. Министрліктің Есірткі бизнесіне қарсы күрес және есірткі айналымын бақылау комитеті, Криминалдық полиция комитеті және Тергеу комитеті таратылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1400000933 Қазақстан Республикасы орталық атқарушы органдарының ведомстволары туралы]</ref> ҚР Үкіметінің 2017 жылғы 6 наурыздағы № 110 қаулысымен Ішкі істер министрлігінің Көші-қон қызметі комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000110 Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері туралы]</ref> Үкіметтің 2018 жылғы 16 қазандағы № 637 қаулысымен Ішкі істер министрлігінің қарамағындағы аумақтық органдар - Ішкі істер департаменттері, ішкі істер басқармалары, ішкі істер бөлімдері, Көліктегі ішкі істер департаменті мен ішкі істер желілік бөлімдері сәйкесінше Полиция департаменті, полиция басқармасы, полиция бөлімі, Көліктегі полиция департаменті және желілік полиция бөлімі болып қайта аталды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1800000637 Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің кейбір мәселелері]</ref> Президенттің 2020 жылғы 9 қыркүйектегі № 408 Жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігінің]] құрылуына байланысты ҚР Үкіметінің 2020 жылғы 20 қазандағы № 680 қаулысымен Ішкі істер министрлігінің Төтенше жағдайлар комитеті таратылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2000000680 Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігінің ведомстволары туралы]</ref> ҚР Үкіметінің 2024 жылғы 11 қыркүйектегі № 735 қаулысымен Ішкі істер министрлігінің Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл комитеті құрылды. == Басшылығы == * Министр — [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]]. * Министрдің бірінші орынбасары — [[Бауыржан Төлегенұлы Әленов|Бауыржан Әленов]]. * Министр орынбасары — [[Санжар Әскенұлы Әділов|Санжар Әділов]]. * Министр орынбасары — [[Игорь Владимирович Лепеха|Игорь Лепеха]]. * Министр орынбасары — [[Айдар Мұтәлікұлы Сайтбеков|Айдар Сайтбеков]]. * Министр орынбасары — [[Сәкен Сейітжаппарұлы Сәрсенов|Сәкен Сәрсенов]]. * Министр орынбасары — [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы|Ұлттық ұланның Бас қолбасшысы]] — [[Аңсаған Скендерұлы Балтабеков|Аңсаған Балтабеков]]. * Министр орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті|Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің]] төрағасы — [[Абай Серікұлы Қайырбеков|Абай Қайырбеков]]. * Аппарат басшысы — [[Оңал Ботайұлы Бекеев|Оңал Бекеев]]. == Міндеттері == Ішкі істер органдарына Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жүктелген міндеттер: * құқық бұзушылықтар жасауға ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтау, зерделеу, жою * қоғамдық тәртіпті сақтау * жол жүрісін және оның қауіпсіздігін қамтамасыз етуді мемлекеттік бақылау * азаматтық және қызметтік қару мен оның патрондарының айналымын мемлекеттік бақылау * күзет қызметі саласын мемлекеттік бақылау * мемлекеттік күзетілуге жататын жеке тұлғалар мен объектілерді күзету * террористік тұрғыдан осал объектілердің терроризмге қарсы қорғалуының жай-күйін бақылау * азаматтық және халықтың көші-қоны саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру * Қазақстан Республикасы ратификациялаған реадмиссия туралы халықаралық шарттардан туындайтын міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету * құзыреті шегінде халықтың көші-қоны саласын мемлекеттік бақылау * жеке басты куәландыратын құжаттарды дайындауды, сондай-ақ Жеке сәйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімін жүргізу * лицензия және рұқсат беру қызметін жүзеге асыру * әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша іс жүргізу * қылмыстық құқық бұзушылықтарды ашу және тексеру * жедел-iздестiру қызметiн және жасырын тергеу әрекеттерін жүзеге асыру * зерттеулерді жүзеге асыру * іздестіруді жүзеге асыру * есірткі, психотроптық заттар, прекурсорлар айналымы саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру және олардың заңсыз айналымына және оларды теріс пайдалануға қарсы іс-қимылды жүзеге асыру * қылмыстық процеске қатысушы адамдарды мемлекеттік қорғау * қылмыстық-атқару қызметі саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру, адамдарды ішкі істер органдарының арнаулы мекемелерінде ұстау * мемлекеттік қызметтер көрсету * халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыру<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z1400000199 2014 жылғы 23 сәуірдегі № 199-V ҚРЗ "Қазақстан Республикасының iшкi iстер органдары туралы" Қазақстан Республикасының Заңы]</ref> == Құрылымы == === Министрлік комитеттері === * [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы|Ұлттық ұлан Бас қолбасшылығы]] * [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Әкімшілік полиция комитеті|Әкімшілік полиция комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл комитеті|Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Көші-қон қызмет комитеті|Көші-қон қызмет комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Күзет қызметін бақылау комитеті|Күзет қызметін бақылау комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті|Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті]] * [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті|Профилактикалық жұмысты үйлестіру комитеті]] === Министрлік департаменттері === * Өзіндік қауіпсіздік департаменті * Криминалдық полиция департаменті * Киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаменті * Экстремизмге қарсы іс-қимыл департаменті * Тергеу департаменті * Жедел-криминалистикалық департамент * Ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес департаменті * Тыл департаменті * Штаб департаменті * Заң департаменті * Кадр саясаты департаменті * Қаржымен қамтамасыз ету департаменті * Арнайы және жұмылдыру даярлығы департаменті * Ақпараттандыру және байланыс департаменті * Ақпараттық саясат департаменті * Ішкі аудит департаменті === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Облыстар мен Алматы, Астана, Шымкент қалаларындағы Полиция департаменттері ** Аудандар мен қалалардағы Полиция басқармалары ** Аудандар мен қалалардағы Полиция бөлімдері ** Алматы қаласының метрополитендегi полиция басқармасы * Көліктегі полиция департаменті ** Станциялардағы желiлiк полиция басқармалары мен бөлімдері ** Астана қаласының әуежайындағы желiлiк полиция бөлімі ** Алматы қаласының әуежайындағы желiлiк полиция бөлімі * Iшкi iстер министрлiгiнiң Байқоңыр қаласындағы өкiлдiгi * Iшкi iстер министрлiгiнiң Орталық өңірлік әскери-тергеу басқармасы * Iшкi iстер министрлiгiнiң Оңтүстік өңірлік әскери-тергеу басқармасы * Iшкi iстер министрлiгiнiң Шығыс өңірлік әскери-тергеу басқармасы * Iшкi iстер министрлiгiнiң Батыс өңірлік әскери-тергеу басқармасы === Министрлік қарамағындағы ұйымдар === * «Қазақстан Республикасы ішкі істер органдарының медиа орталығы» ЖШС * «Ақпараттық-өндірістік орталық» ШЖҚ РМК * «Алатау» ШЖҚ РМК * «Арман санаторийi» АҚ * «Қазақстан санаторийі» АҚ<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure?lang=kk|title=Құрылым|lang=kk|publisher=Ішкі істер министрлігінің ресми сайты|accessdate=2024-05-29}}</ref> === Министрлік қарамағындағы мемлекеттік мекемелер === * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Кинологиялық орталығы. * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң "Оңтүстiк" әскери және арнайы жабдықтау базасы. * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң "Солтүстiк" әскери және арнайы жабдықтау базасы. * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Автокөлiктiк қызмет көрсету мекемесi. * [[Сұңқар (арнайы бөлімше)|Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң "Сұңқар" арнайы мақсаттағы жасағы]]. ==== Білім беру ұйымдары ==== * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Басқару академиясы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Мақан Есболатов атындағы Алматы академиясы. * [[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы|Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Бәрiмбек Бейсенов атындағы Қарағанды академиясы]]. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Шырақбек Қабылбаев атындағы Қостанай академиясы. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Малкеджар Бөкенбаев атындағы Ақтөбе заң институты. * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң Бауыржан Момышұлы атындағы оқу орталығы (Шымкент қаласы). * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің оқу орталығы. ==== Госпитальдер мен емханалар ==== * Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң емханасы бар орталық госпиталi. * Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Астана қаласы полиция департаментiнiң емханасы. * Ақмола облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Ақтөбе облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Алматы қаласы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы. * Жетісу облысы Ішкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Атырау облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Шығыс Қазақстан облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Абай облысы полиция департаментінің емханасы бар госпиталі * Жамбыл облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Батыс Қазақстан облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Қарағанды облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Қызылорда облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы. * Қостанай облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Маңғыстау облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы. * Павлодар облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Солтүстiк Қазақстан облысы Iшкi iстер департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Түркістан облысының Полиция департаментiнiң емханасы бар госпиталi. * Шымкент қаласының Полиция департаментiнiң емханасы.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P050000607_ Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрлiгiнiң мәселелерi]</ref> == Министрлер тізімі == === Қырғыз АКСР-і === #[[Мұхамедхафий Мурзағалиев]] — 1920 жылғы қазан — 1921 жылғы қазан #[[Әбдірахман Айтиев]] — 1921 жылғы қазан — 1924 жылғы қаңтар #[[Мұқаш Орымбайұлы Орымбаев]] — 1924 жылғы қаңтар — 1924 жылғы қараша #[[Закария Мұхеев]] — 1924 жылғы қараша — 1925 жылғы мамыр #[[Сүлейман Есқараев]] — 1925 жылғы мамыр — 1927 жылғы тамыз === Қазақ АКСР-і === #[[Қасым Әуезов]] — 1929 жылғы тамыз — 1930 жылғы қазан #[[Михаил Маркович Табакин]] — 1930 жылғы қазан — 1930 жылғы желтоқсан === Қазақ КСР УНКВД басшылары === #[[Василий Абрамович Каруцкий]] — 1934 жылғы 15 шілде — 1935 жылғы 9 қаңтар #[[Лев Борисович Залин]] — 1937 жылғы қаңтар — 1938 жылғы қаңтар #[[Станислав Францевич Реденс]] — 1938 жылғы қаңтар — 1939 жылғы қаңтар #[[Семен Николаевич Бурдаков]] — 1939 жылғы қаңтар — 1940 жылғы қазан #[[Алексей Никитич Бабкин]] — 1940 жылғы тамыз — 1941 жылғы ақпан #[[Федор Петрович Харитонов]] — 1941 жылғы ақпан — 1941 жылғы шілде #[[Алексей Никитич Бабкин]] — 1941 жылғы шілде — 1943 жылғы мамыр #[[Николай Кузьмич Богданов]] — 1943 жылғы мамыр — 1946 жылғы наурыз === Қазақ КСР Ішкі істер министрлері === #[[Афанасий Афанасиевич Пчелкин]] — 1946 жылғы 9 шілде — 1949 жылғы 19 қаңтар #[[Иван Ильич Долгих]] — 1949 жылғы 19 қаңтар — 1951 жылғы 31 қаңтар #[[Владимир Владимирович Губин]] — 1951 жылғы 16 ақпан — 1954 жылғы 4 тамыз #[[Шырақбек Қабылбайұлы Қабылбаев]] — 1954 жылғы 10 тамыз — 1959 жылғы 18 қараша #[[Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев]] — 1959 жыл — 1961 жылғы мамыр #[[Дмитрий Александрович Панков]] — 1961 жылғы 24 шілде — 1967 жылғы сәуір #[[Шырақбек Қабылбайұлы Қабылбаев]] — 1967 жыл — 1973 жыл #[[Мақан Есболатұлы Есболатов]] — 1973 жылғы қараша — 1980 жыл #[[Андрей Георгиевич Платаев]] — 1980 жыл — 1986 жыл #[[Григорий Никифорович Князев]] — 1986 жыл — 1990 жыл #[[Михаил Терентьевич Берсенев]] — 1990 жыл — 1991 жылғы 16 желтоқсан === ҚР министрлері === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! colspan="2"| [[Қазақстан саяси партиялары|Партиясы]] ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Михаил Терентьевич Берсенёв|Михаил Берсенёв]]<br>{{small|(1937 туған)}} |сәуір<br>1990 |сәуір<br>1992 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Владимир Георгиевич Шумов|Владимир Шумов]]<br>{{small|(1941–2020)}} |сәуір<br>1992 |қыркүйек<br>1994 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- |3 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]<br>{{small|(1942–2023)}} |қыркүйек<br>1994 |қазан<br>1995 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |4 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қазан<br>1995 |желтоқсан<br>2000 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Болат Ғазизұлы Ысқақов|Болат Ысқақов]]<br>{{small|(1947 туған)}} |20 желтоқсан<br>2000 |30 қаңтар<br>2002 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |6 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов|Қайырбек Сүлейменов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |30 қаңтар<br>2002 |12 қыркүйек<br>2003 | bgcolor="CDCDCD" | |[[Партиясыз]] |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |7 |[[Сурет:Зауытбек Тұрысбеков (cropped, 2010-06-20).jpg|99px]] |[[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} |12 қыркүйек<br>2003 |14 қазан<br>2005 | bgcolor="1CA9C9" | |[[Аманат (партия)|Отан]]<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100664&pos=11;375#pos=11;375|title=Турисбеков Заутбек Каусбекович - Параграф - Zakon.kz|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-27}}</ref> |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |7 |[[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|99px]] |[[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |14 қазан<br>2005 |2 сәуір<br>2009 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br>[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |8 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Серік Нұртайұлы Баймағанбетов|Серік Баймағанбетов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |2 сәуір<br>2009 |11 сәуір<br>2011 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |9 |[[Сурет:Kalmukhambet Kassymov (24599) (cropped).jpg|99px]] |[[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |11 сәуір<br>2011 |12 ақпан<br>2019 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br>[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]]<br>[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |10 |[[Сурет:Заседание фракции партии Nur Otan в Мажилисе 12.02.2021 (Turgymbaev cropped up).jpg|99px]] |[[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаев]]<br>{{small|(1962 туған)}} |12 ақпан<br>2019 |25 ақпан<br>2022 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]]<br>[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]] |- |11 |[[Сурет:Marat Ahmetjanov (2023-09-01).jpg|99px]] |[[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |25 ақпан<br>2022 |2 қыркүйек<br>2023 | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]] |- |12 |[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|99px]] |[[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]]<br>{{small|(1968 туған)}} |2 қыркүйек<br>2023 |— | bgcolor="" | |''белгісіз'' |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері|І]] [[Санат:Ішкі істер министрліктері]] [[Санат:Қазақстанның құқық қорғау органдары]] e3oacmyz9ffr1mdy3ijigifn00kvfjd 0 66189 3616584 3616326 2026-06-12T15:41:50Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3310044 wikitext text/x-wiki '''Мәтін (текст; text)''' — 1) баспаға шығаруға арналған пішімді немесе бастапқы түрдегі бедер белгілік мәліметтер бөлшегі; 2) хабардың алмастыру хаттамасының ерекшеліктерімен байланысы жоқ ақпарат бөлігі; 3) бастапқы программаның жазбасы. Объектілік немесе жүктемеленетін модульдің бөлігі. '''Мәтін''' — бұл жалпы (бір) тақырып төңірегіндегі біріккен, сабақтастық пен тұтастық тән, ақпаратты жеткізетін мазмұнды (мәнді) сөйлемдердің тізбегі. Мәтін сөзінің этимологиясы семантикалық құрылымдардан тұрады; адамның жасаған нәрсесі, осы істелген нәрсе әлементтерінің ішкі байланыстылығы, істелген нәрсенің шеберлілігі және осы аталған үш семантикалық құрылымдарға сай оны үш пән — [[мәтінтану]], [[герменевтика]] және [[поэтика]] зерттейді. Мәтінтану қарастырылып отырған мәтіннің қай дәуірге немесе авторға тиесілі екендігін анықтайды. Герменевтика мәтінді түсіндірумен айналысады. Киелі мәтіндер герменевтикасы экзегетика деп аталады. Мәтінді қарастыру шеберлігін поэтика зерттейді. Ол Мәтіннің қалай құрылғанын, оның құрылымы мен композициясын зерттейді (формальды мектеп, құрылымдық поэтика, генеративті поэтика). Мәтінді қазіргі [[семиотика]] (мәдениет мәтін ретінде) мен мәтін философиясындағыдай тым кең мағынада түсінуге болады. [[В. Руднев]]тің жасаған мәтін тұжырымы жеті баптан тұрады. 1) мәтіннің барлық элементтері өзара байланысты (өзара байланысқан) (құрылымдық поэтика тезисі). 2) мәтін элементтерінің арасындағы байланыс қайталанып, өзгеріп отыратын бірліктер мотивтер ретінде айқындалады. (Мотивті талдау тезисі); З) мәтінде кездейсоқ ештеңе жоқ (психоталдау); 4) мәтіннің әрбір жекеленген және үстірт кәрінісінің (мәнінің) астында мифологиялық сипаттағы терең, әмбебап заңдылықтар жатыр (К.Т. Юнгтің аналитикалық психологиясы); 5) мәтін шындықты суреттемейді, ол онымен өзара күрделі қарым-қатынасқа түседі (аналитикалық философия және тілдік актілер теориясы); 6) бір мәтіндегі ақиқат нәрсе, басқасында жалған болып шығуы мүмкін ( мүмкін дүние (нәрсе) семантикасы); 7) мәтін — қатып-семіп қалған мән емес, ол автор мен оқырман және мәдени контекст арасындағы сұхбат ([[Бахтин поэтикасы]]).<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref><ref>Мәдениеттану: жоғарғы оқу орнындары мен колледж студенттеріне арнлған оқулық. Алматы: Раритет, 2005.- 416 бет. ISBN 9965-663-71-8</ref> == Мәтін түрлері == * Әңгімелеу мәтіні - оқиғаны ретімен баяндайтын мәтін түрі. Сұрақтары: Не істеді? Қайтеді? * Сипаттау мәтіні - белгілі бір нәрсенің құбылыстың сын сипатын егжей тегжейлі сипаттайтын мәтін түрі. Сипаттау мәтінің басқа мәтіндерден айырмашылығы: етістіктері өткен немесе осы шақта қолданылады; сипаттама тілі (сын есімдер, үстеулер); көңіл күй етістіктері мен нақты зат есімдер; сенсорлық елестетуді қолданады; сипаттау үшін салыстыруды қолданады. Сипаттау мәтінін табиғат көріністерін, адам портреті бейнесі т.б. сын есімдер, үстеу түрлерін қолданылып, заттар салыстырмалы түрде сипатталуында көре аламыз. * Пайымдау мәтіні белгілі бір пікірді түсіндіреді, дәлелдейді және не үшін? сұрағына жауап береді.   == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ақпараттану]] [[Санат:Компьютерлік техника]] ewxqmo9yal14ajvj5uxedrt7hwm4wi2 0 88694 3616393 2791978 2026-06-12T12:02:10Z Basi sigilyw zsyzinde 182420 /* */ Рухани Жаңғыру бағдарламасы қайтадан өңделу барысында жалғасуда.. В ПРОЦЕССЕ ЕПТ 3616393 wikitext text/x-wiki '''Құқық:тық нигилизм''' дерлік сөз '''('''Бұл сөз '''араб тілінен''' шыққан '''حُقُوق (ḥuqūq) сөзінен''' бастау алады'''),''' немесе '''құқық:тық немқұрай;ды:лық''' — нақ:ты адамның '''әлеумет:тік өмірінде [[құқық]], [[заң]]дардың''' маңыздылығын '''мемлекет:тік не тұрмыс:тық''' деңгейде қалыптасқан түйсіксіз терістеу(?). '''''Бұтын беріп, теріс қарау.,'' деп айтқысы келген шығар бұрынғысын жазған рофыт қотақ, мүмкін? 🤥''' '''Дұрыстап бастап сөйлесек шығады.. – ''Көке.. қотағым сендердің – мәңгүрт құл:дық заңдарыңа, шешең..''''' [[Заң]] не басқа'да бір '''құқық:тық еәктілерді білмеу, менсінбеу''' немесе саналы түрде '''соған ұқсас нерселерді''' бұзу есебінен '''''көрініп ТАБЫЛАДЫ'''''🦠😭.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Нигилизм]] [[Санат:Мемлекет және құқық теориясы]] k4435pi0jp0mn9k3f7sn5g48kerrs12 3616567 3616393 2026-06-12T15:20:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Basi sigilyw zsyzinde|Basi sigilyw zsyzinde]] ([[User talk:Basi sigilyw zsyzinde|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2791978 wikitext text/x-wiki '''Құқықтық нигилизм''' немесе '''құқықтық немқұрайдылық''' — нақты адамның әлеуметтік өмірінде [[құқық]], [[заң]]дардың маңыздылығын мемлекеттік және тұрмыстық деңгейде қалыптасқан түйсіксіз терістеу. [[Заң]] мен басқа құқықтық актілерді білмеу, менсінбеу немесе саналы түрде оларды бұзу түрінде көрінеді.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Нигилизм]] [[Санат:Мемлекет және құқық теориясы]] 56kzjt3o2ndpjmr7s8uxi3dhgdxzafh 0 106698 3616932 3188269 2026-06-13T09:39:01Z Almatrkh 172335 3616932 wikitext text/x-wiki '''Левитан көшесі''' – [[Көше]] [[орыс суретші]]сі, XIX ғ. символизм және модерн жанрындағы қылқалам шебері, көшпелі-кескіндемеші Исаак Ильич Левитанның есімі ([[Алматы]] қаласы [[атқару комитеті]]нің 27.11.[[1957]] #26 шешімі) берілген. Левитан Исаак Ильич ([[1860]]-[[1900]]) [[Литва]]да дуниеге келген. Ол - «Март», «Весна», «Золотая осень» туындыларының авторы. [[Сурет:Левитан көшесі (Алматы).jpg|нобай]] ==Орналасқан жер== [[Көше]] [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданында]] орналасқан. [[Жароков көшесі]]нен басталып, Хұсейінов көшесіне дейін созылып жатыр. (Көшенін ұзындығы - 600 метр.) <ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Алматы көшелері]] 72ojpn3zg2bjeix4yfrbaa64lxuiwcm 0 106867 3616937 3564647 2026-06-13T09:52:31Z Almatrkh 172335 3616937 wikitext text/x-wiki Көшеге қазақтың дарынды ұлы, көрнекті [[ақын]]ы, [[жазушы]] [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]тың есімі ([[Алматы қаласы]] әкімінің 05.05.1993 № 198 шешімі) берілген (1980). Торайғыров Сұлтанмахмұт (1893-1920) [[Павлодар облысы]]нда дүниеге келген. Ол - «Адасқан өмір», «Қамар сұлу», «Кім кінәлі?» шығармаларының авторы. Көше [[Бостандық ауданы]]нда орналасқан. Сайын, Мұстафин, Науай атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Фрунзе көшесі. Көшенің ұзындығы - '''1480 метр'''.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Торайғыров көшесі (Алматы).jpg|нобай]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алматы көшелері]] jpb4cyqqigcy5b6999r4c8wx1mjskl1 0 107954 3616929 3191250 2026-06-13T09:31:58Z Almatrkh 172335 3616929 wikitext text/x-wiki '''Розыбакиев атындағы көше (Алматы)''' Көшеге белгілі мемлекет қайраткері [[Абдолла Ахметұлы Розыбакиев]]тің есімі ([[Алматы қаласы]] атқару комитетінің 26.12.1962 №453/26 шешімі) берілген. Розыбакиев Абдулла Ахмедұлы (1897-1938) Алматы облысының Шелек ауданында (қазіргі Еңбекшіқазақ) дүниеге келген. Ол «Мұсылман жұмысшылар қоғамын» құрған. 1920 жылы Жаркент уезінің ВЧК, ал 1921 жылы Түркістан компартиясының ОК төрағасы, Алматы облыстық комитетінің хатшысы, «Қосшы» облыстық кеңесінің төрағасы міндеттерін атқарған. Көше бойында қалалық көтерме сауда базары, «Дана» сауда орталығы, т.б. ірілі-ұсақты түрлі мекемелер бар. Көше Бостандық, Алмалы аудандарын қиып өтеді. Көше солтүстіктен оңтүстікке қарай [[Райымбек атындағы даңғыл (Алматы)|Райымбек даңғылынан]] басталып, [[әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|әл-Фараби даңғылына]] дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы - 17-ші линия көшесі. Көшенің ұзындығы - 7000 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Розыбакиев көшесі (Алматы).jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] e9l0wc8k365kw5xylhsjys9k7ybhg9i 0 108866 3616588 3616305 2026-06-12T15:42:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3462305 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Shattered broken glass - Israel 2024 04.jpg|нобай|Әйнек]] '''Әйнек''', не '''шыны''', – құрамында шыны түзетін компоненттер ([[кремний тотығы]], [[бор]], [[аллюминий]], [[фосфор]] т.б.) мен металл тотықтары ([[литий]], [[калий]], [[магний]], [[қорғасын]] т.б.) бар балқыманы суыту нәтижесінде алынатын қатты, аморфты,оптикалық мөлдір (құрамына байланысты) [[әйнек]] түрді материал. Шыны құрылыста, санитарлық техникада қолданылады, тамақ және химиялық ыдыстар жасауда кеңінен пайдаланылады. Республикада шыны мен шыны кристалды материалдардың құрылымына байланысты ғылыми зерттеулер 1960 жылдан Қазақ хим-технологиялық институтында, кейін – [[Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институты]] мен [[Алматы құрылыс материалдары ғылыми зерттеу және жобалау институ]]тында (С.Т. Сүлейменов, В.О. Есімов, Т.Ә. Әбдуалиев, В.Ф. Вернер, А.А. Мырзахожаев т.б.), Қазақ Республикасы Ғылым Академиясының химия ғылымдар институтында (Ю.А.Моркеренков, Л.Н. Шелудяков т.б.) жүргізіп келді. Зерттеу жұмыстары жергілікті табиғи шикізат пен өнеркәсіп қалдықтарын пайдалана отырып, әр түрлі мақсатқа арналған бұйымдар шығару технологиясына бағытталған. [[Екібастұз мемлекеттік аймақтық электр станциясы]]ның күлінен түсі қара түсті «Марблит» типті шыны тәрізді қаптама тақталар; беті жалынмен жылтыратылған түрлі-түсті шыныдан тұратын қос қабатты көркем қаттама материалдар ретінде қолданылатын шыны-кристаллит тақталар; үйлердің архитектурасын жақсартуға, техникалық мақсатқа арналған ақ және қара түсті [[шлакситал]]ды, [[күлситал]]ды бұйымдар; қымбат металлдар мен легирленген қорытпаларды алмастыратын биологиялық индифферентті физика-механикалық қасиеттері мен косметикалық эффектісі жоғары тіс ортопедиясына қажетті ситалдар т.б. жасалды. Республикада шыны ыдыстарды дайындайтын жергілікті өнеркәсіп министрлігіне қарасты екі кәсіпорын (Жамбыл, Щучинск қалаларында) бар. Қалыңдығы 4 және 6 мм екі қабатты әйнек терезелер стандартты 4 мм әйнектермен салыстырғанда 32 DBA аз шу шығарады.<ref>[https://ssk-astana.kz/php/packets.php Екі қабатты терезелер.]</ref> ==Түрлері== *Органикалық шыны — [[полиметилметакрилат]], [[полистирол]], [[поликарбонат]]тар негізіндегі оптикалық материалдардың техникалық атауы. Тығыздығы біршама кем, морттылығы аз, жұмсару температурасы едәуір төмен. Органикалық шыныдан авиа, автомобиль, кемежасау салаларында құрылымдық материал ретінде пайдаланылатын жарқыншақтанбайтын үш қабат шыны дайындалады. *Сақтандырушы шыны — құрамына байланысты түсірілген сәулелерді өткізеді (мөлдір) немесе өткізбейді (мөлдір емес), сондай-ақ белгілі толқын ұзындықты сәулелерді өткізіп, басқа толқын ұзындықты сәулелерді өткізбейді (түсті). *Брондалған әйнек — өнім арнайы полимер негізіндегі қабыршақтармен немесе сұйық полимерлі композициямен желімделген әйнектің бірнеше қабаттарынан тұрады.<ref>[https://avtobez.com/zashhita/bronirovannoe-steklo-8180/ Брондалған әйнек.]</ref> *Сұйық шыны — [[натрий]] жөне [[калий силикат]]тарының судағы ерітіндісі. Сұйық шыны — қышқылға төзімді цемент пен отқа төзімді сылақтардың құрауышы, желімдегіш зат ("кеңсе силикат желімі"). Mұқият болмаса, білдекші шағын жарақат алуы мүмкін.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Машинажасау. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6</ref> == Шыныға қатысты ғылым == Михаил Васильевич Ломоносов шыныны зерттеу мен балқытуға ғылыми көзқарастың негізін қалады. Ғалымдар 4 мыңнан астам стақанды алғашқы технологиялық жүйеленген балқытуды жүзеге асырды. Зертханалық тәжірибе және ол қолданған әдіснамалық принциптер қазіргі уақытта дәстүрлі, классикалық деп саналатындардан аз ерекшеленеді. ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Әйнек]] [[Санат:Оптикалық заттар]] [[Санат:Мүсін жасау материалдары]] 1tmzghqtj04r4uc8pn2cg5euniydq2k 0 109873 3616938 2154839 2026-06-13T09:56:19Z Almatrkh 172335 3616938 wikitext text/x-wiki Көшеге өмірді шынайы сүюдің үлгісі, талантты актер, [[Қазақстанның халық артисі|Қазақстанның халық әртісі]] [[Қожабеков Кененбай Молданұлы|Кененбай Қожабековтің]] есімі (Алматы қаласы әкімінің 29.12.[[1997]] № 797 шешімі) берілген. Қожабеков Кененбай Молданұлы ([[1928]]-[[1988]]) Алматы облысында дүниеге келген. Республикалық Балалар және жасөспірімдер театрында еңбек еткен. Ол «Жамбыл», «Қыз Жібек», «Менің атым Қожа», Қасқырдың апаны», т.б. кинофильмдерге түскен. Ондаған басты рөлдерді сомдаған. Көше Бостандық ауданында орналасқан. [[Гагарин даңғылы (Алматы)|Гагарин даңғылынан]] басталып, [[Розыбакиев көшесі (Алматы)|Розыбакиев көшесіне]] дейін созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Ровенская көшесі. Көшенін үзындығы - 600 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Қожабеков атындағы көше.jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] tm0kwsbos8kb7vvpsbikvmgbs7jgaa2 0 118885 3616672 3396299 2026-06-12T19:33:28Z Nurken 111493 3616672 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі = Саясат Нұрбек |Шынайы есімі = |Суреті = Нурбек Саясат.png |Ені = |Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2025}} |Лақап аты = |Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі| Ғылым және жоғары білім министрі]] | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 11 маусым 2022 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br> [[Олжас Абайұлы Бектенов| Олжас Бектенов]] | Ізашары = ''лауазым құрылды''; [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] ретінде [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі| Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары| 7-сайланым депутаты]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2022 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 18.5.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Білімі = 1) Маршаллтаун колледжі<br>2) [[Еуразия ұлттық университеті]] (2004)<br>3) Сапиенца университетінің магистратурасы | Мамандығы = 1) [[саясаттану]]шы<br>2) [[заңгер]] | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2007 жылдан) | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Commons = Nurbek Saiasat }} '''Саясат Нұрбек''' ([[18 мамыр]] [[1981 жыл]], [[Семей]]) — қазақстандық қоғам қайраткері, саясаттанушы, 2022 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]]. == Білімі == *Маршаллтаун колледжін (Айова штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 2001), саясаттанушы мамандығы бойынша; *[[Гумилев Лев Николаевич|Л.Н. Гумилев]] атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (2004) халықаралық заңгер мамандығы бойынша үздік; *La Sapienza университетін ([[Рим|Рим қаласы]], 2006) «Геосаясат және халықаралық қауіпсіздік» мамандығы бойынша үздік; *«Көкше» академиясын (Көкшетау қаласы, 2010) психология бакалавры дәрежесімен бітірген. Қазақ, орыс, ағылшын, түрік, итальян (еркін), испан (орта деңгейде), жапон және латын (тіл негізі) тілдерін біледі. «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2007 жылдан). == Қызмет жолы == *2000 жылдың тамыз айынан желтоқсан айына дейін - конгрессмен Марк Смиттің сайлау алды науқанының жеке көмекшісі (Айова штаты, АҚШ); *2001 жылдың сәуір айынан мамыр айына дейін - АҚШ Айова штаты Үкіметінің Ақпараттық технологиялар департаменті инновациялық технологиялар бөлімінің қызметкері; *2002 жылдың желтоқсан айынан - «Қазақстан Жастар конгресі» ЗТБ Атқарушы директоратының әлеуметтік, экономикалық және аймақтық даму басқармасының бастығы ([[Астана қаласы]]); *2003 жылдың шілде айынан 2004 жылдың қыркүйек айына дейін - «Art-Motion» ЖШС құрылтайшы - директоры (Астана қаласы); *2006 жылдың қараша айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ Инвестициялық жобалар департаментінің менеджері; *2007 жылдың қыркүйек айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі; *2008 жылдың ақпан айынан - [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|ҚР Президенті Әкімшілігінің]] Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімінде кадрлық саясат секторының меңгерушісі; *2008 жылдың қазан айынан - [[Қазақстан Президенті|ҚР Президенті]] жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының халықаралық ынтымақтастық және ғылым жөніндегі вице-ректоры; *2008 жылдың желтоқсан айынан - «[[Самұрық-Қазына]]» ҰӘҚ-АҚ кадр саясаты және персоналды басқару жөніндегі атқарушы директоры; *2009 жылдың мамыр айынан кадрлық саясат және персоналды басқару департаментінің директоры; *2009 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Мемлекеттік саясат ұлттық мектебінің директоры; *[[2010]] жылдың наурыз айынан бері - Қазақ гуманитарлық заң университетінің «НР-менеджмент» пәнінің оқытушысы; *2010 жылдың қыркүйек айынан бері - «Тұран-Астана университетінің «Халықаралық құқық» пәнінің оқытушысы құқықтану кафедрасының доценті. *2010 жылдың қазан айынан бері - «Халықаралық бағдарламалар орталығы АҚ президенті. *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының стипендиаттары қауымдастығының мүшесі (2008 жылдан). *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясы Тәуелсіз сараптама комиссиясы төрағасының орынбасары (2008 жылдан). Әскери атағы — запастағы лейтенант ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан ғылым министрлері]] rmbgrlo9bfmrs1c7d7xkyxno04j7k3h 4 491233 3616924 3616239 2026-06-13T09:00:37Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3616924 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35273]||623||26||18||263||28||3||34135||8||0||169||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2698]||270||7||6||346||8||14||2036||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1177]||37||0||0||11||17||0||1101||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 370]||15||0||7||23||4||1||305||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] 6w8sw14nye93qkgtlu32ehgdacszika 4 492279 3616389 3615702 2026-06-12T12:01:15Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3616389 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2250}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1749}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 3 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:915}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:562}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 5 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 6 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:232}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 7 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:202}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 8 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:189}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 9 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:171}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 10 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 11 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 12 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:152}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 13 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:149}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 14 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:143}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 15 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 16 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:123}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 17 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:119}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 18 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:114}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 19 || [[User:Kazakhkingofprince|Kazakhkingofprince]] || [[Special:Contributions/Kazakhkingofprince|{{formatnum:98}}]] || {{Permissions|Kazakhkingofprince}} |- | 20 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 21 || [[User:Гулмира Исатай|Гулмира Исатай]] || [[Special:Contributions/Гулмира Исатай|{{formatnum:73}}]] || {{Permissions|Гулмира Исатай}} |- | 22 || [[User:Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] || [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Көперхан Анаргүл}} |- | 23 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 24 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}} |- | 25 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 26 || [[User:NaziraBimakova|NaziraBimakova]] || [[Special:Contributions/NaziraBimakova|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|NaziraBimakova}} |- | 27 || [[User:Маржан 1973|Маржан 1973]] || [[Special:Contributions/Маржан 1973|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Маржан 1973}} |- | 28 || [[User:Қызғалдақ 1986|Қызғалдақ 1986]] || [[Special:Contributions/Қызғалдақ 1986|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Қызғалдақ 1986}} |- | 29 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 30 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 31 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}} |- | 32 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}} |- | 33 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}} |- | 34 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 35 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 36 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 37 || [[User:QazPaluan|QazPaluan]] || [[Special:Contributions/QazPaluan|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|QazPaluan}} |- | 38 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}} |- | 39 || [[User:Sudralum|Sudralum]] || [[Special:Contributions/Sudralum|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Sudralum}} |- | 40 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 41 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 42 || [[User:Aidyn93|Aidyn93]] || [[Special:Contributions/Aidyn93|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aidyn93}} |- | 43 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 44 || [[User:KarlDaBuddies|KarlDaBuddies]] || [[Special:Contributions/KarlDaBuddies|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|KarlDaBuddies}} |- | 45 || [[User:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] || [[Special:Contributions/Alphy Haydar|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Alphy Haydar}} |- | 46 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 47 || [[User:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] || [[Special:Contributions/Daniyal.aidarov5|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Daniyal.aidarov5}} |- | 48 || [[User:Sleepycatinacap|Sleepycatinacap]] || [[Special:Contributions/Sleepycatinacap|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Sleepycatinacap}} |- | 49 || [[User:Серик Жунусов|Серик Жунусов]] || [[Special:Contributions/Серик Жунусов|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Серик Жунусов}} |- | 50 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Kas77777}} |- | 51 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}} |- | 52 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Nurtenge}} {{/end}} k00lox0cogaqgt7mi0ekgb2ub5n9lkg 10 493618 3616840 3496472 2026-06-13T05:15:34Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616840 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{түрі|}}} | әскери бөлім = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған әскери бөлімдер|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | қала = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған қалалар|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | аумақ = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған аумақтар|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | ұйым = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған ұйымдар|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | БАҚ | бақ = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған БАҚ|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | [[Сурет:Order of Lenin Ribbon Bar.svg|40px|border|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденінің иегерлері|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} }}</includeonly> <nowiki>{{Ленин ордені|}}</nowiki> деп жазылады. <noinclude> {{doc}} [[Санат:Үлгілер:Марапаттар:КСРО|Ленин]] </noinclude> o0p1xemyhavalgtlkr6cpfvb0k9w454 3616842 3616840 2026-06-13T05:17:05Z RaiymbekZh 170385 [[Арнайы:Үлесі/RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылауы]]) істеген нөмір 3616840 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]] 3616842 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{түрі|}}} | әскери бөлім = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған әскери бөлімдер|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | қала = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған қалалар|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | аумақ = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған аумақтар|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | ұйым = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған ұйымдар|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | БАҚ | бақ = [[Сурет:Leninorder.svg|32px|link=Ленин ордені|Ленин ордені]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденімен марапатталған БАҚ|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} | [[Сурет:Order of Lenin Ribbon Bar.svg|40px|border|link=Ленин ордені|Ленин ордені {{#if: {{{1|}}}| — {{{1}}}}}]]{{Мақала бойынша санаттар|Ленин орденінің иегерлері|{{PAGENAME}}|nocat={{{nocat|}}}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} [[Санат:Үлгілер:Марапаттар:КСРО|Ленин]] </noinclude> gbs74eu51tomi7rkzw9dhnhec5sletg 0 508446 3616930 3613067 2026-06-13T09:33:33Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616930 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Кешірім Бозтайұлы Бозтаев | Шынайы есімі = | Суреті = Boztaev.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 6 ақпан 1987 | Басқаруын аяқтады = 7 қыркүйек 1991 | Ізашары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Ізбасары = ''лауазым құрылды'' | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1985 | Басқаруын аяқтады_2 = 1987 | Ізашары_2 = [[Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов|Нығмет Әбенов]] | Ізбасары_2 = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.06.1933 | Туған жері = [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 7.08.1999 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ тау-кен металлургия институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Кешірім Бозтайұлы Бозтаев''' ([[25 маусым]] [[1933 жыл|1933]], [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[7 тамыз]] [[1999 жыл|1999]], [[Семей]])<ref>https://semeylib.kz/?page_id=11508</ref> — қоғам және мемлекет қайраткері, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның бұрынғы бірінші хатшысы. Ол [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М.С. Горбачевке]] ядролық қаруға қарсы құпия шифр хабарламасын жіберуші ретінде белгілі, бұл хабарлама [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] атом қаруын сынауға қарсы алғашқы ашық наразылық білдірулердің бірі болды. ==Өмірбаяны== Кешірім Бозтаев 1933 жылдың 25 [[шілде]]сінде бұрынғы [[Семей]] облысы [[Аягөз]] ауданының Ақшатау ауылында дүниеге келген, [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының Сыбан бөлімінен шыққан. Кешірім Бозтаев [[Шығыс Қазақстан]] және [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облыстары]] өнеркәсібінің дамуына зор үлес қосты. 1989 жылы 20 ақпанда СОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы М. Горбачевтің атына шифрограмма жолдап, [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] ядролық сынақтардың тоқтатылуын талап еткен тұңғыш азамат. КСРО әскери - өнеркәсіптік кешенінің қарсылығына қарамастан, полигонды жабу жолында 1991 жылға дейін үздіксіз күрес жүргізді. Өзі [[Қазақстан]] Компартиясы Семей обкомының бірінші хатшысы бола отырып, 80 – жылдардың соңында құрылған «Семей – Невада» қозғалысына қолдау көрсетті. КСРО Қорғаныс министрлігінен ядролық сынақтардың радиациялық салдарлары туралы материалдарды жариялауын және бұл ақпараттарды Қазақстанға беруін, Семей полигонының маңайында орналасқан елді мекендерге қаржылық көмек көрсетілуін, тұрғындардың әлеуметтік – экономикалық жағдайының жақсартылуын, сондай-ақ өнердегі радиоэкологиялық жағдай мен тұрғындардың денсаулығын тексеретін комиссияның құрылуын талап етті. ==Қызметтері== Кешірім Бозтаев Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 18 желтоқсанда қабылданған «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау» туралы Заңының, ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен тұрғындарды медициналық оңалту бағдарламасының авторы. 1996 жылы Қазақстанның белгілі қоғам қайраткерлерімен бірге Халықаралық «Полигон – 29 тамыз» қоғамдық қайырымдылық қорын құрды. 2002 жылы бұл қор БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде консультативтік статусқа ие болды. ==Марапаттамалары== К. Бозтаев үш мәрте [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, медальдармен, көптеген Құрмет Грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері. 1997 жылдан Ұлттық қауіпсіздік мәселелерін зерттеу академиясының (Мәскеу) толық академик – мүшесі, «Экология» халықтық академиясының академигі, Семей мемлекеттік медициналық академиясының Құрметті профессоры, Семей қаласының Құрметті азаматы. Материалды Абай атындағы Семей әмбебап кітапханасы ұсынған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА 2. Қабышұлы Ғ. Ақиқат - анық айтылса ғана ақиқат // Қазақ әдебиеті. - 2011. – 10 б. 3. Пигаваев В. Есімі еске алуға әбден лайық // Егемен Қазақстан. - 2011. - 2 б. 4. Сейсенұлы Д. Полигон кімге зардап...: К.Бозтаевтың"Қайнар синдромы" атты кітабы туралы // Егемен Қазақстан. - 1995. 5. Сәрсеке М. Шығыс елі риза саған, Кешірім // Семей таңы. - 2009. - 20 тамыз. - 4 б.; Семей таңы. - 2009.; – 4 б. [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] [[Санат:Академиктер]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] 5xllj2vlxsmsnt1yugntrt178cbidy5 3616933 3616930 2026-06-13T09:39:26Z Орел Карл 81620 /* Сілтемелер */ 3616933 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Кешірім Бозтайұлы Бозтаев | Шынайы есімі = | Суреті = Boztaev.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 6 ақпан 1987 | Басқаруын аяқтады = 7 қыркүйек 1991 | Ізашары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Ізбасары = ''лауазым құрылды'' | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1985 | Басқаруын аяқтады_2 = 1987 | Ізашары_2 = [[Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов|Нығмет Әбенов]] | Ізбасары_2 = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.06.1933 | Туған жері = [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 7.08.1999 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ тау-кен металлургия институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Кешірім Бозтайұлы Бозтаев''' ([[25 маусым]] [[1933 жыл|1933]], [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[7 тамыз]] [[1999 жыл|1999]], [[Семей]])<ref>https://semeylib.kz/?page_id=11508</ref> — қоғам және мемлекет қайраткері, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның бұрынғы бірінші хатшысы. Ол [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М.С. Горбачевке]] ядролық қаруға қарсы құпия шифр хабарламасын жіберуші ретінде белгілі, бұл хабарлама [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] атом қаруын сынауға қарсы алғашқы ашық наразылық білдірулердің бірі болды. ==Өмірбаяны== Кешірім Бозтаев 1933 жылдың 25 [[шілде]]сінде бұрынғы [[Семей]] облысы [[Аягөз]] ауданының Ақшатау ауылында дүниеге келген, [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының Сыбан бөлімінен шыққан. Кешірім Бозтаев [[Шығыс Қазақстан]] және [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облыстары]] өнеркәсібінің дамуына зор үлес қосты. 1989 жылы 20 ақпанда СОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы М. Горбачевтің атына шифрограмма жолдап, [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] ядролық сынақтардың тоқтатылуын талап еткен тұңғыш азамат. КСРО әскери - өнеркәсіптік кешенінің қарсылығына қарамастан, полигонды жабу жолында 1991 жылға дейін үздіксіз күрес жүргізді. Өзі [[Қазақстан]] Компартиясы Семей обкомының бірінші хатшысы бола отырып, 80 – жылдардың соңында құрылған «Семей – Невада» қозғалысына қолдау көрсетті. КСРО Қорғаныс министрлігінен ядролық сынақтардың радиациялық салдарлары туралы материалдарды жариялауын және бұл ақпараттарды Қазақстанға беруін, Семей полигонының маңайында орналасқан елді мекендерге қаржылық көмек көрсетілуін, тұрғындардың әлеуметтік – экономикалық жағдайының жақсартылуын, сондай-ақ өнердегі радиоэкологиялық жағдай мен тұрғындардың денсаулығын тексеретін комиссияның құрылуын талап етті. ==Қызметтері== Кешірім Бозтаев Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 18 желтоқсанда қабылданған «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау» туралы Заңының, ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен тұрғындарды медициналық оңалту бағдарламасының авторы. 1996 жылы Қазақстанның белгілі қоғам қайраткерлерімен бірге Халықаралық «Полигон – 29 тамыз» қоғамдық қайырымдылық қорын құрды. 2002 жылы бұл қор БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде консультативтік статусқа ие болды. ==Марапаттамалары== К. Бозтаев үш мәрте [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, медальдармен, көптеген Құрмет Грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері. 1997 жылдан Ұлттық қауіпсіздік мәселелерін зерттеу академиясының (Мәскеу) толық академик – мүшесі, «Экология» халықтық академиясының академигі, Семей мемлекеттік медициналық академиясының Құрметті профессоры, Семей қаласының Құрметті азаматы. Материалды Абай атындағы Семей әмбебап кітапханасы ұсынған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == # Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА # Қабышұлы Ғ. Ақиқат - анық айтылса ғана ақиқат // Қазақ әдебиеті. - 2011. – 10 б. # Пигаваев В. Есімі еске алуға әбден лайық // Егемен Қазақстан. - 2011. - 2 б. # Сейсенұлы Д. Полигон кімге зардап...: К.Бозтаевтың"Қайнар синдромы" атты кітабы туралы // Егемен Қазақстан. - 1995. # Сәрсеке М. Шығыс елі риза саған, Кешірім // Семей таңы. - 2009. - 20 тамыз. - 4 б.; Семей таңы. - 2009.; – 4 б. [[Санат: КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат: Кәсіпорындар мен ұйымдардағы КОКП партия комитеттерінің хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Семей облыстық кеңесінің депутаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:Семейдің құрметті азаматтары]] [[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]] 0i5w3opx6o7bj7f7npaygzmjgas72xs 3616934 3616933 2026-06-13T09:39:41Z Орел Карл 81620 /* Сілтемелер */ 3616934 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Кешірім Бозтайұлы Бозтаев | Шынайы есімі = | Суреті = Boztaev.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 6 ақпан 1987 | Басқаруын аяқтады = 7 қыркүйек 1991 | Ізашары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Ізбасары = ''лауазым құрылды'' | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1985 | Басқаруын аяқтады_2 = 1987 | Ізашары_2 = [[Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов|Нығмет Әбенов]] | Ізбасары_2 = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.06.1933 | Туған жері = [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 7.08.1999 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ тау-кен металлургия институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Кешірім Бозтайұлы Бозтаев''' ([[25 маусым]] [[1933 жыл|1933]], [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[7 тамыз]] [[1999 жыл|1999]], [[Семей]])<ref>https://semeylib.kz/?page_id=11508</ref> — қоғам және мемлекет қайраткері, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның бұрынғы бірінші хатшысы. Ол [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М.С. Горбачевке]] ядролық қаруға қарсы құпия шифр хабарламасын жіберуші ретінде белгілі, бұл хабарлама [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] атом қаруын сынауға қарсы алғашқы ашық наразылық білдірулердің бірі болды. ==Өмірбаяны== Кешірім Бозтаев 1933 жылдың 25 [[шілде]]сінде бұрынғы [[Семей]] облысы [[Аягөз]] ауданының Ақшатау ауылында дүниеге келген, [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының Сыбан бөлімінен шыққан. Кешірім Бозтаев [[Шығыс Қазақстан]] және [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облыстары]] өнеркәсібінің дамуына зор үлес қосты. 1989 жылы 20 ақпанда СОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы М. Горбачевтің атына шифрограмма жолдап, [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] ядролық сынақтардың тоқтатылуын талап еткен тұңғыш азамат. КСРО әскери - өнеркәсіптік кешенінің қарсылығына қарамастан, полигонды жабу жолында 1991 жылға дейін үздіксіз күрес жүргізді. Өзі [[Қазақстан]] Компартиясы Семей обкомының бірінші хатшысы бола отырып, 80 – жылдардың соңында құрылған «Семей – Невада» қозғалысына қолдау көрсетті. КСРО Қорғаныс министрлігінен ядролық сынақтардың радиациялық салдарлары туралы материалдарды жариялауын және бұл ақпараттарды Қазақстанға беруін, Семей полигонының маңайында орналасқан елді мекендерге қаржылық көмек көрсетілуін, тұрғындардың әлеуметтік – экономикалық жағдайының жақсартылуын, сондай-ақ өнердегі радиоэкологиялық жағдай мен тұрғындардың денсаулығын тексеретін комиссияның құрылуын талап етті. ==Қызметтері== Кешірім Бозтаев Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 18 желтоқсанда қабылданған «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау» туралы Заңының, ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен тұрғындарды медициналық оңалту бағдарламасының авторы. 1996 жылы Қазақстанның белгілі қоғам қайраткерлерімен бірге Халықаралық «Полигон – 29 тамыз» қоғамдық қайырымдылық қорын құрды. 2002 жылы бұл қор БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде консультативтік статусқа ие болды. ==Марапаттамалары== К. Бозтаев үш мәрте [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, медальдармен, көптеген Құрмет Грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері. 1997 жылдан Ұлттық қауіпсіздік мәселелерін зерттеу академиясының (Мәскеу) толық академик – мүшесі, «Экология» халықтық академиясының академигі, Семей мемлекеттік медициналық академиясының Құрметті профессоры, Семей қаласының Құрметті азаматы. Материалды Абай атындағы Семей әмбебап кітапханасы ұсынған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат: Кәсіпорындар мен ұйымдардағы КОКП партия комитеттерінің хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Семей облыстық кеңесінің депутаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:Семейдің құрметті азаматтары]] [[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]] j8m3ykwn0sw202eum5a6r0bo8mkupsd 3616935 3616934 2026-06-13T09:39:53Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3616935 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Кешірім Бозтайұлы Бозтаев | Шынайы есімі = | Суреті = Boztaev.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 6 ақпан 1987 | Басқаруын аяқтады = 7 қыркүйек 1991 | Ізашары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Ізбасары = ''лауазым құрылды'' | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1985 | Басқаруын аяқтады_2 = 1987 | Ізашары_2 = [[Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов|Нығмет Әбенов]] | Ізбасары_2 = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.06.1933 | Туған жері = [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 7.08.1999 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ тау-кен металлургия институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Кешірім Бозтайұлы Бозтаев''' ([[25 маусым]] [[1933 жыл|1933]], [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[7 тамыз]] [[1999 жыл|1999]], [[Семей]])<ref>https://semeylib.kz/?page_id=11508</ref> — қоғам және мемлекет қайраткері, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның бұрынғы бірінші хатшысы. Ол [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М.С. Горбачевке]] ядролық қаруға қарсы құпия шифр хабарламасын жіберуші ретінде белгілі, бұл хабарлама [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] атом қаруын сынауға қарсы алғашқы ашық наразылық білдірулердің бірі болды. ==Өмірбаяны== Кешірім Бозтаев 1933 жылдың 25 [[шілде]]сінде бұрынғы [[Семей]] облысы [[Аягөз]] ауданының Ақшатау ауылында дүниеге келген, [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының Сыбан бөлімінен шыққан. Кешірім Бозтаев [[Шығыс Қазақстан]] және [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облыстары]] өнеркәсібінің дамуына зор үлес қосты. 1989 жылы 20 ақпанда СОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы М. Горбачевтің атына шифрограмма жолдап, [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] ядролық сынақтардың тоқтатылуын талап еткен тұңғыш азамат. КСРО әскери - өнеркәсіптік кешенінің қарсылығына қарамастан, полигонды жабу жолында 1991 жылға дейін үздіксіз күрес жүргізді. Өзі [[Қазақстан]] Компартиясы Семей обкомының бірінші хатшысы бола отырып, 80 – жылдардың соңында құрылған «Семей – Невада» қозғалысына қолдау көрсетті. КСРО Қорғаныс министрлігінен ядролық сынақтардың радиациялық салдарлары туралы материалдарды жариялауын және бұл ақпараттарды Қазақстанға беруін, Семей полигонының маңайында орналасқан елді мекендерге қаржылық көмек көрсетілуін, тұрғындардың әлеуметтік – экономикалық жағдайының жақсартылуын, сондай-ақ өнердегі радиоэкологиялық жағдай мен тұрғындардың денсаулығын тексеретін комиссияның құрылуын талап етті. ==Қызметтері== Кешірім Бозтаев Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 18 желтоқсанда қабылданған «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау» туралы Заңының, ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен тұрғындарды медициналық оңалту бағдарламасының авторы. 1996 жылы Қазақстанның белгілі қоғам қайраткерлерімен бірге Халықаралық «Полигон – 29 тамыз» қоғамдық қайырымдылық қорын құрды. 2002 жылы бұл қор БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде консультативтік статусқа ие болды. ==Марапаттамалары== К. Бозтаев үш мәрте [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, медальдармен, көптеген Құрмет Грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері. 1997 жылдан Ұлттық қауіпсіздік мәселелерін зерттеу академиясының (Мәскеу) толық академик – мүшесі, «Экология» халықтық академиясының академигі, Семей мемлекеттік медициналық академиясының Құрметті профессоры, Семей қаласының Құрметті азаматы. Материалды Абай атындағы Семей әмбебап кітапханасы ұсынған. == Сілтемелер == # Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА # Қабышұлы Ғ. Ақиқат - анық айтылса ғана ақиқат // Қазақ әдебиеті. - 2011. – 10 б. # Пигаваев В. Есімі еске алуға әбден лайық // Егемен Қазақстан. - 2011. - 2 б. # Сейсенұлы Д. Полигон кімге зардап...: К.Бозтаевтың"Қайнар синдромы" атты кітабы туралы // Егемен Қазақстан. - 1995. # Сәрсеке М. Шығыс елі риза саған, Кешірім // Семей таңы. - 2009. - 20 тамыз. - 4 б.; Семей таңы. - 2009.; – 4 б. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат: Кәсіпорындар мен ұйымдардағы КОКП партия комитеттерінің хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Семей облыстық кеңесінің депутаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:Семейдің құрметті азаматтары]] [[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]] tkb53qsop3yq5yfnp2ec9dhd7n0421g 3616936 3616935 2026-06-13T09:41:46Z Орел Карл 81620 /* Сілтемелер */ 3616936 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Кешірім Бозтайұлы Бозтаев | Шынайы есімі = | Суреті = Boztaev.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 6 ақпан 1987 | Басқаруын аяқтады = 7 қыркүйек 1991 | Ізашары = [[Сағидолла Құбашұлы Құбашев|Сағидолла Құбашұлы]] | Ізбасары = ''лауазым құрылды'' | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1985 | Басқаруын аяқтады_2 = 1987 | Ізашары_2 = [[Нығмет Қоңыржанұлы Әбенов|Нығмет Әбенов]] | Ізбасары_2 = [[Валерий Батайұлы Темірбаев|Валерий Темірбаев]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 25.06.1933 | Туған жері = [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 7.08.1999 | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ тау-кен металлургия институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} }} '''Кешірім Бозтайұлы Бозтаев''' ([[25 маусым]] [[1933 жыл|1933]], [[Дөненбай|Ақшатау]] ауылы, [[Аягөз ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[7 тамыз]] [[1999 жыл|1999]], [[Семей]])<ref>https://semeylib.kz/?page_id=11508</ref> — қоғам және мемлекет қайраткері, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның бұрынғы бірінші хатшысы. Ол [[Михаил Сергеевич Горбачёв|М.С. Горбачевке]] ядролық қаруға қарсы құпия шифр хабарламасын жіберуші ретінде белгілі, бұл хабарлама [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] атом қаруын сынауға қарсы алғашқы ашық наразылық білдірулердің бірі болды. ==Өмірбаяны== Кешірім Бозтаев 1933 жылдың 25 [[шілде]]сінде бұрынғы [[Семей]] облысы [[Аягөз]] ауданының Ақшатау ауылында дүниеге келген, [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] руының Сыбан бөлімінен шыққан. Кешірім Бозтаев [[Шығыс Қазақстан]] және [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облыстары]] өнеркәсібінің дамуына зор үлес қосты. 1989 жылы 20 ақпанда СОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы М. Горбачевтің атына шифрограмма жолдап, [[Семей полигоны|Семей сынақ полигонында]] ядролық сынақтардың тоқтатылуын талап еткен тұңғыш азамат. КСРО әскери - өнеркәсіптік кешенінің қарсылығына қарамастан, полигонды жабу жолында 1991 жылға дейін үздіксіз күрес жүргізді. Өзі [[Қазақстан]] Компартиясы Семей обкомының бірінші хатшысы бола отырып, 80 – жылдардың соңында құрылған «Семей – Невада» қозғалысына қолдау көрсетті. КСРО Қорғаныс министрлігінен ядролық сынақтардың радиациялық салдарлары туралы материалдарды жариялауын және бұл ақпараттарды Қазақстанға беруін, Семей полигонының маңайында орналасқан елді мекендерге қаржылық көмек көрсетілуін, тұрғындардың әлеуметтік – экономикалық жағдайының жақсартылуын, сондай-ақ өнердегі радиоэкологиялық жағдай мен тұрғындардың денсаулығын тексеретін комиссияның құрылуын талап етті. ==Қызметтері== Кешірім Бозтаев Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 18 желтоқсанда қабылданған «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау» туралы Заңының, ядролық сынақтар салдарынан зардап шеккен тұрғындарды медициналық оңалту бағдарламасының авторы. 1996 жылы Қазақстанның белгілі қоғам қайраткерлерімен бірге Халықаралық «Полигон – 29 тамыз» қоғамдық қайырымдылық қорын құрды. 2002 жылы бұл қор БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесінде консультативтік статусқа ие болды. ==Марапаттамалары== К. Бозтаев үш мәрте [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту]] орденімен, медальдармен, көптеген Құрмет Грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері. 1997 жылдан Ұлттық қауіпсіздік мәселелерін зерттеу академиясының (Мәскеу) толық академик – мүшесі, «Экология» халықтық академиясының академигі, Семей мемлекеттік медициналық академиясының Құрметті профессоры, Семей қаласының Құрметті азаматы. Материалды Абай атындағы Семей әмбебап кітапханасы ұсынған. == Сілтемелер == [[Сурет:Monument to Boztayev at Kensai Cemetery.png|thumb|right|200px|Кеңсай зиратындағы ескерткіші]] # Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА # Қабышұлы Ғ. Ақиқат - анық айтылса ғана ақиқат // Қазақ әдебиеті. - 2011. – 10 б. # Пигаваев В. Есімі еске алуға әбден лайық // Егемен Қазақстан. - 2011. - 2 б. # Сейсенұлы Д. Полигон кімге зардап...: К.Бозтаевтың"Қайнар синдромы" атты кітабы туралы // Егемен Қазақстан. - 1995. # Сәрсеке М. Шығыс елі риза саған, Кешірім // Семей таңы. - 2009. - 20 тамыз. - 4 б.; Семей таңы. - 2009.; – 4 б. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшелері (1989–1991)]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған КСРО халық депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат: Кәсіпорындар мен ұйымдардағы КОКП партия комитеттерінің хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Шығыс Қазақстан облыстық комитетінің екінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Семей облыстық кеңесінің депутаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] [[Санат:Семейдің құрметті азаматтары]] [[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]] rafusilbkx4bhm1dhmkpgxew9e8hkvf 0 514257 3616791 3542362 2026-06-13T04:29:40Z RaiymbekZh 170385 RaiymbekZh [[Шырақбек Қабылбаев]] бетін [[Шырақбек Қабылбайұлы Қабылбаев]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 3542362 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' (09. 03. [[1908]] ж. [[Семей облысы]], Абай ау., Қайнар селосы маңында Қарашоқы деген жерде -1977 ж.) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1955)#Министрлер|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =19 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_= |Президент_= |Премьер_= |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Ізбасары_= }} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин]] орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] rqxjfl4zaoi5ekbj0kht23v2croz6wr 3616800 3616791 2026-06-13T04:37:57Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616800 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1955)#Министрлер|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =19 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_= |Президент_= |Премьер_= |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Ізбасары_= |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин]] орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] f99jhcm6kyth002is847glj13xavoz9 3616801 3616800 2026-06-13T04:40:45Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616801 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1955)#Министрлер|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =19 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_= |Президент_= |Премьер_= |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Ізбасары_= |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Басқара бастады_2=1967|Басқаруын аяқтады_2=1973|Титулы_2=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1955)#Министрлер|Ішкі істер министрі]]|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин]] орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 8b5fhvws1s67jp9314ht3l3ao3lgi9r 3616811 3616801 2026-06-13T04:56:13Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616811 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_= |Президент_= |Премьер_= |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Ізбасары_= |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Басқара бастады_2=1967|Басқаруын аяқтады_2=1973|Титулы_2=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1955)#Министрлер|Ішкі істер министрі]]|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин]] орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] tch6d075ox3u60uprkx8oe73yoqsg3g 3616816 3616811 2026-06-13T04:57:45Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616816 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_= |Президент_= |Премьер_= |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Ізбасары_= |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Басқара бастады_2=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_2=қараша 1973|Титулы_2=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі (1955)#Министрлер|Ішкі істер министрі]]|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_2=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_2=Мақан Есболатұлы Есболатов}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин]] орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] larf7upjsf0k55m1v584jp951ati4tu 3616827 3616816 2026-06-13T05:03:34Z RaiymbekZh 170385 3616827 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_= |Президент_= |Премьер_= |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Ізбасары_= |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=1959|Басқаруын аяқтады_2=1967|Титулы_2=Алматы облысының ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин]] орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] nhsm4wewsa0blvxzrprqn3mpgq3qjqj 3616830 3616827 2026-06-13T05:05:22Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616830 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ту2_= |Президент_= |Премьер_= |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Ізбасары_= |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин]] орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 59bzmafhp5p0tt68jaafd9owry956zq 3616834 3616830 2026-06-13T05:09:45Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616834 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов|Партиясы=[[КОКП|ВК(б)П]]|Қызметі=Генерал-лейтенант|Марапаттары={{Ленин орденi}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{Қызыл жұлдыз ордені}}медальдар}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин]] орденiмен, eкi Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 3l2xsub4bei8cj1bc0658gfhagxv53p 3616835 3616834 2026-06-13T05:10:26Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616835 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов|Партиясы=[[КОКП|ВК(б)П]]|Қызметі=Генерал-лейтенант|Марапаттары={{Ленин орденi}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{Қызыл жұлдыз ордені}}медальдар}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин ордені|Ленин]], eкi Еңбек Қызыл Ту, [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]] ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] ayutr8mgg4q37cizl2ab2h1qwj8jteb 3616836 3616835 2026-06-13T05:12:03Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616836 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов|Партиясы=[[КОКП|ВК(б)П]]|Қызметі=Генерал-лейтенант|Марапаттары=[[File:SU Order of Lenin ribbon.svg|Ленин ордені|43px]]{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{Қызыл жұлдыз ордені}}медальдар}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин ордені|Ленин]], eкi Еңбек Қызыл Ту, [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]] ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] gn862bwi254ks4aucjusu5d3onccl4e 3616838 3616836 2026-06-13T05:13:34Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616838 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов|Партиясы=[[КОКП|ВК(б)П]]|Қызметі=Генерал-лейтенант|Марапаттары={{Ленин ордені|}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{Қызыл жұлдыз ордені}}}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин ордені|Ленин]], eкi Еңбек Қызыл Ту, [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]] ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 2o9ewbgvetomurk2qsbjbte8u372vf5 3616846 3616838 2026-06-13T05:18:17Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616846 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов|Партиясы=[[КОКП|ВК(б)П]]|Қызметі=Генерал-лейтенант|Марапаттары={{Қатар|{{Ленин ордені|}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}|{{Қызыл жұлдыз ордені}}}}}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин ордені|Ленин]], eкi Еңбек Қызыл Ту, [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]] ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref> == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 6hiod8m9rnkwvp03qnznqhqfngyu948 3616850 3616846 2026-06-13T05:20:44Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616850 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов|Партиясы=[[КОКП|ВК(б)П]]|Қызметі=Генерал-лейтенант|Марапаттары={{Қатар|{{Ленин ордені|}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}|{{Қызыл жұлдыз ордені}}}}}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин ордені|Ленин]], eкi Еңбек Қызыл Ту, [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]] ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энц иклопедиясы.1975. Том 6</ref> Сондай-ақ == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] hik1qscsbuvd2te2891phfybq6aw7fd 3616852 3616850 2026-06-13T05:21:01Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616852 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов|Партиясы=[[КОКП|ВК(б)П]]|Қызметі=Генерал-лейтенант|Марапаттары={{Қатар|{{Ленин ордені|}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}|{{Қызыл жұлдыз ордені}}}}}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин ордені|Ленин]], eкi Еңбек Қызыл Ту, [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]] ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энц иклопедиясы.1975. Том 6</ref> Сондай-ақ Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы, «КСРО Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері» төсбелгісінің иегері. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] 3hhdjw9eq93pd99j0ex2adwimj7fsku 3616869 3616852 2026-06-13T06:49:55Z 1nter pares 146705 3616869 wikitext text/x-wiki '''Қабылбаев Шырақбек''' ([[9 наурыз]] [[1908]],[[Абай облысы|Семей облысы]], [[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]] — [[5 шілде]] [[1976 жыл|1976]], [[Алматы]]) — Қазақстанның партия және мемл. қайраткері. {{Мемлекеттік қайраткер |Титулы = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]] |Басқара бастады =10 тамыз 1954 |Басқаруын аяқтады =18 қазан 1959 |Ту= Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg |Ізашары= Владимир Владимирұлы Губин |Қайтыс болған күні=05.07.1976|Қайтыс болған жері=[[Алматы]]|Туған жері=[[Қарашоқы (Абай облысы)|Қарашоқы]]|Туған күні=09.03.1908|Ту_2=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Басқара бастады_2=қараша 1959|Басқаруын аяқтады_2=наурыз 1967|Титулы_2=Алматы облысының Ішкі істер органының басшысы|Басқара бастады_3=сәуір 1967|Басқаруын аяқтады_3=қараша 1973|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі#Министрлер тізімі|Ішкі істер министрі]]|Ту_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg|Ізбасары=Махмұд Сапарғалиұлы Сапарғалиев|Ізашары_3=Дмитрий Александрович Панков|Ізбасары_3=Мақан Есболатұлы Есболатов|Партиясы=[[КОКП|ВК(б)П]]|Қызметі=Генерал-лейтенант|Марапаттары={{Қатар|{{Ленин ордені|}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}|{{Қызыл жұлдыз ордені}}}}}} [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> [[1938]] жылдан КОКП мүшеci iшкi істер қызметінің генерал-лейтенанты ([[1967]]). [[1931]] жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семейдегі педтехникумын]] бiтiрдi. Қызыл Армия қатарындағы кезекті міндетін атқарғаннан кейін, [[1935]] жылы Iшкі істер халкомының арнаулы мектебін, ал [[1952]] жылы КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін бiтiредi. Қазақстан КП-нiң 4, 5, 8, 13-съездерiнде OK-тiң мүшесi және 4, 5,.7, 8- сайланған Қаз. КСР Жоғ. Советінің депутаты. [[Ленин ордені|Ленин]], eкi Еңбек Қызыл Ту, [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]] ордендерiмен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ Совет Энц иклопедиясы.1975. Том 6</ref> Сондай-ақ Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы, «КСРО Ішкі істер министрлігінің еңбек сіңірген қызметкері» төсбелгісінің иегері. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] er0ia7uxr5t49exd82bxsjmoezhur3a 0 528319 3616680 3615892 2026-06-13T02:13:59Z Sagzhan 29953 /* 2-маусым (2010–2011) */ 3616680 wikitext text/x-wiki {{Телесериал |Қазақша атауы = Езел |Шынайы атауы = {{lang-tr|Ezel}} |суреті = Ezel Logo.png |тақырыбы = |жанры = [[мелодрама]]</br/>криминалды |ұзақтығы = 70 мин. |авторы = |продюсері = [[Керем Чатай]] |режиссёрі = [[Улуч Байрактар]] |операторы = [[Вейсел Тексахин]] |сценарист = [[Пынар Булут]] |композиторы = [[Тойгар Ышыклы]] |ролдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]] |бет басы = |Ұраны = |мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[түрік тілі]] |форматы = |дыбысы = |телеарна = |телеарналар жүйесі = |көрсете бастады = 2012 Хабар {{KAZ}} |соңғы рет көрсетілді = |маусымдар = |саны = 71 |сериялардың тізімі = |сайты = www.ezel.tv |статусы = аяқталған |imdb_id = 1534360 |tv_com = }} '''Езел''' ({{lang-tr|Ezel}}) — продюсерлігін [[Ay Yapım]] компаниясы жүзеге асырған, режиссері Улуч Байрактар, көмекші режиссері Мерт Акбаш болған, сценарийін Керем Дерен мен Пынар Булут жазған түрік экшн-драма телехикаясы. Сериалдың көрсетілімі [[2009 жыл]]ғы 28 қыркүйекте Show TV арнасында басталып, [[2011 жыл]]ғы 20 маусымда atv арнасында көрсетілген 71-бөлімімен аяқталды. Барлығы 2 маусымнан тұратын бұл сериал француз жазушысы [[Александр Дюма]]ның [[1844 жыл]]ы аяқтаған тарихи-шытырман оқиғалы «Монте-Кристо графы» романының желісі бойынша түсірілген. Сериал өмірі бір сәтте түнекке айналған жан жайлы. Фильмде басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдады. == Маусымдардың қысқаша мазмұны == === 1-маусым (2009–2010) === Өмер Учар (Исмаил Филиз) автожөндеу шеберханасында шәкірт болып жұмыс істейді және отбасымен бірге қарапайым өмір сүреді. Оның әкесі Мүмтаз бей (Беязыт Гүлержан) — ағаш ұстасы, отбасы абыройын бәрінен жоғары қоятын әрі адал өмір сүруді өмірлік қағидасына айналдырған адам. Анасы Мелиха ханым (Ипек Билгин) көзі көрмейтін болса да, түйсігі өте күшті әйел. Өмер айналасындағы адамдарға тез сенетін әрі оларға оңай сенім артатын жан. Шеберханадағы өзіне аға тұтатын, «Қысқыш» лақап атымен танымал Әли (Барыш Фалай) және балалық шағынан бергі досы Женгиз ([[Йигит Өзшенер]]) — оның ең жақын достары. Сонымен қатар оның жанын беруге дайын, шын жүректен сүйетін қызы — Эйшан (Жансу Дере) бар. Бір күні осы үш жақын адамы Өмерге опасыздық жасап, сатқындық жасайды. Соның салдарынан Өмер түрмеге түседі. Сол жерде ол «Рамиз ағай» (Түнжел Күртіз) деген лақап атпен белгілі жұмбақ адаммен танысады. === 2-маусым (2010–2011) === Езел ([[Кенан Имирзалыоғлы]]) бірінші маусымның соңында бұрынғы достарын жеткілікті дәрежеде жазаладым деп есептеп, өзінің шынайы кім екенін жариялайды. Алайда осыдан кейін екінші негізгі оқиға желісі алдыңғысымен астаса өрбіп, алдыңғы қатарға шыға бастайды. Рамиз Караескиден (Түнжел Күртіз) де күшті қарсылас — Кенан Биркан (Халук Билгинер) пайда болады. Сонымен қатар Рамиз бен Кенанның осыдан 30 жыл бұрын ең жақын достар болғаны, бірақ екеуі де сүйген Селма Хүнелге (Нурхан Өзенен) байланысты аралары біржола бұзылғаны белгілі болады. Рамиз ағай Езелді өз ұлындай жақсы көргенімен, оны тәрбиелеуінің тағы бір себебі болған. Ол Кенанмен болатын күресте өзіне көмектесетін сенімді әрі қабілетті оң қол дайындағысы келген еді. Екінші әрі соңғы маусымда оқиғалар шешуші түйінге қарай бет алып, сюжет өте қарқынды дамиды. == Түсірілімдер == Сериал эпизодтарының басым бөлігі [[Ыстанбұл]] қаласында түсірілген. Сонымен қатар кейбір бөлімдері Солтүстік Кипр Түрік Республикасында, [[Хорватия]]да және [[Англия]]да түсірілген. Ал түрме көріністері [[Анкара]] қаласындағы Улужанлар түрмесінде түсірілген.<ref>[https://www.hurriyet.com.tr/ulucanlar-artik-dizi-seti-oldu-12652051|başlık=Ulucanlar artık dizi seti oldu]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160725082713/http://www.hurriyet.com.tr/ulucanlar-artik-dizi-seti-oldu-12652051 Сериал жайлы мәліметтер]</ref> == Актерлік құрам == {| class="wikitable" |- ! Ойыншы ! Кейіпкер ! Түсініктеме |- | [[Кенан Имирзалыоғлы]] || [[Езел Байрақтар]] || Өмердің бет-әлпетін өзгерткендегі жаңа тұлғасы. |- | [[Джансу Дере]] || [[Ейшан Тезжан]] || Өмердің ғашығы, Дженгиздің әйелі, Жанның анасы. |- | [[Йигит Өзшенер]] || [[Дженгиз Атай]] || Өмердің бауыр тұтқан досы, кейін қарсыласы. |- | [[Барыш Фалай]] || [[Әли Қырғыз]] || Лақабы Әли Қысқыш, Өмердің аға тұтқан, кейін сатып кеткен адамы. |- | [[Бурчин Терзиоғлы]] || Азат Қараески || Рамиздің қызы. |- | [[Тунжел Куртиз]] || Рамиз Қараески || Өмердің ақылшысы, Ағасы. |- | [[Нұрхан Өзенен]] || Селма Хүнел || Рамиз Қараескидің сүйікті әйелі. |- | [[Халүк Бильгинер]] || Кенан Биркан || Рамиздің Стамбұлға келгендегі досы, кейін қарсыласы. |- | [[Сарп Аккая]] || Тефик Заим || Ағаның бас адамы. |- | [[Баде Ишчиль]] || Шебнем Сертуна || Езелдің көмекшісі. |- | [[Седеф Авжи]] || Бахар Тезжан || Ейшанның сіңлісі. |- | [[Салих Калион]] || Сердар Тезжан || Ейшанның әкесі. |- | [[Беррак Түзүнатач]] || Баде Уйсал || Езелдің досы, Ейшаннан кейінгі сүйіктісі. |- | [[Риза Коджаоғлы]] || Темуз Коджаоғлы || Кенан Бирканның бас көмекшісі. |- | [[Кыванч Татлытұғ]] || Секиз || Рамиздің немересі. |- |} == Әлемдегі таратылымы == {| class="wikitable" ! Ел !! Арна !! Мерзім |- |{{ALB}} || RTV Klan || 2011-2012 |- |{{ARG}} || [[Telefe]] || 11 мамыр 2015- |- |{{BIH}} || [[Bosna-Hersek Radyo Televizyonu|BHRT]] || 2011 |- |{{BRA}} || Rede Bandeirantes || 2016 |- |{{BGD}} || Deepto TV || 13 қараша 2018- |- |{{CHI}} || Mega || 2014 |- |{{CRO}} || RTL Televizija || 2011-2012 |- |{{COL}} || Caracol Televisión || 2015 |- |{{CZE}} || Prima Love || rowspan="2" | 2011 |- |{{HUN}} || RTL Klub |- |{{IRN}} || [[GEM TV|Gem TV]]/Gem Classic || 2010/2011 |- |{{KAZ}} || Хабар || 2011 |- |{{PAK}} || Geo Kahani || 2013 |- |{{PER}} || Latina || 2015 |- |{{ROM}} || Kanal D Romania || 2010-2011 |- |{{SAU}} || MBC4 || 2012 |- |{{IRQ}} || Kurdsat || 2016-2017 |- |{{SVK}} || [[TV Doma]] || rowspan="2" | 2012 |- |{{SRB}} || Prva |- |{{UAE}} || Abu Dhabi Al Oula || 2010 |- |{{GRE}} || ANT1 TV || 2011 |- |{{KOS}} || RTV21 || 2013 |- |{{ISR}} || Viva Plus || - |- |{{LKA}} || Swarnavahini || rowspan="3" | 2018 |- |{{ESP}} || Nova |- |{{USA}} || [[Netflix]] |- |{{UZB}} || Zoʻr TV || rowspan="2" | 2020 |- |{{AZE}} || ARB TV |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://ezel.markiza.sk/ Official Website in Slovakia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104195843/http://ezel.markiza.sk/ |date=2015-01-04 }} * [http://www.navidiku.rs/video/ezel Ezel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103225855/http://www.navidiku.rs/video/ezel |date=2015-01-03 }} * [http://www.se7li.com/vb/forumdisplay.php?f=273 ezel_mdblej] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110526184956/http://www.se7li.com/vb/forumdisplay.php?f=273 |date=2011-05-26 }} * [http://www.top5ives.com/index.php/categories/entertainment-top-5/66-top-5-turkish-series-including-ezel-gumus-and-more/ Ezel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120713014042/http://www.top5ives.com/index.php/categories/entertainment-top-5/66-top-5-turkish-series-including-ezel-gumus-and-more |date=2012-07-13 }} * [http://vidzonline.com/category/geo-kahani/mohabbat Ezel (Urdu Translation Episodes)-Mohabbat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221221718/http://vidzonline.com/category/geo-kahani/mohabbat |date=2014-02-21 }} [[Санат:Түркия телесериалдары]] [[tr:Ezel (dizi)]] gdqd9y5t4pb4exbhk3rpnp5gs0wx0j8 3616681 3616680 2026-06-13T02:14:50Z Sagzhan 29953 /* 2-маусым (2010–2011) */ 3616681 wikitext text/x-wiki {{Телесериал |Қазақша атауы = Езел |Шынайы атауы = {{lang-tr|Ezel}} |суреті = Ezel Logo.png |тақырыбы = |жанры = [[мелодрама]]</br/>криминалды |ұзақтығы = 70 мин. |авторы = |продюсері = [[Керем Чатай]] |режиссёрі = [[Улуч Байрактар]] |операторы = [[Вейсел Тексахин]] |сценарист = [[Пынар Булут]] |композиторы = [[Тойгар Ышыклы]] |ролдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]] |бет басы = |Ұраны = |мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[түрік тілі]] |форматы = |дыбысы = |телеарна = |телеарналар жүйесі = |көрсете бастады = 2012 Хабар {{KAZ}} |соңғы рет көрсетілді = |маусымдар = |саны = 71 |сериялардың тізімі = |сайты = www.ezel.tv |статусы = аяқталған |imdb_id = 1534360 |tv_com = }} '''Езел''' ({{lang-tr|Ezel}}) — продюсерлігін [[Ay Yapım]] компаниясы жүзеге асырған, режиссері Улуч Байрактар, көмекші режиссері Мерт Акбаш болған, сценарийін Керем Дерен мен Пынар Булут жазған түрік экшн-драма телехикаясы. Сериалдың көрсетілімі [[2009 жыл]]ғы 28 қыркүйекте Show TV арнасында басталып, [[2011 жыл]]ғы 20 маусымда atv арнасында көрсетілген 71-бөлімімен аяқталды. Барлығы 2 маусымнан тұратын бұл сериал француз жазушысы [[Александр Дюма]]ның [[1844 жыл]]ы аяқтаған тарихи-шытырман оқиғалы «Монте-Кристо графы» романының желісі бойынша түсірілген. Сериал өмірі бір сәтте түнекке айналған жан жайлы. Фильмде басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдады. == Маусымдардың қысқаша мазмұны == === 1-маусым (2009–2010) === Өмер Учар (Исмаил Филиз) автожөндеу шеберханасында шәкірт болып жұмыс істейді және отбасымен бірге қарапайым өмір сүреді. Оның әкесі Мүмтаз бей (Беязыт Гүлержан) — ағаш ұстасы, отбасы абыройын бәрінен жоғары қоятын әрі адал өмір сүруді өмірлік қағидасына айналдырған адам. Анасы Мелиха ханым (Ипек Билгин) көзі көрмейтін болса да, түйсігі өте күшті әйел. Өмер айналасындағы адамдарға тез сенетін әрі оларға оңай сенім артатын жан. Шеберханадағы өзіне аға тұтатын, «Қысқыш» лақап атымен танымал Әли (Барыш Фалай) және балалық шағынан бергі досы Женгиз ([[Йигит Өзшенер]]) — оның ең жақын достары. Сонымен қатар оның жанын беруге дайын, шын жүректен сүйетін қызы — Эйшан (Жансу Дере) бар. Бір күні осы үш жақын адамы Өмерге опасыздық жасап, сатқындық жасайды. Соның салдарынан Өмер түрмеге түседі. Сол жерде ол «Рамиз ағай» (Түнжел Күртіз) деген лақап атпен белгілі жұмбақ адаммен танысады. === 2-маусым (2010–2011) === Езел ([[Кенан Имирзалыоғлы]]) бірінші маусымның соңында бұрынғы достарын жеткілікті дәрежеде жазаладым деп есептеп, өзінің шынайы кім екенін жариялайды. Алайда осыдан кейін екінші негізгі оқиға желісі алдыңғысымен астаса өрбіп, алдыңғы қатарға шыға бастайды. Рамиз Караескиден (Түнжел Күртіз) де күшті қарсылас — Кенан Биркан (Халук Билгинер) пайда болады. Сонымен қатар Рамиз бен Кенанның осыдан 30 жыл бұрын ең жақын достар болғаны, бірақ екеуі де ғашық болған Селма Хүнелге (Нурхан Өзенен) байланысты аралары біржола бұзылғаны белгілі болады. Рамиз ағай Езелді өз ұлындай жақсы көргенімен, оны тәрбиелеуінің тағы бір себебі болған. Ол Кенанмен болатын күресте өзіне көмектесетін сенімді әрі қабілетті оң қол дайындағысы келген еді. Екінші әрі соңғы маусымда оқиғалар шешуші түйінге қарай бет алып, сюжет өте қарқынды дамиды. == Түсірілімдер == Сериал эпизодтарының басым бөлігі [[Ыстанбұл]] қаласында түсірілген. Сонымен қатар кейбір бөлімдері Солтүстік Кипр Түрік Республикасында, [[Хорватия]]да және [[Англия]]да түсірілген. Ал түрме көріністері [[Анкара]] қаласындағы Улужанлар түрмесінде түсірілген.<ref>[https://www.hurriyet.com.tr/ulucanlar-artik-dizi-seti-oldu-12652051|başlık=Ulucanlar artık dizi seti oldu]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160725082713/http://www.hurriyet.com.tr/ulucanlar-artik-dizi-seti-oldu-12652051 Сериал жайлы мәліметтер]</ref> == Актерлік құрам == {| class="wikitable" |- ! Ойыншы ! Кейіпкер ! Түсініктеме |- | [[Кенан Имирзалыоғлы]] || [[Езел Байрақтар]] || Өмердің бет-әлпетін өзгерткендегі жаңа тұлғасы. |- | [[Джансу Дере]] || [[Ейшан Тезжан]] || Өмердің ғашығы, Дженгиздің әйелі, Жанның анасы. |- | [[Йигит Өзшенер]] || [[Дженгиз Атай]] || Өмердің бауыр тұтқан досы, кейін қарсыласы. |- | [[Барыш Фалай]] || [[Әли Қырғыз]] || Лақабы Әли Қысқыш, Өмердің аға тұтқан, кейін сатып кеткен адамы. |- | [[Бурчин Терзиоғлы]] || Азат Қараески || Рамиздің қызы. |- | [[Тунжел Куртиз]] || Рамиз Қараески || Өмердің ақылшысы, Ағасы. |- | [[Нұрхан Өзенен]] || Селма Хүнел || Рамиз Қараескидің сүйікті әйелі. |- | [[Халүк Бильгинер]] || Кенан Биркан || Рамиздің Стамбұлға келгендегі досы, кейін қарсыласы. |- | [[Сарп Аккая]] || Тефик Заим || Ағаның бас адамы. |- | [[Баде Ишчиль]] || Шебнем Сертуна || Езелдің көмекшісі. |- | [[Седеф Авжи]] || Бахар Тезжан || Ейшанның сіңлісі. |- | [[Салих Калион]] || Сердар Тезжан || Ейшанның әкесі. |- | [[Беррак Түзүнатач]] || Баде Уйсал || Езелдің досы, Ейшаннан кейінгі сүйіктісі. |- | [[Риза Коджаоғлы]] || Темуз Коджаоғлы || Кенан Бирканның бас көмекшісі. |- | [[Кыванч Татлытұғ]] || Секиз || Рамиздің немересі. |- |} == Әлемдегі таратылымы == {| class="wikitable" ! Ел !! Арна !! Мерзім |- |{{ALB}} || RTV Klan || 2011-2012 |- |{{ARG}} || [[Telefe]] || 11 мамыр 2015- |- |{{BIH}} || [[Bosna-Hersek Radyo Televizyonu|BHRT]] || 2011 |- |{{BRA}} || Rede Bandeirantes || 2016 |- |{{BGD}} || Deepto TV || 13 қараша 2018- |- |{{CHI}} || Mega || 2014 |- |{{CRO}} || RTL Televizija || 2011-2012 |- |{{COL}} || Caracol Televisión || 2015 |- |{{CZE}} || Prima Love || rowspan="2" | 2011 |- |{{HUN}} || RTL Klub |- |{{IRN}} || [[GEM TV|Gem TV]]/Gem Classic || 2010/2011 |- |{{KAZ}} || Хабар || 2011 |- |{{PAK}} || Geo Kahani || 2013 |- |{{PER}} || Latina || 2015 |- |{{ROM}} || Kanal D Romania || 2010-2011 |- |{{SAU}} || MBC4 || 2012 |- |{{IRQ}} || Kurdsat || 2016-2017 |- |{{SVK}} || [[TV Doma]] || rowspan="2" | 2012 |- |{{SRB}} || Prva |- |{{UAE}} || Abu Dhabi Al Oula || 2010 |- |{{GRE}} || ANT1 TV || 2011 |- |{{KOS}} || RTV21 || 2013 |- |{{ISR}} || Viva Plus || - |- |{{LKA}} || Swarnavahini || rowspan="3" | 2018 |- |{{ESP}} || Nova |- |{{USA}} || [[Netflix]] |- |{{UZB}} || Zoʻr TV || rowspan="2" | 2020 |- |{{AZE}} || ARB TV |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://ezel.markiza.sk/ Official Website in Slovakia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104195843/http://ezel.markiza.sk/ |date=2015-01-04 }} * [http://www.navidiku.rs/video/ezel Ezel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103225855/http://www.navidiku.rs/video/ezel |date=2015-01-03 }} * [http://www.se7li.com/vb/forumdisplay.php?f=273 ezel_mdblej] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110526184956/http://www.se7li.com/vb/forumdisplay.php?f=273 |date=2011-05-26 }} * [http://www.top5ives.com/index.php/categories/entertainment-top-5/66-top-5-turkish-series-including-ezel-gumus-and-more/ Ezel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120713014042/http://www.top5ives.com/index.php/categories/entertainment-top-5/66-top-5-turkish-series-including-ezel-gumus-and-more |date=2012-07-13 }} * [http://vidzonline.com/category/geo-kahani/mohabbat Ezel (Urdu Translation Episodes)-Mohabbat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221221718/http://vidzonline.com/category/geo-kahani/mohabbat |date=2014-02-21 }} [[Санат:Түркия телесериалдары]] [[tr:Ezel (dizi)]] cwj3szy8yme5domk78z1p32x28cd4gc 3616682 3616681 2026-06-13T02:19:05Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616682 wikitext text/x-wiki {{Телесериал |Қазақша атауы = Езел |Шынайы атауы = {{lang-tr|Ezel}} |суреті = Ezel Logo.png |тақырыбы = |жанры = [[мелодрама]]</br/>криминалды |ұзақтығы = 70 мин. |авторы = |продюсері = [[Керем Чатай]] |режиссёрі = [[Улуч Байрактар]] |операторы = [[Вейсел Тексахин]] |сценарист = [[Пынар Булут]] |композиторы = [[Тойгар Ышыклы]] |ролдерде = [[Кенан Имирзалыоғлы]] |бет басы = |Ұраны = |мемлекет = {{TUR}} |Тілі = [[түрік тілі]] |форматы = |дыбысы = |телеарна = |телеарналар жүйесі = |көрсете бастады = 2012 Хабар {{KAZ}} |соңғы рет көрсетілді = |маусымдар = |саны = 71 |сериялардың тізімі = |сайты = www.ezel.tv |статусы = аяқталған |imdb_id = 1534360 |tv_com = }} '''Езел''' ({{lang-tr|Ezel}}) — продюсерлігін [[Ay Yapım]] компаниясы жүзеге асырған, режиссері Улуч Байрактар, көмекші режиссері Мерт Акбаш болған, сценарийін Керем Дерен мен Пынар Булут жазған түрік [[атыс-шабыс фильм|экшн-драма]] телехикаясы. Сериалдың көрсетілімі [[2009 жыл]]ғы 28 қыркүйекте Show TV арнасында басталып, [[2011 жыл]]ғы 20 маусымда atv арнасында көрсетілген 71-бөлімімен аяқталды. Барлығы 2 маусымнан тұратын бұл сериал француз жазушысы [[Александр Дюма]]ның [[1844 жыл]]ы аяқтаған тарихи-шытырман оқиғалы «Монте-Кристо графы» романының желісі бойынша түсірілген. Сериал өмірі бір сәтте түнекке айналған жан жайлы. Фильмде басты рөлді танымал актер [[Кенан Имирзалыоғлы]] сомдады. == Маусымдардың қысқаша мазмұны == === 1-маусым (2009–2010) === Өмер Учар (Исмаил Филиз) автожөндеу шеберханасында шәкірт болып жұмыс істейді және отбасымен бірге қарапайым өмір сүреді. Оның әкесі Мүмтаз бей (Беязыт Гүлержан) — ағаш ұстасы, отбасы абыройын бәрінен жоғары қоятын әрі адал өмір сүруді өмірлік қағидасына айналдырған адам. Анасы Мелиха ханым (Ипек Билгин) көзі көрмейтін болса да, түйсігі өте күшті әйел. Өмер айналасындағы адамдарға тез сенетін әрі оларға оңай сенім артатын жан. Шеберханадағы өзіне аға тұтатын, «Қысқыш» лақап атымен танымал Әли (Барыш Фалай) және балалық шағынан бергі досы Женгиз ([[Йигит Өзшенер]]) — оның ең жақын достары. Сонымен қатар оның жанын беруге дайын, шын жүректен сүйетін қызы — Эйшан (Жансу Дере) бар. Бір күні осы үш жақын адамы Өмерге опасыздық жасап, сатқындық жасайды. Соның салдарынан Өмер түрмеге түседі. Сол жерде ол «Рамиз ағай» (Түнжел Күртіз) деген лақап атпен белгілі жұмбақ адаммен танысады. === 2-маусым (2010–2011) === Езел ([[Кенан Имирзалыоғлы]]) бірінші маусымның соңында бұрынғы достарын жеткілікті дәрежеде жазаладым деп есептеп, өзінің шынайы кім екенін жариялайды. Алайда осыдан кейін екінші негізгі оқиға желісі алдыңғысымен астаса өрбіп, алдыңғы қатарға шыға бастайды. Рамиз Караескиден (Түнжел Күртіз) де күшті қарсылас — Кенан Биркан (Халук Билгинер) пайда болады. Сонымен қатар Рамиз бен Кенанның осыдан 30 жыл бұрын ең жақын достар болғаны, бірақ екеуі де ғашық болған Селма Хүнелге (Нурхан Өзенен) байланысты аралары біржола бұзылғаны белгілі болады. Рамиз ағай Езелді өз ұлындай жақсы көргенімен, оны тәрбиелеуінің тағы бір себебі болған. Ол Кенанмен болатын күресте өзіне көмектесетін сенімді әрі қабілетті оң қол дайындағысы келген еді. Екінші әрі соңғы маусымда оқиғалар шешуші түйінге қарай бет алып, сюжет өте қарқынды дамиды. == Түсірілімдер == Сериал эпизодтарының басым бөлігі [[Ыстанбұл]] қаласында түсірілген. Сонымен қатар кейбір бөлімдері Солтүстік Кипр Түрік Республикасында, [[Хорватия]]да және [[Англия]]да түсірілген. Ал түрме көріністері [[Анкара]] қаласындағы Улужанлар түрмесінде түсірілген.<ref>[https://www.hurriyet.com.tr/ulucanlar-artik-dizi-seti-oldu-12652051|başlık=Ulucanlar artık dizi seti oldu]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160725082713/http://www.hurriyet.com.tr/ulucanlar-artik-dizi-seti-oldu-12652051 Сериал жайлы мәліметтер]</ref> == Актерлік құрам == {| class="wikitable" |- ! Ойыншы ! Кейіпкер ! Түсініктеме |- | [[Кенан Имирзалыоғлы]] || [[Езел Байрақтар]] || Өмердің бет-әлпетін өзгерткендегі жаңа тұлғасы. |- | [[Джансу Дере]] || [[Ейшан Тезжан]] || Өмердің ғашығы, Дженгиздің әйелі, Жанның анасы. |- | [[Йигит Өзшенер]] || [[Дженгиз Атай]] || Өмердің бауыр тұтқан досы, кейін қарсыласы. |- | [[Барыш Фалай]] || [[Әли Қырғыз]] || Лақабы Әли Қысқыш, Өмердің аға тұтқан, кейін сатып кеткен адамы. |- | [[Бурчин Терзиоғлы]] || Азат Қараески || Рамиздің қызы. |- | [[Тунжел Куртиз]] || Рамиз Қараески || Өмердің ақылшысы, Ағасы. |- | [[Нұрхан Өзенен]] || Селма Хүнел || Рамиз Қараескидің сүйікті әйелі. |- | [[Халүк Бильгинер]] || Кенан Биркан || Рамиздің Стамбұлға келгендегі досы, кейін қарсыласы. |- | [[Сарп Аккая]] || Тефик Заим || Ағаның бас адамы. |- | [[Баде Ишчиль]] || Шебнем Сертуна || Езелдің көмекшісі. |- | [[Седеф Авжи]] || Бахар Тезжан || Ейшанның сіңлісі. |- | [[Салих Калион]] || Сердар Тезжан || Ейшанның әкесі. |- | [[Беррак Түзүнатач]] || Баде Уйсал || Езелдің досы, Ейшаннан кейінгі сүйіктісі. |- | [[Риза Коджаоғлы]] || Темуз Коджаоғлы || Кенан Бирканның бас көмекшісі. |- | [[Кыванч Татлытұғ]] || Секиз || Рамиздің немересі. |- |} == Әлемдегі таратылымы == {| class="wikitable" ! Ел !! Арна !! Мерзім |- |{{ALB}} || RTV Klan || 2011-2012 |- |{{ARG}} || [[Telefe]] || 11 мамыр 2015- |- |{{BIH}} || [[Bosna-Hersek Radyo Televizyonu|BHRT]] || 2011 |- |{{BRA}} || Rede Bandeirantes || 2016 |- |{{BGD}} || Deepto TV || 13 қараша 2018- |- |{{CHI}} || Mega || 2014 |- |{{CRO}} || RTL Televizija || 2011-2012 |- |{{COL}} || Caracol Televisión || 2015 |- |{{CZE}} || Prima Love || rowspan="2" | 2011 |- |{{HUN}} || RTL Klub |- |{{IRN}} || [[GEM TV|Gem TV]]/Gem Classic || 2010/2011 |- |{{KAZ}} || Хабар || 2011 |- |{{PAK}} || Geo Kahani || 2013 |- |{{PER}} || Latina || 2015 |- |{{ROM}} || Kanal D Romania || 2010-2011 |- |{{SAU}} || MBC4 || 2012 |- |{{IRQ}} || Kurdsat || 2016-2017 |- |{{SVK}} || [[TV Doma]] || rowspan="2" | 2012 |- |{{SRB}} || Prva |- |{{UAE}} || Abu Dhabi Al Oula || 2010 |- |{{GRE}} || ANT1 TV || 2011 |- |{{KOS}} || RTV21 || 2013 |- |{{ISR}} || Viva Plus || - |- |{{LKA}} || Swarnavahini || rowspan="3" | 2018 |- |{{ESP}} || Nova |- |{{USA}} || [[Netflix]] |- |{{UZB}} || Zoʻr TV || rowspan="2" | 2020 |- |{{AZE}} || ARB TV |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://ezel.markiza.sk/ Official Website in Slovakia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104195843/http://ezel.markiza.sk/ |date=2015-01-04 }} * [http://www.navidiku.rs/video/ezel Ezel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103225855/http://www.navidiku.rs/video/ezel |date=2015-01-03 }} * [http://www.se7li.com/vb/forumdisplay.php?f=273 ezel_mdblej] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110526184956/http://www.se7li.com/vb/forumdisplay.php?f=273 |date=2011-05-26 }} * [http://www.top5ives.com/index.php/categories/entertainment-top-5/66-top-5-turkish-series-including-ezel-gumus-and-more/ Ezel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120713014042/http://www.top5ives.com/index.php/categories/entertainment-top-5/66-top-5-turkish-series-including-ezel-gumus-and-more |date=2012-07-13 }} * [http://vidzonline.com/category/geo-kahani/mohabbat Ezel (Urdu Translation Episodes)-Mohabbat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221221718/http://vidzonline.com/category/geo-kahani/mohabbat |date=2014-02-21 }} [[Санат:Түркия телесериалдары]] [[tr:Ezel (dizi)]] ri219g55nk3ft3d4yhonos78vb2m542 4 537752 3616820 3616032 2026-06-13T05:00:23Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3616820 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95994" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 994] | data-sort-value="1096" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1096] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86528" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 528] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84036" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 036] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="83642" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 83 642] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55541" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 541] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48524" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 524] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="27866" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 27 866] | data-sort-value="46" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 46] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21988" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 988] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19172" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 172] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="18576" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 18 576] | data-sort-value="112" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 112] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17119" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 119] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13755" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 755] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11239" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 239] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10072" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 072] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8223" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8223] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8154" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8154] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7944" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7944] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7480" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7480] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7420" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4390" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4390] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4348" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4348] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3553" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3553] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3158" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3158] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2856" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2856] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2393" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2393] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1952" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1952] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1604" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1604] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1534" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1534] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1525" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1525] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1155" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1155] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1048" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1048] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="668" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 668] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="666" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 666] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="553" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 553] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] pyuzv7348kbxuzn6ka2lhon9oymcldi 0 538128 3616467 3329870 2026-06-12T12:56:05Z Қызылқоға ауданы. Жангелдин ауылдық округі 182421 /* Халқы */ 3616467 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = ауыл |атауы = Жангелдин |сурет = |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg = 48 |lat_min = 57 |lat_sec =16 |lon_deg =53 |lon_min =44 |lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Атырау облысы |кестедегі облыс = Атырау облысы{{!}}Атырау |ауданы = Қызылқоға ауданы |кестедегі аудан = Қызылқоға ауданы{{!}}Қызылқоға |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Жангелдин ауылдық округі (Атырау облысы){{!}}Жангелдин |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1961 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Миялы'' |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}}1575 |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Жангелдин''' — [[Атырау облысы]] [[Қызылқоға ауданы]]ндағы ауыл, [[Жангелдин ауылдық округі (Атырау облысы)|Жангелдин ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Аудан орталығы – [[Миялы (Атырау облысы)|Миялы]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10 км жерде. Іргесі [[1961 жыл|1961]] жылы қаланған. == Халқы == [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 1703 адам (899 ер адам және 804 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 1583 адамды (828 ер адам және 755 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> [[2021 жыл|2021 жылғы]] санақ қорытындысы бойынша 1575 адамды (808 ер адам және 767 әйел адам) құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> 2026 жылғы тұрғындар саны 1563 (830 ер адам және 734 әйел адамды) құрады == Мәдени-әлеуметтік мекемелері == * "Жангелдин ауылдық округінің әкімі" ММ * Миялы орта мектебі * «Балбөбек» балабақшасы * "Жангелдин" мәдениет үйі * Жангелдин дәрігерлік амбулоториясы == Діни мекемелері == * '''Қазыбек би мешіті''' — 2023 жылы сәуір айында ашылды. Сыйымдылығы 300 адамға арналған мешітте ерлер, әйелдер залы, тахаратхана, асханасы бар.<ref>[https://www.muftyat.kz/kk/news/country/2023-04-24/41983-atyrau-zhangeldin-auylynda-meshit-ashyldy/ Атырау: Жангелдин ауылында мешіт ашылды]</ref> == Елді мекендегі көшелер == * Айжарқын Әлішева көшесі * Әби Ерқалиев көшесі * Демеу Асанғалиев көшесі * Досқали Қоспаев көшесі * Қази Өтемұратов көшесі * Мұрат Өзенов көшесі * Мырзагерей Лұқпанов көшесі * Сәрсен Тұрышев көшесі * Ізімберген Көпбаев көшесі == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылқоға ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қызылқоға ауданы елді мекендері]] 52sl0ygjwyb74p85xevrr2ew00rcbnh 0 557163 3616675 2934421 2026-06-12T21:19:07Z Redaktor GLAM 165462 Higher resolution version of image 3616675 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Гастинг |Шынайы есімі = {{lang-fr|Hasting}} |Сурет = Hasting 859 in Luna (167660963).jpg |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 810 |Туған жері = Дания |Қайтыс болған күні = 896 |Қайтыс болған жері = Дания |Азаматтығы = Дания |Ұлты = |Мансабы = саяхатшы-зерттеуші, ярл, көшбасшы, саясаткер, дипломат, феодал |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Гастинг''' ({{lang-fr|Hasting}} [[810 жыл]] - [[896 жыл]]) — [[Дания|дат]] [[викингтер|викинг]]і, [[саяхатшы]]-[[зерттеуші]], [[ярл]], [[қолбасшы]], [[саясаткер]], [[дипломат]], [[феодал]]. == Өмірдерек == [[840 жыл]]ы өз флотымен [[Сена]] және [[Луара]] ағыстарымен барып, [[Париж]] және өзге қалаларын тас-талқан етіп теңіз жағасында орныққан. Осы жерден Пиреней түбегіне жорық жасап, [[Гибралтар бұғазы]] арқылы [[Италия]]ға шабуыл жасаған. Италияда [[Лигурия]]ның [[Луни]] қаласын басып алып, [[Франция]]ға қайта оралады. Кейбір деректер бойынша бұл [[Ұлы Альфред]] кезіндегі [[Англия|Англияға]] шабуыл жасаған Гастинг деседі. [[Санат:Викингтер]] [[Санат:Нормандар]] [[Санат:Қолбасшылар]] cy0x34vjfnl06ktzt7jh4i8239n7vw7 0 560396 3616575 2585437 2026-06-12T15:32:27Z Sagzhan 29953 /* Тұлғасы */ 3616575 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін. == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады. == Тұлғасы== Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] iyz7a5iubd5pycrrc92g984dazg0ct1 3616577 3616575 2026-06-12T15:34:21Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616577 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін. <ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады. == Тұлғасы== Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] n59t1lt8w5dwhqrqz2qmemp5a08oude 3616578 3616577 2026-06-12T15:34:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616578 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады. == Тұлғасы== Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] cus0tfge6g8j9d7hxe4q1rghykysd22 3616580 3616578 2026-06-12T15:39:44Z Sagzhan 29953 /* Сыртқы келбеті */ 3616580 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады. <ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Тұлғасы== Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] 61go3db2brno1k9akn2fv9qohog4d6m 3616581 3616580 2026-06-12T15:40:10Z Sagzhan 29953 /* Сыртқы келбеті */ 3616581 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.<ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Тұлғасы== Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] rk0yb6xxlflltszjx8mclj776ebtb3x 3616582 3616581 2026-06-12T15:40:42Z Sagzhan 29953 /* Тұлғасы */ 3616582 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.<ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Мінезі == Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] ej8kcucmp2odg5867dcrkz8xhg1v1cy 3616583 3616582 2026-06-12T15:41:22Z Sagzhan 29953 /* Мінезі */ 3616583 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.<ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Мінезі == Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады. <ref>{{cite web |url=http://kurobas.com |title=Character: Ryota Kise |website=Kuroko no Basuke Official Website |accessdate=2026-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512180000/http://kurobas.com |archivedate=2015-05-12 |language=ja}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] jdp9fse7711xuszxhy8u9w9ja67o9gw 3616586 3616583 2026-06-12T15:41:54Z Sagzhan 29953 /* Мінезі */ 3616586 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.<ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Мінезі == Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады.<ref>{{cite web |url=http://kurobas.com |title=Character: Ryota Kise |website=Kuroko no Basuke Official Website |accessdate=2026-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512180000/http://kurobas.com |archivedate=2015-05-12 |language=ja}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] gdb75vudkrm0d05i52ukhmr6hqzftk1 3616683 3616586 2026-06-13T02:22:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616683 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кейіпкер | есімі = Рёта Кисэ | төл есімі = 黄瀬 涼太 (Kise Ryōta) | суреті = | сурет тақырыбы = Рёта Кисэ анимеде | сериясы = Баскетбол Куроко | ғаламы = Kuroko no Basuke | авторлары = Тадатоси Фудзимаки | негізделген = | шабыт көзі = | бейімделген = | сомдаған = Марио Ку Kuroko no Basuke (сахналық қойылым) | дыбыстаған = Рёхэй Кимура (жапонша) | алғаш көрінуі = Мангада: 3-ші тарау<br>Анимеде: 2-ші бөлім | соңғы көрінуі = Баскетбол Куроко: Соңғы ойын (Фильм) | пайда болулары = | шын есімі = Рёта Кисэ | толық аты = | лақап аты = Тейконың сары нөмірі 7, Модель | түрі = Адам | жынысы = Ер | мәртебесі = Тірі | жасы = 16 жас | туған күні = 18 маусым | туған жері = Жапония | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | өлім себебі = | планетасы = Жер | отаны = Жапония | ұлты = Жапон | мекенжайы = Канагава префектурасы | кәсібі = Оқушы, Баскетболшы, Фотомодель | тиесілігі = Тейко орта мектебі (бұрын), Кайджо жоғары мектебі (қазір), Vorpal Swords | лауазымы = Жеңіл форвард, Команда асы | атағы = «Ғажайыптар буынының» мүшесі | жұбайы = | балалары = | әкесі = | анасы = | туыстары = Екі үлкен әпкесі бар | ғашығы = | иесі = | тәлімгері = Дайки Аомине, Юкио Касамацу | достары = Тетсуя Куроко, Юкио Касамацу | одақтастары = «Ғажайыптар буыны», Кайджо командасы, Vorpal Swords | ізбасарлары = | қарсыластары = Сейрин командасы, Тоо командасы, Хаэзаки Шого, Jabberwock | дүниетанымы = | қызығушылықтары = Караоке, Баскетбол, Сән үлгісі (модельдік) | қабілеттері = Көшіру (Copying), Мінсіз көшіру (Perfect Copy), «Зона» режимі | ұрыс стилі = Өзгермелі стиль, қарсыластың техникасын қайталау | қаруы = Баскетбол добы | көлігі = | ресми сайты = http://kurobas.com }} '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.<ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Мінезі == Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады.<ref>{{cite web |url=http://kurobas.com |title=Character: Ryota Kise |website=Kuroko no Basuke Official Website |accessdate=2026-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512180000/http://kurobas.com |archivedate=2015-05-12 |language=ja}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] r0hl245qv208t9xp7onw5ekrsjmcan1 3616684 3616683 2026-06-13T02:23:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616684 wikitext text/x-wiki {{Кейіпкер | есімі = Рёта Кисэ | төл есімі = 黄瀬 涼太 (Kise Ryōta) | суреті = | сурет тақырыбы = Рёта Кисэ анимеде | сериясы = Баскетбол Куроко | ғаламы = Kuroko no Basuke | авторлары = Тадатоси Фудзимаки | негізделген = | шабыт көзі = | бейімделген = | сомдаған = Марио Ку Kuroko no Basuke (сахналық қойылым) | дыбыстаған = Рёхэй Кимура (жапонша) | алғаш көрінуі = Мангада: 3-ші тарау<br>Анимеде: 2-ші бөлім | соңғы көрінуі = Баскетбол Куроко: Соңғы ойын (Фильм) | пайда болулары = | шын есімі = Рёта Кисэ | толық аты = | лақап аты = Тейконың сары нөмірі 7, Модель | түрі = Адам | жынысы = Ер | мәртебесі = Тірі | жасы = 16 жас | туған күні = 18 маусым | туған жері = Жапония | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | өлім себебі = | планетасы = Жер | отаны = Жапония | ұлты = Жапон | мекенжайы = Канагава префектурасы | кәсібі = Оқушы, Баскетболшы, Фотомодель | тиесілігі = Тейко орта мектебі (бұрын), Кайджо жоғары мектебі (қазір), Vorpal Swords | лауазымы = Жеңіл форвард, Команда асы | атағы = «Ғажайыптар буынының» мүшесі | жұбайы = | балалары = | әкесі = | анасы = | туыстары = Екі үлкен әпкесі бар | ғашығы = | иесі = | тәлімгері = Дайки Аомине, Юкио Касамацу | достары = Тетсуя Куроко, Юкио Касамацу | одақтастары = «Ғажайыптар буыны», Кайджо командасы, Vorpal Swords | ізбасарлары = | қарсыластары = Сейрин командасы, Тоо командасы, Хаэзаки Шого, Jabberwock | дүниетанымы = | қызығушылықтары = Караоке, Баскетбол, Сән үлгісі (модельдік) | қабілеттері = Көшіру (Copying), Мінсіз көшіру (Perfect Copy), «Зона» режимі | ұрыс стилі = Өзгермелі стиль, қарсыластың техникасын қайталау | қаруы = Баскетбол добы | көлігі = | ресми сайты = http://kurobas.com }} '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.<ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Мінезі == Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады.<ref>{{cite web |url=http://kurobas.com |title=Character: Ryota Kise |website=Kuroko no Basuke Official Website |accessdate=2026-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512180000/http://kurobas.com |archivedate=2015-05-12 |language=ja}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] hts0e0jyzycxecmsziafhuj0ne1j134 3616769 3616684 2026-06-13T03:58:57Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616769 wikitext text/x-wiki {{Кейіпкер | есімі = Рёта Кисэ | төл есімі = 黄瀬 涼太 (Kise Ryōta) | суреті = | сурет тақырыбы = Рёта Кисэ анимеде | сериясы = Баскетбол Куроко | ғаламы = Kuroko no Basuke | авторлары = Тадатоси Фудзимаки | негізделген = | шабыт көзі = | бейімделген = | сомдаған = Марио Ку Kuroko no Basuke (сахналық қойылым) | дыбыстаған = Рёхэй Кимура (жапонша) | алғаш көрінуі = Мангада: 3-ші тарау<br>Анимеде: 2-ші бөлім | соңғы көрінуі = Баскетбол Куроко: Соңғы ойын (Фильм) | пайда болулары = | шын есімі = Рёта Кисэ | толық аты = | лақап аты = Тейконың сары нөмірі 7, Модель | түрі = Адам | жынысы = Ер | мәртебесі = Тірі | жасы = 16 жас | туған күні = 18 маусым | туған жері = Жапония | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | өлім себебі = | планетасы = Жер | отаны = [[Жапония]] | ұлты = [[Жапондар|жапон]] | мекенжайы = Канагава префектурасы | кәсібі = Оқушы, Баскетболшы, Фотомодель | тиесілігі = Тейко орта мектебі (бұрын), Кайджо жоғары мектебі (қазір), Vorpal Swords | лауазымы = Жеңіл форвард, Команда асы | атағы = «Ғажайыптар буынының» мүшесі | жұбайы = | балалары = | әкесі = | анасы = | туыстары = Екі үлкен әпкесі бар | ғашығы = | иесі = | тәлімгері = Дайки Аомине, Юкио Касамацу | достары = Тетсуя Куроко, Юкио Касамацу | одақтастары = «Ғажайыптар буыны», Кайджо командасы, Vorpal Swords | ізбасарлары = | қарсыластары = Сейрин командасы, Тоо командасы, Хаэзаки Шого, Jabberwock | дүниетанымы = | қызығушылықтары = [[Караоке]], [[Баскетбол]], Сән үлгісі (модельдік) | қабілеттері = Көшіру (Copying), Мінсіз көшіру (Perfect Copy), «Зона» режимі | ұрыс стилі = Өзгермелі стиль, қарсыластың техникасын қайталау | қаруы = Баскетбол добы | көлігі = | ресми сайты = http://kurobas.com }} '''Рёта Кисе'''(黄瀬 涼太, Kise Ryota)- [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.<ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Мінезі == Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады.<ref>{{cite web |url=http://kurobas.com |title=Character: Ryota Kise |website=Kuroko no Basuke Official Website |accessdate=2026-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512180000/http://kurobas.com |archivedate=2015-05-12 |language=ja}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] lile4fap5vr8j6rtzuvfkpv157b1rgr 3616770 3616769 2026-06-13T04:00:13Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616770 wikitext text/x-wiki {{Кейіпкер | есімі = Рёта Кисэ | төл есімі = 黄瀬 涼太 (Kise Ryōta) | суреті = | сурет тақырыбы = Рёта Кисэ анимеде | сериясы = Баскетбол Куроко | ғаламы = Kuroko no Basuke | авторлары = Тадатоси Фудзимаки | негізделген = | шабыт көзі = | бейімделген = | сомдаған = Марио Ку Kuroko no Basuke (сахналық қойылым) | дыбыстаған = Рёхэй Кимура (жапонша) | алғаш көрінуі = Мангада: 3-ші тарау<br>Анимеде: 2-ші бөлім | соңғы көрінуі = Баскетбол Куроко: Соңғы ойын (Фильм) | пайда болулары = | шын есімі = Рёта Кисэ | толық аты = | лақап аты = Тейконың сары нөмірі 7, Модель | түрі = Адам | жынысы = Ер | мәртебесі = Тірі | жасы = 16 жас | туған күні = 18 маусым | туған жері = Жапония | қайтыс болған күні = | қайтыс болған жері = | өлім себебі = | планетасы = Жер | отаны = [[Жапония]] | ұлты = [[Жапондар|жапон]] | мекенжайы = Канагава префектурасы | кәсібі = Оқушы, Баскетболшы, Фотомодель | тиесілігі = Тейко орта мектебі (бұрын), Кайджо жоғары мектебі (қазір), Vorpal Swords | лауазымы = Жеңіл форвард, Команда асы | атағы = «Ғажайыптар буынының» мүшесі | жұбайы = | балалары = | әкесі = | анасы = | туыстары = Екі үлкен әпкесі бар | ғашығы = | иесі = | тәлімгері = Дайки Аомине, Юкио Касамацу | достары = Тетсуя Куроко, Юкио Касамацу | одақтастары = «Ғажайыптар буыны», Кайджо командасы, Vorpal Swords | ізбасарлары = | қарсыластары = Сейрин командасы, Тоо командасы, Хаэзаки Шого, Jabberwock | дүниетанымы = | қызығушылықтары = [[Караоке]], [[Баскетбол]], Сән үлгісі (модельдік) | қабілеттері = Көшіру (Copying), Мінсіз көшіру (Perfect Copy), «Зона» режимі | ұрыс стилі = Өзгермелі стиль, қарсыластың техникасын қайталау | қаруы = Баскетбол добы | көлігі = | ресми сайты = http://kurobas.com }} '''Рёта Кисе'''({{lang-jp|黄瀬 涼太}}, Kise Ryota) — [[Куроконың баскетболы]] ("Kuroko no basuke") анимесінің кейіпкері. Тэйко орта мектебіндегі «Ғажайып ұрпақтары» командасының ойыншысы. Қазіргі уақытта Кайджо мектебінің командасының мүшесі. Біреудің ойнау стиліне еліктеумен танымал. Еліктеген кезде басқа адамның стилін біраз өзгертіп, оны жақсартуы мүмкін.<ref>{{cite book |author=Tadatoshi Fujimaki |title=Kuroko no Basuke Characters Bible |publisher=Shueisha |year=2012 |pages=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |language=ja}}</ref> == Сыртқы келбеті== [[Баскетбол]]ға қоса Кисе модель болып жұмыс істейді, сондықтан Кисенің келбеті шынымен де әдемі. Кисе- ұзындығы орташа сары шашты жігіт. Кірпіктері ұзын, көздері алтын түсті, сол құлағында пирсинг бар. Ол мүсінді, ұзын, көрікті. [[Баскетбол]] алаңшасының сыртында оны мектеп формасында көруге болады: сұр түсті костюм, ақ жейде мен галстук. Ойын уақытында Кайджоның ақ-көк 7 номерлі формада көруге болады.<ref>{{cite book |автор=Тадатоси Фудзимаки |тақырыбы=Kuroko no Basuke Characters Bible |баспасы=Shueisha |жыл=2012 |беттер=42–45 |isbn=978-4-08-870574-3 |тілі=ja}}</ref> == Мінезі == Кисе өте жарық тұлға. Ол сүйкімді және бауырмал, ашық және әңгімешіл, бәрімен достасып кете алады. Оның тым шапшандығы мен сөйлегіштігінен оны ақылсыз және аңқау деп ойлап қалуға болады, бірақ бұл шындықтан алыс. Ойын барысында ол көп рет өзінің ақылы мен зеректігін дәлелдеген. Кисенің өзгелерден ерекшелігінің бірден бір дәлелі -ччи жұрнағын істету. Ол бұл жұрнақты өзі құрметтейтін адамдарға қолданады. Тейконың құрамында болғанда Кисе жеңіліс дегенді білмейтін, бірақ Сейрин командасына жеңілгеннен кейін Кисе командалық ойынға деген өз ойын толықтай өзгертті. Ол өзін өзі кемелдендірумен айналыса бастады. Мәңгілік қарсыласы Аоминемен ойнағанда соңғы ең шешуші сәтте Кисе допты өз тобының капитанына береді. Мұндай сенімге толы қадам Аоминенің күрт өзгергені жайлы айтады.<ref>{{cite web |url=http://kurobas.com |title=Character: Ryota Kise |website=Kuroko no Basuke Official Website |accessdate=2026-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512180000/http://kurobas.com |archivedate=2015-05-12 |language=ja}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аниме және манга кейіпкерлері]] j5ylf9qyshtx2ml2ycr00lbew6ps9nb 0 561675 3616922 3452368 2026-06-13T08:55:42Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616922 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Сағидолла Құбашұлы Құбашев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан КП]] ОК екінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 10 қаңтар 1987 | Басқаруын аяқтады = 1 қараша 1988 | Ізашары = [[Олег Семенович Мирошхин|Олег Мирошхин]] | Ізбасары = [[Марат Сәмиұлы Меңдібаев|Марат Меңдібаев]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1982 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 1987 | Ізашары_2 = [[Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов|Аманолла Рамазанов]] | Ізбасары_2 = [[Кешірім Бозтаев|Кешірім Бозтайұлы]] | Титулы_3 = [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = 1979 | Басқаруын аяқтады_3 = 1982 | Ізашары_3 = [[Шаймерден Бәкірұлы]] | Ізбасары_3 = [[Ыдырыс Қалиев|Ыдырыс Қалиұлы]] | Титулы_4 = [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_4 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_4 = қараша 1966 | Басқаруын аяқтады_4 = 1975 | Ізашары_4 = [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов|Хасан Бектұрғанов]] | Ізбасары_4 = [[Оразалы Әбілұлы Қозыбаев|Оразалы Қозыбаев]] | Титулы_5 = [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_5 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_5 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_5 = желтоқсан 1964 | Басқаруын аяқтады_5 = қараша 1966 | Ізашары_5 = ''лауазым құрылды,<br /> [[Айдархан Ермекұлы Жәкеев|Айдархан Жәкеев]] Гурьев ауылдық аудандық атқару комитетінің төрағасы ретінде'' | Ізбасары_5 = [[Файзен Зикринов]] | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = 1960 | Басқаруын аяқтады_6 = қаңтар 1963 | Ізашары_6 = [[Арынғазы Қайсақанов]] | Ізбасары_6 = ''лауазым жойылды,<br /> ол өзі Гурьев ауылдық аудандық атқару комитетінің төрағасы ретінде'' | Титулы_7 = [[Қазақстан КП Гурьев облыстық комитеті|Қазақстан КП Гурьев ''ауылдық'' облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_7 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_7 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_7 = қазан 1963 | Басқаруын аяқтады_7 = желтоқсан 1964 | Ізашары_7 = [[Қосай Әліқұлұлы Егізбаев|Қосай Егізбаев]] | Ізбасары_7 = ''лауазым жойылды,<br /> [[Мұхамбет Айтуұлы Исенов|Мұхамбет Исенов]] Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Туған күні = 10.02.1927 | Туған жері = № 1 ауыл, [[Орал губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 19.04.2016 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Шолпан Халелқызы | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы зооветеринарлық институты]] | Мамандығы = зоотехник | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}} }} }} '''Сағидолла Құбашұлы Құбашев''' ([[10 ақпан]], [[1927 жыл|1927]], №1 ауыл, [[Орал губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[19 сәуір]] [[2016 жыл|2016]], [[Алматы]]) — мемлекеттік қайраткер. Қазақстан КП ОК екінші хатшысы (1987-1988). Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты (1966). == Өмірбаяны == Сағидолла Құбашев 1927 жылы 10 ақпанда [[Гурьев облысы|Гурьев облысының]] қазіргі Индер (бұрынғы Есбол) ауданындағы №1 ауылда дүниеге келіп, Елтай орта мектебінде білім алған. 1945 жылы Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтына түсіп, оны 1949 жылы бітірген. 1953 жылға дейін Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бас зоотехнигі, басқарма бастығының орынбасары болып жұмыс істеді. 1953-1960 жылдары Индер ауданындағы «Передовик» ұжымшарының басқарма төрағасы болды. 1960-1963 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1963-1964 жылдары Қазақстан КП-сы Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1965-1966 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1966-1975 жылдары Ақтөбе облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1975-1979 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары. 1979-1982 жылдары Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1982-1987 жылдары Семей облыстық партия комитеттерінің бірінші хатшысы. 1987-1988 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің екінші хатшысы. 1988 жылдан одақтық дəрежедегі дербес зейнеткер. ==Қоғамдық қызметі== КСРО Жоғарғы Кеңесінің ХІ шақырылуының депутаты, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-10 шақырылымдарының депутаты, жергілікті кеңес­тердің 18 рет сайланған депутаты, СОКП-ның VI съезінің, ХІХ партия конференциясының, Қазақстан Ком­партиясының IX съезінің деле­гаты, Қазақстан Компартиясының мүшелігіне 8 рет, жергілікті партия комитеттері мүшелігіне 1954 жылдан 1989 жылға дейін 35 жыл бойы сайланған.<ref>https://anatili.kazgazeta.kz/news/37195</ref> 2004 жылдан "Мұнайшы" қоғамдық қоры Қамқорлық Кеңесінің мүшесі. == Отбасы == Жұбайы Шолпан Халелқызы, жоғары бiлiмдi маман. 35 жыл бiр салада еңбек еттi. Қазақ КСР-нiң еңбек сiңiрген зоотехнигi, дербес зейнеткер. Отбасында алты бала дүниеге келген. Бүгiнде 12 немере, 6 шөбере өсiп келедi. == Марапаттары == Ерен еңбегі мен мол тәжірибесінің арқасында зор абыройға бөленген ол "Ленин" (1958), "Октябрь Революциясы", төрт мәрте «Еңбек Қызыл Ту», "Халықтар Достығы" ордендерімен жəне көптеген медалдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің үш мәрте Құрмет грамотасымен, Бүкілодақтық халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің бес алтын медалімен марапатталған.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/memleket-kayratker-sagidolla-kubashev-kaytyis-boldyi-269243/ Мемлекет қайраткері Сағидолла Құбашев қайтыс болды]</ref> Ақтөбе, Атырау және Қызылорда облыстарының Құрметті азаматы атақтары бар. Индербор кентінде оның атында көше бар. == Жарияланымдар == Сағидолла Құбашев. «Ленин орденді «Передовик» колхозы», 1967 Сағидолла Құбашев. «Адам күні адаммен», «Өлке» баспасы. 2003<ref>http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-74643 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211230072150/http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-74643 |date=2021-12-30 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] [[Санат:Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] cx6zzf276j37ed2ezwrnbqqfh70j37o 3616923 3616922 2026-06-13T08:59:50Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3616923 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Сағидолла Құбашұлы Құбашев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан КП]] ОК екінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 10 қаңтар 1987 | Басқаруын аяқтады = 1 қараша 1988 | Ізашары = [[Олег Семенович Мирошхин|Олег Мирошхин]] | Ізбасары = [[Марат Сәмиұлы Меңдібаев|Марат Меңдібаев]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1982 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 1987 | Ізашары_2 = [[Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов|Аманолла Рамазанов]] | Ізбасары_2 = [[Кешірім Бозтаев|Кешірім Бозтайұлы]] | Титулы_3 = [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = 1979 | Басқаруын аяқтады_3 = 1982 | Ізашары_3 = [[Шаймерден Бәкірұлы]] | Ізбасары_3 = [[Ыдырыс Қалиев|Ыдырыс Қалиұлы]] | Титулы_4 = [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_4 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_4 = қараша 1966 | Басқаруын аяқтады_4 = 1975 | Ізашары_4 = [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов|Хасан Бектұрғанов]] | Ізбасары_4 = [[Оразалы Әбілұлы Қозыбаев|Оразалы Қозыбаев]] | Титулы_5 = [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_5 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_5 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_5 = желтоқсан 1964 | Басқаруын аяқтады_5 = қараша 1966 | Ізашары_5 = ''лауазым құрылды,<br /> [[Айдархан Ермекұлы Жәкеев|Айдархан Жәкеев]] Гурьев ауылдық аудандық атқару комитетінің төрағасы ретінде'' | Ізбасары_5 = [[Файзен Зикринов]] | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = 1960 | Басқаруын аяқтады_6 = қаңтар 1963 | Ізашары_6 = [[Арынғазы Қайсақанов]] | Ізбасары_6 = ''лауазым жойылды,<br /> ол өзі Гурьев ауылдық аудандық атқару комитетінің төрағасы ретінде'' | Титулы_7 = [[Қазақстан КП Гурьев облыстық комитеті|Қазақстан КП Гурьев ''ауылдық'' облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_7 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_7 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_7 = қазан 1963 | Басқаруын аяқтады_7 = желтоқсан 1964 | Ізашары_7 = [[Қосай Әліқұлұлы Егізбаев|Қосай Егізбаев]] | Ізбасары_7 = ''лауазым жойылды,<br /> [[Мұхамбет Айтуұлы Исенов|Мұхамбет Исенов]] Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Туған күні = 10.02.1927 | Туған жері = № 1 ауыл, [[Орал губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 19.04.2016 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Шолпан Халелқызы | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы зооветеринарлық институты]] | Мамандығы = зоотехник | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}} }} }} '''Сағидолла Құбашұлы Құбашев''' ([[10 ақпан]], [[1927 жыл|1927]], №1 ауыл, [[Орал губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[19 сәуір]] [[2016 жыл|2016]], [[Алматы]]) — мемлекеттік қайраткер. Қазақстан КП ОК екінші хатшысы (1987-1988). Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты (1966). == Өмірбаяны == Сағидолла Құбашев 1927 жылы 10 ақпанда [[Гурьев облысы|Гурьев облысының]] қазіргі Индер (бұрынғы Есбол) ауданындағы №1 ауылда дүниеге келіп, Елтай орта мектебінде білім алған. 1945 жылы Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтына түсіп, оны 1949 жылы бітірген. 1953 жылға дейін Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бас зоотехнигі, басқарма бастығының орынбасары болып жұмыс істеді. 1953-1960 жылдары Индер ауданындағы «Передовик» ұжымшарының басқарма төрағасы болды. 1960-1963 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1963-1964 жылдары Қазақстан КП-сы Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1965-1966 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1966-1975 жылдары Ақтөбе облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1975-1979 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары. 1979-1982 жылдары Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1982-1987 жылдары Семей облыстық партия комитеттерінің бірінші хатшысы. 1987-1988 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің екінші хатшысы. 1988 жылдан одақтық дəрежедегі дербес зейнеткер. ==Қоғамдық қызметі== КСРО Жоғарғы Кеңесінің ХІ шақырылуының депутаты, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-10 шақырылымдарының депутаты, жергілікті кеңес­тердің 18 рет сайланған депутаты, СОКП-ның VI съезінің, ХІХ партия конференциясының, Қазақстан Ком­партиясының IX съезінің деле­гаты, Қазақстан Компартиясының мүшелігіне 8 рет, жергілікті партия комитеттері мүшелігіне 1954 жылдан 1989 жылға дейін 35 жыл бойы сайланған.<ref>https://anatili.kazgazeta.kz/news/37195</ref> 2004 жылдан "Мұнайшы" қоғамдық қоры Қамқорлық Кеңесінің мүшесі. == Отбасы == Жұбайы Шолпан Халелқызы, жоғары бiлiмдi маман. 35 жыл бiр салада еңбек еттi. Қазақ КСР-нiң еңбек сiңiрген зоотехнигi, дербес зейнеткер. Отбасында алты бала дүниеге келген. Бүгiнде 12 немере, 6 шөбере өсiп келедi. == Марапаттары == Ерен еңбегі мен мол тәжірибесінің арқасында зор абыройға бөленген ол "Ленин" (1958), "Октябрь Революциясы", төрт мәрте «Еңбек Қызыл Ту», "Халықтар Достығы" ордендерімен жəне көптеген медалдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің үш мәрте Құрмет грамотасымен, Бүкілодақтық халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің бес алтын медалімен марапатталған.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/memleket-kayratker-sagidolla-kubashev-kaytyis-boldyi-269243/ Мемлекет қайраткері Сағидолла Құбашев қайтыс болды]</ref> Ақтөбе, Атырау және Қызылорда облыстарының Құрметті азаматы атақтары бар. Индербор кентінде оның атында көше бар. == Жарияланымдар == Сағидолла Құбашев. «Ленин орденді «Передовик» колхозы», 1967 Сағидолла Құбашев. «Адам күні адаммен», «Өлке» баспасы. 2003<ref>http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-74643 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211230072150/http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-74643 |date=2021-12-30 }}</ref> == Сілтеме == * [https://web.archive.org/web/20180826092819/http://www.knowbysight.info/KKK/13001.asp Сағидолла Құбашұлы]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Ақтөбе облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]] [[Санат:Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]] razv2wafei2fd848w9k1ghwejgxfnih 3616925 3616923 2026-06-13T09:10:55Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3616925 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Сағидолла Құбашұлы Құбашев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан КП]] ОК екінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 10 қаңтар 1987 | Басқаруын аяқтады = 1 қараша 1988 | Ізашары = [[Олег Семенович Мирошхин|Олег Мирошхин]] | Ізбасары = [[Марат Сәмиұлы Меңдібаев|Марат Меңдібаев]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1982 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 1987 | Ізашары_2 = [[Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов|Аманолла Рамазанов]] | Ізбасары_2 = [[Кешірім Бозтаев|Кешірім Бозтайұлы]] | Титулы_3 = [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = 1979 | Басқаруын аяқтады_3 = 1982 | Ізашары_3 = [[Шаймерден Бәкірұлы]] | Ізбасары_3 = [[Ыдырыс Қалиев|Ыдырыс Қалиұлы]] | Титулы_4 = [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_4 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_4 = қараша 1966 | Басқаруын аяқтады_4 = 1975 | Ізашары_4 = [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов|Хасан Бектұрғанов]] | Ізбасары_4 = [[Оразалы Әбілұлы Қозыбаев|Оразалы Қозыбаев]] | Титулы_5 = [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_5 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_5 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_5 = желтоқсан 1964 | Басқаруын аяқтады_5 = қараша 1966 | Ізашары_5 = ''лауазым құрылды,<br /> [[Айдархан Ермекұлы Жәкеев|Айдархан Жәкеев]] Гурьев ауылдық аудандық атқару комитетінің төрағасы ретінде'' | Ізбасары_5 = [[Файзен Зикринов]] | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = 1960 | Басқаруын аяқтады_6 = қаңтар 1963 | Ізашары_6 = [[Арынғазы Қайсақанов]] | Ізбасары_6 = ''лауазым жойылды,<br /> ол өзі Гурьев ауылдық аудандық атқару комитетінің төрағасы ретінде'' | Титулы_7 = [[Қазақстан КП Гурьев облыстық комитеті|Қазақстан КП Гурьев ''ауылдық'' облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_7 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_7 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_7 = қазан 1963 | Басқаруын аяқтады_7 = желтоқсан 1964 | Ізашары_7 = [[Қосай Әліқұлұлы Егізбаев|Қосай Егізбаев]] | Ізбасары_7 = ''лауазым жойылды,<br /> [[Мұхамбет Айтуұлы Исенов|Мұхамбет Исенов]] Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Туған күні = 10.02.1927 | Туған жері = № 1 ауыл, [[Орал губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 19.04.2016 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Шолпан Халелқызы | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы зооветеринарлық институты]] | Мамандығы = зоотехник | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}} }} }} '''Сағидолла Құбашұлы Құбашев''' ([[10 ақпан]], [[1927 жыл|1927]], №1 ауыл, [[Орал губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[19 сәуір]] [[2016 жыл|2016]], [[Алматы]]) — мемлекеттік қайраткер. Қазақстан КП ОК екінші хатшысы (1987-1988). Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты (1966). == Өмірбаяны == Сағидолла Құбашев 1927 жылы 10 ақпанда [[Гурьев облысы|Гурьев облысының]] қазіргі Индер (бұрынғы Есбол) ауданындағы №1 ауылда дүниеге келіп, Елтай орта мектебінде білім алған. 1945 жылы Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтына түсіп, оны 1949 жылы бітірген. 1953 жылға дейін Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бас зоотехнигі, басқарма бастығының орынбасары болып жұмыс істеді. 1953-1960 жылдары Индер ауданындағы «Передовик» ұжымшарының басқарма төрағасы болды. 1960-1963 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1963-1964 жылдары Қазақстан КП-сы Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1965-1966 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1966-1975 жылдары Ақтөбе облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1975-1979 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары. 1979-1982 жылдары Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1982-1987 жылдары Семей облыстық партия комитеттерінің бірінші хатшысы. 1987-1988 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің екінші хатшысы. 1988 жылдан одақтық дəрежедегі дербес зейнеткер. ==Қоғамдық қызметі== КСРО Жоғарғы Кеңесінің ХІ шақырылуының депутаты, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-10 шақырылымдарының депутаты, жергілікті кеңес­тердің 18 рет сайланған депутаты, СОКП-ның VI съезінің, ХІХ партия конференциясының, Қазақстан Ком­партиясының IX съезінің деле­гаты, Қазақстан Компартиясының мүшелігіне 8 рет, жергілікті партия комитеттері мүшелігіне 1954 жылдан 1989 жылға дейін 35 жыл бойы сайланған.<ref>https://anatili.kazgazeta.kz/news/37195</ref> 2004 жылдан "Мұнайшы" қоғамдық қоры Қамқорлық Кеңесінің мүшесі. == Отбасы == Жұбайы Шолпан Халелқызы, жоғары бiлiмдi маман. 35 жыл бiр салада еңбек еттi. Қазақ КСР-нiң еңбек сiңiрген зоотехнигi, дербес зейнеткер. Отбасында алты бала дүниеге келген. Бүгiнде 12 немере, 6 шөбере өсiп келедi. == Марапаттары == Ерен еңбегі мен мол тәжірибесінің арқасында зор абыройға бөленген ол "Ленин" (1958), "Октябрь Революциясы", төрт мәрте «Еңбек Қызыл Ту», "Халықтар Достығы" ордендерімен жəне көптеген медалдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің үш мәрте Құрмет грамотасымен, Бүкілодақтық халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің бес алтын медалімен марапатталған.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/memleket-kayratker-sagidolla-kubashev-kaytyis-boldyi-269243/ Мемлекет қайраткері Сағидолла Құбашев қайтыс болды]</ref> Ақтөбе, Атырау және Қызылорда облыстарының Құрметті азаматы атақтары бар. Индербор кентінде оның атында көше бар. == Жарияланымдар == Сағидолла Құбашев. «Ленин орденді «Передовик» колхозы», 1967 Сағидолла Құбашев. «Адам күні адаммен», «Өлке» баспасы. 2003<ref>http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-74643 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211230072150/http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-74643 |date=2021-12-30 }}</ref> == Сілтеме == * [https://web.archive.org/web/20180826092819/http://www.knowbysight.info/KKK/13001.asp Сағидолла Құбашұлы]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Ақтөбе облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК екінші хатшылары]] [[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]] [[Санат: Қазақстан компартиясы ОК Бюро мүшелері]] [[Санат:Ұжымшарлар төрағалары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] kyr8cjqkdhmuyxbbo6qgo16bnlrjp3m 3616926 3616925 2026-06-13T09:13:46Z Орел Карл 81620 /* Өмірбаяны */ 3616926 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Сағидолла Құбашұлы Құбашев | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан КП]] ОК екінші хатшысы | Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады = 10 қаңтар 1987 | Басқаруын аяқтады = 1 қараша 1988 | Ізашары = [[Олег Семенович Мирошхин|Олег Мирошхин]] | Ізбасары = [[Марат Сәмиұлы Меңдібаев|Марат Меңдібаев]] | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = [[Қазақстан КП Семей облыстық комитеті|Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_2 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_2 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_2 = 1982 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 ақпан 1987 | Ізашары_2 = [[Аманолла Ғабдолхайұлы Рамазанов|Аманолла Рамазанов]] | Ізбасары_2 = [[Кешірім Бозтаев|Кешірім Бозтайұлы]] | Титулы_3 = [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_3 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_3 = 1979 | Басқаруын аяқтады_3 = 1982 | Ізашары_3 = [[Шаймерден Бәкірұлы]] | Ізбасары_3 = [[Ыдырыс Қалиев|Ыдырыс Қалиұлы]] | Титулы_4 = [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_4 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_4 = қараша 1966 | Басқаруын аяқтады_4 = 1975 | Ізашары_4 = [[Хасан Шаяхметұлы Бектұрғанов|Хасан Бектұрғанов]] | Ізбасары_4 = [[Оразалы Әбілұлы Қозыбаев|Оразалы Қозыбаев]] | Титулы_5 = [[Атырау облысы|Гурьев]] облыстық атқару комитетінің төрағасы | Ту_5 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_5 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_5 = желтоқсан 1964 | Басқаруын аяқтады_5 = қараша 1966 | Ізашары_5 = ''лауазым құрылды,<br /> [[Айдархан Ермекұлы Жәкеев|Айдархан Жәкеев]] Гурьев ауылдық аудандық атқару комитетінің төрағасы ретінде'' | Ізбасары_5 = [[Файзен Зикринов]] | Титулы_6 = | Ту_6 = | Ту2_6 = | Басқара бастады_6 = 1960 | Басқаруын аяқтады_6 = қаңтар 1963 | Ізашары_6 = [[Арынғазы Қайсақанов]] | Ізбасары_6 = ''лауазым жойылды,<br /> ол өзі Гурьев ауылдық аудандық атқару комитетінің төрағасы ретінде'' | Титулы_7 = [[Қазақстан КП Гурьев облыстық комитеті|Қазақстан КП Гурьев ''ауылдық'' облыстық комитетінің]] бірінші хатшысы | Ту_7 = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg | Ту2_7 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | Басқара бастады_7 = қазан 1963 | Басқаруын аяқтады_7 = желтоқсан 1964 | Ізашары_7 = [[Қосай Әліқұлұлы Егізбаев|Қосай Егізбаев]] | Ізбасары_7 = ''лауазым жойылды,<br /> [[Мұхамбет Айтуұлы Исенов|Мұхамбет Исенов]] Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы ретінде'' | Туған күні = 10.02.1927 | Туған жері = № 1 ауыл, [[Орал губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 19.04.2016 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Шолпан Халелқызы | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Алматы зооветеринарлық институты]] | Мамандығы = зоотехник | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Ленин ордені}} | {{Қазан төңкерісі ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} }} {{қатар | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} | {{Халықтар Достығы ордені}} }} }} '''Сағидолла Құбашұлы Құбашев''' ([[10 ақпан]], [[1927 жыл|1927]], №1 ауыл, [[Орал губерниясы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[19 сәуір]] [[2016 жыл|2016]], [[Алматы]]) — мемлекеттік қайраткер. Қазақстан КП ОК екінші хатшысы (1987-1988). Ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты (1966). == Өмірбаяны == Сағидолла Құбашев 1927 жылы 10 ақпанда [[Атырау облысы|Гурьев облысының]] қазіргі Индер (бұрынғы Есбол) ауданындағы №1 ауылда дүниеге келіп, Елтай орта мектебінде білім алған. 1945 жылы Алматы зоотехникалық-мал дәрігерлік институтына түсіп, оны 1949 жылы бітірген. 1953 жылға дейін Гурьев облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бас зоотехнигі, басқарма бастығының орынбасары болып жұмыс істеді. 1953-1960 жылдары Индер ауданындағы «Передовик» ұжымшарының басқарма төрағасы болды. 1960-1963 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1963-1964 жылдары Қазақстан КП-сы Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1965-1966 жылдары Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1966-1975 жылдары Ақтөбе облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1975-1979 жылдары Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары. 1979-1982 жылдары Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағасы. 1982-1987 жылдары Семей облыстық партия комитеттерінің бірінші хатшысы. 1987-1988 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің екінші хатшысы. 1988 жылдан одақтық дəрежедегі дербес зейнеткер. ==Қоғамдық қызметі== КСРО Жоғарғы Кеңесінің ХІ шақырылуының депутаты, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-10 шақырылымдарының депутаты, жергілікті кеңес­тердің 18 рет сайланған депутаты, СОКП-ның VI съезінің, ХІХ партия конференциясының, Қазақстан Ком­партиясының IX съезінің деле­гаты, Қазақстан Компартиясының мүшелігіне 8 рет, жергілікті партия комитеттері мүшелігіне 1954 жылдан 1989 жылға дейін 35 жыл бойы сайланған.<ref>https://anatili.kazgazeta.kz/news/37195</ref> 2004 жылдан "Мұнайшы" қоғамдық қоры Қамқорлық Кеңесінің мүшесі. == Отбасы == Жұбайы Шолпан Халелқызы, жоғары бiлiмдi маман. 35 жыл бiр салада еңбек еттi. Қазақ КСР-нiң еңбек сiңiрген зоотехнигi, дербес зейнеткер. Отбасында алты бала дүниеге келген. Бүгiнде 12 немере, 6 шөбере өсiп келедi. == Марапаттары == Ерен еңбегі мен мол тәжірибесінің арқасында зор абыройға бөленген ол "Ленин" (1958), "Октябрь Революциясы", төрт мәрте «Еңбек Қызыл Ту», "Халықтар Достығы" ордендерімен жəне көптеген медалдармен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің үш мәрте Құрмет грамотасымен, Бүкілодақтық халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің бес алтын медалімен марапатталған.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/memleket-kayratker-sagidolla-kubashev-kaytyis-boldyi-269243/ Мемлекет қайраткері Сағидолла Құбашев қайтыс болды]</ref> Ақтөбе, Атырау және Қызылорда облыстарының Құрметті азаматы атақтары бар. Индербор кентінде оның атында көше бар. == Жарияланымдар == Сағидолла Құбашев. «Ленин орденді «Передовик» колхозы», 1967 Сағидолла Құбашев. «Адам күні адаммен», «Өлке» баспасы. 2003<ref>http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-74643 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211230072150/http://old.baq.kz/kk/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-74643 |date=2021-12-30 }}</ref> == Сілтеме == * [https://web.archive.org/web/20180826092819/http://www.knowbysight.info/KKK/13001.asp Сағидолла Құбашұлы]. 1898–1991 жж. Коммунистік партия және Кеңес Одағы тарихының анықтамалығы.{{ref-ru}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Одақ Кеңесінің 11-шақырылым депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР округтарынан сайланған Одақ Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Гурьев облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Ақтөбе облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қызылорда облыстық атқару комитетінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан КП Гурьев облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан КП Семей облыстық комитетінің бірінші хатшылары]] [[Санат:Қазақстан Компартиясы ОК екінші хатшылары]] [[Санат:Алматы зооветеринарлық институтының түлектері]] [[Санат: Қазақстан компартиясы ОК Бюро мүшелері]] [[Санат:Ұжымшарлар төрағалары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 5-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 6-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 7-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КОКП XXII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXIV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXV съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVI съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XXVII съезінің делегаттары]] [[Санат:КОКП XIX конференциясы делегаттары]] 3ppl0yfluupoh4qtjqb9e5efw5qr6wn 0 567032 3616731 3581295 2026-06-13T03:14:49Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Қырмызыгүл тұндырмасы]] бетін [[Дәрілік қырмызыгүл]] бетіне жылжытты 3581295 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Қолданылуы == Дәрілік қырмызыгүлден дайындалған препараттарды орталық жүйке жүйесіне, түрлі жарақаттарды емдеу үшін, бактерияларды, салқын тиген жағдайда, ангина, ішек-қарын жолдарын емдеуде, бауыр қызметін жақсартуда, ал маздары – жарақаттарды дезинфекция жасауда, түрлі дәрежедегі күйіктерді емдеуде қолданады. Мысалы, «Калефлон» препараты язваға қарсы препарат болып табылады. Сонымен қоса қырмызыгүлді ароматизатор, яғни түрлі тағамдарға, салаттарға, кептірілген тағамдарға дәмдеуіш ретінде майлардың және түрлі сұйықтықтардың бояуы есебінде де қолданылады. Халықтық фитотерапияда тамыр тұнбасын тіс ауруларында, іш өтуге, асқазан ауруларына, зәр шығару органдарының ауруларына қолданылады. == Интрадукциясы == Жабай түрде қырмызыгүл Оңтүстік Америкада, Жерорта теңізінде, Қиыр Шығыста таралған. Ал Украйнада арнайы маманданған савхоздарда, зерттеу станцияларында және сәндік мақсатта дәрілік түрлері өседі. Селекционерлер қырмызыгүлдің көптеген түрлерін анықтаған. Қырмызыгүлдің сорттары көп және өте адемі гүлшоғыры болуына байланысты гүлзарларда көптеп өсіріледі. Сарғыш алтын түсті және ақ гүлдері бар түрлері де кездеседі. Қырмызыгүлдің отаны – Оңтүстік Еуропа. Ал Рессей, Қазақстан және басқа да мамлекеттерде бұл өсімдік сәндік мақсатта өсіріліп келеді. 20-дан аса түрі бар. Жерорта теңізінде, Иранның шығысында, Орталық Еуропада, Рессейде – 4 түрі белгілі. Осы аталған аймақтарда қырмызыгүл теңіз жағалауларында, бұталардың, шатқалдардың арасында, кейбір түрлері мысалы, дала қырмызыгүлі далалық жағдайда яғни жабайы түрде өседі. Ал бертін келе қырмызыгүлдің дәрілік қасиеті ашыла бастаған соң оны арнайы өндірістік орындарда,белгіленген жеке жерлерде дәрілік мақсатта өсіріле бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> b41n7o17y37u1ay6h7kg3gxpood2t9b 3616733 3616731 2026-06-13T03:16:50Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Еуразия флорасы|Еуразия флорасы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616733 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Қолданылуы == Дәрілік қырмызыгүлден дайындалған препараттарды орталық жүйке жүйесіне, түрлі жарақаттарды емдеу үшін, бактерияларды, салқын тиген жағдайда, ангина, ішек-қарын жолдарын емдеуде, бауыр қызметін жақсартуда, ал маздары – жарақаттарды дезинфекция жасауда, түрлі дәрежедегі күйіктерді емдеуде қолданады. Мысалы, «Калефлон» препараты язваға қарсы препарат болып табылады. Сонымен қоса қырмызыгүлді ароматизатор, яғни түрлі тағамдарға, салаттарға, кептірілген тағамдарға дәмдеуіш ретінде майлардың және түрлі сұйықтықтардың бояуы есебінде де қолданылады. Халықтық фитотерапияда тамыр тұнбасын тіс ауруларында, іш өтуге, асқазан ауруларына, зәр шығару органдарының ауруларына қолданылады. == Интрадукциясы == Жабай түрде қырмызыгүл Оңтүстік Америкада, Жерорта теңізінде, Қиыр Шығыста таралған. Ал Украйнада арнайы маманданған савхоздарда, зерттеу станцияларында және сәндік мақсатта дәрілік түрлері өседі. Селекционерлер қырмызыгүлдің көптеген түрлерін анықтаған. Қырмызыгүлдің сорттары көп және өте адемі гүлшоғыры болуына байланысты гүлзарларда көптеп өсіріледі. Сарғыш алтын түсті және ақ гүлдері бар түрлері де кездеседі. Қырмызыгүлдің отаны – Оңтүстік Еуропа. Ал Рессей, Қазақстан және басқа да мамлекеттерде бұл өсімдік сәндік мақсатта өсіріліп келеді. 20-дан аса түрі бар. Жерорта теңізінде, Иранның шығысында, Орталық Еуропада, Рессейде – 4 түрі белгілі. Осы аталған аймақтарда қырмызыгүл теңіз жағалауларында, бұталардың, шатқалдардың арасында, кейбір түрлері мысалы, дала қырмызыгүлі далалық жағдайда яғни жабайы түрде өседі. Ал бертін келе қырмызыгүлдің дәрілік қасиеті ашыла бастаған соң оны арнайы өндірістік орындарда,белгіленген жеке жерлерде дәрілік мақсатта өсіріле бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] n8yzuxvh0fmsfm1dltkq2t90224a0tr 3616735 3616733 2026-06-13T03:20:43Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616735 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік календула), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. Сипаттамасы Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Қолданылуы == Дәрілік қырмызыгүлден дайындалған препараттарды орталық жүйке жүйесіне, түрлі жарақаттарды емдеу үшін, бактерияларды, салқын тиген жағдайда, ангина, ішек-қарын жолдарын емдеуде, бауыр қызметін жақсартуда, ал маздары – жарақаттарды дезинфекция жасауда, түрлі дәрежедегі күйіктерді емдеуде қолданады. Мысалы, «Калефлон» препараты язваға қарсы препарат болып табылады. Сонымен қоса қырмызыгүлді ароматизатор, яғни түрлі тағамдарға, салаттарға, кептірілген тағамдарға дәмдеуіш ретінде майлардың және түрлі сұйықтықтардың бояуы есебінде де қолданылады. Халықтық фитотерапияда тамыр тұнбасын тіс ауруларында, іш өтуге, асқазан ауруларына, зәр шығару органдарының ауруларына қолданылады. == Интрадукциясы == Жабай түрде қырмызыгүл Оңтүстік Америкада, Жерорта теңізінде, Қиыр Шығыста таралған. Ал Украйнада арнайы маманданған савхоздарда, зерттеу станцияларында және сәндік мақсатта дәрілік түрлері өседі. Селекционерлер қырмызыгүлдің көптеген түрлерін анықтаған. Қырмызыгүлдің сорттары көп және өте адемі гүлшоғыры болуына байланысты гүлзарларда көптеп өсіріледі. Сарғыш алтын түсті және ақ гүлдері бар түрлері де кездеседі. Қырмызыгүлдің отаны – Оңтүстік Еуропа. Ал Рессей, Қазақстан және басқа да мамлекеттерде бұл өсімдік сәндік мақсатта өсіріліп келеді. 20-дан аса түрі бар. Жерорта теңізінде, Иранның шығысында, Орталық Еуропада, Рессейде – 4 түрі белгілі. Осы аталған аймақтарда қырмызыгүл теңіз жағалауларында, бұталардың, шатқалдардың арасында, кейбір түрлері мысалы, дала қырмызыгүлі далалық жағдайда яғни жабайы түрде өседі. Ал бертін келе қырмызыгүлдің дәрілік қасиеті ашыла бастаған соң оны арнайы өндірістік орындарда,белгіленген жеке жерлерде дәрілік мақсатта өсіріле бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] ada4nkjhu6rzl75zujmi7h7gzhgoa4g 3616736 3616735 2026-06-13T03:21:40Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616736 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік календула), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. Сипаттамасы Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Қолданылуы == Дәрілік қырмызыгүлден дайындалған препараттарды орталық жүйке жүйесіне, түрлі жарақаттарды емдеу үшін, бактерияларды, салқын тиген жағдайда, ангина, ішек-қарын жолдарын емдеуде, бауыр қызметін жақсартуда, ал маздары – жарақаттарды дезинфекция жасауда, түрлі дәрежедегі күйіктерді емдеуде қолданады. Мысалы, «Калефлон» препараты язваға қарсы препарат болып табылады. Сонымен қоса қырмызыгүлді ароматизатор, яғни түрлі тағамдарға, салаттарға, кептірілген тағамдарға дәмдеуіш ретінде майлардың және түрлі сұйықтықтардың бояуы есебінде де қолданылады. Халықтық фитотерапияда тамыр тұнбасын тіс ауруларында, іш өтуге, асқазан ауруларына, зәр шығару органдарының ауруларына қолданылады. == Интрадукциясы == Жабай түрде қырмызыгүл Оңтүстік Америкада, Жерорта теңізінде, Қиыр Шығыста таралған. Ал Украйнада арнайы маманданған савхоздарда, зерттеу станцияларында және сәндік мақсатта дәрілік түрлері өседі. Селекционерлер қырмызыгүлдің көптеген түрлерін анықтаған. Қырмызыгүлдің сорттары көп және өте адемі гүлшоғыры болуына байланысты гүлзарларда көптеп өсіріледі. Сарғыш алтын түсті және ақ гүлдері бар түрлері де кездеседі. Қырмызыгүлдің отаны – Оңтүстік Еуропа. Ал Рессей, Қазақстан және басқа да мамлекеттерде бұл өсімдік сәндік мақсатта өсіріліп келеді. 20-дан аса түрі бар. Жерорта теңізінде, Иранның шығысында, Орталық Еуропада, Рессейде – 4 түрі белгілі. Осы аталған аймақтарда қырмызыгүл теңіз жағалауларында, бұталардың, шатқалдардың арасында, кейбір түрлері мысалы, дала қырмызыгүлі далалық жағдайда яғни жабайы түрде өседі. Ал бертін келе қырмызыгүлдің дәрілік қасиеті ашыла бастаған соң оны арнайы өндірістік орындарда,белгіленген жеке жерлерде дәрілік мақсатта өсіріле бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] a8f3bhow4nesp92jj0zlp33entjjfvy 3616737 3616736 2026-06-13T03:22:38Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616737 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Қолданылуы == Дәрілік қырмызыгүлден дайындалған препараттарды орталық жүйке жүйесіне, түрлі жарақаттарды емдеу үшін, бактерияларды, салқын тиген жағдайда, ангина, ішек-қарын жолдарын емдеуде, бауыр қызметін жақсартуда, ал маздары – жарақаттарды дезинфекция жасауда, түрлі дәрежедегі күйіктерді емдеуде қолданады. Мысалы, «Калефлон» препараты язваға қарсы препарат болып табылады. Сонымен қоса қырмызыгүлді ароматизатор, яғни түрлі тағамдарға, салаттарға, кептірілген тағамдарға дәмдеуіш ретінде майлардың және түрлі сұйықтықтардың бояуы есебінде де қолданылады. Халықтық фитотерапияда тамыр тұнбасын тіс ауруларында, іш өтуге, асқазан ауруларына, зәр шығару органдарының ауруларына қолданылады. == Интрадукциясы == Жабай түрде қырмызыгүл Оңтүстік Америкада, Жерорта теңізінде, Қиыр Шығыста таралған. Ал Украйнада арнайы маманданған савхоздарда, зерттеу станцияларында және сәндік мақсатта дәрілік түрлері өседі. Селекционерлер қырмызыгүлдің көптеген түрлерін анықтаған. Қырмызыгүлдің сорттары көп және өте адемі гүлшоғыры болуына байланысты гүлзарларда көптеп өсіріледі. Сарғыш алтын түсті және ақ гүлдері бар түрлері де кездеседі. Қырмызыгүлдің отаны – Оңтүстік Еуропа. Ал Рессей, Қазақстан және басқа да мамлекеттерде бұл өсімдік сәндік мақсатта өсіріліп келеді. 20-дан аса түрі бар. Жерорта теңізінде, Иранның шығысында, Орталық Еуропада, Рессейде – 4 түрі белгілі. Осы аталған аймақтарда қырмызыгүл теңіз жағалауларында, бұталардың, шатқалдардың арасында, кейбір түрлері мысалы, дала қырмызыгүлі далалық жағдайда яғни жабайы түрде өседі. Ал бертін келе қырмызыгүлдің дәрілік қасиеті ашыла бастаған соң оны арнайы өндірістік орындарда,белгіленген жеке жерлерде дәрілік мақсатта өсіріле бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] 1ykxl6jmizeunz5k74vogygnawiza8i 3616738 3616737 2026-06-13T03:24:49Z Sagzhan 29953 /* Сипаттамасы */ 3616738 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) Химиялық құрамы Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.4891011 == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Қолданылуы == Дәрілік қырмызыгүлден дайындалған препараттарды орталық жүйке жүйесіне, түрлі жарақаттарды емдеу үшін, бактерияларды, салқын тиген жағдайда, ангина, ішек-қарын жолдарын емдеуде, бауыр қызметін жақсартуда, ал маздары – жарақаттарды дезинфекция жасауда, түрлі дәрежедегі күйіктерді емдеуде қолданады. Мысалы, «Калефлон» препараты язваға қарсы препарат болып табылады. Сонымен қоса қырмызыгүлді ароматизатор, яғни түрлі тағамдарға, салаттарға, кептірілген тағамдарға дәмдеуіш ретінде майлардың және түрлі сұйықтықтардың бояуы есебінде де қолданылады. Халықтық фитотерапияда тамыр тұнбасын тіс ауруларында, іш өтуге, асқазан ауруларына, зәр шығару органдарының ауруларына қолданылады. == Интрадукциясы == Жабай түрде қырмызыгүл Оңтүстік Америкада, Жерорта теңізінде, Қиыр Шығыста таралған. Ал Украйнада арнайы маманданған савхоздарда, зерттеу станцияларында және сәндік мақсатта дәрілік түрлері өседі. Селекционерлер қырмызыгүлдің көптеген түрлерін анықтаған. Қырмызыгүлдің сорттары көп және өте адемі гүлшоғыры болуына байланысты гүлзарларда көптеп өсіріледі. Сарғыш алтын түсті және ақ гүлдері бар түрлері де кездеседі. Қырмызыгүлдің отаны – Оңтүстік Еуропа. Ал Рессей, Қазақстан және басқа да мамлекеттерде бұл өсімдік сәндік мақсатта өсіріліп келеді. 20-дан аса түрі бар. Жерорта теңізінде, Иранның шығысында, Орталық Еуропада, Рессейде – 4 түрі белгілі. Осы аталған аймақтарда қырмызыгүл теңіз жағалауларында, бұталардың, шатқалдардың арасында, кейбір түрлері мысалы, дала қырмызыгүлі далалық жағдайда яғни жабайы түрде өседі. Ал бертін келе қырмызыгүлдің дәрілік қасиеті ашыла бастаған соң оны арнайы өндірістік орындарда,белгіленген жеке жерлерде дәрілік мақсатта өсіріле бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] 2e2e0ona4dz7pb6htbibmqhjhahwon1 3616739 3616738 2026-06-13T03:26:47Z Sagzhan 29953 /* Таралуы және мекен ету ортасы */ 3616739 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) Химиялық құрамы Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.4891011 == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Қолданылуы == Дәрілік қырмызыгүлден дайындалған препараттарды орталық жүйке жүйесіне, түрлі жарақаттарды емдеу үшін, бактерияларды, салқын тиген жағдайда, ангина, ішек-қарын жолдарын емдеуде, бауыр қызметін жақсартуда, ал маздары – жарақаттарды дезинфекция жасауда, түрлі дәрежедегі күйіктерді емдеуде қолданады. Мысалы, «Калефлон» препараты язваға қарсы препарат болып табылады. Сонымен қоса қырмызыгүлді ароматизатор, яғни түрлі тағамдарға, салаттарға, кептірілген тағамдарға дәмдеуіш ретінде майлардың және түрлі сұйықтықтардың бояуы есебінде де қолданылады. Халықтық фитотерапияда тамыр тұнбасын тіс ауруларында, іш өтуге, асқазан ауруларына, зәр шығару органдарының ауруларына қолданылады. == Интрадукциясы == Жабай түрде қырмызыгүл Оңтүстік Америкада, Жерорта теңізінде, Қиыр Шығыста таралған. Ал Украйнада арнайы маманданған савхоздарда, зерттеу станцияларында және сәндік мақсатта дәрілік түрлері өседі. Селекционерлер қырмызыгүлдің көптеген түрлерін анықтаған. Қырмызыгүлдің сорттары көп және өте адемі гүлшоғыры болуына байланысты гүлзарларда көптеп өсіріледі. Сарғыш алтын түсті және ақ гүлдері бар түрлері де кездеседі. Қырмызыгүлдің отаны – Оңтүстік Еуропа. Ал Рессей, Қазақстан және басқа да мамлекеттерде бұл өсімдік сәндік мақсатта өсіріліп келеді. 20-дан аса түрі бар. Жерорта теңізінде, Иранның шығысында, Орталық Еуропада, Рессейде – 4 түрі белгілі. Осы аталған аймақтарда қырмызыгүл теңіз жағалауларында, бұталардың, шатқалдардың арасында, кейбір түрлері мысалы, дала қырмызыгүлі далалық жағдайда яғни жабайы түрде өседі. Ал бертін келе қырмызыгүлдің дәрілік қасиеті ашыла бастаған соң оны арнайы өндірістік орындарда,белгіленген жеке жерлерде дәрілік мақсатта өсіріле бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] pnzp2lqu6wbvhi23gvd99qfjmx0l9ye 3616740 3616739 2026-06-13T03:27:20Z Sagzhan 29953 /* Интрадукциясы */ 3616740 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) Химиялық құрамы Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.4891011 == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Қолданылуы == Дәрілік қырмызыгүлден дайындалған препараттарды орталық жүйке жүйесіне, түрлі жарақаттарды емдеу үшін, бактерияларды, салқын тиген жағдайда, ангина, ішек-қарын жолдарын емдеуде, бауыр қызметін жақсартуда, ал маздары – жарақаттарды дезинфекция жасауда, түрлі дәрежедегі күйіктерді емдеуде қолданады. Мысалы, «Калефлон» препараты язваға қарсы препарат болып табылады. Сонымен қоса қырмызыгүлді ароматизатор, яғни түрлі тағамдарға, салаттарға, кептірілген тағамдарға дәмдеуіш ретінде майлардың және түрлі сұйықтықтардың бояуы есебінде де қолданылады. Халықтық фитотерапияда тамыр тұнбасын тіс ауруларында, іш өтуге, асқазан ауруларына, зәр шығару органдарының ауруларына қолданылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] ey8u4m6gjj34esaiar9wtits8gmwnza 3616741 3616740 2026-06-13T03:28:21Z Sagzhan 29953 /* Қолданылуы */ 3616741 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) Химиялық құрамы Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.4891011 == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] 2tu0bmr0z56qksn9gpook0y6ob7udd0 3616742 3616741 2026-06-13T03:31:16Z Sagzhan 29953 /* Сипаттамасы */ 3616742 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.4891011 == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] 5woxpntty64umq8c2os7mew8yra8fi4 3616743 3616742 2026-06-13T03:31:54Z Sagzhan 29953 /* Таралуы және мекен ету ортасы */ 3616743 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.4891011 == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] qx2y4qpp3a922kgq5fn5rermmydhh8y 3616744 3616743 2026-06-13T03:32:31Z Sagzhan 29953 /* Таралуы және мекен ету ортасы */ 3616744 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі. <ref name="rhs" /><ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] 9t5fbzl726dsxkh9iy9xftc0uhukvcf 3616745 3616744 2026-06-13T03:33:03Z Sagzhan 29953 /* Таралуы және мекен ету ортасы */ 3616745 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның қолданылуы. - Алматы, 1998.-С288</ref> <ref>Кукенов М.К. Ботаническое ресурсоведение Казахстана. - Алматы, 1999.-С288</ref> [[Санат:Еуразия флорасы]] 4snnemw851f74lw7fk4zqkgcf9u1wlo 3616746 3616745 2026-06-13T03:33:42Z Sagzhan 29953 /* Дереккөздер */ 3616746 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Химиялық құрамы. == Дәрілік қырмызыгүлдің жерасты мүшесінде фитонцидтер, тұқымында – майлар және алколойдтар, гүлінде – эфир майлары, каротинойдтар (α мен β каротинойдтары, ликопин, лютеин, виолаксантин және т.б.), флаванойдтар, сапониндер, сависиль қышқылы, шайыр, органикалық қышқылдар, алколойдтар. Гүлшоғырында – 3%-ға жуық каротинойдтар, цитраксантин, ликопин, киалоксантин, рубиксантин, флавохром т.б., эфир майлары – 0,01%, қышқылдар: алма қышқылы, пентадецил және салицил –6-8%, сөлдер – 4% -ға дейін, шайыр – 3,4% құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] al7daqfhveb1m040hmqk16g1yfxt5tw 3616747 3616746 2026-06-13T03:34:14Z Sagzhan 29953 /* Химиялық құрамы. */ 3616747 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Көбеюі == Тек ең төменгі температура — 4-6*С ал қалыпты температура 20-250С тұқымдары арқылы. Дәрілік өсімдік болғандықтан арнайы өндірістік орындарда өсіріледі. Жарықсүйгіш, суыққа төзімді (-50С аязға шыдамды келетін) өсімдік. Қырмызыгүлді ерте көктемде отырғызады. Өскіндері тек 10-15 күннен кейін шыға бастайды. Бутон беру дәуірі 35-40 күнде, жаппай гүлдеуі тек 65-75 күн өткен соң. Тұқымның техникалық пісіп жетілуі егілгеннен соң 100-200 күндей уақыт өткенде. 1000 тұқымның салмағы — 7-15 г құрайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] 7f6x4klpmkwicu542wyn02rsreuylge 3616748 3616747 2026-06-13T03:34:38Z Sagzhan 29953 /* Көбеюі */ 3616748 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Ботаникалық сипаттамасы == Астра (Asteraceae) тұқымдасына жатады. Гүлшоғыры — ірілеу келген көпгүлді диаметрі 5 см дейін жететін себет, жиектерінде 1-2 қатар болып орналасқан ұзарған жапырақшалары бар. Сыртқы гүлдері (тіл тәрізді), ал ішкі гүлдері түтік тәрізді. Тіл тәрізді гүлдері – сарғыш, сарғыш-қызыл түсті беткі жағы жылтыр. Түтік тәрізді гүлдері – ұсақ, сары, қою-қоңыр түсті. Гүлдеу мерзімі – шілде-қараша айлары. Біржылдық тік сабақты биіктігі 20-75 см дейін жететін дәрілік өсімдік. Сабағы жуандау, ақшыл-жасыл түсті, жабысқақ төмен түсіп тұратын түктері бар. Жапырағы ұзарған сопақша келген жартылай отырыңқы, кезектесіп орналасқан, бүтін жиекті жай жапырақ. Жиектері бір қатарлы, жемісі әртүрлі пішінді және түрлі үлкендіктегі тұқымдар. Қырмызыгүлдің сабағы, жапырағы, гүлдері де жағымды хош иіс бөледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] q21ebk1tk4cb9ph0jkwkaapauohmsv7 3616749 3616748 2026-06-13T03:35:01Z Sagzhan 29953 /* Ботаникалық сипаттамасы */ 3616749 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.7 == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] m6t47sgihzg4sbccf7tld2gxz0rvlus 3616750 3616749 2026-06-13T03:35:44Z Sagzhan 29953 /* Таксономиясы */ 3616750 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген. <ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] redm61du8eqipq13pvxa5k14tr6wk9k 3616751 3616750 2026-06-13T03:36:06Z Sagzhan 29953 /* Таксономиясы */ 3616751 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. Өсіру Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] 05n38ixk943t3lc0891vcl4i5c0e4s3 3616752 3616751 2026-06-13T03:37:00Z Sagzhan 29953 /* Экологиясы */ 3616752 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. Сұрыптары Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. Қолданылуы Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. Ықтимал фармакологиялық қасиеттері Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] nis3xaqaqljvmqcxsg2waj9c2dxw06s 3616753 3616752 2026-06-13T03:37:54Z Sagzhan 29953 /* Өсіру */ 3616753 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. == Сұрыптары == Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] 87bwncq1tyt9noez49wpkfly6guye9r 3616754 3616753 2026-06-13T03:39:23Z Sagzhan 29953 /* Сұрыптары */ 3616754 wikitext text/x-wiki '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] eeqaqxvkwt54ecn2lrako7173awboca 3616755 3616754 2026-06-13T03:44:52Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616755 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndulaofficinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] eqhys99183lvk530n5b9cies7rskvgt 3616756 3616755 2026-06-13T03:45:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616756 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, Оңтүстік Еуропадан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения) == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == Латын тіліндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, Оңтүстік Еуропа болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол Еуропаның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, Таяу Шығыс және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] 4r2d6f0vl1abc9bau8z5z0jq5teuk8j 3616757 3616756 2026-06-13T03:48:46Z Sagzhan 29953 3616757 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] o17wy3aiw6wsto6iqep7w181632bxpy 3616758 3616757 2026-06-13T03:49:28Z Sagzhan 29953 /* Өсіру */ 3616758 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары махровый; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті махровый; * ‘Chrysantha’ — сары махровый. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] gvzstynglmy8qh92yljdpnc2cb5nzya 3616759 3616758 2026-06-13T03:50:02Z Sagzhan 29953 /* Сұрыптары */ 3616759 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] 08xsziokfxxrt65icpu40v7sqzq81en 3616760 3616759 2026-06-13T03:50:37Z Sagzhan 29953 /* Қолданылуы */ 3616760 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған. == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] 9ea9i2kkrm4vbjrjeldkc4tdv1qqz23 3616761 3616760 2026-06-13T03:51:43Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616761 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар Иса пайғамбардың анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] r6ozhppb0gq73vkpe3nixleh5okc8q7 3616762 3616761 2026-06-13T03:52:46Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616762 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] mq58am0czrlhwm3sbbwlyl7xaax5rfo 3616763 3616762 2026-06-13T03:53:45Z Sagzhan 29953 /* Сипаттамасы */ 3616763 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). Calendula officinalis 003.JPG == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] pjzmp5cxnxvfvpjbchbybkv2a270ykj 3616764 3616763 2026-06-13T03:54:22Z Sagzhan 29953 /* Сипаттамасы */ 3616764 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). [[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]] == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] qvpcpkioy70qhkykdh0ojkcpybb4f7k 3616765 3616764 2026-06-13T03:55:30Z Sagzhan 29953 /* Өсіру */ 3616765 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). [[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]] == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == [[File:Indoor Asian breed.jpg|thumb|upright=.9|An Asian indoor breed]] Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] d5vc9ksociyn73jhzjlwbx0lat6p264 3616766 3616765 2026-06-13T03:56:08Z Sagzhan 29953 /* Өсіру */ 3616766 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). [[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]] == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == [[File:Indoor Asian breed.jpg|thumb|upright=.9|Азиялық түрі]] Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі грек, рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] p9fcltuapwo9jw5bs8lq2l6ri1tbbps 3616767 3616766 2026-06-13T03:56:47Z Sagzhan 29953 /* Қолданылуы */ 3616767 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). [[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]] == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады.56 == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == [[File:Indoor Asian breed.jpg|thumb|upright=.9|Азиялық түрі]] Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі [[гректер|грек]], рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] i1y5n4hlgcj8eo3xnrgqoet90wzpyyx 3616768 3616767 2026-06-13T03:57:27Z Sagzhan 29953 /* Химиялық құрамы */ 3616768 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). [[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]] == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады. == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == [[File:Indoor Asian breed.jpg|thumb|upright=.9|Азиялық түрі]] Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі [[гректер|грек]], рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] 5b0mmsm8ein4rp1yezl0k1n2nqltcsm 3616771 3616768 2026-06-13T04:02:32Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Аустралия флорасы|Аустралия флорасы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616771 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Calendula officinalis – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). [[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]] == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады. == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == [[File:Indoor Asian breed.jpg|thumb|upright=.9|Азиялық түрі]] Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі [[гректер|грек]], рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] [[Санат:Аустралия флорасы]] 1wcma6xfx8fru9zda48ldc9bmi6boya 3616772 3616771 2026-06-13T04:03:29Z Sagzhan 29953 /* Сипаттамасы */ 3616772 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын ағылшындар [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Дәрілік қырмызыгүл – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). [[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]] == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады. == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == [[File:Indoor Asian breed.jpg|thumb|upright=.9|Азиялық түрі]] Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі [[гректер|грек]], рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] [[Санат:Аустралия флорасы]] msc0g25syqt85hj5fpxeu0k5ydbzate 3616773 3616772 2026-06-13T04:04:04Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616773 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Дәрілік қырмызыгүл |image = Calendula officinalis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-024.jpg |image_caption = Дәрілік қырмызыгүлдің ботаникалық суреті |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |ordo = [[Астрогүлділер|Asterales]] |familia = [[Астролар тұқымдасы|Asteraceae]] |subfamilia = [[Asteroideae]] |tribus = [[Calenduleae]] |genus = '''''Calendula''''' |genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |species = '''''C. officinalis''''' |binomial = ''Calendula officinalis'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''Дәрілік қырмызыгүл''' ({{lang-lat|Calеndula officinаlis}}) — бір жылдық сарғыш түсті гүлдері бар шөптектес өсімдік. Calendula officinalis (дәрілік қырмызыгүл), сондай-ақ Mary’s gold («Мәриямның алтыны»), common marigold (кәдімгі мариголд), pot marigold (бақша мариголды), Scotch marigold (шотланд мариголды) немесе ruddles деп аталатын, күрделігүлділер тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Ол, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]]дан шыққан, бірақ ұзақ уақыт бойы мәдени түрде өсірілгендіктен, нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол көптеген өңірлерде табиғи түрде таралған. Оның гүл күлтелері жеуге жарамды және өсімдік тарихи тұрғыдан дәрілік мақсаттарда қолданылған. Marigold және Mary’s gold атауларын [[ағылшындар]] [[Иса Мәсіх|Иса пайғамбардың]] анасы Мәриямды құрметтеу үшін берген. Аңыз бойынша, ол «жер шарын айнала қоршаған алтын тәж киген» деп сипатталған.<ref>{{Cite web |url=https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |title=Marigolds: Mary's Gold |last=Samaha |first=John M. |website=All About Mary |publisher=[[University of Dayton]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419130406/https://udayton.edu/imri/mary/m/marigolds-marys-gold.php |archive-date=April 19, 2023 |url-status=dead}}</ref> == Сипаттамасы == Дәрілік қырмызыгүл – хош иісті, көпжылдық шөптесін өсімдік, бірақ өмір сүру ұзақтығы салыстырмалы түрде қысқа. Биіктігі 80 см-ге дейін жетеді. Сабақтары тік немесе сәл жайыла өседі, сирек бұтақтанады. Жапырақтары ұзынша-ланцет тәрізді, ұзындығы 5–17 см, екі жағы да түкті, жиектері тегіс немесе кейде сәл толқынды не әлсіз тісті болады. Гүлшоғыры сары немесе қызғылт сары түсті, диаметрі 4–7 см болатын ірі себет гүлден тұрады. Оның айналасын екі қатар түкті орама жапырақшалар қоршап тұрады. Жабайы түрінде орталықтағы түтікше гүлдерді бір қатар тілше гүлдер қоршайды. Орталық диск гүлдері түтікше пішінді, қосжынысты және әдетте шеткі аналық тілше гүлдерге қарағанда қанық қызғылт-сары немесе сары түсті болады. Шеткі тілше гүлдердің ұшында үш тісше байқалады. Қолайлы жағдайда өсімдік жыл бойы гүлдей алады. Жемісі – тікенекті, иілген тұқымша (ахения). [[Сурет:Calendula officinalis 003.JPG|thumb|right|200px|]] == Химиялық құрамы == Қырмызыгүлдің күлтелері мен тозаңында тритерпеноидты эфирлер, сондай-ақ каротиноидтар — флавоксантин мен ауроксантин болады. Бұл заттар антиоксиданттық қасиетке ие және гүлдің сары-қызғылт сары түсін қалыптастырады. Жапырақтары мен сабақтарында басқа каротиноидтар кездеседі, олардың негізгісі: * лютеин (шамамен 80%), * зеаксантин (шамамен 5%), * бета-каротин. Гүлдерінде сонымен қатар: * флавонол гликозидтері, * тритерпен олигогликозидтері, * олеанан типті тритерпен гликозидтері, * сапониндер, * сесквитерпен глюкозиді болады. == Таксономиясы == [[Латын тілі]]ндегі officinalis түрлік эпитеті өсімдіктің дәрілік және емдік мақсатта қолданылуына байланысты берілген.<ref name="RHSLG">{{cite book |last=Harrison |first=Lorraine |title=RHS Latin for Gardeners |publisher=Mitchell Beazley |year=2012 |isbn=978-1845337315 |location=United Kingdom}}</ref> == Таралуы және мекен ету ортасы == Дәрілік қырмызыгүлдің отаны, шамасы, [[Оңтүстік Еуропа]] болып саналады. Алайда оның өте ертеден бері мәдени түрде өсірілуіне байланысты нақты шыққан жерін анықтау қиын. Қазіргі кезде ол [[Еуропа]]ның солтүстік бөліктерінде де кеңінен табиғиланған. Оның таралу аймағы оңтүстік Англияға дейін жетеді. Сонымен қатар әлемнің қоңыржай әрі жылы климатты көптеген өңірлерінде өседі.<ref name="pfaf">{{cite web |date=June 2004 |title=''Calendula officinalis'' – L. |url=http://www.pfaf.org/database/plants.php?Calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071226161033/http://www.pfaf.org/database/plants.php?calendula+officinalis |archive-date=2007-12-26 |access-date=2007-12-19 |work=Plants For A Future}}</ref><ref>{{Cite web |title=Flora of China, <big>金盏菊</big> jin zhan ju ''Calendula officinalis'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 921. 1753. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502041916/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=220002139 |archive-date=2015-05-02 |access-date=2015-06-02}}</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220002139 Flora of North America, ''Calendula officinalis'' Linnaeus]</ref><ref>{{Cite web |title=Altervista Flora Italiana, Calendola medicinale ''Calendula officinalis'' L. |url=http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612044329/http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=calendula+officinalis |archive-date=2015-06-12 |access-date=2015-06-02}}</ref> == Экологиясы == Қырмызыгүл кейбір қабыршаққанаттылардың (көбелектер мен түн көбелектерінің) дернәсілдері үшін қорек өсімдігі болып табылады. Олардың қатарына қырыққабат көбелегі, готикалық түн көбелегі, үлкен сары қанатты көбелек және басқа да түрлер жатады. == Өсіру == [[File:Indoor Asian breed.jpg|thumb|upright=.9|Азиялық түрі]] Calendula officinalis сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі және күн сәулесі мол жерлерде, топырақтың көптеген түрлерінде оңай өседі. Көпжылдық өсімдік болғанымен, әсіресе қысы суық өңірлерде және жазы өте ыстық аймақтарда көбіне біржылдық өсімдік ретінде өсіріледі. Көптеген бағбаншылар қырмызыгүлді өсіруге ең оңай әрі жан-жақты гүлдердің бірі деп есептейді, өйткені ол әртүрлі топырақ жағдайларына төзімді келеді. Қоңыржай климатта тұқымы көктемде себіліп, жаз бойы және күздің соңына дейін гүлдейді. Қысы жұмсақ аймақтарда күзде себіліп, қыс мезгілінде де гүлдеп тұра алады. Тұқымдары күн сәулесі жақсы түсетін немесе жартылай көлеңкелі жерлерде оңай өнеді. Дегенмен өсімдік құнарлы, жақсы құрғатылған және күн сәулесі мол топырақта жақсы өседі. Қырмызыгүл тұқымнан шыққаннан кейін екі айға жетпейтін уақытта гүлдей бастайды. Гүлдерінің түсі ашық сарыдан алтын түске және қызғылт сарыға дейін өзгереді. Көптеген сұрыптарының өзіне тән ащылау хош иісі болады. Үздіксіз гүлдеуі үшін солып қалған гүлдерін үнемі алып тастау ұсынылады. === Сұрыптары === Қырмызыгүлдің көптеген мәдени сұрыптары шығарылған. Олардың гүлдерінің түсі бозғылт сарыдан қызғылт-сары-қызыл түске дейін өзгереді. Кейбір сұрыптарында жай гүлдер болса, кейбірінде жартылай махровый немесе толық махровый гүлдер болады. Белгілі сұрыптары: * ‘Alpha’ — қою қызғылт сары; * ‘Jane Harmony’; * ‘Sun Glow’ — ашық сары; * ‘Lemon’ — бозғылт сары; * ‘Orange Prince’ — қызғылт сары; * ‘Indian Prince’ — қою қызғылт-сары-қызыл; * ‘Pink Surprise’ — махровый, ішкі күлтелері қоюлау; * ‘Green-heart Gold’ — ашық сары; * ‘Apricot Pygmy’ — шабдалы түсті; * ‘Chrysantha’ — сары. Сонымен қатар ‘Variegata’ сұрпының жапырақтары сары ала болып келеді. ‘Fiesta Gitana’ сұрыптар тобы Royal Horticultural Society ұйымының «Бақша еңбегі үшін сыйлығы» марапатына ие болған. == Қолданылуы == Қырмызыгүлдің күлтелері жеуге жарамды. Олар көбінесе түс беру үшін салаттарға қосылады немесе тағамдарды безендіру үшін пайдаланылады. Кейде шафранның орнына да қолданылады. Жапырақтары да жеуге жарамды болғанымен, дәмдік қасиеттері жоғары бағаланбайды. Соған қарамастан, бұрын олар көкөніс тағамдары мен салаттардың құрамына қосылған. Өсімдіктен шай да дайындалады. Қырмызыгүл гүлдері ежелгі [[гректер|грек]], рим, [[Таяу Шығыс]] және үнді мәдениеттерінде дәрілік шөп ретінде қолданылған. Сондай-ақ маталарды, тағамдарды және косметикалық бұйымдарды бояуға пайдаланылған. Бұл қолданыстардың көбі бүгінгі күнге дейін сақталған. Гүлдерінен алынатын май тері күтіміне арналған өнімдерде кеңінен қолданылады. Жапырақтарынан жасалған таңғыштар ұсақ жаралар мен сызаттардың тез жазылуына және инфекцияның алдын алуға көмектеседі деп есептеледі. Өсімдік көз тамшыларының құрамында да қолданылған. Өсімдік сығындылары құрамындағы сапониндер, шайырлар және эфир майларының арқасында косметика өндірісінде кеңінен пайдаланылады. Қырмызыгүл гүлдері лютеинге өте бай: олардың құрамында 100 граммға шаққанда 29,8 мг лютеин болады. == Ықтимал фармакологиялық қасиеттері == Өсімдікке жүргізілген фармакологиялық зерттеулер қырмызыгүл сығындыларының зертханалық жағдайда вирусқа қарсы, генетикалық зақымданулардан қорғайтын және қабынуға қарсы қасиеттер көрсетуі мүмкін екенін анықтаған. Зертханалық тәжірибелерде Calendula officinalis метанол сығындысы бактерияларға қарсы белсенділік көрсеткен, ал метанол және этанол сығындылары саңырауқұлақтарға қарсы әсер танытқан. Алайда бұл нәтижелер негізінен зертханалық жағдайда алынған және олардың адам ағзасындағы емдік тиімділігі толық дәлелденбеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Еуразия флорасы]] [[Санат:Аустралия флорасы]] jwuascceuybxewawrvg5xeq3xkbjwov 0 567058 3616860 3580631 2026-06-13T05:42:53Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616860 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Фанкони анемиясы''' — тұқым қуатын және жүре пайда болған себептерден дамитын ауру. {{Taxobox |name = Фанкони анемиясы |image = Fanconi anemia pathway.png |image_caption = Фанкони анемиясының жасушалық деңгейдегі патогенезі мен ДНҚ репарациясының бұзылу жолдары |regnum = }} '''Фанкони анемиясы''' ({{lang-en|Fanconi anemia}}, {{lang-la|Anaemia Fanconi}}) — [[ДНҚ]] репарациясы (қалпына келу) процестерінің бұзылуымен сипатталатын, [[Тұқым қуалайтын аурулар|тұқым қуалайтын]] сирек кездесетін генетикалық ауру. Бұл дерт [[Сүйек кемігі|сүйек кемігінің]] қызметін басып, [[Панцитопения|панцитопенияға]] (қан жасушаларының барлық түрлерінің азаюына), туа біткен даму кемістіктеріне және [[Қатерлі ісік|қатерлі ісіктердің]] (әсіресе жедел миелоидты лейкоз бен эпителий ісіктерінің) даму қаупінің жоғарылауына әкеледі<ref>{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia - GeneReviews |publisher=NCBI |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref>. Ауруды алғаш рет [[1927 жыл]]ы швейцариялық педиатр [[Гвидо Фанкони]] (Guido Fanconi) бір отбасының үш ұлынан анықтап, сипаттаған. == Этиологиясы мен генетикасы == Фанкони анемиясы негізінен [[Аутосомды-рецессивті тұқым қуалау|аутосомды-рецессивті]] жолмен тұқым қуалайды. Тек ''FANCB'' генінің мутациясымен байланысты жағдайлар ғана Х-хромосомасына тіркесіп тұқым қуалайды. Қазіргі уақытта аурудың дамуына жауапты 20-дан астам ген белгілі (''FANCA'', ''FANCC'', ''FANCD2'', ''FANCE'', ''FANCF'', ''FANCG'', ''BRCA2'' (FANCD1) және т.б.). Бұл гендер бірлесіп '''FA жолын''' (Fanconi anemia pathway) құрайды, ол жасуша бөлінуі кезінде ДНҚ-ның кросс-сілтемелерін (cross-links) жөндеуге жауапты. Осы жүйе бұзылғанда жасушалар хромосомалық тұрақсыздыққа ұшырап, тез қырылады немесе мутацияға бой алдырады<ref>{{cite journal |author=Kee Y., D'Andrea A. D. |title=Molecular pathogenesis and clinical management of Fanconi anemia |journal=Blood |date=2012 |volume=120 |issue=22 |pages=4285-4296 |language=en}}</ref>. == Клиникалық көрінісі == Аурудың белгілері әдетте балалық шақта (орта есеппен 5-10 жас аралығында) біліне бастайды: * '''Гематологиялық бұзылыстар:''' Сүйек кемігінің аплазиясы дамып, созылмалы шаршағыштық (анемия салдарынан), жиі инфекциялар (лейкопения салдарынан) және қан кетуге бейімділік, көгерулер (тромбоцитопения салдарынан) пайда болады. * '''Туа біткен кемістіктер (науқастардың 60-70%-ында кездеседі):''' ** Қол басы мен саусақтардың дамымай қалуы (бас бармақтың болмауы немесе кішкентай болуы); ** Бойдың өсуінің тежелуі (ерте жастан байқалады); ** Тірек-қимыл аппаратының, бүйректің және жүректің аномалиялары; ** Терідегі [[Кофе сүтімен|«кофе сүтімен»]] (café-au-lait) тектес пигментті дақтар. ** Микроцефалия (бас сүйегінің кіші болуы) және көру/есту мүшелерінің ақаулары<ref>{{cite web |url=https://nih.gov |title=Fanconi Anemia: Clinical Features |publisher=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref>. == Диагностикасы == 1. '''Диэпоксибутан (DEB) немесе Митомицин С (MMC) тесті:''' Нақты диагностикалаудың негізгі әдісі («алтын стандарт»). Науқастың Т-лимфоциттерін осы заттармен өңдегенде хромосомалардың жаппай сынуы мен зақымдалуы бақыланады. 2. '''Жалпы қан анализі:''' Панцитопенияны және ретикулоциттер деңгейінің төмендеуін көрсетеді. 3. '''Молекулярлық-генетикалық тестілеу:''' Нақты қай геннің мутацияға ұшырағанын анықтау үшін [[Жетілдірілген секвенирлеу|NGS секвенирлеу]] әдісі қолданылады. == Емі == Фанкони анемиясын толық емдеп жазатын терапия қолжетімсіз, емдеу симптоматикалық сипатта болады: * '''Дің жасушаларын трансплантациялау (Сүйек кемігін ауыстыру):''' Гематологиялық бұзылыстарды (панцитопенияны) емдеудің жалғыз тиімді жолы. Донор ретінде толық сәйкес келетін туысқан адам таңдалғаны жөн. * '''Андрогендер және өсу факторлары:''' Трансплантация жасау мүмкін болмаған жағдайда қан деңгейін уақытша ұстап тұру үшін қолданылады. * '''Қатерлі ісіктердің скринингі:''' Науқастарда лейкоз және басқа да ісік түрлерінің даму қаупі өте жоғары болғандықтан, тұрақты түрде онколог дәрігердің бақылауында болуы шарт. == Тағы қараңыз == * [[Апластикалық анемия]] * [[Гвидо Фанкони]] * [[ДНҚ репарациясы]] == Сілтемелер == {{Reflist}} [[Санат:Генетикалық аурулар]] [[Санат:Гематология]] [[Санат:Педиатрия]] == Аурудың белгілері == Фанкоми ауруының белгілері 6–8 жаста көрінеді, бірақ кейбіреулерінде кеселдің іштен болғаньн шамалауға болады. Бұл балалардың туылғандағы салмағы аз болып, өсуі құрдастарынан артта қалады. Біразында [[гипогенитализм]], [[микроцефалия]], [[страбизм]] байқалады. Көрнекті белгі (салыстырмалы диагнозда өте маңызды) — тері гипер-пигментациясы өте жиі. Іштен болатын ақауларға тән сипат, жиі кездесетін сүйек, таңдай, бүйрек, жүрек өзгерістері. Бұл аурудың негізі — отбасылық, берілуі аутосомды-рецессивтік жолмен деп есептеледі. Қан өндірілудің, әсіресе миелопоэздің, қатты төмендеуімен көрінетін сүйек кемігінің гипоплазиясы мен аплазиясы көрсетілген анемиялардың дамуына әкеледі. Тұқым қуатын аплазиялық анемияны алғаш 1927 жылы Фанкони ашып, жариялады. Бұл [[анемия]] Фанкони анемиясы делінеді. Ол ұрпақтан ұрпаққа аутосомдық-бәсеңкі жолмен беріледі және қан өндіретін барлық жасушалардың кемістігі байқалады. Бұл анемиямен ауыратын балалардың бойы өсуі тежеледі, қолының бас бармағы болмайды немесе тым кішкентай болады, жыныс бездерінің жетілмеуі, қаңқа сүйектерінің ауытқулары, ішек-қарын жолдарында, жүрек-қан тамырлар жүйесінде ақаулар дамуы т.б. өзгерістер байқалады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Стамбеков С.Ж "Генетика" 2002ж </ref> [[Санат:Аурулар]] [[Санат:Ауру белгілері]] [[Санат:Анемия]] iltjb28gkj74ee4gzhhwijd57onzyof 0 567060 3616939 3585474 2026-06-13T10:53:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616939 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ақуыз тапшылықты анемия''' — ашығу, не біржақты кемірсулы тамақтанудың салдарынан туады. Бұл жағдайларда глобин және белоктың тасымал қызметін атқаратын косындылардың түзілісі азаяды. Эритропоэтин түзілісі мен [[эритропоэз]] кемиді, гормондар мен ферменттер (тіндік және асқорыту жүйесінде) азаяды. Бұның салдары корытылу мен сіңірілу бұзылысына соқтырады.Ақуыз, темір, мыс және басқа микроэлементтер, В2 витамині мен фолий қышқылы да бұл жағдайдан тыс қалмайды. Сонымен, ақуыз тапшылықты анемия әрқашан пандефицитті болып, түрлі қан түзілісіне қатысы бар заттардың жетіспеушілігінен болады.. Ақуыз тапшылығы анемиясыАқуыз тапшылығы анемиясы (халықаралық медицинада: Protein-deficiency anemia) — ағзаға белоктардың (аминқышқылдарының) жеткіліксіз түсуінен немесе олардың ішекте сіңірілуі бұзылуынан туындайтын патологиялық синдром. Бұл ауру дербес нозологиялық бірлік ретінде сирек кездеседі, көбіне алиментарлық дистрофия (ашаршылық) және жалпы белок-калориялық жетіспеушілік (квашиоркор, маразм) жағдайларының құрамдас бөлігі ретінде дамиды.ПатогенезіАқуыз тапшылығы кезінде қан түзілу (эритропоэз) жүйесінде бірнеше патологиялық тізбек қатар жүреді:Гемоглобин синтезінің тежелуі: Гемоглобин молекуласы темірден (гем) және ақуыздан (глобин) тұрады. Аминқышқылдары жетіспегенде сүйек кемігі глобин тізбектерін толық көлемде синтездей алмайды.Эритропоэтин деңгейінің төмендеуі: Бүйрек ақуыз тапшылығына байланысты эритроциттердің түзілуін ынталандыратын басты гормон — эритропоэтинді аз бөледі.Энзимдік және тасымалдаушы жүйелердің бұзылуы: Темір мен дәрумендерді (трансферрин, ферритин) тасымалдайтын белоктар азаяды. Салдарынан ағзада темір қоры болса да, ол сүйек кемігіне жеткізілмейді (темірдің қайта кәдеге жаратылуы бұзылады).Қорытылудың бұзылуы: Асқорыту ферменттері де ақуыздан тұратындықтан, олардың азаюы ішектегі басқа да микроэлементтердің (мыс, кобальт, В12, фолий қышқылы) сіңуін қиындатып, анемияны аралас (пандефицитті) түрге ауыстырады.Этиологиясы (Себептері)Алиментарлық факторлар: Қатаң және теңгерімсіз вегетариандық немесе вегандық диета, сапасыз мучной (көмірсулы) тағамдармен шектелу, аштық.Мальабсорбция синдромы: Крон ауруы, целиакия, созылмалы энтерит, асқазан мен ішектің резекциясынан кейінгі жағдайлар (белок ішекте ыдырамайды және қанға сіңбейді).Белоктың сыртқа көп жоғалуы: Нефротикалық синдром (бүйрек арқылы белоктың зәрмен шығуы), ауқымды күйіктер, экссудативті энтеропатия, созылмалы іріңді процестер мен қан кетулер.Синтездің бұзылуы: Бауырдың ауыр зақымданулары (цирроз, гепатиттер), бұл кезде басты қан белоктары (альбуминдер) түзілмейді.Клиникалық көрінісі (Симптомдары)Ауру екі үлкен синдром түрінде көрініс табады:1. Анемиялық (гипоксиялық) синдромТұрақты бұлшықет әлсіздігі, созылмалы шаршаңқылық пен жұмысқа қабілеттіліктің төмендеуі.Тері жамылғыларының, еріннің және тырнақ астының айқын бозаруы.Кішігірім физикалық күш түскенде (мысалы, баспалдақпен көтерілгенде) туындайтын ентігу және жүректің жиі соғуы (тахикардия).Бас айналу, көздің қарауытуы, жиі бас аурулары.2. Гипопротеинемиялық (ақуызсыздық) синдромГипопротеинемиялық ісінулер (аш ісінулері): қандағы альбумин азайғанда сұйықтық қан тамырларынан тін аралық кеңістікке өтеді (алдымен сирақ, балтыр, кейін бет пен бүкіл дене ісінеді).Трофикалық бұзылыстар: шаштың шамадан тыс түсуі, құрғауы, тырнақтардың жұқарып, сынуы, терінің қабыршақтануы.Салмақтың күрт төмендеуі (кахексияға дейін) немесе жасырын ісінулер есебінен салмақтың өзгеріссіз қалуы.ДиагностикасыДиагноз анамнез, клиникалық көрініс және зертханалық талдаулар негізінде қойылады:Қанның жалпы анализі (ҚЖА): Эритроциттер саны мен гемоглобин деңгейінің айтарлықтай төмендеуі. Анемия көбіне нормоцитарлық немесе аралас тапшылықтарда микро/макроцитарлық болуы мүмкін. Ретикулоциттер (жас эритроциттер) деңгейі төмен болады (сүйек кемігінің белсенділігі төмен).Қанның биохимиялық анализі:Жалпы ақуыз (общий белок): 60-65 г/л-ден төмен (нормада 65-85 г/л).Альбумин: 35 г/л-ден төмен.Сарысулық темір (сывороточное железо) мен ферритин: қалыпты немесе төмендеген (аралас темір-ақуыз тапшылығында).Зәр анализі: Бүйрек патологиясын (протеинурияны) жоққа шығару үшін белок мөлшері тексеріледі.Емдеу принциптеріЕмдеудің басты мақсаты — ағзадағы ақуыз балансын (оң азотты тепе-теңдікті) қалпына келтіру және анемияны түзету.Емдәм (Диета): Рациондағы ақуыз мөлшерін тәулігіне дене салмағының әр килограмына 1,5–2 грамға дейін арттыру. Тағам мәзіріне биологиялық құндылығы жоғары өнімдер: сиыр еті, құс еті, балық, жұмыртқа, сүзбе, сонымен қатар өсімдік ақуыздары (бұршақ, жаңғақтар, жасамық) міндетті түрде енгізіледі.Нутритивті қолдау: Ауыр жағдайларда немесе ішекте сіңірілу бұзылғанда науқастарға арнайы аминқышқылдарының қоспалары немесе вена ішіне енгізілетін белоктық гидролизаттар тағайындалады.Медикаментозды терапия:Ферменттік препараттар (панкреатин, креон) — ішекте белоктардың қорытылуын жақсарту үшін.Темір препараттары және В12, фолий қышқылы — аралас тапшылық белгілері болғандықтан міндетті түрде кешенді емге қосылады.Этиотропты ем: Негізгі себепші ауруды (бауыр циррозы, панкреатит, энтерит, бүйрек аурулары) емдеу.Әдебиеттер мен сілтемелерГематология: Ұлттық басшылық / ред. О. А. Рукавицин. — Мәскеу, 2019.Балалар аурулары: Оқулық / А. А. Баранов. — М., 2015. == Клиникалық көрінісі == Ақуыз тапшылығы анемиясына көрнекті бұзылыстар, полигиповитаминоз белгілері, пигмент алмасуының бүлінулері тән. Блефарит, тері мен шаш түсінің езгерісі, олардың сынғыштығы, тіндер ісінуі осылардың белгісі. Көбінесе тәбет жоғалу, құсу, іш өту, бауырдың қатаюы мен үлкеюі байқалады. Қаннын жалпы сынағында, әдетте, ауыр дәрежедегі анемия анықталады. Көбінесе нормохромды, норморегенераторлы, нормоцитарлы болумен қатар, анизо-пойкилоцитоз сипат алады. Эритроциттердің өмірі екі есе қысқарады (гемолиз белгісі жоқ). Қандағы жалпы белок мөлшері азайып, айқын диспротеинемия болады. Белоктапшылық анемияның көрнекті мысалына квашиоркор ауруындағы анемия жатады (өте ыстық жерлерде түратьн 1—4 жастағы балалар арасында кездеседі). == Диагнозы == Диагноз қоюға анық трофикалық және пигмент бұзылысы, тіндердің ісінуі, ақуыз мөлшерінің қанда азаюы (60 г/л-ден төмен), диспротеинемия (альбуминдер — 35—40%), нормоцитарлық, норморегенераторлық, нормохромдық анемиямен қатар, айқын анизо-пойкилоцитоз және эритроциттер өмірінің қысқаруы негіз болады. == Алдын алу == Тиімді тамақтану және дұрыс күтіну. == Емі == Ақуызтапшылықты анемияны витамиңдер мен темір дәрілерін косып емдейді. == Болжамы == Уақытымен диагнозы қойылып, дүрыс емделген жағдайда науқас айығып кетеді. Ауыр түрлері (квашиоркор) емделмеген күнде (30%-ке дейін) өлімге әкеледі. == Дереккөздер == <ref>Медициналық анықтама. Алматы 2003ж, 2 том</ref> [[Санат:Анемия]] alwm21v0js1pjwt2n76n1rhs0vepmh4 3616956 3616939 2026-06-13T11:58:55Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616956 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ақуыз тапшылықты анемия''' — ашығу, не біржақты кемірсулы тамақтанудың салдарынан туады. Бұл жағдайларда глобин және белоктың тасымал қызметін атқаратын косындылардың түзілісі азаяды. Эритропоэтин түзілісі мен [[эритропоэз]] кемиді, гормондар мен ферменттер (тіндік және асқорыту жүйесінде) азаяды. Бұның салдары корытылу мен сіңірілу бұзылысына соқтырады.Ақуыз, темір, мыс және басқа микроэлементтер, В2 витамині мен фолий қышқылы да бұл жағдайдан тыс қалмайды. Сонымен, ақуыз тапшылықты анемия әрқашан пандефицитті болып, түрлі қан түзілісіне қатысы бар заттардың жетіспеушілігінен болады.. == Клиникалық көрінісі == Ақуыз тапшылығы анемиясына көрнекті бұзылыстар, полигиповитаминоз белгілері, пигмент алмасуының бүлінулері тән. Блефарит, тері мен шаш түсінің езгерісі, олардың сынғыштығы, тіндер ісінуі осылардың белгісі. Көбінесе тәбет жоғалу, құсу, іш өту, бауырдың қатаюы мен үлкеюі байқалады. Қаннын жалпы сынағында, әдетте, ауыр дәрежедегі анемия анықталады. Көбінесе нормохромды, норморегенераторлы, нормоцитарлы болумен қатар, анизо-пойкилоцитоз сипат алады. Эритроциттердің өмірі екі есе қысқарады (гемолиз белгісі жоқ). Қандағы жалпы белок мөлшері азайып, айқын диспротеинемия болады. Белоктапшылық анемияның көрнекті мысалына квашиоркор ауруындағы анемия жатады (өте ыстық жерлерде түратьн 1—4 жастағы балалар арасында кездеседі). == Диагнозы == Диагноз қоюға анық трофикалық және пигмент бұзылысы, тіндердің ісінуі, ақуыз мөлшерінің қанда азаюы (60 г/л-ден төмен), диспротеинемия (альбуминдер — 35—40%), нормоцитарлық, норморегенераторлық, нормохромдық анемиямен қатар, айқын анизо-пойкилоцитоз және эритроциттер өмірінің қысқаруы негіз болады. == Алдын алу == Тиімді тамақтану және дұрыс күтіну. == Емі == Ақуызтапшылықты анемияны витамиңдер мен темір дәрілерін косып емдейді. == Болжамы == Уақытымен диагнозы қойылып, дүрыс емделген жағдайда науқас айығып кетеді. Ауыр түрлері (квашиоркор) емделмеген күнде (30%-ке дейін) өлімге әкеледі. == Дереккөздер == <ref>Медициналық анықтама. Алматы 2003ж, 2 том</ref> [[Санат:Анемия]] 9cckoi0s1ugtwo5qrmhvrv5svu0ki25 0 567652 3616778 3581743 2026-06-13T04:13:46Z Sagzhan 29953 /* Сілтемелер */ 3616778 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Митио(Мичио) Каку''' (яп. 加來 道雄|Каку Митио|{{lang-en|Michio Kaku}};) 1947 жылы 24 қаңтарда АҚШ-тың Калифорния штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан-Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} s9ev02bu04a3lfvwemdn5fo9ez5mss9 3616837 3616778 2026-06-13T05:13:03Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616837 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (2012).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио(Мичио) Каку''' (яп. 加來 道雄|Каку Митио|{{lang-en|Michio Kaku}};) 1947 жылы 24 қаңтарда АҚШ-тың Калифорния штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан-Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} dejaemfk62hl8xd7lez6fxruvx8j1cd 3616839 3616837 2026-06-13T05:15:23Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616839 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (2012).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио(Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) 1947 жылы 24 қаңтарда АҚШ-тың Калифорния штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан-Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nqlpjxmmm17j36dmm17evezi37c3jlc 3616841 3616839 2026-06-13T05:16:20Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616841 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (2012).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан-Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4ywl7ofwfuor597kb70dcb5vwb8t5v5 3616843 3616841 2026-06-13T05:17:07Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616843 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (2012).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3rvyqiojevzvtupy8t74rku5zbb8zni 3616844 3616843 2026-06-13T05:17:41Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616844 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (2012).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан-Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} cx8ys3udrm009g5c2bgrl77kcgpbion 3616845 3616844 2026-06-13T05:17:58Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616845 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (2012).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ksn2ryx8nxpzlng5q0d80wmj0txsw22 3616847 3616845 2026-06-13T05:19:10Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616847 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (cropped).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9l9ozaa6msh4qlx3t8g7rj24ccyxayx 3616848 3616847 2026-06-13T05:19:48Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616848 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (cropped).jpg |Сурет ені = 250 |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 00iuhefpstzizojtkl8jz26ustsg7re 3616849 3616848 2026-06-13T05:20:07Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616849 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (cropped).jpg |Сурет ені = 220x |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Сілтемелер == <ref>http://elementy.ru/bookclub/author/3318817/michio_mitio_kaku https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BA%D1%83,_%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BE </ref>• {{rq|source|refless}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jkl8fvn7tglbok3aesv58hbmjnomhf4 3616851 3616849 2026-06-13T05:20:46Z Sagzhan 29953 /* Сілтемелер */ 3616851 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (cropped).jpg |Сурет ені = 220x |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик. == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mpu5zcv370jkpqzqhvb2cyc6ksdhe02 3616853 3616851 2026-06-13T05:22:27Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616853 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (cropped).jpg |Сурет ені = 220x |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик.<ref>{{cite web |url=https://mkaku.org/ |title=Official Website of Dr. Michio Kaku |publisher=mkaku.org |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды. [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} eil990nyemllwnxvd19eat6v3zia67t 3616854 3616853 2026-06-13T05:23:13Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616854 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (cropped).jpg |Сурет ені = 220x |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик.<ref>{{cite web |url=https://mkaku.org/ |title=Official Website of Dr. Michio Kaku |publisher=mkaku.org |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды.<ref>{{cite web |url=https://www.aps.org/careers/profiles/michio-kaku |title=Michio Kaku Profile |publisher=American Physical Society (APS) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады. == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 1bagvqesaothqsluwwmse88kl83cv4w 3616855 3616854 2026-06-13T05:23:53Z Sagzhan 29953 /* Қызметі */ 3616855 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (cropped).jpg |Сурет ені = 220x |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик.<ref>{{cite web |url=https://mkaku.org/ |title=Official Website of Dr. Michio Kaku |publisher=mkaku.org |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды.<ref>{{cite web |url=https://www.aps.org/careers/profiles/michio-kaku |title=Michio Kaku Profile |publisher=American Physical Society (APS) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады.<ref>{{cite web |url=https://www.famousscientists.org/michio-kaku/ |title=Michio Kaku - Biography, Facts and Pictures |publisher=Famous Scientists |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады. == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} n4omheq2tznp3wuxozn2kbireoi0sv7 3616856 3616855 2026-06-13T05:24:32Z Sagzhan 29953 /* Қызығушылығы */ 3616856 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Митио Каку |Шынайы есімі = {{lang-en|Michio Kaku}}<br />{{lang-ja|加来 道雄}} |Суреті = Michio Kaku (cropped).jpg |Сурет ені = 220x |Сурет тақырыбы = Митио Каку (2012 жыл) |Туған күні = 24.1.1947 |Туған жері = [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан-Хосе]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USA}} |Жұбайы = Сидзуэ Каку (Shizue Kaku) |Балалары = Мишель (Michelle), Элисон (Alyson) |Ғылыми аясы = [[Теориялық физика]], [[желілер теориясы]] (струналар теориясы), [[футурология]], ғылымды танымалдандыру |Жұмыс орны = [[Нью-Йорк Сити колледжі]] (CCNY), [[Нью-Йорк қалалық университеті]] (CUNY) |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] (PhD, 1972) |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = [[Гарвард университеті]] <br />[[Берклидегі Калифорния университеті]] |Ғылыми жетекші = Стэнли Мандельштам (Stanley Mandelstam) |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Желілі өріс теориясының негізін қалаушылардың бірі, танымал ғылыми кітаптардың авторы («Болашақ физикасы», «Мүмкін емес физикасы») |Марапаттары = [[Клипстег мемориалдық марапаты]] (2008), [[Сэр Артур Кларк атындағы сыйлық]] (2021) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = https://mkaku.org/ |Commons = Michio Kaku }} '''Митио (Мичио) Каку''' ({{lang-jp|加來 道雄}}; Каку Митио {{lang-en|Michio Kaku}};) — [[1947 жыл]]ы [[24 қаңтар]]да АҚШ-тың [[Калифорния]] штатында дүниеге келген. Жапониялық-америкалық физик.<ref>{{cite web |url=https://mkaku.org/ |title=Official Website of Dr. Michio Kaku |publisher=mkaku.org |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Өмірбаяны == Митио 1947 жылдың 23 қаңтарында [[Сан Хосе (Калифорния)|Сан Хосе]], [[Калифорния]]да дүниеге келген. Арғы атасы жапониялық иммигрант (қайсыбір мемлекетке келіп тұрақты қоныстанған адам) болған. Оның атасы 1906 жылы [[Сан-Франциско]]да орын алған жер сілкінісі салдарынан туған оқулықтарды жою операциясына қатысу үшін Америкаға қоныс аударады. Митионың әкесі Калифорнияда дүниеге келгенімен, [[Жапония]]да білім алады. Митио Пало-Альтодағы Кибберли орта мектебінде оқиды. 16 жасында ол мектептегі үздік шахматшы болады, әрі физикаға байланысты ғылыми экспериментті жұмыстарды ата-анасының гаражында жасаған. Бірде ол бөлшектер қоғалысын жылдамдату үшін анасынан 2,3 миллион электронвольтты гаражда жасақтауға рұқсат сұрағанын айтады. Митионың айтуы бойынша, анасы оған келісім берген соң, ол Westinghouse и Varian Associates фирмаларының көмегіне жүгініп, 400 фунт трансформатоллы болат және 22 мили жез өткізгішке ие болады. Осылайша ол анасының гаражында әжептәуір жылдамдатқыш-бетатронды жасап шығарған. Осындай жас баланың талпынысын байқаған әйгілі физик Эдвард Теллер жеткіншекті өз қарамағына алады. Эдвард Теллер Митиомен алғаш Альбукеркеде болған ғылыми жәрмеңкеде танысады. Осы кісінің арқасында Митио Герца фондының стипендиясына ие болады. 21 жасында Каку [[Гарвард Университет]]ін бакалавр бойынша үздік аяқтап, Калифорния Университетінде орналасқын [[Беркли]] [[зертхана]]сында жұмыс жасауды бастайды. 25 жасқа келер шағында Философия Докторы (PhD) дәреже алып,26 жасынан бастап Принстон Университетінде студенттерге дәріс беруді бастайды.<ref>{{cite web |url=https://www.aps.org/careers/profiles/michio-kaku |title=Michio Kaku Profile |publisher=American Physical Society (APS) |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> [[Вьетнам]] соғысы кезінде Каку Беннинг фортындағы, [[Джорджия]]дағы базалық дайндықты және Льюис фортындағы, [[Вашингтон]] жаяу әскер тренингін ойдағыдай аяқтайды. Алайда соғыс ол фронтқа бармай тұрып-ақ аяқталады. Сидзуэ Какуға үйленген және 2 қызы бар. Қазіргі таңда отбасымен [[Нью-Йорк]]те тұрып жатыр. == Қызметі == Бүгінгі таңда доктор Митио 25 жылдан астам уақыт жұмыс жасап келе жатқан Нью-Йорктағы Сити-колледжде дәріс береді. Митио Каку-теориялық физиканың және заманауи тұжырымдамалардың белсенді популизаторы. Сонымен қатар көпке түсініксіз қиын ғылыми-физикалық теориялады түсінікті тілде жазу мақсатымен бірқатар кітаптар жазған. Каку радио және теледидарда жиі сөз сөйлейді, әрі деректі фильмдерге түседі. Мысалы, How the Universe works телехабарының және [[Discovery]] телеарнасының Sci Fi Science бағдарламаларында тележүргізуші болды. Осы бағдарламалардың көпшілігі өзге тілдерге аударылып, өзге мемлекеттерде де көрсетіледі. Митио Каку Нью-Йоркте конференцияларды да ұйымдастырып отырады.<ref>{{cite web |url=https://www.famousscientists.org/michio-kaku/ |title=Michio Kaku - Biography, Facts and Pictures |publisher=Famous Scientists |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Қызығушылығы == Митио Каку астрономияға қызығушылық білдіреді. Ол көптеген ғалам туралы түсірілген деректі фильмдердің тәлемгері ретінде саналады. Жеке тұжырымдамасы бойынша ғылымдағы саналы өмірді анализдейтін уақыт болып табылады. Сонымен бірге Митио мәнерлеп сырғанауға қызушылық танытады.<ref>{{cite web |url=https://clarkefoundation.org/dr-michio-kaku/ |title=Dr Michio Kaku — 2021 Sir Arthur Clarke Lifetime Achievement Awardee |publisher=The Arthur C. Clarke Foundation |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Библиографиясы == Митио Каку бірнеше көрнекті кітаптар мен физикалық журналдарға басылған біршама мақалалар авторы. Ол дәйек сөзді академиялық авторлардың қатарында 22-орында тұр. Митио 9 ғылыми-атақты кітапты кітап жазған. Осы кітіптар ішінен «Видения» және «Гиперпространство» атты еңбектері әлемдік деңгейде бестселлер (үлкен сұранысқа ие коммерциялық кітап) атанған. * Параллельные миры. Об устройстве мироздания, высших измерениях и будущем Космоса. — М.: ООО Издательство «София», 2008 г., 416 стр., ISBN 978-5-91250-520-1 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Parallel Worlds: A Journey Through Creation, Higher Dimensions, and the Future of the Cosmos, Anchor, 2006, 448 p., ISBN 978-1-4000-3372-0) * Физика невозможного. — М.: Альпина нон-фикшн, 2009 г., 456 стр., ISBN 978-5-91671-024-3 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Impossible, New York: Doubleday, 2008, 329 p., ISBN 978-0-385-52069-0) * Физика будущего. — М.: Альпина нон-фикшн, 2012 г., — 584 стр., ISBN 978-5-91671-164-6 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku.Physics of the Future, New York: Doubleday; First Edition, 2011, 416 p., ISBN 978-0-385-53080-4) * Митио Каку. Гиперпространство. Научная одиссея через параллельные миры, дыры во времени и десятое измерение. —М.: Альпина Нон-фикшн, 2014. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-397-8. * Митио Каку. Будущее разума = The Future Of The Mind. The Scientific Quest To Understand, Enhance, And Empower The Mind. — М.: Альпина Нон-фикшн, 2015. — 502 с. — ISBN 978-5-91671-369-5. * Введение в теорию суперструн. — М.: «Мир», 1999 г., 624 стр.,ISBN 5-03-002518-9 (англ. тілінен аударылған — Michio Kaku. Introduction to Superstrings, Springer, 1990, 568 p., ISBN 978-0-387-96700-4) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2szlz55i0vue37up213n8dy8ftkpj8v 0 567820 3616774 3607378 2026-06-13T04:07:15Z Sagzhan 29953 /* Мазмұны */ 3616774 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. == Тарихы == Марципанның пайда болған орны белгісіз. XIX ғасырда [[Европа]]да любек және кенингсберлік марципандар көп қолданылды. Аңыз бойынша, марципанның пайда болу себебі - аштық. Себебі,ол кезде нанға келетін тек бадам болатын. Ал кейде марципанды адамды адам жанының күйзелуінен емдеу үшін шығарды дейді. == Марципанның қолданылуы == * Конфет * Бояғыштары бар, глазурі жоқ жеміс және басқада бейнелер * Марципандық ликер * марципанды нан немесе печенье * тортты безендіру мақсатында * торт және басқа да кондитерлік өнімдердің салмалары ретінде == Марципанның жасалу жолдары == Марципанның негізгі ингредиенттері: * Тәтті бадам * Ащы бадам * Қант Ащы бадам бадам ликерімен, ащы бадам майымен ауыстырылады. Соңғы жағдайда, марципан жаппай безендіру үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ оның ешқандай нақты «марципан» дәмі болмайды. Қант шәрбәт не ұнтақ түрінде болуы мүмкін немесе өзге тәтті дәмі бар затпен ауыстырылады. Қосымша инредиенттер: * Иістендіргіштер (какао, ликеры және т.б.) * Бояғыштар * Жұмыртқа == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 9bvoleg3gf9xstigpwnb7z5vtflcksl 3616775 3616774 2026-06-13T04:08:09Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616775 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Тарихы == Марципанның пайда болған орны белгісіз. XIX ғасырда [[Европа]]да любек және кенингсберлік марципандар көп қолданылды. Аңыз бойынша, марципанның пайда болу себебі - аштық. Себебі,ол кезде нанға келетін тек бадам болатын. Ал кейде марципанды адамды адам жанының күйзелуінен емдеу үшін шығарды дейді. == Марципанның қолданылуы == * Конфет * Бояғыштары бар, глазурі жоқ жеміс және басқада бейнелер * Марципандық ликер * марципанды нан немесе печенье * тортты безендіру мақсатында * торт және басқа да кондитерлік өнімдердің салмалары ретінде == Марципанның жасалу жолдары == Марципанның негізгі ингредиенттері: * Тәтті бадам * Ащы бадам * Қант Ащы бадам бадам ликерімен, ащы бадам майымен ауыстырылады. Соңғы жағдайда, марципан жаппай безендіру үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ оның ешқандай нақты «марципан» дәмі болмайды. Қант шәрбәт не ұнтақ түрінде болуы мүмкін немесе өзге тәтті дәмі бар затпен ауыстырылады. Қосымша инредиенттер: * Иістендіргіштер (какао, ликеры және т.б.) * Бояғыштар * Жұмыртқа == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] antrjrdgfi2u97438ai1jgy1423l4r2 3616776 3616775 2026-06-13T04:09:43Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616776 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == Еуропа European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. Оңтүстік Еуропа Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. == Тарихы == Марципанның пайда болған орны белгісіз. XIX ғасырда [[Европа]]да любек және кенингсберлік марципандар көп қолданылды. Аңыз бойынша, марципанның пайда болу себебі - аштық. Себебі,ол кезде нанға келетін тек бадам болатын. Ал кейде марципанды адамды адам жанының күйзелуінен емдеу үшін шығарды дейді. == Марципанның қолданылуы == * Конфет * Бояғыштары бар, глазурі жоқ жеміс және басқада бейнелер * Марципандық ликер * марципанды нан немесе печенье * тортты безендіру мақсатында * торт және басқа да кондитерлік өнімдердің салмалары ретінде == Марципанның жасалу жолдары == Марципанның негізгі ингредиенттері: * Тәтті бадам * Ащы бадам * Қант Ащы бадам бадам ликерімен, ащы бадам майымен ауыстырылады. Соңғы жағдайда, марципан жаппай безендіру үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ оның ешқандай нақты «марципан» дәмі болмайды. Қант шәрбәт не ұнтақ түрінде болуы мүмкін немесе өзге тәтті дәмі бар затпен ауыстырылады. Қосымша инредиенттер: * Иістендіргіштер (какао, ликеры және т.б.) * Бояғыштар * Жұмыртқа == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] sb5ncs7l8x48fmu3gqxhayved3e94n3 3616777 3616776 2026-06-13T04:11:43Z Sagzhan 29953 /* Әлем бойынша */ 3616777 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == Еуропа European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. Оңтүстік Еуропа Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. Батыс және Орталық Еуропа Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Тарихы == Марципанның пайда болған орны белгісіз. XIX ғасырда [[Европа]]да любек және кенингсберлік марципандар көп қолданылды. Аңыз бойынша, марципанның пайда болу себебі - аштық. Себебі,ол кезде нанға келетін тек бадам болатын. Ал кейде марципанды адамды адам жанының күйзелуінен емдеу үшін шығарды дейді. == Марципанның қолданылуы == * Конфет * Бояғыштары бар, глазурі жоқ жеміс және басқада бейнелер * Марципандық ликер * марципанды нан немесе печенье * тортты безендіру мақсатында * торт және басқа да кондитерлік өнімдердің салмалары ретінде == Марципанның жасалу жолдары == Марципанның негізгі ингредиенттері: * Тәтті бадам * Ащы бадам * Қант Ащы бадам бадам ликерімен, ащы бадам майымен ауыстырылады. Соңғы жағдайда, марципан жаппай безендіру үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ оның ешқандай нақты «марципан» дәмі болмайды. Қант шәрбәт не ұнтақ түрінде болуы мүмкін немесе өзге тәтті дәмі бар затпен ауыстырылады. Қосымша инредиенттер: * Иістендіргіштер (какао, ликеры және т.б.) * Бояғыштар * Жұмыртқа == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 0dfzhjbr49ndtr69za6tx6jusxad50n 3616779 3616777 2026-06-13T04:14:41Z Sagzhan 29953 /* Тарихы */ 3616779 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == Еуропа European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. Оңтүстік Еуропа Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. Батыс және Орталық Еуропа Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципанның қолданылуы == * Конфет * Бояғыштары бар, глазурі жоқ жеміс және басқада бейнелер * Марципандық ликер * марципанды нан немесе печенье * тортты безендіру мақсатында * торт және басқа да кондитерлік өнімдердің салмалары ретінде == Марципанның жасалу жолдары == Марципанның негізгі ингредиенттері: * Тәтті бадам * Ащы бадам * Қант Ащы бадам бадам ликерімен, ащы бадам майымен ауыстырылады. Соңғы жағдайда, марципан жаппай безендіру үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ оның ешқандай нақты «марципан» дәмі болмайды. Қант шәрбәт не ұнтақ түрінде болуы мүмкін немесе өзге тәтті дәмі бар затпен ауыстырылады. Қосымша инредиенттер: * Иістендіргіштер (какао, ликеры және т.б.) * Бояғыштар * Жұмыртқа == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 691bbnrjrbavzl0c8t5ztta1o059kv8 3616780 3616779 2026-06-13T04:15:14Z Sagzhan 29953 /* Марципанның қолданылуы */ 3616780 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == Еуропа European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. Оңтүстік Еуропа Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. Батыс және Орталық Еуропа Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципанның жасалу жолдары == Марципанның негізгі ингредиенттері: * Тәтті бадам * Ащы бадам * Қант Ащы бадам бадам ликерімен, ащы бадам майымен ауыстырылады. Соңғы жағдайда, марципан жаппай безендіру үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ оның ешқандай нақты «марципан» дәмі болмайды. Қант шәрбәт не ұнтақ түрінде болуы мүмкін немесе өзге тәтті дәмі бар затпен ауыстырылады. Қосымша инредиенттер: * Иістендіргіштер (какао, ликеры және т.б.) * Бояғыштар * Жұмыртқа == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 016lipkt53ebyqe5w9dxityswg3lp4f 3616781 3616780 2026-06-13T04:15:44Z Sagzhan 29953 /* Марципанның жасалу жолдары */ 3616781 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == Еуропа European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. Оңтүстік Еуропа Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. Батыс және Орталық Еуропа Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] et2coygojg6bffxalam807ufzi3n8t3 3616782 3616781 2026-06-13T04:16:49Z Sagzhan 29953 /* Әлем бойынша */ 3616782 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 95ny9hf4fmkexnnz15gs2a5dri2lb0n 3616783 3616782 2026-06-13T04:20:29Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616783 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам | атауы = Марципан | суреті = Marzipan-1.jpg | сурет_ені = 250 | сипаттамасы = Түрлі түсті марципан фигуралары | түрі = Кондитерлік өнім / Тәтті | шыққан_жері = [[Парсы елі]] / [[Еуропа]] | авторы = Белгісіз | пайда_болған_жылы = Орта ғасырлар | негізгі_компоненттері = [[Бадам]] (миндаль), қант немесе қант шәрбаты | басқа_компоненттері = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар | энергиялық_құндылығы = ~479 ккал | ақуыздар = 6.8 г | майлар = 21.2 г | көмірсулар = 65.3 г | ортаққор = Marzipan }} '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] kby846s36rbomikgwjvff3tuhan7a4z 3616784 3616783 2026-06-13T04:21:59Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616784 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan-1.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Парсы елі]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = [[Персипан]] |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 1kertujznnsq88x9j5h3g0uhpypibfu 3616785 3616784 2026-06-13T04:23:00Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616785 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Парсы елі]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = [[Персипан]] |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің [[қоспа]]сы. Егер, бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады. Марципан — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] fyv8uvfluy7wqa1f50k7ah03dlf2g8f 3616786 3616785 2026-06-13T04:24:45Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616786 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Парсы елі]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = [[Персипан]] |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] lzitznj7k50jpm7sf5aez8t310g99nm 3616787 3616786 2026-06-13T04:26:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616787 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = [[Персипан]] |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] ng7dcyhcai56uq7oy68z1rfcwdy26xh 3616788 3616787 2026-06-13T04:26:44Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616788 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]]]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = [[Персипан]] |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] agrx6bjcphml1m6alzn97b59j7215il 3616789 3616788 2026-06-13T04:27:18Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616789 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] g94oz7bye4d4h6odskzyb4kyjbps1aj 3616790 3616789 2026-06-13T04:29:00Z Sagzhan 29953 /* Сілтемелер */ 3616790 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] qtn1y2gck940gic8tubilvgxp58jwal 3616793 3616790 2026-06-13T04:31:51Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616793 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 6d9e87we6znodltio5ue1r2fsepj2xo 3616794 3616793 2026-06-13T04:32:07Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616794 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] ddz1wnno95obbkxtj1a25nk8kb95d3s 3616795 3616794 2026-06-13T04:32:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616795 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен қант пен бадам ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне шоколадпен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде Жаңа жыл немесе Рождество мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] nmv8awzdaigum6vne4zxn908xajvwpo 3616796 3616795 2026-06-13T04:34:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616796 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === European Union-ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Toledo қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] t669ntfydxra9jtrac8uxshvgx0ouok 3616797 3616796 2026-06-13T04:35:29Z Sagzhan 29953 /* Еуропа */ 3616797 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропалық Одақ]]тың географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Толедо қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 29fwal9msbgx8vpdk1g88ssi4oegmkc 3616798 3616797 2026-06-13T04:36:58Z Sagzhan 29953 /* Еуропа */ 3616798 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде Еуропаның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — Толедо қаласының марципаны, екіншісі — Lübeck қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 5s4u8m4q47l0y2r5zm1quo7iqfeus3u 3616799 3616798 2026-06-13T04:37:37Z Sagzhan 29953 /* Еуропа */ 3616799 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] sbfmpk061ol93k7sotlb6v4wqfcswno 3616802 3616799 2026-06-13T04:46:39Z Sagzhan 29953 /* Батыс және Орталық Еуропа */ 3616802 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған. <ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] t9dbc7kedgl74cbsen3tanrthj3fq7u 3616803 3616802 2026-06-13T04:47:45Z Sagzhan 29953 /* Батыс және Орталық Еуропа */ 3616803 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 3f0o3iq0bs2iof6mx3md83dqqak1o2u 3616804 3616803 2026-06-13T04:48:19Z Sagzhan 29953 /* Оңтүстік Еуропа */ 3616804 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. Италияда, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. Португалияда марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. Испанияның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. Greece пен Cyprus елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Malta елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 015yxrl11023o82uucveojfoy8w781w 3616805 3616804 2026-06-13T04:49:46Z Sagzhan 29953 /* Оңтүстік Еуропа */ 3616805 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Мальта елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * Эгер, Венгрия * Сентендр, Венгрия * Таллин, Эстония * Любек, Германия * Кфар Тавор, Израиль * Кестхе, Венгрия * Будапешт, Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] r5cassubcclucioe84jb6w0m4xmawho 3616806 3616805 2026-06-13T04:50:52Z Sagzhan 29953 /* Марципан музейлері */ 3616806 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Мальта елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === Бельгия мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. Францияда маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар Жиронда өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. Германияда Рождество кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. Ұлыбританияда мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. Швейцарияның Женева қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Эгер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] lrvttpgq3hwf6r0p3s1zkxc15rgsb5h 3616807 3616806 2026-06-13T04:52:13Z Sagzhan 29953 /* Батыс және Орталық Еуропа */ 3616807 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === Испанияда марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар Сицилияда 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. Мальта елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан Түркияда да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. Солтүстік Еуропа Данияда, Швецияда және Норвегияда Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. Жаңа жыл қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. Эстонияның Таллин қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Эгер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] cazvv3rgl88fod23g4vce3oo5h14wwy 3616809 3616807 2026-06-13T04:54:17Z Sagzhan 29953 /* Оңтүстік Еуропа */ 3616809 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. == Солтүстік Еуропа == [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Эгер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] mxsb5w50r9w66tqdpsxa3sul7r2xp7k 3616810 3616809 2026-06-13T04:54:48Z Sagzhan 29953 /* Солтүстік Еуропа */ 3616810 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. === Солтүстік Еуропа === [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Эгер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] dfzdca3zrkawefh4ec29byiizu9fz7j 3616812 3616810 2026-06-13T04:56:16Z Sagzhan 29953 /* Еуропа */ 3616812 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны. <ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. === Солтүстік Еуропа === [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Эгер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] alafnjuluxuwv3472nvmvvt3y5u7oz3 3616813 3616812 2026-06-13T04:56:31Z Sagzhan 29953 /* Еуропа */ 3616813 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген. === Солтүстік Еуропа === [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Эгер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] a9paarh45zby5ufuv6x0x6shobqk7v6 3616815 3616813 2026-06-13T04:57:30Z Sagzhan 29953 /* Оңтүстік Еуропа */ 3616815 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады. Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Эгер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 6byzcqef8fjlg45n6r0qd2zx8jw2zcp 3616817 3616815 2026-06-13T04:58:27Z Sagzhan 29953 /* Солтүстік Еуропа */ 3616817 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Эгер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] r6wn7ezbouyne2l1txhldyks32kvwnj 3616818 3616817 2026-06-13T04:59:16Z Sagzhan 29953 /* Марципан музейлері */ 3616818 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 23kecd53k7ufla026dhbsw5offgkyh6 3616819 3616818 2026-06-13T05:00:16Z Sagzhan 29953 /* Солтүстік Еуропа */ 3616819 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|[[Turku cathedral]] cake made with marzipan]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] gequ2vok35043uh80zrpj0g2y98ugey 3616821 3616819 2026-06-13T05:01:26Z Sagzhan 29953 /* Солтүстік Еуропа */ 3616821 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 4ppek339co6csjq10l8i7cyg7nboye0 3616824 3616821 2026-06-13T05:02:18Z Sagzhan 29953 /* Батыс және Орталық Еуропа */ 3616824 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Moulded [[marzipan pig]]s]] [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 3p11ujubwirdf795z98l3nf4ubfh1p9 3616826 3616824 2026-06-13T05:03:21Z Sagzhan 29953 /* Батыс және Орталық Еуропа */ 3616826 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Қалыпқа құйылып жасалған марципан шошқалар]] [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] iukxx60q7rv5vnuic69axsahvzokosb 3616828 3616826 2026-06-13T05:04:27Z Sagzhan 29953 /* Еуропа */ 3616828 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[File:Marzipan map.jpg|thumb|right|upright=.9|A map of the [[European Union]] [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Қалыпқа құйылып жасалған марципан шошқалар]] [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 1crsdon4cqq6hjd4hudgpa83y6czsie 3616829 3616828 2026-06-13T05:04:46Z Sagzhan 29953 /* Еуропа */ 3616829 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[File:Marzipan map.jpg|thumb|right|upright=.9|A map of the [[European Union]]]] [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Қалыпқа құйылып жасалған марципан шошқалар]] [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] a0ku1ufndo7vqxnxcxebqy3zkn1coeh 3616831 3616829 2026-06-13T05:06:06Z Sagzhan 29953 /* Еуропа */ 3616831 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. == Әлем бойынша == === Еуропа === [[File:Marzipan map.jpg|thumb|right|upright=.9| 2004 жылы Венгрияның Еуропалық Одаққа кіруіне орай, Будапешттегі Марципан музейі жасаған Еуропалық Одақтың картасы.]] [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Қалыпқа құйылып жасалған марципан шошқалар]] [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] hclkzk0goerrwg6hw5e9739uy75nt9q 3616832 3616831 2026-06-13T05:07:09Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616832 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. [[File:MarzipanClassic.jpg|thumb|Marzipan bars]] == Әлем бойынша == === Еуропа === [[File:Marzipan map.jpg|thumb|right|upright=.9| 2004 жылы Венгрияның Еуропалық Одаққа кіруіне орай, Будапешттегі Марципан музейі жасаған Еуропалық Одақтың картасы.]] [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Қалыпқа құйылып жасалған марципан шошқалар]] [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] 763jy7xkqu9fhttdaiu103vyxklizas 3616833 3616832 2026-06-13T05:08:14Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616833 wikitext text/x-wiki {{Тағам |сурет = Marzipan cake.jpg |сурет атауы = Түрлі түсті марципан фигуралары |тип = [[Кондитерлік өнім]] |ұлттық асхана = [[Еуропа асханасы]], [[Неміс асханасы]] |шынайы атауы = Marzipan |шыққан мемлекеті = [[Иран]] / [[Германия]] |автор = Белгісіз |жыл = Орта ғасырлар |негізгі құрамы = [[Бадам (өсімдік)|бадам]] (миндаль), қант (немесе қант ұнтағы/шәрбаты) |қосымша құрамы = Роза суы, бадам майы, тағамдық бояғыштар |аналогтар = Персипан |калориялық = 479 ккал |белоктар = 6.8 г |майлар = 21.2 г |көмірсулер = 65.3 г |рецепт = |қор = Marzipan }} '''Марципан''' ({{lang-it|Marzipan}}) — негізінен [[қант]] пен [[бадам (өсімдік)|бадам]] ұнынан (ұнтақталған бадамнан) дайындалатын кондитерлік өнім. Кейде оның құрамына бадам майы немесе бадам сығындысы қосылады. Кейбір түрлері бадамның орнына басқа жаңғақтардан, сондай-ақ өрік немесе шабдалы сүйегінің дәндерінен жасалуы мүмкін. Марципан көбіне түрлі тәтті тағамдар дайындауға пайдаланылады. Оның кең таралған түрлеріне [[шоколад]]пен қапталған марципан және жемістер мен көкөністерге ұқсатып жасалған шағын марципан мүсіндері жатады. Сондай-ақ марципан печенье дайындауда немесе торттарды, әсіресе туған күн, үйлену тойы және Рождество торттарын әрлеу үшін жұқа қабат етіп жайылып, глазурь ретінде қолданылады. Марципан кейбір нан-тоқаш өнімдерінің, мысалы, Stollen және Banket құрамына да кіреді. Кейбір елдерде [[Жаңа жыл]] немесе [[Рождество]] мерекесіне орай марципаннан жануарлардың шағын мүсіндерін жасау дәстүрге айналған. Сонымен қатар марципан Tortell тағамын дайындауда және карнавал маусымында желінетін King cake бәлішінің кейбір нұсқаларында қолданылады. [[File:MarzipanClassic.jpg|thumb|Марципан батоншалары]] == Әлем бойынша == === Еуропа === [[File:Marzipan map.jpg|thumb|right|upright=.9| 2004 жылы Венгрияның Еуропалық Одаққа кіруіне орай, Будапешттегі Марципан музейі жасаған Еуропалық Одақтың картасы.]] [[Еуропа одағы]]ның географиялық көрсеткіштер мен дәстүрлі мамандандырылған өнімдер жүйесінде [[Еуропа]]ның екі марципаны ресми түрде танылған: біреуі — [[Толедо]] қаласының марципаны, екіншісі — [[Лүбек]] қаласының марципаны.<ref>{{cite web |last1=European Commission |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/details/EUGI00000013455 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{cite web |last1=European Union |title=eAmbrosia |url=https://ec.europa.eu/info/food-farming-fisheries/food-safety-and-quality/certification/quality-labels/geographical-indications-register/ |website=ec.europa.eu}}</ref> === Оңтүстік Еуропа === [[Испания]]да марципан (mazapán) дәстүрлі Рождестволық десерт болып саналады. Алайда Толедода, бұл өнім туралы алғашқы жазбаша дерек 1512 жылға тиесілі болғандықтан, оны жыл бойы тұтынады. [[Италия]]да, әсіресе Palermo қаласында, марципан (marzapane) көбінесе жемістерге ұқсатып әртүрлі пішінде жасалып, тағамдық бояулармен әрленеді. Мұндай тәтті frutta martorana деп аталады. Ол әсіресе Рождество мерекесінде және 2 қарашадағы Барлық аруақтар күні кезінде кеңінен дайындалады. Сонымен қатар [[Сицилия]]да 9 және 10 мамыр да марципан жеудің ерекше күндері болып саналады. [[Португалия]]да марципан (maçapão) дәстүрлі түрде монах әйелдер тарапынан дайындалған. Ол жеміс пішініндегі тәттілер жасауға қолданылады. Әсіресе Algarve өңірінде ол өте танымал: мұнда марципан жеміс түрінде жасалып, ішіне Fios de ovos (жұмыртқа сарысынан жасалған тәтті жіптер) салынады. [[Испания]]ның Толедо өңіріндегідей кейбір басқа жерлерде де марципан қарапайым жануар пішіндерінде дайындалады және кейде жұмыртқа сарысы (yema) мен қантпен толтырылады. [[Грекия]] мен [[Кипр]] елдерінде марципан әртүрлі пішіндер мен өлшемдерде жасалады және көбінесе ақ түсті күйінде қалдырылады. Әсіресе Эгей теңізінің аралдарында ақ марципан үйлену тойының дәстүрлі тәттісі болып саналады және той қонақтарына ұсынылады. [[Мальта]] елінде марципан дәстүрлі пасхалық тәтті — Figolla бәлішінің салмасы ретінде пайдаланылады. Марципан [[Түркия]]да да кең таралған және мұнда ол badem ezmesi («бадам езбесі») деп аталады. Оның екі өңірлік нұсқасы Turkish Patent and Trademark Office мекемесінде ресми түрде тіркелген.<ref>{{cite web |title=Turkish Patent and Trademark Office |url=https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste?il=&tur=&urunGrubu=&adi=badem%20ezmesi}}</ref> === Солтүстік Еуропа === [[File:Father's Day Cake (6336953152).jpg|thumb|270px|Марципаннан жасалған Турку кафедралдық соборының торты.]] [[Дания]]да, [[Швеция]]да және [[Норвегия]]да Рождество кезінде марципаннан жасалған шошқа мүсіндерін, ал Пасха кезінде жұмыртқа пішініндегі марципандарды жеу дәстүрге айналған. [[Жаңа жыл]] қарсаңында марципаннан жасалатын дәстүрлі крансекаге (kransekage) торты ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> Марципан мерекелерден тыс та көптеген торттар мен кондитерлік өнімдерде пайдаланылады. Олардың қатарына træstammer, gåsebryst, napoleonshatte тәттілері және дат бәліштеріне арналған remonce салмасының құрамындағы ингредиент ретінде қолданылуы жатады. [[Эстония]]ның [[Таллин]] қаласында марципанның тарихы мен өндірісіне арналған мұражай бар. Дәстүрлі шведтік ханшайым торты (Princess cake) әдетте ашық жасыл немесе қызғылт түске боялған марципан қабатымен қапталады. Дәстүрлі финдік Käpykakku торты, әдетте, қара қоңыр түсті, қылқан жапырақты ағаш бүріне ұқсас пішінді әрі бұдырлы марципан қабатымен жабылады. === Батыс және Орталық Еуропа === [[File:Marzipanschwein.jpg|thumb|Қалыпқа құйылып жасалған марципан шошқалар]] [[Бельгия]] мен Нидерландта марципаннан жасалған мүсіншелер Синтерклаас (Әулие Николай) мерекесіне арналған сыйлық ретінде беріледі. [[Франция]]да маспен (massepain) — Лимузен аймағындағы Сен-Леонар-де-Нобла қаласының ерекше тәтті тағамы. Ол печенье түрінде дайындалады. Сонымен қатар [[Жирон]]да өңірінде де әзірленеді. Мұнда ол ромға малынған мейізбен хош иістендірілген қатты нан мен қоңыр қанттан жасалып, «Жиронден пудингі» деп аталады. [[Германия]]да [[Рождество]] кезінде марципанды бөлке нан (Marzipanbrot) немесе кішкентай картоп (Marzipankartoffeln) түрінде сыйлау кең таралған. Штолленнің (Stollen) құрамында да марципан болуы мүмкін. Сондай-ақ ол Bethmännchen, Dominosteine және басқа да Рождестволық печеньелердің құрамына кіреді. Дәстүрлі жаңа жылдық сыйлықтардың бірі Glücksschwein («бақыт әкелетін шошқа») деп аталады. Ал Австрияның әйгілі тәттілерінің бірі — қара шоколадқа батырылған марципан шарларынан жасалатын Mozartkugel. [[Ұлыбритания]]да мерекелік жеміс торттары марципан қабатымен безендіріледі. Әсіресе Рождестволық торттың беті марципанмен жабылып, үстінен ақ қант глазурі жағылады. Пасха кезінде дайындалатын Симнел тортының (Simnel cake) ішінде марципан қабаты болады, сондай-ақ оның үсті де марципанмен әрленіп, аздап қызарғанша қуырылады. Англияда шыққан Баттенберг торты (Battenberg cake) толықтай марципан қабатымен қапталады. [[Швейцария]]ның [[Женева]] қаласында L’Escalade мерекесінің дәстүрлі рәсімдерінің бірі — ішінде марципаннан жасалған көкөністері бар шоколад қазанды сындыру. Бұл дәстүр қаланы қоршаған Савой әскерін бір үй шаруасындағы әйелдің қайнаған сорпа құйылған қазанды лақтырып тоқтатқандығы туралы аңызға байланысты пайда болған.<ref>{{cite web|url=https://www.dr.dk/mad/opskrift/marcipan-paskeaeg|title=Marcipan påskeæg|trans-title=Marzipan Easter-eggs|publisher=[[Danmarks Radio]]|author=[[Mette Blomsterberg]]|language=Danish|date=24 August 2016|accessdate=23 February 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|title=Marcipangrisen|trans-title=The Marzipan-pig|publisher=[[Den Gamle By]] (Danish History Museum)|language=Danish|date=18 December 2014|accessdate=23 February 2021|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164139/http://blog.dengamleby.dk/julehistorier/tag/konfekt/|url-status=dead}}</ref> == Марципан музейлері == * [[Егер]], Венгрия * Сентендр, Венгрия * [[Таллин]], [[Эстония]] * [[Любек]], [[Германия]] * Кфар Тавор, [[Израиль]] * Кестхе, Венгрия * [[Будапешт]], Венгрия == Ірі өндірушілер == * «Niederegger», Любек, Германия. * «George Lemke & Co», Берлин, Германия. * «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты == Сілтемелер == * http://kuking.net/4_263.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320230415/http://kuking.net/4_263.htm |date=2015-03-20 }} * http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107050900/http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php |date=2007-01-07 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тағамдар]] [[Санат:Қоспа]] j21685hqz4x1nz6hur1emf47jvz2c8q 0 570459 3616695 3612242 2026-06-13T02:33:20Z Sagzhan 29953 /* Сілтемелер */ 3616695 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} = Мур, Алан = {| class="wikitable" !'''Аты''' !Алан Мур (Alan Moore) |- !Лақап аттары !Курт Вайл, Жиль де Рэ, Translucia Baboon |- !Туған уақыты ![[18 қараша]] [[1953 жыл]] |- !Туған жері ![[Нортгемптон]], [[Ұлыбритания]] |- !Азаматтығы ![[Ұлыбритания]] |- !Қызмет түрі !Комикс салушы, прозаик, прозаик, сценарист |- !Шығармалар тілі ![[Ағылшын тілі|ағылшын]] |} [[File:Alan Moore (2).jpg|thumb|]] '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%== Дереккөздер == {{дереккөздер}}80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} [[Санат:Сценарийшілер]] d50wr3akkpu82l8y1lcw6zizhttbtni 3616696 3616695 2026-06-13T02:33:48Z Sagzhan 29953 /* Сілтемелер */ 3616696 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} = Мур, Алан = {| class="wikitable" !'''Аты''' !Алан Мур (Alan Moore) |- !Лақап аттары !Курт Вайл, Жиль де Рэ, Translucia Baboon |- !Туған уақыты ![[18 қараша]] [[1953 жыл]] |- !Туған жері ![[Нортгемптон]], [[Ұлыбритания]] |- !Азаматтығы ![[Ұлыбритания]] |- !Қызмет түрі !Комикс салушы, прозаик, прозаик, сценарист |- !Шығармалар тілі ![[Ағылшын тілі|ағылшын]] |} [[File:Alan Moore (2).jpg|thumb|]] '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] imfaco0ay6k1ipaqdzcryy109e6m9s1 3616697 3616696 2026-06-13T02:34:19Z Sagzhan 29953 /* Мур, Алан */ 3616697 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} [[File:Alan Moore (2).jpg|thumb|]] '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] l1iput207p2rp88odl6bffeqfk8mpsx 3616698 3616697 2026-06-13T02:37:14Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616698 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} [[File:Alan Moore (2).jpg|thumb|]] '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] a0qgb236s5ntgsio6p79uym4jz4rcz9 3616699 3616698 2026-06-13T02:37:40Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616699 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] n4n5h022grr6f6747j8838ymkithlzx 3616700 3616699 2026-06-13T02:38:10Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616700 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] fint9tnefysuhhh0t77cbiwwkoqi4f9 3616701 3616700 2026-06-13T02:39:56Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616701 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V деген — Вендетта|V - деген Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] atgztq1tl9wsqfj3py6te2l3e68r0li 3616702 3616701 2026-06-13T02:40:27Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616702 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V деген — Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] g1zev2hvv7nduybhk5lop0qa2jdfozc 3616703 3616702 2026-06-13T02:42:16Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616703 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V деген — Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] i2wjimgugo8vs7z5fgtptr04s9kmagt 3616704 3616703 2026-06-13T02:42:35Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616704 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында "Сағатшылар", "[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]" және "Тозақтан" сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] e2jyfrlxcabrgmto58rbrwmkzinw6l3 3616705 3616704 2026-06-13T02:43:38Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616705 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] fz0xpqcoxldbo66iyi78si9fx0lk1yu 3616706 3616705 2026-06-13T02:44:40Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616706 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = Нортгемптон, Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] twd6l0r499tchpypm70k2m8jyp7397f 3616707 3616706 2026-06-13T02:45:08Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616707 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = Ағылшын тілі | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] nfk3fi5m4zexuht7laahu8kz1wx1ngj 3616708 3616707 2026-06-13T02:45:26Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616708 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], Нортгемптоншир, Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] kje7n6vo66z3knw1gn7jdqtfi8r603u 3616709 3616708 2026-06-13T02:45:45Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616709 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], Англия, Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] mcn8ebjgujqr4twh24rdb0zesm1utyn 3616710 3616709 2026-06-13T02:46:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616710 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], Ұлыбритания | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] b341of8ec4028auk2ho839hc05hl65x 3616711 3616710 2026-06-13T02:46:25Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616711 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, сұмдық (хоррор), дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] nxjizlyaapl9fa1udwr2qwg24kozfoi 3616712 3616711 2026-06-13T02:47:05Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616712 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V дегеніміз — Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] fy4k2tsph0yfbtye5jpble2s3ye9j4a 3616713 3616712 2026-06-13T02:48:13Z Sagzhan 29953 /* Американдық мейнстрим және DC comics */ 3616713 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Линчеуші» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] sesednrjvfr2eun8qoctwj4hr2ii68p 3616714 3616713 2026-06-13T02:55:58Z Sagzhan 29953 /* Американдық мейнстрим және DC comics */ 3616714 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін қалжың" және "Қара серінің қайтуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] gq64g8smnbplr5s1loupq7xkywz2dbo 3616715 3616714 2026-06-13T02:57:06Z Sagzhan 29953 /* Американдық мейнстрим және DC comics */ 3616715 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] hpuhiczi1t5hmnguo066wscpd2tdb8m 3616716 3616715 2026-06-13T02:58:18Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616716 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті. <ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |title=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |website=Encyclopedia Britannica |author=Michael Ray |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] i1m9kdy37fdhvxlkzht4jais5tdjn6g 3616717 3616716 2026-06-13T02:58:36Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616717 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |title=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |website=Encyclopedia Britannica |author=Michael Ray |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды. === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] ir7ydtumly09601ea29omj62zl7gtyd 3616718 3616717 2026-06-13T02:59:35Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616718 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |title=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |website=Encyclopedia Britannica |author=Michael Ray |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |тақырыбы=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |веб-сайт= === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] kv0wl50cvqokv7t53thb3wpicck5t84 3616719 3616718 2026-06-13T03:00:17Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616719 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |title=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |website=Encyclopedia Britannica |author=Michael Ray |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |тақырыбы=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |веб-сайт}}</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] go09pucy9roffbrjmuytwwq6gktxne8 3616720 3616719 2026-06-13T03:01:30Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616720 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |title=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |website=Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |тақырыбы=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |веб-сайт}}</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] 7iwuv6y5qetlhivn0ca5fz4gowwc97n 3616721 3616720 2026-06-13T03:02:17Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616721 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |тақырыбы=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |веб-сайт}}</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] inwk4tjl2xazgnnv0efim45vpn4qsqc 3616722 3616721 2026-06-13T03:02:52Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616722 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore |тақырыбы=Alan Moore | Biography, Comics, Watchmen, & Facts |веб-сайт}}</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] lrfqbr5x1596y74swtqf9u6p0wo03vc 3616723 3616722 2026-06-13T03:04:23Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616723 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore | Алан Мурдың биографиясы, мәліметтер Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts]</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] aakhd0h4xxv9urz3ns3negx7doluba6 3616724 3616723 2026-06-13T03:04:51Z Sagzhan 29953 /* Жастық шағы */ 3616724 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Алан Мурдың биографиясы, мәліметтер Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts]</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] kfwrb1zvijnuuuyxan19mvh1sufg6da 3616726 3616724 2026-06-13T03:05:38Z Sagzhan 29953 /* Ертеңгі карьера */ 3616726 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Алан Мурдың биографиясы, мәліметтер Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts]</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған. <ref>{{cite web |url=https://lambiek.net |title=Comic creator: Alan Moore |website=Lambiek Comiclopedia |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] jcojxib3rt7hletfltzenvb4aj95ifo 3616727 3616726 2026-06-13T03:06:15Z Sagzhan 29953 /* Ертеңгі карьера */ 3616727 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Алан Мурдың биографиясы, мәліметтер Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts]</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған.<ref>{{cite web |url=https://lambiek.net |title=Comic creator: Alan Moore |website=Lambiek Comiclopedia |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және есауыс махаббат === Алан Мур DC-ден босатылғаннан кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Есауыс махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] nvn4nb1k3heg7jx3znrfnrfhwfixrll 3616728 3616727 2026-06-13T03:07:28Z Sagzhan 29953 /* Тәуелсіз период және есауыс махаббат */ 3616728 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Алан Мурдың биографиясы, мәліметтер Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts]</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған.<ref>{{cite web |url=https://lambiek.net |title=Comic creator: Alan Moore |website=Lambiek Comiclopedia |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және ессіз махаббат === Алан Мур DC-ден кеткеннен кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Ессіз махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] tlmyjzqapv5u4atzlcqlab7b86ntv4l 3616729 3616728 2026-06-13T03:08:20Z Sagzhan 29953 /* Тәуелсіздікке оралу */ 3616729 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Алан Мурдың биографиясы, мәліметтер Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts]</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған.<ref>{{cite web |url=https://lambiek.net |title=Comic creator: Alan Moore |website=Lambiek Comiclopedia |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және ессіз махаббат === Алан Мур DC-ден кеткеннен кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Ессіз махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді. <ref>{{cite web |url=https://www.thebramstokerawards.com/graphic-novel/moore-alan/ |title=Moore, Alan - The Bram Stoker Awards |website=The Bram Stoker Awards Official Site |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] 5z09k54zhokc5kqdx1z5ah49ncf9jwr 3616730 3616729 2026-06-13T03:08:35Z Sagzhan 29953 /* Тәуелсіздікке оралу */ 3616730 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Алан Мур | Шынайы есімі = Alan Moore | Суреті = Alan Moore (2).jpg | Ени = 220px | Суреттің аты = Алан Мур (2008 жыл) | Туған кездегі есімі = Алан Освальд Мур (Alan Oswald Moore) | Лақап аты = Курт Вайл (Curt Vile), Жиль де Рэ (Jill de Ray), Транслюция Бабун (Translucia Baboon) | Туған күні = 18.11.1953 | Туған жері = [[Нортгемптон]], [[Нортгемптоншир]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{UK}} | Ұлты = Ағылшын | Білімі = | Мансабы = Прозаик, комикс сценарисі, график-романист, ақын, музыкант | Шығармашылық жылдары = 1978 — қазіргі уақыт | Бағыты = Постмодернизм, деконструкция, оккультизм | Жанры = Графикалық роман, комикс, ғылыми фантастика, триллер, хоррор, дистопия | Шығармалардың тілі = [[Ағылшын тілі]] | Дебюті = «Эйвон тозағы» (Anon E. Mouse) поэмасы | Марапаттары = «Британ империясы орденінің кавалері» (бас тартты) | Сыйлықтары = Айснер сыйлығы (9 рет), Хьюго сыйлығы (1988), Брэм Стокер сыйлығы (2012), Кирби сыйлығы | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Alan Moore }} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}) - [[комикс]] жанрдағы жұмыстарымен әлемге танымал ағылшын жазушысы. Оның шығармаларының арасында «Сағатшылар», «[[V деген Вендетта (фильм)|V деген Вендетта]]» және «Тозақтан» сияқты танымал графикалық романдар кездеседі. Алан Мур кейбір кездерде '''Курт Вайл''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Curt Vile''), '''Венус Лундж''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]] ''Venus Lounge''), '''Джилл де Рей''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]] ''Jill de Ray''), '''Шерлок Блу''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Sherlock Blue'') и '''Трэнслусия Бабун''' ([[Ағылшын тілі|ағыл.]]''Translucia Baboon''). сияқты лақап аттармен де жұмыс істеген. Оны кейбір кезде ең жақсы комикс жазушы деп те атайды. == Өмір баян == === Жастық шағы === [[1953 жыл|1953 жылдың]] [[18 қараша]]сында Англияның Нортхемптон қаласында сыра зауытының жұмысшысы мен машинист отбасында туылған. Ол ата-анасымен, інісімен және апасымен балалық шағын өткізді. Бес жасынан бастап, кітаптарға құмарлығын танытты. Спринг-Лейн бастапқы мектебіне түсуімен бірге ол комикс кітаптарды оқи бастады. Бастапқыда бұл британдық комикстер еді, мысалы «Цилиндр» (Topper) немесе «Иіс сезгіш» (Beezer), сонымен ол американдық комикстерге, яғни, «Флэш» (Flash), «Детективті комикс», «Таңғажайып Төрттік» (Fantastic Four) және «Қара ителгі» (Blackhawk) сияқты графиктік хикаяларға көшті.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts Encyclopedia Britannica]</ref> 1960-жылдарда Алан Мур хиппи қозғалысына үлесті. Сол кездерде ол осы қозғалысқа арнап, көптеген эсселер мен шығармаларды жазып, жарияланды. 1970 жылы ол есірткіні сатып, мектептен шығарылды. Сол жылдары Алан Мур көптеген жұмыс орындарын ауыстырды. 1971 жылы ол Филлис атты қызбен танысып, көп ұзамай Баррок-Роуд көшесіне көшіп үйленді. Алан офистегі жұмысқа тұрды.<ref>[https://www.britannica.com/biography/Alan-Moore Алан Мурдың биографиясы, мәліметтер Alan Moore Biography, Comics, Watchmen, & Facts]</ref> === Ертеңгі карьера === Офис жұмысын тастап, Алан Мур комикс салумен ақша табуды шешті. Сол кезеңде ол "Паддинктон Қонжық"-қа бірнеше стрип, яғни, шағын комикс жасады. Бірінші гонорары Роскоу Москоу (Roscoe Moscow) детективі жайлы еді. Осы серияда Алан аптасына 35 фунт гонорар алды. 1971-ші жылдан бастап, Алан Мур "Максвэлл сиқырлы мысық"( (Maxwell the Magic Cat ) және Жиль де Ре (Gilles de Rais) жұмыстарды жариялады. Сол кезде өзінің тез, әрі жақсы сала алмайтынына көзі жетіп, ол комикстерге [[сценарий]] жазуға көңіл бөлді. Алан Мур өзінің жүмыстарын 2000AD журналына жіберіп, "Дредд судьясы" және "[[Доктор Кім|Доктор кім]]" туралы бірнеше хикаяларды жариялады. 1981-84 жылдарда ол 2000AD, Marvel UK және Warrior британдық комикс студияларында жұмыс жасады. Сол кезде ол «Skizz»,«D.R и Quinch»,«National Lampoon» және «Хало Джонс туралы баллада(The Ballad of Halo Jones)» сияқты жұмыстарын жазған.<ref>{{cite web |url=https://lambiek.net |title=Comic creator: Alan Moore |website=Lambiek Comiclopedia |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> === Американдық мейнстрим және DC comics === Британдық комикстермен Алан Мур өзіне АҚШ-тағы [[DC Comics|DC Comics-тің]] назарын аударды, Олар Алан Мурға Зат адам туралы комикс хикаяларды жазуды ұсынды. Оның жазңан комикстері жақсы сатылғаннан кейін Алан Мур DC компаниясына «Виджиланте» (Vigilante) және [[Супермен]] туралы «Бәрі бар адам үшін» (For the Man Who Has Everything) және «Болашақ адамымен не болды?» (Whatever Happened to the Man of Tomorrow?) комикстерін жазады. 1986 жылы ол "Сағатшылар" комикс сериясын юастады. Оның осы еңбегі Хьюго премиясын иеленді 1988 жылы Алан Мурдың екі танымал комикс хикая жазылған, Олар "Өлтіретін әзіл" және "Қара серінің оралуы" комикс жазды. Сол жылдары DC мен Алан мур арасындағы қарым-қатынасы бұзылып, ол "[[V деген Вендетта|V - дегенІміз Вендетта]]" кітабын бітіріп, 1989 жылы ол жұмыстан босатылды === Тәуелсіз период және ессіз махаббат === Алан Мур DC-ден кеткеннен кейін, ол әйелі Филлис және Дебра Деланомен қосылып "Ессіз махаббат" комикс студиясын ашты. Студияның бірінші жұмысы "Cуретшілер әкімшілік гомофобияға қарсы"(Artists Against Rampant Government Homophobia) болған. Бұл Маргарет Тэтчер саясатына қарсы протест болып келеді. Студияның екінші жұмысы политкалық комикс, «Көлеңке театрі: құпия команда»(Shadowplay: The Secret Team) еді. 1991 жылы Алан Мур «Кішкентай өлтіру» (A Small Killing) комиксті Victor Gollancz Ltd студияда жариялады. Келесі бірнеше жылдар олтСтивен Р. Биссетт (Stephen R. Bissette) жинаған «Табу» (Taboo) комикс антологиясына біршеше жұмыстарын ұсынды. Олар : «Тозақтан», «От дауысы»(Voice of the Fire) және «Жоғалған қыздар» (Lost Girls) === Image comics === 1993 жылы Алан Мур Image comics компаниясына жұмысқа тұрады, Осы компанияда ол «Спаун<meta />» (Spawn) жацлы көптеген хикаяларды жазды. Бұл комикстер көбінесе жасөспірімдерге арналған болатын. Оның комикстердің негізделуінде «Виолатор» (Violator), «Виолатор /Бэдрок» (Violator/Badrock) и «Спаун: Қанды Өш» (Spawn Blood Feud) атты мини сериал шықты. В 1995 жылдан бастап, ол «Джим Ли« (Jim Lee) және «Жабайы мысықтар» ([[WildC.A.T.s]]) комикстерді жазуды бастаған. Алан Мурдың осы жұмыстары критиктермен осы автордың ең жаман жұмыстардың бірі болып саналады. === "Американдық ең жақсы комикс" журналы === 1999 жылы Алан Мур Wildstorm компаниясына тәуелді "Американдық ең жақсы комикс" журналын жасауды бастаған. Сол кезде Wildstorm компаниясы DC компаниясымен сатылып алынған. 1999 жылы жарияланған бірінші комикстің атауы "Керемет джентельмендер лигасы" болған. Осы шытырман комикс публикаға ұнады, Студияның келесі жүмысы «Том Стронг» (Tom Strong) деп аталды. Бұл постмодернисттік пародиялық суперқаһарман жайлы хикая болды. Осы жылдары Алан Мур көптеген басқа комикстермен жұмыс жасады. Олар : «Керемет ондық» (Top 10), «Прометэа» (Promethea), «Ертеңгі күнгі хиаялар» (Tomorrow Stories), «Өрмекшінің ауы» (Cobweb). === Тәуелсіздікке оралу === Алан Мур авторлық құқықпен жанжалдардан DC-ден жұмыстан шығарылып, тәуелсіз комикс жазушы ретінде жұмыс істей бастады. Мур 1999 жылы жазылған "Керемет джентельмендер лигасы" комикске жалғастыру жазды. Ол «Керемет джентельмендер лигасы,Том III: ғасыр» (The League of Extraordinary Gentlemen, Volume III: Century) атымен 72 беттен 3 бөлек комиксте жазылған. Комикстің бірінші бөлігі 2009 жылдың 13 мамырда , екіншісі 2010 жылдың 23 маусымда, үшіншісі 2012 жылдың 27 шілдеде жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://www.thebramstokerawards.com/graphic-novel/moore-alan/ |title=Moore, Alan - The Bram Stoker Awards |website=The Bram Stoker Awards Official Site |accessdate=2026-06-13 |language=en}}</ref> == Сілтемелер == * [http://www.dodgemlogic.com/ Dodgem Logic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170728220009/http://www.dodgemlogic.com/ |date=2017-07-28 }}. * [http://community.livejournal.com/ru_watchmen/ ru_watchmen].  * [http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ Жизнь и творчество Алана Мура в трёх главах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602173631/http://comicstrade.ru/tag/%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BD/ |date=2019-06-02 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сценарийшілер]] qfgagtn8154p3trxqxwfvv0cxwjy14t 0 586827 3616572 3614860 2026-06-12T15:29:32Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Тверь (қала)]] бетін [[Тверь]] бетіне жылжытты 3585742 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тверь''' – [[Ресей]] елінде орналасқан Тверь облысы мен [[Калинин]] ауданының әкімшілік орталығы.Тверь қаласының округын құрайтын аймақтық маңызы бар қаланың әкімшілік-аумақтық бірлігі болып табылатын қала. Ол [[Волга]] өзенінің жағалауындағы, оған Тверьцы және [[Тъмаки]] өзендері қосылатын өңірінде, [[Мәскеу]]ден солтүстік-батысқа қарай 177,6 шақырым жерде орналасқан. <br />Тверь 1135 жылы Тямы өзенінің жебесінің бойында құрылды. 1247 жылдан бастап Тверь князьдігінің орталығы моңғол-татарлық мызғымас кезінде қарсылық орталықтардың бірі болды (1327-ші ірі көтеріліс) және Солтүстік-Шығыс Ресейдің саяси орталығының рөлі үшін Мәскеумен бәсекелеседі. 1485 жылдан бастап - Мәскеу мемлекетінің (кейінірек - [[Ресей]]) құрамында болды. 1796 жылдан 1929 жылға дейін - Тверь облысының орталығы болып, ал 1935 жылдан бастап Калинин ауданының әкімшілік орталығы болды (1990 жылдан кейін - Тверь облысының). 1941 жылдың қазанынан желтоқсанына дейін неміс әскерлері оккупацияланған және қарулы қақтығыстар кезінде бүлінген, кейін қалпына келтірілді. 1971 жылы «Еңбек Қызыл Ту» орденімен марапатталды.Ал 2010 жылдың 4 қарашасында «Әскери даңқ қаласы» құрметті атағы берілді. Тверь - ірі өнеркәсіптік, ғылыми және мәдени орталық. [[Санкт-Петербург]]-[[Мәскеу]] теміржол желісінің қиылысындағы ірі көлік хабы және Жоғарғы Еділмен [[Ресей]] магистралі. Қала аумағы 152,22 км², әкімшілік қаласы 4 ауданға бөлінген ([[Заволжский]], [[Мәскеулік]], [[Пролетарлық]], Орталық). Халық саны 419 507 адам (2017 ж.). Қала әкімшілігі Тверлік қалалық думасы деп көрсетілетін 33 депутаттан тұрады. Қалалық Думаның депутаттары мен қалалық әкімшіліктен сайланған қала басшысы болып табылады. == Физиографиялық сипаттамалары == === Географиялық жағдай === Тверь Жоғарғы Еділ ойпатының батыс шетінде және Тверь мореналық жотасының солтүстігінде орналасқан. Қала Мәскеу мен Санкт-Петербургті байланыстыратын темір жол мен автомобиль жолының қиылысында, оның жоғарғы ағысында Еділмен Мәскеуден солтүстік-батысқа қарай 134 км және Санкт-Петербургтен оңтүстік-шығысқа қарай 484 км жерде орналасқан. Қала теңіз деңгейінен 124 м биіктікте (Еділдің шеті) 174 м биіктікте (қаланың оңтүстік-шығыс шетіндегі ең биік нүктесі. Октябрьская темір жолының магистральдық өткелімен қиылысуынан алыс емес жерде) орналасқан. Тверь айналма жолы).<ref>Карты городов России: Тверь. Роскартография, 1997. Фрагмент К-9.</ref> Қаланың ендік бағыттағы ұзындығы 20 км, меридиандық бағытта – 15 км. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей қалалары]] [[Санат:1135 жылы құрылған елді мекендер]] [[Санат:Тверь]] [[Санат:Еділ бойындағы қалалар]] [[Санат:Бұрынғы астаналар]] 828wf6ph74ovghfhl08r652jrtuqdtz 0 635603 3616506 3614874 2026-06-12T14:00:44Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616506 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! -->{{Тұлға|Есімі=Даяна Абдирбекова|Туған күні=10 сәуір 2002 ж.|Марапаттары= *[[2018]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның жеңімпазы - [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан Республикасы]]ның кубогы - [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер, лента), [[күміс]] (доп). *[[2019]] жылғы [[Қазақстан Республикасы]]ның кубогы - [[қола]] (күрзілер, лента). • [[2018]] жылғы Азиялық ойындар - [[алтын]] (команда).}} '' Әбдірбекова Даяна Серікқызы (10 сәуір 2002, Шымкент) — көркем гимнастикадан қазақстандық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.ӨмірбаяныДаяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг == Өмірбаяны == Даяна Абдирбекова көркем [[гимнастика]]мен шұғылданады, [[2018 жыл|2018]] жылғы командалық [[Азиялық ойындар]]дың жеңімпазы. [[2002 жыл]]ы 10 сәуірде [[Қарағанды]] қаласында дүниеге келген. Салмағы: 49 кг. Бойы: 1,67 м. Даяна 5–6 жасынан бастап спортпен айналысқан, көркем гимнастика құрамасының қатарына 16 жасында қосылған және ең жас гимнаст атанды. Алина Әділханова, Даяна Абдирбекова және Әділ Тилекенова көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасына кірген жылы [[Қазақстан]] құрамасы топтық есеп бойынша 159,850 ұпай жинады. ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] s2np6avdlbmhv7j3kzxxeyr6w0aorli 3616508 3616506 2026-06-12T14:01:22Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616508 wikitext text/x-wiki Әбдірбекова Даяна Серікқызы (10 сәуір 2002, Шымкент) — көркем гимнастикадан қазақстандық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.ӨмірбаяныДаяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг == Өмірбаяны == Даяна Абдирбекова көркем [[гимнастика]]мен шұғылданады, [[2018 жыл|2018]] жылғы командалық [[Азиялық ойындар]]дың жеңімпазы. [[2002 жыл]]ы 10 сәуірде [[Қарағанды]] қаласында дүниеге келген. Салмағы: 49 кг. Бойы: 1,67 м. Даяна 5–6 жасынан бастап спортпен айналысқан, көркем гимнастика құрамасының қатарына 16 жасында қосылған және ең жас гимнаст атанды. Алина Әділханова, Даяна Абдирбекова және Әділ Тилекенова көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасына кірген жылы [[Қазақстан]] құрамасы топтық есеп бойынша 159,850 ұпай жинады. ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] 0hp1pw62bpyoyqk4mbzggo5e5kdg9q1 3616509 3616508 2026-06-12T14:02:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616509 wikitext text/x-wiki Әбдірбекова Даяна Серікқызы (10 сәуір 2002, Шымкент) — көркем гимнастикадан қазақстандық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг == Өмірбаяны == Даяна Абдирбекова көркем [[гимнастика]]мен шұғылданады, [[2018 жыл|2018]] жылғы командалық [[Азиялық ойындар]]дың жеңімпазы. [[2002 жыл]]ы 10 сәуірде [[Қарағанды]] қаласында дүниеге келген. Салмағы: 49 кг. Бойы: 1,67 м. Даяна 5–6 жасынан бастап спортпен айналысқан, көркем гимнастика құрамасының қатарына 16 жасында қосылған және ең жас гимнаст атанды. Алина Әділханова, Даяна Абдирбекова және Әділ Тилекенова көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасына кірген жылы [[Қазақстан]] құрамасы топтық есеп бойынша 159,850 ұпай жинады. ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] q9p9cl02jmii39mcqau6e56inb4bwbc 3616510 3616509 2026-06-12T14:02:35Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616510 wikitext text/x-wiki Әбдірбекова Даяна Серікқызы (10 сәуір 2002, Шымкент) — көркем гимнастикадан қазақстандық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] rb43xsc5n24eqend7c9lytcdgz3t7q0 3616513 3616510 2026-06-12T14:03:28Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Абдирбекова Даяна]] бетін [[Даяна Серікқызы Әбдірбекова]] бетіне жылжытты 3616510 wikitext text/x-wiki Әбдірбекова Даяна Серікқызы (10 сәуір 2002, Шымкент) — көркем гимнастикадан қазақстандық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] rb43xsc5n24eqend7c9lytcdgz3t7q0 3616518 3616513 2026-06-12T14:04:47Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616518 wikitext text/x-wiki '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' (10 сәуір 2002, Шымкент) — көркем гимнастикадан қазақстандық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] 7o4hz6jynvi5q78irou0bxh8xsgxk8k 3616519 3616518 2026-06-12T14:05:20Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616519 wikitext text/x-wiki '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — көркем гимнастикадан қазақстандық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] ngx03yhkw8ld6z2lskwddvy7kne5op7 3616520 3616519 2026-06-12T14:05:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616520 wikitext text/x-wiki '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — көркем гимнастикадан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] 1g4rmc69xfse1x903xfjx7z6y9inta0 3616521 3616520 2026-06-12T14:06:06Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616521 wikitext text/x-wiki '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] 6vflc7qa4rjgu04vgf83u4q32dr6xvh 3616528 3616521 2026-06-12T14:13:59Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616528 wikitext text/x-wiki {Спортшы |есімі = Даяна Әбдірбекова |төл есімі = каз. Даяна Серікқызы Әбдірбекова |сурет = |ені = |сипаттамасы = |толық есімі = Әбдірбекова Даяна Серікқызы |азаматтығы = {{KAZ}} |мамандығы = көркем гимнастика |клубы = |туған күні = 10.4.2002 |туған жері = [[Шымкент]], Қазақстан |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |бапкері = [[Юсупова Әлия Мақсұтқызы|Әлия Юсупова]] |бойы = 167 см |салмағы = 49 кг |медальдары = {{Медальдар|Жазғы Азия ойындары}} {{Алтын медаль|[[Джакарта]] 2018|команда}} {{Медальдар|Көркем гимнастикадан Азия чемпионаты}} {{Қола медаль|[[Астана]] 2017|команда}} }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] 09mp54gfbynwisalxhr2gqgkrca0d0x 3616529 3616528 2026-06-12T14:14:16Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616529 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Даяна Әбдірбекова |төл есімі = каз. Даяна Серікқызы Әбдірбекова |сурет = |ені = |сипаттамасы = |толық есімі = Әбдірбекова Даяна Серікқызы |азаматтығы = {{KAZ}} |мамандығы = көркем гимнастика |клубы = |туған күні = 10.4.2002 |туған жері = [[Шымкент]], Қазақстан |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |бапкері = [[Юсупова Әлия Мақсұтқызы|Әлия Юсупова]] |бойы = 167 см |салмағы = 49 кг |медальдары = {{Медальдар|Жазғы Азия ойындары}} {{Алтын медаль|[[Джакарта]] 2018|команда}} {{Медальдар|Көркем гимнастикадан Азия чемпионаты}} {{Қола медаль|[[Астана]] 2017|команда}} }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] e089w41do1tenyginajjstmjv7dvr68 3616530 3616529 2026-06-12T14:15:01Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616530 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі = Даяна Әбдірбекова |төл есімі = Даяна Серікқызы Әбдірбекова |сурет = |ені = |сипаттамасы = |толық есімі = Әбдірбекова Даяна Серікқызы |азаматтығы = {{KAZ}} |мамандығы = көркем гимнастика |клубы = |туған күні = 10.4.2002 |туған жері = [[Шымкент]], Қазақстан |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |бапкері = [[Юсупова Әлия Мақсұтқызы|Әлия Юсупова]] |бойы = 167 см |салмағы = 49 кг |медальдары = {{Медальдар|Жазғы Азия ойындары}} {{Алтын медаль|[[Джакарта]] 2018|команда}} {{Медальдар|Көркем гимнастикадан Азия чемпионаты}} {{Қола медаль|[[Астана]] 2017|команда}} }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] rg1jvov3ul878ajmmto4hi3nqrx2lth 3616533 3616530 2026-06-12T14:17:24Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616533 wikitext text/x-wiki wiki{{Гимнаст |есімі = Даяна Әбдірбекова |толық есімі = Әбдірбекова Даяна Серікқызы |төл есімі = каз. Даяна Серікқызы Әбдірбекова |сурет = |мамандығы = [[Көркем гимнастика]] |азаматтығы = {{KAZ}} |туған күні = 10.4.2002 |туған жері = [[Шымкент]], Қазақстан |бапкері = [[Юсупова Әлия Мақсұтқызы|Әлия Юсупова]] |бойы = 167 см |салмағы = 49 кг |медальдары = {{Медальдар|Жазғы Азия ойындары}} {{Алтын медаль|[[Джакарта]] 2018|команда}} }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] 570twc4bzaap8522bnaa41pqd1rs042 3616541 3616533 2026-06-12T14:33:28Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616541 wikitext text/x-wiki {{Гимнаст | есімі = Даяна Әбдірбекова | сурет = | сурет_ені = 220px | сурет_сипаттамасы = | толық_аты = Даяна Серікқызы Әбдірбекова | азаматтығы = {{KAZ}} | туған_күні = 10.04.2002 | туған_жері = Шымкент, Қазақстан | бойы = 167 см | салмағы = 49 кг | спорт_түрі = Көркем гимнастика | клубы = Көркем гимнастикадан Шымкент қалалық олимпиада резервінің мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебі | жаттықтырушысы = Әлия Юсупова, Лола Әділбекова | мансабы = 2013 — 2020 }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова 2002 жылы 10 сәуірде Шымкент қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты.Спорттық мансабы2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы Астана қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында Джакартада (Индонезия) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, Өзбекстан мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады.Дене өлшемдеріБойы: 167 смСалмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] l4jt1e6761mfo6yb1ale1htwk10aje2 3616545 3616541 2026-06-12T14:38:53Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616545 wikitext text/x-wiki {{Гимнаст | есімі = Даяна Әбдірбекова | сурет = | сурет_ені = 220px | сурет_сипаттамасы = | толық_аты = Даяна Серікқызы Әбдірбекова | азаматтығы = {{KAZ}} | туған_күні = 10.04.2002 | туған_жері = Шымкент, Қазақстан | бойы = 167 см | салмағы = 49 кг | спорт_түрі = Көркем гимнастика | клубы = Көркем гимнастикадан Шымкент қалалық олимпиада резервінің мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебі | жаттықтырушысы = Әлия Юсупова, Лола Әділбекова | мансабы = 2013 — 2020 }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова [[2002 жыл]]ы [[10 сәуір]]де [[Шымкент{] қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты. Спорттық мансабы 2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы [[Астана]] қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында [[Джакарта]]да ([[Индонезия]]) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, [[Өзбекстан]] мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады. Дене өлшемдері: Бойы: 167 см, салмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] m9ptjz5jwij6ktfz0rp4vrh7ltsywlz 3616546 3616545 2026-06-12T14:39:51Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616546 wikitext text/x-wiki {{Гимнаст | есімі = Даяна Әбдірбекова | сурет = | сурет ені = 220px | сурет сипаттамасы = | толық аты = Даяна Серікқызы Әбдірбекова | азаматтығы = {{KAZ}} | туған күні = 10.04.2002 | туған жері = [[Шымкент]], [[Қазақстан{{ | бойы = 167 см | салмағы = 49 кг | спорт түрі = [[Көркем гимнастика]] | клубы = Көркем гимнастикадан Шымкент қалалық олимпиада резервінің мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебі | жаттықтырушысы = Әлия Юсупова, Лола Әділбекова | мансабы = 2013 — 2020 }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова [[2002 жыл]]ы [[10 сәуір]]де [[Шымкент{] қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты. Спорттық мансабы 2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы [[Астана]] қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында [[Джакарта]]да ([[Индонезия]]) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, [[Өзбекстан]] мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады. Дене өлшемдері: Бойы: 167 см, салмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] 9pb778wieprxi8iogalwupe0vfvemn7 3616551 3616546 2026-06-12T14:49:03Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616551 wikitext text/x-wiki {{Гимнаст |есімі=Даяна Әбдірбекова |сурет= |суреткені=220px |суретсипаттамасы= |толықаты=Даяна Серікқызы Әбдірбекова |азаматтығы={{KAZ}} |туғанкүні=10.04.2002 |туғанжері=[[Шымкент]] |бойы=167 см |салмағы=49 кг |спорттүрі=[[Көркем гимнастика]] |клубы=Көркем гимнастикадан Шымкент қалалық олимпиада резервінің мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебі |жаттықтырушысы=[[Әлия Мақсутқызы Юсупова|Әлия Юсупова]], Лола Әділбекова |мансабы=2013 — 2020 }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова [[2002 жыл]]ы [[10 сәуір]]де [[Шымкент{] қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты. Спорттық мансабы 2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы [[Астана]] қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында [[Джакарта]]да ([[Индонезия]]) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, [[Өзбекстан]] мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады. Дене өлшемдері: Бойы: 167 см, салмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] 6ao1ax958s7uwbi7o3zblh00r2utmng 3616552 3616551 2026-06-12T14:49:50Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616552 wikitext text/x-wiki {{Гимнаст |есімі=Даяна Әбдірбекова |сурет= |суреткені=220px |суретсипаттамасы= |толықаты=Даяна Серікқызы Әбдірбекова |азаматтығы={{KAZ}} |туғанкүні=10.04.2002 |туғанжері=[[Шымкент]] |бойы=167 см |салмағы=49 кг |спорттүрі=[[Көркем гимнастика]] |клубы=Көркем гимнастикадан Шымкент қалалық олимпиада резервінің мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебі |жаттықтырушысы=[[Әлия Мақсутқызы Юсупова|Әлия Юсупова]], Лола Әділбекова |мансабы=2013 — 2020 }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова [[2002 жыл]]ы [[10 сәуір]]де [[Шымкент]] қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты. Спорттық мансабы 2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы [[Астана]] қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында [[Джакарта]]да ([[Индонезия]]) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, [[Өзбекстан]] мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады. Дене өлшемдері: Бойы: 167 см, салмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] ganxbouutrc1snjqzowmbdm1po40xz1 3616555 3616552 2026-06-12T14:56:20Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616555 wikitext text/x-wiki {{Гимнаст |есімі=Даяна Әбдірбекова |сурет= |сурет ені=220px |сурет сипаттамасы= |толық аты=Даяна Серікқызы Әбдірбекова |азаматтығы={{KAZ}} |туған күні=10.04.2002 |туған жері=[[Шымкент]] |бойы=167 см |салмағы=49 кг |спорттүрі=[[Көркем гимнастика]] |клубы=Көркем гимнастикадан Шымкент қалалық олимпиада резервінің мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебі |жаттықтырушысы=[[Әлия Мақсутқызы Юсупова|Әлия Юсупова]], Лола Әділбекова |мансабы=2013 — 2020 }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова [[2002 жыл]]ы [[10 сәуір]]де [[Шымкент]] қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты. Спорттық мансабы 2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы [[Астана]] қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында [[Джакарта]]да ([[Индонезия]]) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, [[Өзбекстан]] мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады. Дене өлшемдері: Бойы: 167 см, салмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] ftf4xcafxgbzqbcu7yr5rz8oed75yyf 3616558 3616555 2026-06-12T15:04:36Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616558 wikitext text/x-wiki {{Гимнаст | есімі = Даяна Әбдірбекова | сурет = | сурет ені = 220px | сурет сипаттамасы = | толық аты = Даяна Серікқызы Әбдірбекова | азаматтығы = {{KAZ}} | туған күні = 10.04.2002 | туған жері = [[Шымкент]] | бойы = 167 см | салмағы = 49 кг | спорт түрі = [[Көркем гимнастика]] | клубы = Көркем гимнастикадан Шымкент қалалық олимпиада резервінің мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебі | жаттықтырушысы = [[Әлия Мақсутқызы Юсупова|Әлия Юсупова]], Лола Әділбекова | мансабы = 2013 — 2020 }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова [[2002 жыл]]ы [[10 сәуір]]де [[Шымкент]] қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты. Спорттық мансабы 2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы [[Астана]] қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында [[Джакарта]]да ([[Индонезия]]) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, [[Өзбекстан]] мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады. Дене өлшемдері: Бойы: 167 см, салмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] ifux6l9oxkgjzzsma7s1m5kntboliul 3616560 3616558 2026-06-12T15:08:07Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616560 wikitext text/x-wiki {{Гимнаст | есімі = Даяна Әбдірбекова | сурет = | сурет ені = 220px | сурет сипаттамасы = | толық аты = Даяна Серікқызы Әбдірбекова | азаматтығы = {{KAZ}} | туған күні = 10.04.2002 | туған жері = [[Шымкент]] | бойы = 167 см | салмағы = 49 кг | спорт түрі = [[Көркем гимнастика]] | клубы = Көркем гимнастикадан Шымкент қалалық олимпиада резервінің мамандандырылған балалар-жасөспірімдер спорт мектебі | жаттықтырушысы = [[Әлия Мақсутқызы Юсупова|Әлия Юсупова]], Лола Әділбекова | мансабы = 2013 — 2020 }} '''Әбдірбекова Даяна Серікқызы''' ([[10 сәуір]] [[2002 жыл]], [[Шымкент]]) — [[көркем гимнастика]]дан [[қазақстан]]дық спортшы. Көркем гимнастикадан Қазақстан Республикасының ұлттық құрама командасының мүшесі. Азия ойындарының чемпионы (2018), Қазақстан Республикасы чемпионаты мен Кубогінің бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері. == Өмірбаяны == Даяна Әбдірбекова [[2002 жыл]]ы [[10 сәуір]]де [[Шымкент]] қаласында дүниеге келген. Гимнастикамен ерте балалық шағынан бастап Шымкент қаласының олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде (ОМБЖСМ) айналыса бастаған. Әлия Юсупованың жетекшілігімен жаттықты. Спорттық мансабы 2010 жылдардың ортасынан бастап ірі халықаралық жарыстарда көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасының сапында тұрақты өнер көрсетті.2017 жылы [[Астана]] қаласында өткен көркем гимнастикадан Азия чемпионатында командалық есепте қола медаль жеңіп алды.Өзінің басты спорттық табысына 2018 жылдың тамыз айында [[Джакарта]]да ([[Индонезия]]) өткен Жазғы Азия ойындарында қол жеткізді. Қазақстан командасының сапында Алина Әділханова және Әділә Тілекеновамен бірге командалық көпсайыста жалпылама 159,850 ұпай жинап, [[Өзбекстан]] мен Оңтүстік Корея құрамаларын артқа қалдырып, алтын медаль иегері атанды.Әлем кубогі кезеңдерінде және Гран-при сериясындағы турнирлерде тұрақты түрде бағын сынады. Бағдарламаның жекелеген түрлерінде де, командалық жарыстарда да Қазақстан Республикасының бірнеше дүркін чемпионы болып табылады. Дене өлшемдері: Бойы: 167 см, салмағы: 49 кг ==Марапаттары және жетістіктері == *[[2018 жыл|2018]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] жеңімпазы — [[қола]] (көпсайыс). *[[2018]] жылы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — [[алтын]] (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер,лента), күміс (доп). *[[2019 жыл|2019]] жылғы [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] кубогы — қола (күрзілер, лента). *[[2018 жыл|2018]] жылғы Азиялық ойындар — [[алтын]] (команда).<ref>https://www.kazenergy.com/upload/iblock/13b/13b734333464de0883b6e93237913396.pdf</ref> *"Gracia Fair Cup" [[2018 жыл|2018]] ХТ - [[күміс]] (шеңбер), қола (лента). *"Gracia Fair Cup" [[2019]] ХТ - [[қола]] (лента).<ref>https://gimnastika.pro/stars/597/31765/ </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан көркем гимнастикашылары]] [[Санат:Азия ойындары чемпиондары]] [[Санат:Шымкентте туғандар]] rvaxrqt0h7mulnpglxapzx0n1vgf31x 0 639929 3616685 3613401 2026-06-13T02:25:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616685 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = Алматы, Қазақ КСР |Мемлекет = Қазақстан, КСРО |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол POP, JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - 1961 жылы 1 қарашада Алматы қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті 2001 жылдың 24 шілдесінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында Мәскеудің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында Мәскеуде қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] rllwrq6qd7h4agcmjgtb9yqitafwpia 3616686 3616685 2026-06-13T02:27:08Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616686 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = Алматы, Қазақ КСР |Мемлекет = Қазақстан, КСРО |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол POP, JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] c3u7vwl09acmf9gv4vljcgn7r0fwz3h 3616687 3616686 2026-06-13T02:28:05Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616687 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[КСРО]] |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол POP, JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] mhiktewty5ajhsy8tvpeguobhoeo5i4 3616688 3616687 2026-06-13T02:28:53Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616688 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[КСРО]] |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол POP, JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] hvda17qhd0w7us9oxqigqur2h0ijpfw 3616689 3616688 2026-06-13T02:29:37Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616689 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол POP, JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] 0fvouac5tdvvihakvwfuezqpxx2a413 3616690 3616689 2026-06-13T02:30:32Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616690 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол POP, JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] d2z728ipirdkrzxaorzh5evn4strfxq 3616691 3616690 2026-06-13T02:30:53Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616691 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол [[POP]], JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] 0h00vy7pd6i4p578uqwkzmzjwmht5vs 3616692 3616691 2026-06-13T02:31:25Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616692 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол [[поп-музыка|POP]], JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] i03cn9akb127j7fhl1irx712250vptb 3616693 3616692 2026-06-13T02:31:50Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616693 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол [[поп-музыка|поп]], JAZZ жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] a1y2dxdnfadsldz6fsjupuhyq3x6zk8 3616694 3616693 2026-06-13T02:32:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616694 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мамандықтары = әнші, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол [[поп-музыка|поп]], [[джаз]] жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны[[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.    Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[Шынқобыз|шыңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ == Ескертпелер == [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:КСРО әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алматыда туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:1 қарашада туғандар]] kbct9ivgoals1a9k5wa19aus0djf0js 3 664709 3616673 3615730 2026-06-12T19:34:16Z Nurken 111493 /* Объединение 2 */ Жауап беру 3616673 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|шілде 2021 – шілде 2022|шілде 2022 – шілде 2023|шілде 2023 – шілде 2024|шілде 2024 – шілде 2025}} == Жойылған мақала турасында == Ассалам уалейкүм! Мына үш мақала энциклапедиядан алынып жойылды: [[Коммунистік партияның манифесті]], [[Коммунистік партияның манифесі]], [[Коммунистік Партияның Манифесті]]. Неге бәрін бірден жойған? Олардың біреуін қалдыру керек еді ғой... [[Қатысушы:Ергали Койбагаров|Ергали Койбагаров]] ([[Қатысушы талқылауы:Ергали Койбагаров|талқылау]]) 14:45, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Біреуін қайтарып, сәйкес Уикидерек элементімен байланыстырдым. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2025 ж. тамыздың 16 (+05) == Update request == Hello, Nurken. Can you rename [[Эндрю, Йорк герцогі]] into the Kazakh version of [[Эндрю Маунтбэттен Виндзор]] (Andrew Mountbatten Windsor) (without the hyphen)? After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (with no hyphen). Here is the official statement from Buckingham Palace: https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :Sure! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:29, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :I have found that the accepted Russian spelling is МаунтбЕттен, so this is what we use. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:32, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) ::Thank you very much for the update. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 11:43, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:29, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Жылжыту == Кеш жарық! Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары мақала атауын өзгертіпсіз, соған ұқсас мақалалардың ескі атауларын сілтенген мақалаларға бот арқылы алмастырып шығу керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:00, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) :Боттарды жақсы білетін бір қатысушыдан сұрау керек сияқты [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:35, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы түн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Translation request == Hello, Nurken. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:56, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hi. Really sorry that I couldn't do it. Should've written you a reply. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:42, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Hello, Nurken. ::I withdraw the request, because both articles have been created. ::Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:34, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Мақаланы жоюу == @[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] мырза неге менің мақаламды жойдыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:06, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :Кеш жарық. Мақала Уикипедияның энциклопедиялығына келмей қалды және мақала бұрыс стильде жазылған болды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:44, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] Алдағы уақытта мақаланы энициклопедиялық мазмұндарға сай қылып жазармын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:03, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) == конкурсқа қатысу == Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 конкурсына мақаланы қалай еңгізеді? [[Қатысушы:Zhanash|Zhanash]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhanash|талқылау]]) 23:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Кеш жауабым үшін кешіріңіз. Мақала жазып, кестеге басқа қатысушыдай қосамыз. Бұрыннан жоқ мақала болса дұрыс. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:44, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == -ші, -шы == -ші, -шы дұрыс емес деп сізге кім айтты? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) :Еліміздің білім беру жүйесі айтты. [https://itest.kz/kz/ent/qazaq-tili/morfologiya/lecture/san-esim-turleri-san-esimning-turlenui-sojlemdegi-qyzmeti ҰБТ сайтынан]: :Реттік сан есімдер араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына [[дефис]] қойылады: 11-сынып, 2-қатар, 16-орын, 51-тапсырма, 7-бөлме, т.б., ал рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. Мысалы, ХІ сынып, ХХІ ғасыр, ІV том, т.б. :[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) ::Иә, мектеп бағдарламасы мен кейбір оқулықтарда араб цифрынан кейін дефис қою арқылы жұрнақты алмастыруға болатыны айтылған. Алайда, Уикипедия — энциклопедиялық ресурс болғандықтан, мұнда мәтіннің оқылуына жеңілдік пен унификация қажет. ::Ресми басылымдарда, ғылыми еңбектерде реттік сан есімнің соңғы буынын тіркеп жазу — қалыптасқан норма. [https://egemen.kz/article/401810-oskar-2026-aldyn-ala-short-paraq-dgariyalandy?ysclid=mnguyxyd6c338107644], [https://kaz.orda.kz/bygin-oskar-syjlygynyn-98-shi-marapattau-rasimi-otedi-138193/?ysclid=mnguw9h0n7889023712] Тіл білімінде тарихи қалыптасқан нормалар мен беделді дереккөздер (энциклопедиялар, академиялық еңбектер) жазу немесе айтылу ережелерінен басым түседі. Мысалы, Зигмунд Фрейд есімінің түпнұсқа транскрипциясы — Фройд, бірақ энциклопедияларда Фрейд болып бекіп кеткендіктен, оны өзгерту қабылданбаған. Сол сияқты, еуропалық монархтардың есімдерін тарихи дәстүрге қарсы шығып, Людовикті — Луи, ал Генрихты — Анри деп өзгерту ғылыми тұрғыдан қате болып саналады. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 07:39, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) :::Интернеттегі БАҚ үнемі қателесіп тұрады, оларға сенім жоқ. Білім беру жүйесі орфографияны қалай жаз деді, солай жазамыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:39, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) ::::Біріншіден, Білім беру министрлігі қазақ тілін реттеуші орган болып табылмайды. Оның өз жауапкершілік аймағынан, яғни білім беру жүйесінен тыс жерде қалай жазу керектігін көрсетуге құқығы да, өкілеттігі де жоқ. Ол мектеп оқушылары мен студенттерден белгілі бір нормада жазуды талап етуге құқылы, бірақ бізден емес. ::::Екіншіден, қазақша Уикипедия Қазақстан Республикасының меншігі емес және мемлекеттік ұйым болып табылмайды. Сондықтан біз мемлекеттік органдардың шешімдеріне бағынбаймыз. ::::Үшіншіден, ең бастысы — бұл Уикипедияның ішкі ережелері. Олар қалғанның бәрінен жоғары тұрады. «-ші, -шы» жұрнақтары грамматикалық тұрғыдан дұрыс емес деп айтатын ереже табиғатта жоқ. Ал қабылданған нормалар мен дереккөздер бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:24, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) :::::Мемлекеттік органдар да үнемі қателесіп отырады, ережелер мен атауларды жиі өзгертеді, мысалы: «процент — пайыз — процент». Біз әр кез сайын оларға бейімделуге міндетті емеспіз, біздің өз ережелеріміз бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:31, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) ::::::Бұл жайлы форумға жазып көрейік. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 19:07, 2026 ж. сәуірдің 8 (+05) :::::::Сонымен, неге форумға жазбадың? Консенсуссыз не нәрсенің дұрыс екенін шешуге саған кім құқық берді? Және бұдан былай DEFAULTSORT үлгісін қоспа. Егер қосатын болсақ, онда бот арқылы бірден барлық мақалаға қосу керек, ал мына түріңмен бүкіл реттілікті бұзып жатырсың [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:32, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) ::::::::Форумда талқы бастадым. Жалпы DEFAULTSORT-тың қалай реттілікті бұзғанын білмедім. Түр-түрлі есімдердегі тектің қайда екені әртүрлі болады ғой. Мысалға қытай аты-жөнін алсақ, біріншісі — тегі, екіншісі — есімі (сонда [[Си Цзиньпин]]дегі есімі Цзиньпин, тегі Си), сондықтан бот қолданған күрделі шықпақ. Оған қоса қате аталған мақала жетеді. Кеше ғана тегі алдында кеткен қазақ тұлғасы мақаласын жылжыту керек болды. Бір мақаладағы DEFAULTSORT-тың бар болғаны, бірақ басқада жоқ болғаны реттілікті бұзады десеңіз, онда уикилендірумен айналысқанды да қоймадық па. Реттілікті бұзады емес пе. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:48, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) :::::::::Мен сені түсінбей тұрмын. Егер, мысалы, Алфавит бойынша тұлғалар санатын қарайтын болсаң, онда бәрі белгілі бір реттілікпен — аты, әкесінің аты, фамилия бойынша тізіліп тұр. Ал сен DEFAULTSORT үлгісін қосқан кезде, бұл мақала жалпы реттіліктен шығып кетеді [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. мамырдың 29 (+05) ::::::::::Менің қалағаным — тұлғалардың санаттарда есімі емес, тегі арқылы реттелгені. Мысалы, [[Мұхтар Шаханов]]тың М әрпі емес, Ш әрпінде болғаны. Орыстар бұлай болсын деп тұлғаларын Шаханов, Мухтар; Байден, Джо деп кеткен. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:06, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :::::::::::Сенің не істегің келгенін түсіндім. Менің айтпағым: бұл үлгіні қосқан кезде мақалалар тегі (фамилиясы) бойынша көрінеді, ал бұл үлгі жоқ қалған мақалалардың бәрі аты бойынша тұр. Соның кесірінен жалпы реттілік бұзылады. Сондықтан, бұл үлгіні қосатын болсақ, жекелеген мақалаларға емес, бірден барлық мақалаға қосу керек [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 00:21, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) ::::::::::::Бірте-бірте реттілік орнайды [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 01:55, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) :::::::::::::Бұл біржақты шешілетін мәселе емес [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 04:42, 2026 ж. мамырдың 30 (+05) == Объединить == Добрый день Нуркен! Могли бы вы объединить эти страницы: 1) “Prosecutor General of Kazakhstan” с «Генеральный прокурор Казахстана» 2) “Aqorda Chief of Staff” с «Руководитель Администрации президента Казахстана» 3) “Ermek Sağımbaev” с «Сагимбаев, Ермек Алдабергенович» [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. сәуірдің 5 (+05) :Готово [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:23, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) ::❤️ [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 06:51, 2026 ж. сәуірдің 7 (+05) == Объединение == Здравствуйте! Объедините пожалуйста страницы: 1) «Aqorda Press Secretary» с «Пресс-секретарь президента Казахстана» 2) «Aibek Smadiarov» с «Смадияров, Айбек Серикбаевич» 3) «Aslambek Merğaliev» с «Мергалиев, Асламбек Амангельдинович» 4) «Ministry of Culture and Information (Kazakhstan)» с «Министерство культуры и информации Казахстана» 5) «Арыстанкулова, Гульсара Мереевна» с «Gulsara Arystanqulova» [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 11:14, 2026 ж. сәуірдің 23 (+05) :Дайын. Қиын емес нәрсе, негізі. Уикидерек арқылы байланыстырылады. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:22, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05) ::Рақмет!❤️ [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 08:11, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05) == АҚШ телевидение актерлері == АҚШ телевидение актерлері - Санат:АҚШ телевизия актерлері қолмен ауыстырып шығу керек. Мақала сияқты санатты сілтеу салуға болмайды. Мақаланың ішіне кіріп, үлгіні түзету керек [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:52, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) :+ бот бар ма? Осындай жартылай автоматты заттарды сонымен көмегімен жасаған дұрыс. Сонда жуықтағы өзгерістерге көрінбейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 22:59, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) ::Бот басқаруды білмеймін, білсем қолданатын едім [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:56, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) :Осымен айналысып жатқан едім, ойым бөлініп қалды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:55, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Дауыс беру == @[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] қайырлы күн! CEE Meeting 2026 бетте өз дауысымды қалдыруға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:20, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) :Бұғатталған емессіз, дауыс берсеңіз болатын сияқты [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 04:13, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Заңдар == Сәлеметпісіз! Президент туралы конституциялық заң қабылданыпты, бірақ ол конституциямен қатар ғана күшіне енеді. Қазірден мақаланы жаңарта берейік пе әлде ертелеу бола ма -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 03:32, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) :Ертерек жаңартсақ болады. Осы заң қабылданаДЫ деп. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 04:13, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) ::Жақсы -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 13:12, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) == Объединение == Здравствуйте могли бы объединить эти английские статьи с их русскими и казахскими версиями: Marat Sultangaziev, Beibit Isabayev, Ermağanbet Bölekpaev, Murat Ergeshbayev, Asain Baikhanov, Gauez Nurmukhambetov, Nuralkhan Kusherov (все они акимы регионов), Dmitry Malakhov (это статья объединена только с казахской версией), Janat Elimanov, Supreme Judicial Council of Kazakhstan, Saiasat Nurbek, Ministry of Science and Higher Education (Kazakhstan) [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 19:29, 2026 ж. маусымның 11 (+05) :Готово [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:34, 2026 ж. маусымның 13 (+05) clq2t0p86xdoohnpssscsjk1vg7fesg 0 670967 3616596 3616264 2026-06-12T15:48:43Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] ([[User talk:Көперхан Анаргүл|т]]) өңдемелерінен [[User:Мақаш Әділ|Мақаш Әділ]] соңғы нұсқасына қайтарды 3125320 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Վերին կամարազարդ.JPG|нобай|upright=0.6|Сисаван шіркеуі, 7 ғасыр (Армения)]] [[Сурет:P1300843 Paris X rue de Paradis n18 detail rwk.jpg|нобай|upright=0.6|Париждегі терезелер]] [[Сурет:Window of the house with number 17 on strada Mântuleasa, from Bucharest (Romania).jpg|нобай|upright=0.6|Бухаресттегі терезе (Румыния)]] '''Терезе''' — қоғамдық, өнеркәсіптік және тұрғын үйлердің бөлмелерін [[желдету]], [[жарық]]тандыру үшін олардың сыртқы қабырғаларындағы ойыққа орнатылатын конструкция. Терезелердің орналасуы, саны және өлшемі ғимараттың қасбетінің дизайны мен композициясында маңызды рөл атқарады. Терезелер ғимараттардағы жылуды жоғалтудың негізгі көзі (50% дейін). {{бастама}} {{commons|Category:Windows}} [[Санат:Сәулет элементтері]] sdw5km0buhjmsyya68cs9m7zti6r5r5 4 675070 3616875 3616147 2026-06-13T07:00:44Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3616875 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88022||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95994||76369||11024||224||3376||234||110||5811||741 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86528||80926||1349||2243||909||49||0||957||136 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84036||68775||1239||147||11309||15||0||1696||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||83653||78602||807||635||37||388||0||2883||46 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55541||30549||3588||368||5769||944||2238||4778||5187 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48524||39817||1757||102||628||17||9||4473||39 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38492||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||10||{{u|Ulan}}||30436||23965||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||9||{{u|1nter pares}}||27868||25938||202||7||583||70||0||1381||139 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844 |- |12||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||21988||20721||753||39||126||4||0||121||11 |- |14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13875||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |15||18||{{u|Nurken}}||19172||9869||1319||41||6914||115||2||426||51 |- |16||13||{{u|Sagzhan}}||18600||17368||396||43||181||10||0||309||86 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17119||12152||223||7||133||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13755||12980||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11239||6799||507||0||102||512||0||615||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10075||7914||1218||40||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||53||255||120||0||296||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8223||8129||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8154||5726||27||5||1867||204||0||172||52 |- |29||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7944||5417||976||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7480||5978||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5281||468||132||761||0||64||97||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6254||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5044||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||59||{{u|Madi Dos}}||4390||3030||196||63||40||49||0||624||106 |- |50||47||{{u|Coffee86}}||4348||3819||4||0||11||7||0||404||5 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3078||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||50||{{u|Makenzis}}||3553||3496||5||0||0||0||0||46||5 |- |56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3396||2998||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||68||{{u|ShadZ01}}||3158||2505||348||101||105||0||0||4||0 |- |65||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2835||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||69||{{u|Dauren}}||2871||2464||0||14||0||0||0||68||6 |- |70||86||{{u|MuratbekErkebulan}}||2856||1848||308||0||91||55||0||423||4 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||89||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2393||1985||126||0||13||1||0||177||41 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1948||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||91||{{u|RaiymbekZh}}||1966||1671||8||0||17||0||0||74||72 |- |96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1604||1340||1||0||104||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1534||1346||0||0||7||0||0||120||8 |- |109||95||{{u|Gliwi}}||1525||1519||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||119||{{u|Ziv}}||1155||1082||60||0||0||2||0||9||2 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||144||{{u|Wikuiser}}||1048||752||142||0||62||0||43||18||4 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||166||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||176||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1 |- |181||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |182||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |183||165||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||668||629||15||0||0||0||0||2||0 |- |184||158||{{u|Epoxa-HH}}||666||654||0||0||5||0||0||10||1 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||175||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||177||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |196||179||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |197||186||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||178||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||182||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||180||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||184||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |207||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |210||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |211||181||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |213||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |214||187||{{u|Tuttiorchestra687}}||553||541||0||0||0||0||0||13||2 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||183||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||185||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |228||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||226||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 1mpnb0spewmqhpxgjallz7prp7fuc2c 4 675089 3616941 3616342 2026-06-13T11:00:23Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3616941 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515628||380105||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145870||131246||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132210||127420||669||15||62||17||10||2859||1133 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119564||112798||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113477||1||0||0||0||0||0||113476||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105852||88196||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87641||87641||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79320||79305||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50459||50166||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26597||22822||42||0||3648||2||0||61||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14556||13576||430||1||0||83||0||387||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13735||13238||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9119||9119||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7971||5417||976||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3254||3251||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1553||1534||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1047||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||164||162||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] qgds8d1om8f88pbg3nkxqm928enlv44 4 675116 3616472 3615709 2026-06-12T13:07:14Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3616472 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107916||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||949||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7373||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3134||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2583||42||0||58||33||593||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2278||102||13||200||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2187||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1393||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1343||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |15||{{u|Орел Карл}}||1308||310||1||304||84||24||0||0||0 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||629||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||966||101||14||343||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|1nter pares}}||545||306||0||8||418||3||0||0||4 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||530||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||502||479||3||634||4706||32||15||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Sagzhan}}||446||83||1||17||134||30||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||421||37||0||0||1599||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||386||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||302||200||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Coffee86}}||193||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |119||{{u|ShadZ01}}||193||23||0||34||81||56||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Madi Dos}}||82||23||0||53||25||40||6||0||3 |- |261||{{u|MuratbekErkebulan}}||82||21||0||63||83||0||11||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |266||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |269||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |279||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |281||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2972||521||92||0||38||4 |- |285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|RaiymbekZh}}||70||39||5||1||8||0||0||0||1 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |410||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |413||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||34||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |557||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |560||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Жанна Ж}}||17||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |562||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |563||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |571||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |573||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |576||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |577||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |578||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |585||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |587||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Tuttiorchestra687}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |596||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |602||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |604||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |608||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |628||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |633||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |641||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |643||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |644||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |649||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |653||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |660||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |664||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |665||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |677||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |684||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |685||{{u|Gaukhar1980}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||8||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |733||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |743||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |745||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |781||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |783||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |798||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Гулжайна Усен}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |878||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |883||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |900||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |908||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |910||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |922||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |926||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |932||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |935||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |936||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Амина Жанаковна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |947||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |955||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |956||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |986||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |994||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |997||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1009||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1017||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1024||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1038||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Wikuiser}}||4||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |1044||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1046||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1055||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1080||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1083||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1084||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1087||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1094||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1095||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1098||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1128||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1134||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Ayazhan10}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1167||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1170||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1175||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1177||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1192||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1196||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1203||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1253||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1256||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1284||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1294||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1424||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1426||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1427||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1439||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1440||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1456||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1459||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1484||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1514||{{u|NaziraBimakova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1533||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1551||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1552||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1559||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1679||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1692||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1698||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1703||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||243||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] d0z3fc88lz6xt40pw7ls19sgrnfvt1n 0 675823 3616483 3601604 2026-06-12T13:33:15Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616483 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мешіт | мешіт атауы = | шынайы аты = Мердинли мешіті | мемлекет = Әзірбайжан | қала = Шуша | статусы = жойылды | құрылысы = 19 ғасыр }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзірбайжан|Әзірбайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан.[1] 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды.[2] Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан.[3] Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.[4][5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] 15bvfq7akktvqimuh7fmgrociv3fcvv 3616490 3616483 2026-06-12T13:43:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616490 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мешіт | мешіт атауы = | шынайы аты = Мердинли мешіті | мемлекет = Әзірбайжан | қала = Шуша | статусы = жойылды | құрылысы = 19 ғасыр }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан.[1] 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды.[2] Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан.[3] Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.[4][5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] onkim67zr1dfdid4prijo1oigys6ii4 3616491 3616490 2026-06-12T13:44:03Z Sagzhan 29953 /* Тарихы */ 3616491 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мешіт | мешіт атауы = | шынайы аты = Мердинли мешіті | мемлекет = Әзірбайжан | қала = Шуша | статусы = жойылды | құрылысы = 19 ғасыр }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан.[1] 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.[4][5] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] cobg0ysxly9mvavfd8i6z0sjln87f4n 3616493 3616491 2026-06-12T13:45:14Z Sagzhan 29953 /* Тарихы */ 3616493 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мешіт | мешіт атауы = | шынайы аты = Мердинли мешіті | мемлекет = Әзірбайжан | қала = Шуша | статусы = жойылды | құрылысы = 19 ғасыр }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан.[1] 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды. <ref>{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.e-qanun.az/framework/2847 |title = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) |publisher = e-qanun.az |access-date = 2022-08-02 |lang = az |archive-date = 2017-04-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847 |url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] 59v0g922c4tczch626muhnklsx2ot9a 3616494 3616493 2026-06-12T13:45:46Z Sagzhan 29953 /* Тарихы */ 3616494 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мешіт | мешіт атауы = | шынайы аты = Мердинли мешіті | мемлекет = Әзірбайжан | қала = Шуша | статусы = жойылды | құрылысы = 19 ғасыр }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан. 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.<ref>{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.e-qanun.az/framework/2847 |title = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) |publisher = e-qanun.az |access-date = 2022-08-02 |lang = az |archive-date = 2017-04-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847 |url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] 2jye1vy213euzf2u7veh8ag0kctnfvx 3616496 3616494 2026-06-12T13:50:20Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616496 wikitext text/x-wiki '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан. 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.<ref>{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.e-qanun.az/framework/2847 |title = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) |publisher = e-qanun.az |access-date = 2022-08-02 |lang = az |archive-date = 2017-04-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847 |url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] 5l470tthy8jt0sny3iublmlq9ir0739 3616497 3616496 2026-06-12T13:50:34Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616497 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Мердинли мешіті | шынайы аты = {{lang-az|Mərdinli məscidi}} | суреті = | сурет атауы = | позициялық карта = Әзірбайжан |lat_dir = N |lat_deg = 39 |lat_min = 45 |lat_sec = 44 |lon_dir = E |lon_deg = 46 |lon_min = 45 |lat_sec = 11 | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = {{Flag|Azerbaijan}} | қала = Шуша | мекенжайы = Садыгджан көшесі, Мердинли махалласы | статусы = Жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіші | ағымы = Ислам (сүнниттік) | мұсылмандардың діни басқармасы = Кавказ мұсылмандары басқармасы | иесі = Мемлекет меншігі | мешіт түрі = Махаллалық мешіт | сәулет стилі = Қарабақ сәулет мектебі | жобаның авторы = Кербалай Сафихан Қарабағи | сәулетшісі = Кербалай Сафихан Қарабағи | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = XIX ғасыр | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = Толықтай қираған (армян оккупациясы кезінде бұзылды) | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = 0 | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = 0 | мұнаралардың биіктігі = | материал = Жергілікті әктас, ағаш | тарауық = | ифтар және сухур = | кітапхана = | mektep = | медресе = | сайты = | Commons = Mardinli Mosque }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан. 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.<ref>{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.e-qanun.az/framework/2847 |title = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) |publisher = e-qanun.az |access-date = 2022-08-02 |lang = az |archive-date = 2017-04-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847 |url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] rk4g3peeodzvjq77axoqnhuikys57zv 3616498 3616497 2026-06-12T13:51:36Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616498 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Мердинли мешіті | шынайы аты = {{lang-az|Mərdinli məscidi}} | суреті = | сурет атауы = | позициялық карта = Әзірбайжан |lat_dir = N |lat_deg = 39 |lat_min = 45 |lat_sec = 44 |lon_dir = E |lon_deg = 46 |lon_min = 45 |lat_sec = 11 | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = {{Flag|Azerbaijan}} | қала = [[Шуша]] | мекенжайы = Садыгджан көшесі, Мердинли махалласы | статусы = Жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіші | ағымы = [[Ислам]] (сүнниттік) | мұсылмандардың діни басқармасы = Кавказ мұсылмандары басқармасы | иесі = Мемлекет меншігі | мешіт түрі = Махаллалық мешіт | сәулет стилі = Қарабақ сәулет мектебі | жобаның авторы = Кербалай Сафихан Қарабағи | сәулетшісі = Кербалай Сафихан Қарабағи | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = [[XIX ғасыр]] | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = Толықтай қираған (армян оккупациясы кезінде бұзылды) | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = 0 | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = 0 | мұнаралардың биіктігі = | материал = Жергілікті әктас, ағаш | тарауық = | ифтар және сухур = | кітапхана = | mektep = | медресе = | сайты = | Commons = Mardinli Mosque }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан. 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.<ref>{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.e-qanun.az/framework/2847 |title = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) |publisher = e-qanun.az |access-date = 2022-08-02 |lang = az |archive-date = 2017-04-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847 |url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] p7sr5qvn4w44zh6vivack64y4s4w314 3616499 3616498 2026-06-12T13:52:07Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616499 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Мердинли мешіті | шынайы аты = {{lang-az|Mərdinli məscidi}} | суреті = | сурет атауы = | позициялық карта = Әзірбайжан |lat_dir = N |lat_deg = 39 |lat_min = 45 |lat_sec = 44 |lon_dir = E |lon_deg = 46 |lon_min = 45 |lat_sec = 11 | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = {{AZE}} | қала = [[Шуша]] | мекенжайы = Садыгджан көшесі, Мердинли махалласы | статусы = Жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіші | ағымы = [[Ислам]] (сүнниттік) | мұсылмандардың діни басқармасы = Кавказ мұсылмандары басқармасы | иесі = Мемлекет меншігі | мешіт түрі = Махаллалық мешіт | сәулет стилі = Қарабақ сәулет мектебі | жобаның авторы = Кербалай Сафихан Қарабағи | сәулетшісі = Кербалай Сафихан Қарабағи | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = [[XIX ғасыр]] | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = Толықтай қираған (армян оккупациясы кезінде бұзылды) | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = 0 | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = 0 | мұнаралардың биіктігі = | материал = Жергілікті әктас, ағаш | тарауық = | ифтар және сухур = | кітапхана = | mektep = | медресе = | сайты = | Commons = Mardinli Mosque }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] Шуша қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан. 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.<ref>{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.e-qanun.az/framework/2847 |title = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) |publisher = e-qanun.az |access-date = 2022-08-02 |lang = az |archive-date = 2017-04-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847 |url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] b6mcafx7vwlxad7ppus6uie564pgm5z 3616500 3616499 2026-06-12T13:52:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616500 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Мердинли мешіті | шынайы аты = {{lang-az|Mərdinli məscidi}} | суреті = | сурет атауы = | позициялық карта = Әзірбайжан |lat_dir = N |lat_deg = 39 |lat_min = 45 |lat_sec = 44 |lon_dir = E |lon_deg = 46 |lon_min = 45 |lat_sec = 11 | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = {{AZE}} | қала = [[Шуша]] | мекенжайы = Садыгджан көшесі, Мердинли махалласы | статусы = Жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіші | ағымы = [[Ислам]] (сүнниттік) | мұсылмандардың діни басқармасы = Кавказ мұсылмандары басқармасы | иесі = Мемлекет меншігі | мешіт түрі = Махаллалық мешіт | сәулет стилі = Қарабақ сәулет мектебі | жобаның авторы = Кербалай Сафихан Қарабағи | сәулетшісі = Кербалай Сафихан Қарабағи | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = [[XIX ғасыр]] | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = Толықтай қираған (армян оккупациясы кезінде бұзылды) | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = 0 | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = 0 | мұнаралардың биіктігі = | материал = Жергілікті әктас, ағаш | тарауық = | ифтар және сухур = | кітапхана = | mektep = | медресе = | сайты = | Commons = Mardinli Mosque }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] [[Шуша]] қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті XIX ғасырдың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті Шуша қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан. 1992 жылы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасының бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт Әзербайжанның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.<ref>{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.e-qanun.az/framework/2847 |title = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) |publisher = e-qanun.az |access-date = 2022-08-02 |lang = az |archive-date = 2017-04-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847 |url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] a0ipar2xre62chh95zj3p1ltwduecii 3616501 3616500 2026-06-12T13:53:33Z Sagzhan 29953 /* Тарихы */ 3616501 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Мердинли мешіті | шынайы аты = {{lang-az|Mərdinli məscidi}} | суреті = | сурет атауы = | позициялық карта = Әзірбайжан |lat_dir = N |lat_deg = 39 |lat_min = 45 |lat_sec = 44 |lon_dir = E |lon_deg = 46 |lon_min = 45 |lat_sec = 11 | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = {{AZE}} | қала = [[Шуша]] | мекенжайы = Садыгджан көшесі, Мердинли махалласы | статусы = Жергілікті маңызы бар сәулет ескерткіші | ағымы = [[Ислам]] (сүнниттік) | мұсылмандардың діни басқармасы = Кавказ мұсылмандары басқармасы | иесі = Мемлекет меншігі | мешіт түрі = Махаллалық мешіт | сәулет стилі = Қарабақ сәулет мектебі | жобаның авторы = Кербалай Сафихан Қарабағи | сәулетшісі = Кербалай Сафихан Қарабағи | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = [[XIX ғасыр]] | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = Толықтай қираған (армян оккупациясы кезінде бұзылды) | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = 0 | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = 0 | мұнаралардың биіктігі = | материал = Жергілікті әктас, ағаш | тарауық = | ифтар және сухур = | кітапхана = | mektep = | медресе = | сайты = | Commons = Mardinli Mosque }} '''Мердинли мешіті''' ({{lang-az|Mərdinli məscidi}}) — [[Әзербайжан|Әзербайжанның]] [[Шуша]] қаласында орналасқан қираған мешіт. Мешіт Әзірбайжан астанасы [[Баку|Бакуден]] 350 шақырымдай жерде, Мердинли маңында орналасқан.<ref name="Karabakh">{{Cite web |title=Shusha State Historical & Architectural Reserve |url=http://karabakhfoundation.org/regions/shusha/ |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101004182205/http://www.karabakhfoundation.org/regions/shusha |archivedate=4 October 2010 }}</ref><ref>{{Cite web | title = Ministry of Tourism - Mardinli Mosque | url=http://www.mct.gov.az/?/en/abide/view/6075/&PHPSESSID=a... | accessdate = 12 August 2010}}</ref> Мердинли мешіті 19 ғасырдың аяғында Шушада жұмыс істеп тұрған 17 мешіттің бірі болды.<ref>{{Cite web |title=The list of the monuments (the city of Shusha) |url=http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |accessdate=12 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706130836/http://karabakhmonuments.az/print_preview.php?id=128 |archivedate=6 July 2011 }}</ref> Мешіт Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорығында орналасқан.<ref>{{Cite web |title = WORLD HERITAGE TENTATIVE LISTS, BY REGION |url = http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |accessdate = 12 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031215185250/http://itm.bme.hu/unesco/TentativeList/tentativelist.pdf |archivedate = 15 December 2003 }}</ref> Мешіт 1992 жылы Шушаны армян күштері басып алғаннан кейін қираған.<ref>{{cite web |url=https://scwra.gov.az/az/view/objects/11 |title=Şuşa rayonunun vandalizmə məruz qalmış abidələri |work=Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi |access-date=18 October 2021 |language=az }}</ref> == Тарихы == Мардинли мешіті [[XIX ғасыр]]дың сәулет ескерткіші болып табылады. Шуша қаласы жоғарғы және төменгі мәхәллелерге бөлінген 17 мәхәлледен (шағын ауданнан) тұрған. Мардинли мешіті [[Шуша]] қаласында қызмет еткен 17 мешіттің бірі болған. Ол қаланың төменгі мәхәллелерінің құрамына кірген. Мардинли мешіті Шуша қаласының жоғарғы мәхәллелеріне жататын Мардинли мәхәллесіндегі Садықжан және Гарашеров көшелерінің қиылысында орналасқан. [[1992 жыл]]ы Шуша қаласы халықаралық деңгейде мойындалмаған [[Таулы Қарабақ Республикасы]]ның бақылауына өткеннен кейін мешіт өз қызметін тоқтатты. 2020 жылы Мардинли мешіті азат етіліп, толықтай Әзербайжанның бақылауына қайтарылды. Мардинли мешіті Шуша мемлекеттік тарихи-сәулет қорық-мұражайының аумағында орналасқан. Мешіт [[Әзербайжан]]ның мемлекет қорғауындағы тарихи және мәдени ескерткіштері тізіміне енгізілген. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамыздағы өкімімен мешіт ұлттық маңызы бар тарихи-мәдени сәулет ескерткіші ретінде №5077 инвентарлық нөмірмен мемлекеттік қорғауға алынды.<ref>{{Cite web|url=http://heritage.gov.az/az/monuments|title=Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti|website=heritage.gov.az|access-date=2022-08-04|archive-date=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222151040/http://heritage.gov.az/az/monuments/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.e-qanun.az/framework/2847 |title = Azərbaycan Respublikası ərazisində dövlət mühafizəsinə götürülmüş daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin əhəmiyyət dərəcələrinə görə bölgüsünün təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin Qərarı (Распоряжение Кабинета Министров Азербайджанской Республики об исторических и культурных памятниках) |publisher = e-qanun.az |access-date = 2022-08-02 |lang = az |archive-date = 2017-04-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170412101021/http://www.e-qanun.az/framework/2847 |url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан]] b57kpfxqqlom10z0swec6zwhv4yphop 0 678118 3616484 3357270 2026-06-12T13:34:32Z Makenzis 71333 /* Жүлделері */ 3616484 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | clubname = Нуадибу | құрылған = 1999 | стадионы = Stade Municipal de Nouadhibou, [[Нуадибу]] | сыйымдылығы = 10,300 | pattern_la1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_b1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_ra1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_sh1 = _blue_stripes_adidas | leftarm1 = ff7629 | body1 = ff7629 | rightarm1 = ff7629 | shorts1 = ff7629 | socks1 = ff7629 | pattern_la2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_b2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_ra2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_sh2 = _orange_stripes_adidas | leftarm2 = 133c8e | body2 = 133c8e | rightarm2 = 133c8e | shorts2 = 133c8e | socks2 = 133c8e | pattern_la3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_b3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_ra3 = _FC Nouadhibou1013 | leftarm3 = FFFFFF | body3 = GFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF| }} '''Нуадибу''' — [[Мавритания|Мавританияның]] [[Нуадибу]] қаласындағы футбол клубы. == Жүлделері == * '''Мавритания чемпионы''' :: 2001, 2002, 2011, 2013, 2014, 2017–18, 2018–19, 2019-20, 2020–21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 * '''Мавритания кубогы''' :: 2004, 2008, 2017, 2018 * '''Лига Кубогы''' :: 2014, 2019 * '''Мавритания суперкубогы''' :: 2011, 2013, 2018 == Сілтемелер == * http://www.fcndb.com/ {{Бастама}} [[Санат:Мавритания футбол клубтары]] i759lu59qeyfrq7w8te2a8pkj4zmeps 3616485 3616484 2026-06-12T13:36:59Z Makenzis 71333 3616485 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | clubname = Нуадибу | құрылған = 1999 | стадионы = Stade Municipal de Nouadhibou, [[Нуадибу]] | сыйымдылығы = 10,300 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025 | орын = 1 орын, [[File:Golden star.svg|20px|Әрекеттегі чемпион]] '''Жеңімпаз''' | pattern_la1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_b1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_ra1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_sh1 = _blue_stripes_adidas | leftarm1 = ff7629 | body1 = ff7629 | rightarm1 = ff7629 | shorts1 = ff7629 | socks1 = ff7629 | pattern_la2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_b2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_ra2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_sh2 = _orange_stripes_adidas | leftarm2 = 133c8e | body2 = 133c8e | rightarm2 = 133c8e | shorts2 = 133c8e | socks2 = 133c8e | pattern_la3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_b3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_ra3 = _FC Nouadhibou1013 | leftarm3 = FFFFFF | body3 = GFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF| }} '''Нуадибу''' — [[Мавритания|Мавританияның]] [[Нуадибу]] қаласындағы футбол клубы. == Жүлделері == * '''Мавритания чемпионы''' :: 2001, 2002, 2011, 2013, 2014, 2017–18, 2018–19, 2019-20, 2020–21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 * '''Мавритания кубогы''' :: 2004, 2008, 2017, 2018 * '''Лига Кубогы''' :: 2014, 2019 * '''Мавритания суперкубогы''' :: 2011, 2013, 2018 == Сілтемелер == * http://www.fcndb.com/ {{Бастама}} [[Санат:Мавритания футбол клубтары]] 6kkybqx6tuq43l03zmo5evq8d82cswa 3616487 3616485 2026-06-12T13:40:06Z Makenzis 71333 /* Сілтемелер */ 3616487 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | clubname = Нуадибу | құрылған = 1999 | стадионы = Stade Municipal de Nouadhibou, [[Нуадибу]] | сыйымдылығы = 10,300 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025 | орын = 1 орын, [[File:Golden star.svg|20px|Әрекеттегі чемпион]] '''Жеңімпаз''' | pattern_la1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_b1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_ra1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_sh1 = _blue_stripes_adidas | leftarm1 = ff7629 | body1 = ff7629 | rightarm1 = ff7629 | shorts1 = ff7629 | socks1 = ff7629 | pattern_la2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_b2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_ra2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_sh2 = _orange_stripes_adidas | leftarm2 = 133c8e | body2 = 133c8e | rightarm2 = 133c8e | shorts2 = 133c8e | socks2 = 133c8e | pattern_la3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_b3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_ra3 = _FC Nouadhibou1013 | leftarm3 = FFFFFF | body3 = GFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF| }} '''Нуадибу''' — [[Мавритания|Мавританияның]] [[Нуадибу]] қаласындағы футбол клубы. == Жүлделері == * '''Мавритания чемпионы''' :: 2001, 2002, 2011, 2013, 2014, 2017–18, 2018–19, 2019-20, 2020–21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 * '''Мавритания кубогы''' :: 2004, 2008, 2017, 2018 * '''Лига Кубогы''' :: 2014, 2019 * '''Мавритания суперкубогы''' :: 2011, 2013, 2018 == Сілтемелер == * {{Бастама}} [[Санат:Мавритания футбол клубтары]] 6z6dafxuc2e31tbbr2c4z9iv9e37jzz 3616488 3616487 2026-06-12T13:40:27Z Makenzis 71333 /* Сілтемелер */ 3616488 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | clubname = Нуадибу | құрылған = 1999 | стадионы = Stade Municipal de Nouadhibou, [[Нуадибу]] | сыйымдылығы = 10,300 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025 | орын = 1 орын, [[File:Golden star.svg|20px|Әрекеттегі чемпион]] '''Жеңімпаз''' | pattern_la1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_b1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_ra1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_sh1 = _blue_stripes_adidas | leftarm1 = ff7629 | body1 = ff7629 | rightarm1 = ff7629 | shorts1 = ff7629 | socks1 = ff7629 | pattern_la2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_b2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_ra2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_sh2 = _orange_stripes_adidas | leftarm2 = 133c8e | body2 = 133c8e | rightarm2 = 133c8e | shorts2 = 133c8e | socks2 = 133c8e | pattern_la3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_b3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_ra3 = _FC Nouadhibou1013 | leftarm3 = FFFFFF | body3 = GFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF| }} '''Нуадибу''' — [[Мавритания|Мавританияның]] [[Нуадибу]] қаласындағы футбол клубы. == Жүлделері == * '''Мавритания чемпионы''' :: 2001, 2002, 2011, 2013, 2014, 2017–18, 2018–19, 2019-20, 2020–21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 * '''Мавритания кубогы''' :: 2004, 2008, 2017, 2018 * '''Лига Кубогы''' :: 2014, 2019 * '''Мавритания суперкубогы''' :: 2011, 2013, 2018 == Сілтемелер == * [https://www.soccerway.com/team/nouadhibou/0l0eDQNP/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/nouadhibou/0l0eDQNP/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/fc-nouadhibou/startseite/verein/18921 Transfermarkt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fc-nouadhibou/16673/ Globalsportarchive] {{Бастама}} [[Санат:Мавритания футбол клубтары]] 90r4mj040kzr5ys3spo5lk4vtmjb195 3616489 3616488 2026-06-12T13:41:41Z Makenzis 71333 3616489 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | clubname = Нуадибу | құрылған = 1999 | стадионы = Stade Municipal de Nouadhibou, [[Нуадибу]] | сыйымдылығы = 10,300 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025/26 | орын = 1 орын, [[File:Golden star.svg|20px|Әрекеттегі чемпион]] '''Жеңімпаз''' | pattern_la1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_b1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_ra1 = _FC_Nouadhibou1011h | pattern_sh1 = _blue_stripes_adidas | leftarm1 = ff7629 | body1 = ff7629 | rightarm1 = ff7629 | shorts1 = ff7629 | socks1 = ff7629 | pattern_la2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_b2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_ra2 = _FC_Nouadhibou1011a | pattern_sh2 = _orange_stripes_adidas | leftarm2 = 133c8e | body2 = 133c8e | rightarm2 = 133c8e | shorts2 = 133c8e | socks2 = 133c8e | pattern_la3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_b3 = _FC Nouadhibou1013 | pattern_ra3 = _FC Nouadhibou1013 | leftarm3 = FFFFFF | body3 = GFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = FFFFFF| }} '''Нуадибу''' — [[Мавритания|Мавританияның]] [[Нуадибу]] қаласындағы футбол клубы. == Жүлделері == * '''Мавритания чемпионы''' :: 2001, 2002, 2011, 2013, 2014, 2017–18, 2018–19, 2019-20, 2020–21, 2021/22, 2022/23, 2023/24, 2024/25, 2025/26 * '''Мавритания кубогы''' :: 2004, 2008, 2017, 2018 * '''Лига Кубогы''' :: 2014, 2019 * '''Мавритания суперкубогы''' :: 2011, 2013, 2018 == Сілтемелер == * [https://www.soccerway.com/team/nouadhibou/0l0eDQNP/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/nouadhibou/0l0eDQNP/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/fc-nouadhibou/startseite/verein/18921 Transfermarkt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fc-nouadhibou/16673/ Globalsportarchive] {{Бастама}} [[Санат:Мавритания футбол клубтары]] emplp69qysssygkj0070j356t1ll6ct 0 717578 3616469 3227955 2026-06-12T13:05:33Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616469 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Орыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Көңкіран]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Құблық]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] ajybojscusoz51pigujmyjywucr5hnc 3616470 3616469 2026-06-12T13:05:59Z Sagzhan 29953 /* Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары */ 3616470 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Орыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Көңкіран]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Құблық]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] p1t46yohi9n97wyhczu9hem4vnrtcju 3616471 3616470 2026-06-12T13:06:12Z Sagzhan 29953 /* Шежіре */ 3616471 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Орыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Көңкіран]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Құблық]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] m1sjzv18w3kac0mnkeba8hjy9d99qi5 3616473 3616471 2026-06-12T13:07:20Z Sagzhan 29953 /* Шежіре */ 3616473 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] 8n15q1pyva7h2sqvgevj5awrwtbt6p2 3616474 3616473 2026-06-12T13:07:45Z Sagzhan 29953 /* Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары */ 3616474 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрак Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] 75lwlgg7pcefj3s0d75tx6ovhoqzvop 3616475 3616474 2026-06-12T13:08:03Z Sagzhan 29953 /* Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары */ 3616475 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбарәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] 3019fpia2683ssdljionep2i8fhsfl4 3616476 3616475 2026-06-12T13:08:20Z Sagzhan 29953 /* Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары */ 3616476 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] qavwie5jaeewec4fx1rldlz03f1y4mz 3616477 3616476 2026-06-12T13:10:50Z Sagzhan 29953 /* Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары */ 3616477 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу === Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары === ** 2. [[Бату]] (Батый; 1208—1255/1256) — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Уки хатунның ұлы, Жошы ұлысының билеушісі (1227—1255/1256) *** 3. [[Сартақ]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256) **** 4. [[Ұлақшы]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256—1257). Кейбір деректер бойынша Бату ханның ұлы болған. *** 3. Тоқан **** 4. Тарту ***** 5. [[Төле Бұқа]] — Алтын Орданың ханы (1287—1291) **** 4. [[Мөңке Темір]] — Алтын Орданың ханы (1266—1282) ***** 5. Алғуй ***** 5. Абашы ***** 5. [[Тұдан]] ****** 6. [[Шолхан]] (Шелқан){{Cite web|url=http://www.hist.vsu.ru/orda/index.html|title=Справочно-информационная система: Элита Золотой Орды|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805114050/http://www.hist.vsu.ru/orda/index.html|archive-date=2019-08-05|access-date=2019-08-03|url-status=live}} ***** 5. Бұрқұқ ***** 5. [[Тоқты]] — Алтын Орданың ханы (1291—1313) ***** 5. Сарай Бұқа ***** 5. Мұлақай ***** 5. Қадан ***** 5. Құдұқан ***** 5. Тоғрыл ****** 6. [[Өзбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1313—1341) ******* 7. [[Тінібек]] — Алтын Орданың ханы (1341—1342) ******* 7. [[Жәнібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1342—1357) ******** 8. [[Бердібек]] — Алтын Орданың ханы (1357—1359) **** 4. [[Төде Мөңке]] — Алтын Орданың ханы (1282—1287) **** 4. Тоқтұнуқа (Тоқ-Тұнық) **** 4. Үгеші (Уғашы){{книга |ссылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Rasidaddin_3/frametext3.html |автор=Рашид ад-Дин. |заглавие=Сборник летописей |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603203656/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Rasidaddin_3/frametext3.html |archive-date=2019-06-03}} *** 3. Абуқан **** 4. Борақ **** 4. Бұлар **** 4. Тұтұж **** 4. Дақдақа **** 4. Ахмет **** 4. Сабыр **** 4. Дүңгір == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] 5nejh23z2kuxbyxrv5eezpiiotxv0ax 3616478 3616477 2026-06-12T13:12:15Z Sagzhan 29953 /* Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары */ 3616478 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу === Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары === ** 2. [[Бату хан]] (Батый; 1208—1255/1256) — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Уки хатунның ұлы, Жошы ұлысының билеушісі (1227—1255/1256) *** 3. [[Сартақ хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256) **** 4. [[Ұлақшы хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256—1257). Кейбір деректер бойынша Бату ханның ұлы болған. *** 3. Тоқан **** 4. Тарту ***** 5. [[Төле Бұқа хан]] — Алтын Орданың ханы (1287—1291) **** 4. [[Меңгу Темір хан]] — Алтын Орданың ханы (1266—1282) ***** 5. Алғуй ***** 5. Абашы ***** 5. [[Тұдан]] ****** 6. [[Шолхан]] (Шелқан){{Cite web|url=http://www.hist.vsu.ru/orda/index.html|title=Справочно-информационная система: Элита Золотой Орды|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805114050/http://www.hist.vsu.ru/orda/index.html|archive-date=2019-08-05|access-date=2019-08-03|url-status=live}} ***** 5. Бұрқұқ ***** 5. [[Тоқты]] — Алтын Орданың ханы (1291—1313) ***** 5. Сарай Бұқа ***** 5. Мұлақай ***** 5. Қадан ***** 5. Құдұқан ***** 5. Тоғрыл ****** 6. [[Өзбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1313—1341) ******* 7. [[Тыныбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1341—1342) ******* 7. [[Жәнібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1342—1357) ******** 8. [[Бердібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1357—1359) **** 4. [[Туда Меңгу хан]] — Алтын Орданың ханы (1282—1287) **** 4. Тоқтұнуқа (Тоқ-Тұнық) **** 4. Үгеші (Уғашы){{книга |ссылка=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Rasidaddin_3/frametext3.html |автор=Рашид ад-Дин. |заглавие=Сборник летописей |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603203656/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Rasidaddin_3/frametext3.html |archive-date=2019-06-03}} *** 3. Абуқан **** 4. Борақ **** 4. Бұлар **** 4. Тұтұж **** 4. Дақдақа **** 4. Ахмет **** 4. Сабыр **** 4. Дүңгір == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] 22u5kd87abmjmer0yuqdv6f0vv9dnei 3616479 3616478 2026-06-12T13:13:14Z Sagzhan 29953 /* Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары */ 3616479 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу === Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары === ** 2. [[Бату хан]] (Батый; 1208—1255/1256) — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Уки хатунның ұлы, Жошы ұлысының билеушісі (1227—1255/1256) *** 3. [[Сартақ хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256) **** 4. [[Ұлақшы хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256—1257). Кейбір деректер бойынша Бату ханның ұлы болған. *** 3. Тоқан **** 4. Тарту ***** 5. [[Төле Бұқа хан]] — Алтын Орданың ханы (1287—1291) **** 4. [[Меңгу Темір хан]] — Алтын Орданың ханы (1266—1282) ***** 5. Алғуй ***** 5. Абашы ***** 5. [[Тұдан]] ****** 6. [[Шолхан]] (Шелқан) ***** 5. Бұрқұқ ***** 5. [[Тоқты]] — Алтын Орданың ханы (1291—1313) ***** 5. Сарай Бұқа ***** 5. Мұлақай ***** 5. Қадан ***** 5. Құдұқан ***** 5. Тоғрыл ****** 6. [[Өзбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1313—1341) ******* 7. [[Тыныбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1341—1342) ******* 7. [[Жәнібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1342—1357) ******** 8. [[Бердібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1357—1359) **** 4. [[Туда Меңгу хан]] — Алтын Орданың ханы (1282—1287) **** 4. Тоқтұнуқа (Тоқ-Тұнық) **** 4. Үгеші (Уғашы) *** 3. Абуқан **** 4. Борақ **** 4. Бұлар **** 4. Тұтұж **** 4. Дақдақа **** 4. Ахмет **** 4. Сабыр **** 4. Дүңгір == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] gmtvlpuubnixlugk6ceev5r80q8ladv 3616480 3616479 2026-06-12T13:13:34Z Sagzhan 29953 /* Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары */ 3616480 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу === Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары === ** 2. [[Бату хан]] (Батый; 1208—1255/1256) — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Уки хатунның ұлы, Жошы ұлысының билеушісі (1227—1255/1256) *** 3. [[Сартақ хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256) **** 4. [[Ұлақшы хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256—1257). Кейбір деректер бойынша Бату ханның ұлы болған. *** 3. Тоқан **** 4. Тарту ***** 5. [[Төле Бұқа хан]] — Алтын Орданың ханы (1287—1291) **** 4. [[Меңгу Темір хан]] — Алтын Орданың ханы (1266—1282) ***** 5. Алғуй ***** 5. Абашы ***** 5. [[Тұдан]] ****** 6. [[Шолхан]] (Шелқан) ***** 5. Бұрқұқ ***** 5. [[Тоқта хан]] — Алтын Орданың ханы (1291—1313) ***** 5. Сарай Бұқа ***** 5. Мұлақай ***** 5. Қадан ***** 5. Құдұқан ***** 5. Тоғрыл ****** 6. [[Өзбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1313—1341) ******* 7. [[Тыныбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1341—1342) ******* 7. [[Жәнібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1342—1357) ******** 8. [[Бердібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1357—1359) **** 4. [[Туда Меңгу хан]] — Алтын Орданың ханы (1282—1287) **** 4. Тоқтұнуқа (Тоқ-Тұнық) **** 4. Үгеші (Уғашы) *** 3. Абуқан **** 4. Борақ **** 4. Бұлар **** 4. Тұтұж **** 4. Дақдақа **** 4. Ахмет **** 4. Сабыр **** 4. Дүңгір == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] sbb8ihlrwv5pxxxnhmsd19l5lt5hjcg 3616481 3616480 2026-06-12T13:17:44Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616481 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – 13-18 ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен әулеттердің өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу === Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары === ** 2. [[Бату хан]] (Батый; 1208—1255/1256) — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Уки хатунның ұлы, Жошы ұлысының билеушісі (1227—1255/1256) *** 3. [[Сартақ хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256) **** 4. [[Ұлақшы хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256—1257). Кейбір деректер бойынша Бату ханның ұлы болған. *** 3. Тоқан **** 4. Тарту ***** 5. [[Төле Бұқа хан]] — Алтын Орданың ханы (1287—1291) **** 4. [[Меңгу Темір хан]] — Алтын Орданың ханы (1266—1282) ***** 5. Алғуй ***** 5. Абашы ***** 5. [[Тұдан]] ****** 6. [[Шолхан]] (Шелқан) ***** 5. Бұрқұқ ***** 5. [[Тоқта хан]] — Алтын Орданың ханы (1291—1313) ***** 5. Сарай Бұқа ***** 5. Мұлақай ***** 5. Қадан ***** 5. Құдұқан ***** 5. Тоғрыл ****** 6. [[Өзбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1313—1341) ******* 7. [[Тыныбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1341—1342) ******* 7. [[Жәнібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1342—1357) ******** 8. [[Бердібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1357—1359) **** 4. [[Туда Меңгу хан]] — Алтын Орданың ханы (1282—1287) **** 4. Тоқтұнуқа (Тоқ-Тұнық) **** 4. Үгеші (Уғашы) *** 3. Абуқан **** 4. Борақ **** 4. Бұлар **** 4. Тұтұж **** 4. Дақдақа **** 4. Ахмет **** 4. Сабыр **** 4. Дүңгір == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] c3ul2rljl3yqybe2ea83wq6tmx9n4ve 3616482 3616481 2026-06-12T13:18:57Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616482 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' – XIII-XVIII ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен әулеттердің өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? - 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211-1215), [[Орта Азия]] (1219-1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[File:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар 13 ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс княздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу === Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары === ** 2. [[Бату хан]] (Батый; 1208—1255/1256) — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Уки хатунның ұлы, Жошы ұлысының билеушісі (1227—1255/1256) *** 3. [[Сартақ хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256) **** 4. [[Ұлақшы хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256—1257). Кейбір деректер бойынша Бату ханның ұлы болған. *** 3. Тоқан **** 4. Тарту ***** 5. [[Төле Бұқа хан]] — Алтын Орданың ханы (1287—1291) **** 4. [[Меңгу Темір хан]] — Алтын Орданың ханы (1266—1282) ***** 5. Алғуй ***** 5. Абашы ***** 5. [[Тұдан]] ****** 6. [[Шолхан]] (Шелқан) ***** 5. Бұрқұқ ***** 5. [[Тоқта хан]] — Алтын Орданың ханы (1291—1313) ***** 5. Сарай Бұқа ***** 5. Мұлақай ***** 5. Қадан ***** 5. Құдұқан ***** 5. Тоғрыл ****** 6. [[Өзбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1313—1341) ******* 7. [[Тыныбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1341—1342) ******* 7. [[Жәнібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1342—1357) ******** 8. [[Бердібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1357—1359) **** 4. [[Туда Меңгу хан]] — Алтын Орданың ханы (1282—1287) **** 4. Тоқтұнуқа (Тоқ-Тұнық) **** 4. Үгеші (Уғашы) *** 3. Абуқан **** 4. Борақ **** 4. Бұлар **** 4. Тұтұж **** 4. Дақдақа **** 4. Ахмет **** 4. Сабыр **** 4. Дүңгір == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] q8qys02wlxhav1kzn03pwizdxk8s7e7 3616563 3616482 2026-06-12T15:17:34Z 1nter pares 146705 /* */ 3616563 wikitext text/x-wiki '''Жошы әулеті''' — XIII–XVIII ғасырларда [[Шығыс Еуропа]], Батыс Сібір және [[Орталық Азия]]дағы әртүрлі мемлекеттер мен саяси құрылымдарда билік еткен әулеттердің өкілдері, [[Шыңғыс хан әулеті]]нің бір тармағы. Жошы әулетінің негізін салған - [[Шыңғыс хан]]ның үлкен ұлы [[Жошы хан|Жошы]] (? – 1226 немесе 1227), 1207–1208 жылдары Оңтүстік Сібірге жорық жасап, [[Тыва]], [[Хакасия]], [[Алтай таулары|Алтай]]ды [[Моңғол империясы]]на қосып, Шыңғыс ханның Солтүстікке жасаған жорықтарына қатысты. [[Қытай]] (1211–1215), [[Орта Азия]] (1219–1222), Шығыс Дешті Қыпшақты жаулап алды. 1224 жылы әкесі оны [[Хорезм]] билеушісі етіп тағайындайды. Ол Моңғол империясының батыс бөлігін ([[Ертіс]] өзенінің батысындағы жерлер) мұраға алды. Жошы түсініксіз жағдайда қайтыс болды (бәлкім ол әкесінің қастандығымен өлтірілді). [[Сурет:Dzhuchi khan mausoleum.jpg|thumb|250px|[[Жошы хан кесенесі]], [[Ұлытау облысы]]]] [[1227 жыл]]ы Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Жошыға әке мұрасы қалды. Олардың жерлеріне тарихнамада жиі кездесетін [[Алтын Орда|Жошы Ұлысы]] есімі берілген. Жошы иеліктерінің едәуір бөлігін олар XIII ғасырдың ортасындағы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде жаулап алды. Жошылықтар Батыс Сібірді, Хорезмді, [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]ты және Орта Еділ бойын басқарды. Көптеген орыс кінәздіктерінің билеушілері [[Алтын Орда]] хандары Жошидтарға вассалдық тәуелділікте болды. Жошы ұлысының бүкіл аумағы Жошының көптеген ұлдары мен олардың ұрпақтарының бірлескен иелігіне (кейінгі иелік) айналды. Орыс қызметіне өткен жошидтердің өкілдері орыс дворяндарына қосылды, олардың Шыңғыс ханнан шыққан тегі жоғары бағаланды. == Шежіре == === Жошының ұлы Орда Ежен және оның ұрпақтары === ** 2. [[Орда Ежен хан]] — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Сарқаду хатунның ұлы, Жошы ұлысының сол қанатының билеушісі *** 3. Сартақтай **** 4. [[Қоныша хан]] (Қуинжы) — Көк Орданың ханы ***** 5. [[Баян хан]] — Көк Орданың ханы ****** 6. Шәді ****** 6. [[Сасы Бұқа хан]] — Көк Орданың ханы ******* 7. [[Ерзен хан]] ******** 8. [[Мүбәрәк Қожа хан]] ******** 8. Шымтай ********* 9. [[Ұрыс хан]] ******** 8. Орда Шейх ******* 7. Халфай ****** 6. Текне (Текні) ****** 6. Салжы Құтай ***** 5. Бәжіртай (Бәшкіртай) ****** 6. Біртай ***** 5. Шаған Бұқа ****** 6. Теке ***** 5. Тоқудай ***** 5. Маңғытай ****** 6. Қалақ *** 3. Құли **** 4. Тұмақан ***** 5. Жаруқ ****** 6. Ноқай ****** 6. Саталмыш ***** 5. Мүбәрәк ****** 6. Ел Бұқа ****** 6. Төре Темір ***** 5. Күшік **** 4. Тұман ***** 5. Ақ Күйік ***** 5. Данышпанд ***** 5. Құртағашы ***** 5. Құтлық Бұқа ***** 5. Құтлық Темір ***** 5. Ел Темір ***** 5. Жайлақ **** 4. Мыңқан ***** 5. Халил ***** 5. Башмақ ****** 6. Хасан ***** 5. Құлқұту **** 4. Аяшы ***** 5. Ғазан *** 3. Күрміші *** 3. [[Күнқыран хан]] — Ақ Орданың ханы (1251—1280) *** 3. Жұрмақай (Шұрмақай) *** 3. Құтұқу **** 4. Темір Бұқа ***** 5. [[Көбелек хан]] ****** 6. Құштай ***** 5. Тоқа Темір ***** 5. Жаңғұт ***** 5. Бұқа Темір ***** 5. Сасы ***** 5. Ұшанан *** 3. Құлағу === Жошының ұлы Бату және оның ұрпақтары === ** 2. [[Бату хан]] (Батый; 1208—1255/1256) — Жошы мен қоңырат тайпасынан шыққан Уки хатунның ұлы, Жошы ұлысының билеушісі (1227—1255/1256) *** 3. [[Сартақ хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256) **** 4. [[Ұлақшы хан]] — Жошы ұлысының билеушісі (1256—1257). Кейбір деректер бойынша Бату ханның ұлы болған. *** 3. Тоқан **** 4. Тарту ***** 5. [[Төле Бұқа хан]] — Алтын Орданың ханы (1287—1291) **** 4. [[Меңгу Темір хан]] — Алтын Орданың ханы (1266—1282) ***** 5. Алғуй ***** 5. Абашы ***** 5. [[Тұдан]] ****** 6. [[Шолхан]] (Шелқан) ***** 5. Бұрқұқ ***** 5. [[Тоқта хан]] — Алтын Орданың ханы (1291—1313) ***** 5. Сарай Бұқа ***** 5. Мұлақай ***** 5. Қадан ***** 5. Құдұқан ***** 5. Тоғрыл ****** 6. [[Өзбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1313—1341) ******* 7. [[Тыныбек хан]] — Алтын Орданың ханы (1341—1342) ******* 7. [[Жәнібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1342—1357) ******** 8. [[Бердібек хан]] — Алтын Орданың ханы (1357—1359) **** 4. [[Туда Меңгу хан]] — Алтын Орданың ханы (1282—1287) **** 4. Тоқтұнуқа (Тоқ-Тұнық) **** 4. Үгеші (Уғашы) *** 3. Абуқан **** 4. Борақ **** 4. Бұлар **** 4. Тұтұж **** 4. Дақдақа **** 4. Ахмет **** 4. Сабыр **** 4. Дүңгір == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс хан]] [[Санат:Алтын орда тұлғалары]] byq0j7xucing7g8lhx2sdb8oqp8w95k 2 725520 3616885 3615555 2026-06-13T07:14:33Z 1nter pares 146705 3616885 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] * [[Ален де Ротшильд]], [[​Эрик де Ротшильд]] * [[Дональд Трамптың Қытайға мемлекеттік сапары (2026)]] * [[Анд вирусы]], [[Elliovirales]], [[Bunyaviricetes]], [[Polyploviricotina]], [[Negarnaviricota]], [[Orthornavirae]], [[Riboviria]], [[Қызылша вирусы]], [[Monjiviricetes]], [[Haploviricotina]], [[Mononegavirales]], [[Ebolavirus]] * [[Goldman Sachs]], [[Маркус Голдман]], [[Самуэль Сакс]], [[Генри Голдман]], [[Сидни Уайнберг]], [[Гас Леви]], [[Джон Л. Уайнберг]], [[Lehman Brothers]], [[Morgan Stanley]], [[Merrill Lynch]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 btiquinva8hwse6h3ad8sqq9xwcfzyy 3 733258 3616603 3298057 2026-06-12T16:46:56Z Civvì 72588 Civvì [[Қатысушы талқылауы:EmanuAio22]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 9b754f70ea45638b8c35ba3903dcbbca]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/EmanuAio22|EmanuAio22]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 9b754f70ea45638b8c35ba3903dcbbca|Renamed user 9b754f70ea45638b8c35ba3903dcbbca]]" 3298057 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=EmanuAio22}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 20:52, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) clj9pf1sa0b5ty2ttf9wy5rhgfx7j1b 2 752699 3616526 3614508 2026-06-12T14:11:01Z Anlztrk 15290 3616526 javascript text/javascript function cyrlat(input) { let car = input; //Я, Ё, Ю car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Я/ug, "ЬА") car = car.replace(/Я(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬА") car = car.replace(/Я/g, "Ьа") car = car.replace(/я/g, "ьа") car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Ё/ug, "ЬО") car = car.replace(/Ё(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬО") car = car.replace(/Ё/g, "Ьо") car = car.replace(/ё/g, "ьо") car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Ю/ug, "ЬУ") car = car.replace(/Ю(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬУ") car = car.replace(/Ю/g, "Ьу") car = car.replace(/ю/g, "ьу") //Ц car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])Ц/g, "ТС") car = car.replace(/(?<=[аәеиоөуұүыіэ])Ц/g, "Тс") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ц/g, "тс") car = car.replace(/Ц/g, "С") car = car.replace(/ц/g, "с") //Ч car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])Ч/g, "ТШ") car = car.replace(/(?<=[аәеиоөуұүыіэ])Ч/g, "Тш") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ч/g, "тш") car = car.replace(/Ч/g, "Ш") car = car.replace(/ч/g, "ш") //Щ car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])щ(?=[аәеиоөуұүыіэ])/g, "шш") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Щ(?=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])/g, "ШШ") car = car.replace(/щ/g, "ш") car = car.replace(/Щ/g, "Ш") car = car.replace(/Э/g, "Е") car = car.replace(/э/g, "е") car = car.replace(/Һ/g, "Х") car = car.replace(/һ/g, "х") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬА/g, "Ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]а/g, "ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьа/g, "ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬЫ/g, "І") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]ы/g, "і") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьы/g, "і") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬО/g, "Ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]о/g, "ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьо/g, "ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ(?=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]у(?=[аоуұыәеиөуүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу(?=[аоуұыәеиөуүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ/g, "Ү") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]у/g, "ү") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу/g, "ү") //У car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У(?=[АОҰЫ])/g, "ҰЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УУ/g, "УЎУ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У(?=[ӘЕӨҮІ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УИ/g, "УЎИ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у(?=[аоұы])/g, "ұў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уу/g, "уўу") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у(?=[әеөүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уи/g, "уўи") car = car.replace(/(?<=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІ])У/g, "Ў") car = car.replace(/(?<=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІаоуұыәеиөуүі])у/g, "ў") car = car.replace(/(?<=[АОҰЫ][БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ]{1,3})У(?![БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ][БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])/g, "ҰЎ") car = car.replace(/(?<=[АОҰЫаоұы][бвгғджзйкқлмнңпрстфхш]{1,3})у(?![бвгғджзйкқлмнңпрстфхш][бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "ұў") car = car.replace(/(?<=[ӘЕӨҮІ][БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ]{1,3})У(?![БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ][БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[ӘЕӨҮІәеөүі][бвгғджзйкқлмнңпрстфхш]{1,3})у(?![бвгғджзйкқлмнңпрстфхш][бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У/g, "Ұ\u0302") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у/g, "ұ\u0302") car = car.replace(/У(?=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "Ұ\u0302") car = car.replace(/у(?=[бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "ұ\u0302") car = car.replace(/У/g, "Ў") car = car.replace(/у/g, "ў") car = car.replace(/Ь(?=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])/g, "Й") car = car.replace(/ь(?=[аәеиоөуұүыіэ])/g, "й") car = car.replace(/[Ьь]/g, "") car = car.replace(/И(?=[АОҰЫ])/g, "ЫЙ") car = car.replace(/И(?=[аоұы])/g, "Ый") car = car.replace(/и(?=[аоұы])/g, "ый") car = car.replace(/И(?=[ӘЕИӨҮІЭ])/g, "ІЙ") car = car.replace(/И(?=[әеиөүіэ])/g, "Ій") car = car.replace(/и(?=[әеиөүіэ])/g, "ій") car = car.replace(/а/g, "a") car = car.replace(/ә/g, "ä") car = car.replace(/б/g, "b") car = car.replace(/в/g, "v") car = car.replace(/г/g, "g") car = car.replace(/ғ/g, "ğ") car = car.replace(/д/g, "d") car = car.replace(/е/g, "e") car = car.replace(/ж/g, "j") car = car.replace(/з/g, "z") car = car.replace(/и/g, "î") car = car.replace(/й/g, "y") car = car.replace(/к/g, "k") car = car.replace(/қ/g, "q") car = car.replace(/л/g, "l") car = car.replace(/м/g, "m") car = car.replace(/н/g, "n") car = car.replace(/ң/g, "ñ") car = car.replace(/о/g, "o") car = car.replace(/ө/g, "ö") car = car.replace(/п/g, "p") car = car.replace(/р/g, "r") car = car.replace(/с/g, "s") car = car.replace(/т/g, "t") car = car.replace(/ў/g, "w") car = car.replace(/ұ/g, "u") car = car.replace(/ү/g, "ü") car = car.replace(/ф/g, "f") car = car.replace(/х/g, "h") car = car.replace(/ш/g, "ş") car = car.replace(/ъ/g, "") car = car.replace(/ы/g, "ı") car = car.replace(/і/g, "i") car = car.replace(/э/g, "e") car = car.replace(/А/g, "A") car = car.replace(/Ә/g, "Ä") car = car.replace(/Б/g, "B") car = car.replace(/В/g, "V") car = car.replace(/Г/g, "G") car = car.replace(/Ғ/g, "Ğ") car = car.replace(/Д/g, "D") car = car.replace(/Е/g, "E") car = car.replace(/Ж/g, "J") car = car.replace(/З/g, "Z") car = car.replace(/И/g, "Î") car = car.replace(/Й/g, "Y") car = car.replace(/К/g, "K") car = car.replace(/Қ/g, "Q") car = car.replace(/Л/g, "L") car = car.replace(/М/g, "M") car = car.replace(/Н/g, "N") car = car.replace(/Ң/g, "Ñ") car = car.replace(/О/g, "O") car = car.replace(/Ө/g, "Ö") car = car.replace(/П/g, "P") car = car.replace(/Р/g, "R") car = car.replace(/С/g, "S") car = car.replace(/Т/g, "T") car = car.replace(/Ў/g, "W") car = car.replace(/Ұ/g, "U") car = car.replace(/Ү/g, "Ü") car = car.replace(/Ф/g, "F") car = car.replace(/Х/g, "H") car = car.replace(/Ш/g, "Ş") car = car.replace(/Ъ/g, "") car = car.replace(/Ы/g, "I") car = car.replace(/І/g, "İ") car = car.replace(/«/g, "\u201c") car = car.replace(/»/g, "\u201d") car = car.normalize('NFC'); return car; } function convertText(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { node.nodeValue = cyrlat(node.nodeValue); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE && node.tagName !== "SCRIPT" && node.tagName !== "STYLE") { node.childNodes.forEach(convertText); // Modify placeholder text for input fields if (node.placeholder) { node.placeholder = cyrlat(node.placeholder); } } } function transliteratePage() { convertText(document.body); } transliteratePage(); gifh1967l7fg6ox221im8e6ccaf0ly9 3616537 3616526 2026-06-12T14:25:30Z Anlztrk 15290 3616537 javascript text/javascript function cyrlat(input) { let car = input; //Я, Ё, Ю car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Я/ug, "ЬА") car = car.replace(/Я(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬА") car = car.replace(/Я/g, "Ьа") car = car.replace(/я/g, "ьа") car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Ё/ug, "ЬО") car = car.replace(/Ё(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬО") car = car.replace(/Ё/g, "Ьо") car = car.replace(/ё/g, "ьо") car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Ю/ug, "ЬУ") car = car.replace(/Ю(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬУ") car = car.replace(/Ю/g, "Ьу") car = car.replace(/ю/g, "ьу") //Ц car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])Ц/g, "ТС") car = car.replace(/(?<=[аәеиоөуұүыіэ])Ц/g, "Тс") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ц/g, "тс") car = car.replace(/Ц/g, "С") car = car.replace(/ц/g, "с") //Ч car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])Ч/g, "ТШ") car = car.replace(/(?<=[аәеиоөуұүыіэ])Ч/g, "Тш") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ч/g, "тш") car = car.replace(/Ч/g, "Ш") car = car.replace(/ч/g, "ш") //Щ car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])щ(?=[аәеиоөуұүыіэ])/g, "шш") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Щ(?=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])/g, "ШШ") car = car.replace(/щ/g, "ш") car = car.replace(/Щ/g, "Ш") car = car.replace(/Э/g, "Е") car = car.replace(/э/g, "е") car = car.replace(/Һ/g, "Х") car = car.replace(/һ/g, "х") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬА/g, "Ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]а/g, "ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьа/g, "ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬЫ/g, "І") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]ы/g, "і") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьы/g, "і") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬО/g, "Ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]о/g, "ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьо/g, "ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ(?=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]у(?=[аоуұыәеиөуүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу(?=[аоуұыәеиөуүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ/g, "Ү") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]у/g, "ү") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу/g, "ү") //У car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У(?=[АОҰЫ])/g, "ҰЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УУ/g, "УЎУ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У(?=[ӘЕӨҮІ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УИ/g, "УЎИ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у(?=[аоұы])/g, "ұў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уу/g, "уўу") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у(?=[әеөүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уи/g, "уўи") car = car.replace(/(?<=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІ])У/g, "Ў") car = car.replace(/(?<=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІаоуұыәеиөуүі])у/g, "ў") car = car.replace(/(?<=[АОҰЫ][БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ]{1,3})[ЬЪ]?У(?![БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ]Ь?[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])/g, "ҰЎ") car = car.replace(/(?<=[АОҰЫаоұы][бвгғджзйкқлмнңпрстфхш]{1,3})[ьъ]?у(?![бвгғджзйкқлмнңпрстфхш]ь?[бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "ұў") car = car.replace(/(?<=[ӘЕӨҮІ][БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ]{1,3})[ЬЪ]?У(?![БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ]Ь?[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[ӘЕӨҮІәеөүі][бвгғджзйкқлмнңпрстфхш]{1,3})[ьъ]?у(?![бвгғджзйкқлмнңпрстфхш]ь?[бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У/g, "Ұ\u0302") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у/g, "ұ\u0302") car = car.replace(/У(?=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "Ұ\u0302") car = car.replace(/у(?=[бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "ұ\u0302") car = car.replace(/У/g, "Ў") car = car.replace(/у/g, "ў") car = car.replace(/Ь(?=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])/g, "Й") car = car.replace(/ь(?=[аәеиоөуұүыіэ])/g, "й") car = car.replace(/[Ьь]/g, "") car = car.replace(/И(?=[АОҰЫ])/g, "ЫЙ") car = car.replace(/И(?=[аоұы])/g, "Ый") car = car.replace(/и(?=[аоұы])/g, "ый") car = car.replace(/И(?=[ӘЕИӨҮІЭ])/g, "ІЙ") car = car.replace(/И(?=[әеиөүіэ])/g, "Ій") car = car.replace(/и(?=[әеиөүіэ])/g, "ій") car = car.replace(/а/g, "a") car = car.replace(/ә/g, "ä") car = car.replace(/б/g, "b") car = car.replace(/в/g, "v") car = car.replace(/г/g, "g") car = car.replace(/ғ/g, "ğ") car = car.replace(/д/g, "d") car = car.replace(/е/g, "e") car = car.replace(/ж/g, "j") car = car.replace(/з/g, "z") car = car.replace(/и/g, "î") car = car.replace(/й/g, "y") car = car.replace(/к/g, "k") car = car.replace(/қ/g, "q") car = car.replace(/л/g, "l") car = car.replace(/м/g, "m") car = car.replace(/н/g, "n") car = car.replace(/ң/g, "ñ") car = car.replace(/о/g, "o") car = car.replace(/ө/g, "ö") car = car.replace(/п/g, "p") car = car.replace(/р/g, "r") car = car.replace(/с/g, "s") car = car.replace(/т/g, "t") car = car.replace(/ў/g, "w") car = car.replace(/ұ/g, "u") car = car.replace(/ү/g, "ü") car = car.replace(/ф/g, "f") car = car.replace(/х/g, "h") car = car.replace(/ш/g, "ş") car = car.replace(/ъ/g, "") car = car.replace(/ы/g, "ı") car = car.replace(/і/g, "i") car = car.replace(/э/g, "e") car = car.replace(/А/g, "A") car = car.replace(/Ә/g, "Ä") car = car.replace(/Б/g, "B") car = car.replace(/В/g, "V") car = car.replace(/Г/g, "G") car = car.replace(/Ғ/g, "Ğ") car = car.replace(/Д/g, "D") car = car.replace(/Е/g, "E") car = car.replace(/Ж/g, "J") car = car.replace(/З/g, "Z") car = car.replace(/И/g, "Î") car = car.replace(/Й/g, "Y") car = car.replace(/К/g, "K") car = car.replace(/Қ/g, "Q") car = car.replace(/Л/g, "L") car = car.replace(/М/g, "M") car = car.replace(/Н/g, "N") car = car.replace(/Ң/g, "Ñ") car = car.replace(/О/g, "O") car = car.replace(/Ө/g, "Ö") car = car.replace(/П/g, "P") car = car.replace(/Р/g, "R") car = car.replace(/С/g, "S") car = car.replace(/Т/g, "T") car = car.replace(/Ў/g, "W") car = car.replace(/Ұ/g, "U") car = car.replace(/Ү/g, "Ü") car = car.replace(/Ф/g, "F") car = car.replace(/Х/g, "H") car = car.replace(/Ш/g, "Ş") car = car.replace(/Ъ/g, "") car = car.replace(/Ы/g, "I") car = car.replace(/І/g, "İ") car = car.replace(/«/g, "\u201c") car = car.replace(/»/g, "\u201d") car = car.normalize('NFC'); return car; } function convertText(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { node.nodeValue = cyrlat(node.nodeValue); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE && node.tagName !== "SCRIPT" && node.tagName !== "STYLE") { node.childNodes.forEach(convertText); // Modify placeholder text for input fields if (node.placeholder) { node.placeholder = cyrlat(node.placeholder); } } } function transliteratePage() { convertText(document.body); } transliteratePage(); nopsg1awmmkrpqy2r86g9a7lhg9incu 3616540 3616537 2026-06-12T14:32:21Z Anlztrk 15290 3616540 javascript text/javascript function cyrlat(input) { let car = input; //Я, Ё, Ю car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Я/ug, "ЬА") car = car.replace(/Я(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬА") car = car.replace(/Я/g, "Ьа") car = car.replace(/я/g, "ьа") car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Ё/ug, "ЬО") car = car.replace(/Ё(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬО") car = car.replace(/Ё/g, "Ьо") car = car.replace(/ё/g, "ьо") car = car.replace(/(?<=\p{Lu}|\p{Lu}\p{Lu} )Ю/ug, "ЬУ") car = car.replace(/Ю(?=\p{Lu}| \p{Lu}\p{Lu})/ug, "ЬУ") car = car.replace(/Ю/g, "Ьу") car = car.replace(/ю/g, "ьу") //Ц car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])Ц/g, "ТС") car = car.replace(/(?<=[аәеиоөуұүыіэ])Ц/g, "Тс") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ц/g, "тс") car = car.replace(/Ц/g, "С") car = car.replace(/ц/g, "с") //Ч car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])Ч/g, "ТШ") car = car.replace(/(?<=[аәеиоөуұүыіэ])Ч/g, "Тш") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])ч/g, "тш") car = car.replace(/Ч/g, "Ш") car = car.replace(/ч/g, "ш") //Щ car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])щ(?=[аәеиоөуұүыіэ])/g, "шш") car = car.replace(/(?<=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])Щ(?=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭ])/g, "ШШ") car = car.replace(/щ/g, "ш") car = car.replace(/Щ/g, "Ш") car = car.replace(/Э/g, "Е") car = car.replace(/э/g, "е") car = car.replace(/Һ/g, "Х") car = car.replace(/һ/g, "х") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬА/g, "Ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]а/g, "ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьа/g, "ә") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬЫ/g, "І") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]ы/g, "і") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьы/g, "і") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬО/g, "Ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]о/g, "ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьо/g, "ө") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ(?=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]у(?=[аоуұыәеиөуүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу(?=[аоуұыәеиөуүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])ЬУ/g, "Ү") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])[Ьь]у/g, "ү") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])ьу/g, "ү") //У car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У(?=[АОҰЫ])/g, "ҰЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УУ/g, "УЎУ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У(?=[ӘЕӨҮІ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])УИ/g, "УЎИ") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у(?=[аоұы])/g, "ұў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уу/g, "уўу") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у(?=[әеөүі])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])уи/g, "уўи") car = car.replace(/(?<=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІ])У/g, "Ў") car = car.replace(/(?<=[АОУҰЫӘЕИӨУҮІаоуұыәеиөуүі])у/g, "ў") car = car.replace(/(?<=[АОҰЫ][БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬ]{1,3})[ЬЪ]?У(?![БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ]Ь?[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])/g, "ҰЎ") car = car.replace(/(?<=[АОҰЫаоұы][бвгғджзйкқлмнңпрстфхшь]{1,3})[ьъ]?у(?![бвгғджзйкқлмнңпрстфхш]ь?[бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "ұў") car = car.replace(/(?<=[ӘЕӨҮІ][БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬ]{1,3})[ЬЪ]?У(?![БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ]Ь?[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШ])/g, "ҮЎ") car = car.replace(/(?<=[ӘЕӨҮІәеөүі][бвгғджзйкқлмнңпрстфхшь]{1,3})[ьъ]?у(?![бвгғджзйкқлмнңпрстфхш]ь?[бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "үў") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪ])У/g, "Ұ\u0302") car = car.replace(/(?<=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШЬЪбвгғджзйкқлмнңпрстфхшьъ])у/g, "ұ\u0302") car = car.replace(/У(?=[БВГҒДЖЗЙКҚЛМНҢПРСТФХШбвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "Ұ\u0302") car = car.replace(/у(?=[бвгғджзйкқлмнңпрстфхш])/g, "ұ\u0302") car = car.replace(/У/g, "Ў") car = car.replace(/у/g, "ў") car = car.replace(/Ь(?=[АӘЕИОӨУҰҮЫІЭаәеиоөуұүыіэ])/g, "Й") car = car.replace(/ь(?=[аәеиоөуұүыіэ])/g, "й") car = car.replace(/[Ьь]/g, "") car = car.replace(/И(?=[АОҰЫ])/g, "ЫЙ") car = car.replace(/И(?=[аоұы])/g, "Ый") car = car.replace(/и(?=[аоұы])/g, "ый") car = car.replace(/И(?=[ӘЕИӨҮІЭ])/g, "ІЙ") car = car.replace(/И(?=[әеиөүіэ])/g, "Ій") car = car.replace(/и(?=[әеиөүіэ])/g, "ій") car = car.replace(/а/g, "a") car = car.replace(/ә/g, "ä") car = car.replace(/б/g, "b") car = car.replace(/в/g, "v") car = car.replace(/г/g, "g") car = car.replace(/ғ/g, "ğ") car = car.replace(/д/g, "d") car = car.replace(/е/g, "e") car = car.replace(/ж/g, "j") car = car.replace(/з/g, "z") car = car.replace(/и/g, "î") car = car.replace(/й/g, "y") car = car.replace(/к/g, "k") car = car.replace(/қ/g, "q") car = car.replace(/л/g, "l") car = car.replace(/м/g, "m") car = car.replace(/н/g, "n") car = car.replace(/ң/g, "ñ") car = car.replace(/о/g, "o") car = car.replace(/ө/g, "ö") car = car.replace(/п/g, "p") car = car.replace(/р/g, "r") car = car.replace(/с/g, "s") car = car.replace(/т/g, "t") car = car.replace(/ў/g, "w") car = car.replace(/ұ/g, "u") car = car.replace(/ү/g, "ü") car = car.replace(/ф/g, "f") car = car.replace(/х/g, "h") car = car.replace(/ш/g, "ş") car = car.replace(/ъ/g, "") car = car.replace(/ы/g, "ı") car = car.replace(/і/g, "i") car = car.replace(/э/g, "e") car = car.replace(/А/g, "A") car = car.replace(/Ә/g, "Ä") car = car.replace(/Б/g, "B") car = car.replace(/В/g, "V") car = car.replace(/Г/g, "G") car = car.replace(/Ғ/g, "Ğ") car = car.replace(/Д/g, "D") car = car.replace(/Е/g, "E") car = car.replace(/Ж/g, "J") car = car.replace(/З/g, "Z") car = car.replace(/И/g, "Î") car = car.replace(/Й/g, "Y") car = car.replace(/К/g, "K") car = car.replace(/Қ/g, "Q") car = car.replace(/Л/g, "L") car = car.replace(/М/g, "M") car = car.replace(/Н/g, "N") car = car.replace(/Ң/g, "Ñ") car = car.replace(/О/g, "O") car = car.replace(/Ө/g, "Ö") car = car.replace(/П/g, "P") car = car.replace(/Р/g, "R") car = car.replace(/С/g, "S") car = car.replace(/Т/g, "T") car = car.replace(/Ў/g, "W") car = car.replace(/Ұ/g, "U") car = car.replace(/Ү/g, "Ü") car = car.replace(/Ф/g, "F") car = car.replace(/Х/g, "H") car = car.replace(/Ш/g, "Ş") car = car.replace(/Ъ/g, "") car = car.replace(/Ы/g, "I") car = car.replace(/І/g, "İ") car = car.replace(/«/g, "\u201c") car = car.replace(/»/g, "\u201d") car = car.normalize('NFC'); return car; } function convertText(node) { if (node.nodeType === Node.TEXT_NODE) { node.nodeValue = cyrlat(node.nodeValue); } else if (node.nodeType === Node.ELEMENT_NODE && node.tagName !== "SCRIPT" && node.tagName !== "STYLE") { node.childNodes.forEach(convertText); // Modify placeholder text for input fields if (node.placeholder) { node.placeholder = cyrlat(node.placeholder); } } } function transliteratePage() { convertText(document.body); } transliteratePage(); ac20zn6733ez47bl8grpifippr0xyoh 0 759875 3616574 3611042 2026-06-12T15:30:16Z Sagzhan 29953 /* Құтлұқ Бұқа мен Өкіреш шалдың бір адам екеніне дәлелдер */ 3616574 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Құтлұқ Бұқа | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның беклербегі | Ту = | Басқара бастады = 1351 | Басқаруын аяқтады = 1357 | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Моғұл Бұқа]] Қыпшақ | Ізбасары = [[Мамай (беклербек)|Мамай]] [[Қияттар|Қият]] | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = Әз Жәнібек хан<br />Қызыр хан | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Туған күні = 1310 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1393 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Енджлі (Найман) | Туған кездегі есімі = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Лақап аты = Өкіреш шал | Балалары = Ілияс, Синан | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Құтлұқ Бұқа''', шежіреде '''Өкіреш Ата''' — 1351-1357 жылдары билік еткен [[Алтын Орда]]ның беклербегі. 1359 жылы [[Қырым]]ның билеушісі болды, ол бұл лауазымда Темір Құтлұқты алмастырған болатын. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Әз Жәнібек хан]]ның тұсында өмір сүрген және оның төрт [[Қарашы бек|қарашы-бегінің]] бірі болған. [[Қызыр хан]]ның бас уәзірі болған. Бүгінгі [[қазақтар]]дың құрамындағы [[наймандар]]дың жартысына жуығы Құтлұқ Бұқадан тарайды. Құтлұқ Бұқа наймандардың шежіресінде Өкіреш деген атпен көрсетілген. == Өмірі == Деректерге сәйкес, ол [[Күшлік хан]]ның ұрпағы болған. Күшлік хан [[Жебе ноян]]ға қарсы шайқаста қаза болғаннан кейін, оның бір баласын нөкерлері жасырып аман алып қалады. Осы баласынан тараған Күшліктің ұрпағы Құтлұқ Бұқа [[Алтын Орда]] мемлекетінде үлкен дәрежеге ие болып, ықпалды бектердің біріне айналады. Ортағасырлық [[Наймандар|Наймандардың]] Енджлі тармағынан тарайды. Құтлұқ Бұқа [[Көксулардағы шайқас|Көксулардағы шайқасқа]] қатысқан. Алайда Құтлұқ би сол шайқаста қаза болды деп көрсетілген, дегенмен Құтлұқ Бұқа содан кейін тағы 30 жыл өмір сүрген. [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] жақтасы және оның төрт [[Қарашы бек|қарашы-бегінің]] бірі болды. 1347 мен 1358 жылдар аралығында [[Венеция республикасы|Венеция республикасымен]] сауданы қадағалап отырған. 1351-1357 жылдары [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] ханнан кейінгі ең жоғарғы лауазымы – [[Беклер бегі|беклербегі]] қызметін атқарады. 1357 жылғы [[Бердібек хан|Бердібектің]] Метрополит Алексейге берген жарлығында есімі аталған. [[Алтын Орда]] дәуірінде [[наймандар]] [[Шыбан әулеті|Шыбан әулетінің]] қарамағында болғандықтан, Құтлұқ Бұқа олардың жақтасы болған. 1359-1380 жылдары орын алған [[Ұлы Дүрбелең]] (Алтын Ордадағы азаматтық соғыс) дәуірінде белсенділік танытады. [[Өзбек хан]]ның жесірі [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] анасы [[Тайдула хатұн|Тайдула ханым]], Шибан ұрпағы Маңғытайдың ұлы [[Қызыр хан|Қызырмен]] одақтасады. Ал Құтлұқ Бұқа [[Қызыр хан|Қызыр оғланның]] бас уәзірі атанады. Келісім бойынша, [[Қызыр хан|Қызыр]] [[Тайдула хатұн|Тайдуллаға]] үйленіп, хандық билікті қолына алуы керек еді. Алайда араздық салдарынан Қызыр Тайдулланың ордасын тонап, Тайдулла Қызырды қуып шығады. 92 тайпаның 2 ғана қолдайтын [[Қызыр хан|Қызыр]] қашуға мәжбүр болады. [[Қызыр хан|Қызыр]] мен [[Тайдула хатұн|Тайдулланың]] араздығына дәл осы Құтлұқ Бұқа себеп болған делінеді. Құтлұқ Бұқа Қызырға Тайдулаға үйленбеуге кеңес береді. Тайдула [[Бату әулеті|Бату әулетінің]] мүддесі үшін күрессе, Құтлұқ Бұқа шибандықтардың мүддесі үшін күресіп, [[Қызыр хан|Қызырға]] қолдау білдіреді. Осы жауластықтың нәтижесінде 1360 жылы [[Қызыр хан|Қызыр]] таққа отырып, [[Наурыз хан]], [[Тайдула хатұн]] және оның туысы беклербек [[Моғұл Бұқа]] өлтіріледі.<ref>[https://e-history.kz/ru/news/show/4275 Гражданская война в Улусе Джучи]</ref> 1361 жылы жаңа хан [[Келдібек хан|Келдібек]] Құтлұқ Бұқаны [[Қырым|Қырым ұлысының]] билеушісі етіп тағайындады. 1362 жылы [[Келдібек хан]] өлгеннен кейін Құтлұқ Бұқа Қырымдағы билік үшін ұлысбек [[Қожа Әлібек|Қожа Әлібекпен]] күреседі. Әуелде, [[Азов теңізі|Азақ]] маңына шегініп, 1365 жылы [[Қожа Әлібек|Қожа Әлібекті]] өлтіргеннен кейін [[Қырым|Қырымға]] басып кіреді. [[Самара|Самар ұлысын]] басып алған [[Мамай (қолбасшы)|Мамайға]] да қарсы күрес жүргізеді. Нәтижесінде [[Қырым|Қырымдағы]] ордалықтардың билігі әлсіреп, [[Феодоро княздігі]] күшейді, ал генуэздіктер [[Сугдея|Сугдеяны]] және [[Готия|Готиядағы]] жерлерді басып алды. 1365 жылы Құтлұқ Бұқа ұлы Ильясты [[Литва]] ұлы князі [[Ольгерд|Ольгердке]] бірлескен әрекеттер туралы келісу үшін жіберді. 1371 жылы [[Мамай (қолбасшы)|Мамай]] басып алған [[Қырым|Қырым түбегін]] тастап кетуге мәжбүр болды. 1380 жылы [[Мамай (қолбасшы)|Мамай]] жеңіліп, қаза тапқаннан кейін, [[Алтын Орда|Орданың]] жаңа ханы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыспен]] бірге [[Қырым|Қырымды]] басып алды. 1381 жылы Құтлұқ Бұқа жаңадан Қырым ұлысбегі болып тағайындалды. Ұлы Ильяс көмекшісі қызметінде [[Солхат|Солхатты]] басқарады. 1385–1386 жылдары [[Алтын Орда]] мен [[Генуя республикасы|Генуя Республикасы]] арасында [[Солхат]] қаласы үшін соғыс болып, генуэздіктер жеңіске жетеді. 1387 жылы Құтлұқ Бұқа [[Кафа]] қаласының генуэз консулымен келісім жасасады, келісім бойынша [[Алтын Орда]] хандарының бұрынғы келісімдері расталып, генуэздіктерге Сугдея, таулы Готия жерлері қалып, Қырымдағы сауда монополиясы расталады. Осы аралықта Қырымды басқарған [[Бек-Болат бек]] Қырымнан қуылып, [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] Құтлық-Бұқаны қайтадан ұлысбек етіп қояды. Соңғы рет Құтлық-Бұқа трихи деректерде 1393 жылы аталады. Бәлкім, сол жылы қайтыс болған. Одан кейін Қырымның жаңа ұлысбегі болып [[Тастемір|Таш-Темір]] тағайындалады. Құтлық-Бұқаның үлкен ұлы Ильяс сол уақытта қайтыс болған болуы мүмкін. Оның екінші ұлы Синан 1393–1395 жылдары [[Солхат]] түменінің басшысы болып, Әмір Темірдің шапқыншылығына қарсы тұрды. «Өкіреш» атауы «үлкен бұқа» деген мағынаны береді. Алып денелі болғанынан болар, Құтлұқ Бұқаға Өкіреш лақап аты жабысып, шежіреде осы атпен қалған.<ref>[https://qazaqadebieti.kz/20250/batyrdy-kesenesinde-bol-an-gime Батырдың кесенесінде болған әңгіме]</ref> == Құтлұқ Бұқа мен Өкіреш шалдың бір адам екеніне дәлелдер == Тарихшы [[Жақсылық Мұратұлы Сәбитов|Жақсылық Сәбитовтың]] ойынша, шежіре бойынша қазақ [[Наймандар|наймандарының]] түпкі атасы – Өкіреш шал – жоғарыда аталған Құтлұқ-Бұқамен бір тұлға. «Өкіреш» сөзі қазақ тілінен аударғанда «мұздаған», «өкірген» деген мағына береді, яғни «бұқа» сөзіне синоним болып табылады. Бұл есімнің құрамындағы екінші бөлігі. Демек, Құтлұқ Бұқа есімі мен Өкіреш атауы мағынасы жағынан үндес келеді. Мұны жанама дәлелдер де растайды. Белгілі қазақ тарихшысы [[Мұхаметжан Тынышбайұлы|Мұхамеджан Тынышбайұлы]] (1879 ж. туған) өзінің он алтыншы атасы [[Төлегетай баба|Төлегетай]] екенін жазады <ref>Тынышпаев, 2014: 34</ref>, ал Төлегетай – Өкіреш шалдың шөбересі. Егер бір ұрпаққа орта есеппен 30 жыл деп есептесек, онда М. Тынышбайұлының он тоғызыншы атасы – Өкіреш шал – шамамен 1310 жылы туған деп санауға болады (570 жыл бұрын). Ал 1351 жылы Құтлұқ Бұқа [[Жәнібек хан (Алтын Орда)|Жәнібек ханның]] [[Беклер бегі|беклербегі]] (бас кеңесшісі) болғаны белгілі, бұл – Өкіреш шалдың өмір сүрген уақытымен сәйкес келеді. Екінші жанама дәлел – [[Шибан әулеті|Шибан әулетінен]] шыққан [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілхайыр ханның]] билігінде, оған жақын адамдардың қатарында найман руынан шыққан Өкіреш ұрпақтары болған<ref>Ибрагимов және т.б., 1969: 144</ref>. Демек, 1428 жылға қарай Өкіреш ұрпақтары найман ішінде бөлек бір руға айналған, бұл оның XV ғасырдан бұрын өмір сүргенін білдіреді. Ал XIV ғасырда найман руының ең белгілі өкілі – бек Құтлұқ Бұқа болған. Шежіре бойынша, Өкірештің баласы – [[Қаптағай]], ал ол өз кезегінде барлық наймандардың бабасы – Найманның әкесі болған <ref>Сейдімбек, 2008: 457; Бабалар сөзі, 2012: 125</ref>. Біз бұл Қаптағайды орыс жылнамаларында кездесетін, 1370 жылы [[Тверь]] князі Михаил Александровичке хан жарлығын (ярлык) жеткізген [[Қаптағай]] елшілігінің басшысы ретінде танимыз<ref>Селезнев, 2009: 100</ref>. Сонымен қатар, Қаптағай есімі – қазақ наймандары үшін ортақ ұран болып табылады <ref>Искакова, 2012: 402</ref>. == Ұрпақтары == Найман шежіресіндегі бүкіл [[Қаптағай]], [[Төлегетай баба|Төлегетай]] ұрпақтары осы Құтлұқ Бұқадан тікелей тарайды. Құтлұқ Бұқаның немерелері Әбу Бәкр, Сары Осман, Қара Осман, Омар, Тұлын Қожа (Төлегетай) Әбілқайыр ханның бектері болған. [[Тәуке хан|Тәуке ханның]] әскери қолбасшысы болған [[Алдияр батыр]],қазақтың ең әйгілі батырларының бірі [[Қабанбай батыр]], барлығы Құтлұқ Бұқаның тұқымдары. Бүгінгі таңда кемі 500 мыңға жуық, көбі миллиондаған найман руының өкілдері оның ұрпағы болып саналады.<ref>[https://yvision.kz/kk/post/kiresh-shal-48931 Шежіредегі Өкіреш Шал кім]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алтын Орда]] [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] [[Санат:Алтын Орда билері]] 5sxqboog3ekx0cgqpodryuuqh3suwyy 10 764845 3616668 3615818 2026-06-12T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3616668 json application/json { "articles": 244001, "pages": 667900, "edits": 3612947, "users": 178755, "activeusers": 359, "admins": 15, "files": 8754 } 04cni4x6fnljsli2ke9b9ki0pijl1lv 2 770548 3616857 3615925 2026-06-13T05:25:54Z RaiymbekZh 170385 /* Мақала саны */ 3616857 wikitext text/x-wiki {{Quote|text=Нағыз қазақ — қазақ емес, Нағыз қазақ — домбыра.|sign=[[Қадыр Мырза Әлі]]}}{{Тұлға|Есімі=RaiymbekZh|Шынайы есімі=Райымбек Жантай|Туған жері=[[Астана]]|Азаматтығы={{байрақ|Қазақстан}}|Мамандығы=жазушы|Марапаттары=* «Қазақстан Республикасының дарынды оқушысы» төсбелгісі * «Еңбектегі жоғары жетістіктері үшін» грамотасы|Басқалары=[[2025 жыл|2025 жылғы]] [[11 тамыз]] күнінен бастап Уикипедияға үлесің қосуда|Сайты=[https://bilim-all.kz/tag/olen?tag=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%20%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%20%20%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96]|Отбасы=* [[Зейін Шашкин]] — нағашым * [[Төлепбек Балабекұлы Жантай|Төлепбек Жантаев]] — бабам * [[Бәйбек Төлепбекұлы Жантаев|Бәйбек Жантаев]] — арғы атамның інісі}} == Мен туралы == === Мақала саны === <table id="mp-banner" style="width: 100%; margin:2px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;"> <tr><tr><td class="MainPageBG" style="text-align:center; padding:0,2em; background-color:#E0FFFF; border:1px solid #F5F5F5; color:#000; font-size:90%;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-top:1px solid #ccc; text-align:center; margin-bottom: 2px; background:transparent; width:98%; border:0;" | style="width:10%" | <center>'''[[xtools:pages/kk.wikipedia.org/RaiymbekZh|Жиынтық мақала саны (айрық беттерді қоса алғанда) — 90]]'''</center> |} === Қорапшаларым === {{User:Box/Qazaq}} {{Userbox |id =[[Сурет:Agrocity (Astana) flag.jpg|40px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Қазақстан]]ның [[Агроқалашық (Ақмола облысы)|Агроқалашық]] тұрғын алабында тұрады |info-c = #eee |info-fc = |border-c = red }} {{Userbox |id = [[File:Emblem of Astana (streets).png|55px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Астана қаласындағы көшелердің тізімі|Астана көшелері]] санатын толтыруға қатысып жатыр. |info-c = #eee |info-fc = |border-c = aqua }} {{Userbox |id = [[File:WP25 Short lockup knockout.png|40px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|Уикипедия 25]] жобасының мүшесі. |info-c = #eee |info-fc = |border-c = purple }} {{User:Box/Қатысушы Арғын}} |{{User kk|male}} {{User ru-5|male}} {{User en-2|male}} {{User uk-1|male}} |{{User:Box/Қызығушылық:Тарих}} {{User:Box/Қызығушылық:Саясат}} {{User Wikipedian For |аты = RaiymbekZh |жыл = 2025 |ай = 8 |күн = 11 }} 36tvu10wj4ftikef7mzq810gjqtcxy3 0 772824 3616858 3541254 2026-06-13T05:29:59Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616858 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|қаңтар=2026}} {{Әуе апаты |Атауы=Оңтүстік Сүлуес маңындағы ATR-42 әуе апаты |Дата=[[17 қаңтар]] [[2026]] |Уақыты=Жергілікті уақытпен 13:40≈ |Сипаты=ATR-42 рейсі Оңтүстік Сүлуес маңындағы тауға соғылып кетті. |Қайтыс болғандар=1 |Әуекомпаниясы=Indonesia Air Transport |Модель=ATR 42–512 |Ұшып шыққан пункті=Адисутджипто әуежайы |Келу пункті=Сұлтан Қасайнуддин әуежайы |Жолаушылар=3 |Экипаж саны=7 |Әуе кемесінің суреті=PK-THT (cropped).jpg |Себебі=тергеуде |Апат орны=Оңтүстік Сүлуес маңындағы тау |Координаттары=[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=2026_Indonesia_Air_Transport_ATR_42_crash&params=04_55_48_S_119_44_52_E_type:event_region:ID&#124;04°55′48″S 119°44′52″E] |Жарақаттанғандар= |Тірі қалғандар=0 }} '''Оңтүстік Сүлуес маңындағы әуе апаты''' — [[2026 жыл]]ғы [[17 қаңтар]] күні болған [[Indonesia Air Transport]] әуе компаниясына тиесілі ATR 42 ұшағы Индонезиядағы Адисутджипто әуежайынан Сұлтан Қасайнуддин халықаралық әуежайына ұшып бара жатып апатқа ұшырауы. Бортта 10 адам болған. Қиыр, қолжетімі қиын аумақта жанып жатқан ұшақ қалдықтары табылды.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesian-authorities-find-wreckage-missing-surveillance-plane-with-11-board-2026-01-18/ Индонезияда әуе кемесі апатқа ұшырады - 18.01.26]</ref> == Әуе кемесі == Апатқа ұшыраған әуе кемесі — ATR 42-512, зауыттық сериялық нөмірі 611, тіркеу нөмірі PK-THT. Апат кезінде ұшақтың жасы 25 жыл болды: ол алғаш рет 2000 жылы Air Dolomiti компаниясына жеткізілген, ал 2010 жылы Indonesia Air Transport әуе компаниясы сатып алған. Ұшақ Indonesia Air Transport компаниясының меншігінде болып, рейсті Индонезияның Теңіз және балық ресурстарын бақылау жөніндегі бас дирекциясының тапсырысы бойынша орындаған. Бортта дирекцияның үш қызметкері және жеті экипаж мүшесі болған. == Апат == Дереккөздердің хабарлауынша, ұшақ қону кезінде дұрыс траекторияда болмаған. Әуе кемесі әуе қозғалысын басқару қызметімен соңғы рет жергілікті уақытпен 13:37-де, межелі әуежайдан шамамен 20 км (12 миль) қашықтықта байланысқа шыққан. Ұшақ жоғалған сәт шамасында жергілікті тұрғындар жарылысты көріп, Оңтүстік Сулавесидегі Панкеп аймағында орналасқан Бантимурунг–Булусараунг ұлттық паркіндегі Булусараунг тауы маңынан түтін көтерілгенін байқағандарын хабарлады. ==Іздеу-құтқару жұмыстары== Құтқару топтары ұшақ қалдықтары табылған аумақта іздеу жұмыстарын жүргізді. Операцияларға жердегі топтар мен тікұшақтар тартылды. Аймақтағы қолайсыз ауа райы іздеу жұмыстарын қиындатты.Аталған аумақта жүрген жаяу туристер апатқа ұшыраған ұшаққа тиесілі болуы мүмкін сынықтарды тапты. 2026 жылғы 18 қаңтарда, WITA уақытымен 07:46-да құтқару тікұшағының экипажы ұшақтың терезесіне тиесілі сынықты тапты, ал 07:49-да ұшақтың ірі бөліктері анықталды. Құйрық бөлігі тау баурайының төменгі жағынан көрінген.Іздеу-құтқару жұмыстары әлі де жалғасуда. Апат орнынан кемінде бір адамның мәйіті табылған.<ref>[https://bnonews.com/index.php/2026/01/indonesian-atr-42-plane-goes-missing-debris-reported-on-mountain/ INDONESIA AIR TRANSPORT CRASH INTO THE MOUNTAIN] </ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Әуе апаттары]] izm5eyxx0lteuxmop9tx9qukcnc7qe0 3616859 3616858 2026-06-13T05:30:40Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3616859 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|қаңтар=2026}} {{Әуе апаты |Атауы=Оңтүстік Сүлуес маңындағы ATR-42 әуе апаты |Дата=[[17 қаңтар]] [[2026]] |Уақыты=Жергілікті уақытпен 13:40≈ |Сипаты=ATR-42 рейсі Оңтүстік Сүлуес маңындағы тауға соғылып кетті. |Қайтыс болғандар=10 |Әуекомпаниясы=Indonesia Air Transport |Модель=ATR 42–512 |Ұшып шыққан пункті=Адисутджипто әуежайы |Келу пункті=Сұлтан Қасайнуддин әуежайы |Жолаушылар=3 |Экипаж саны=7 |Әуе кемесінің суреті=PK-THT (cropped).jpg |Себебі=тергеуде |Апат орны=Оңтүстік Сүлуес маңындағы тау |Координаттары=[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=2026_Indonesia_Air_Transport_ATR_42_crash&params=04_55_48_S_119_44_52_E_type:event_region:ID&#124;04°55′48″S 119°44′52″E] |Жарақаттанғандар= |Тірі қалғандар=0 }} '''Оңтүстік Сүлуес маңындағы әуе апаты''' — [[2026 жыл]]ғы [[17 қаңтар]] күні болған [[Indonesia Air Transport]] әуе компаниясына тиесілі ATR 42 ұшағы Индонезиядағы Адисутджипто әуежайынан Сұлтан Қасайнуддин халықаралық әуежайына ұшып бара жатып апатқа ұшырауы. Бортта 10 адам болған. Қиыр, қолжетімі қиын аумақта жанып жатқан ұшақ қалдықтары табылды.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/indonesian-authorities-find-wreckage-missing-surveillance-plane-with-11-board-2026-01-18/ Индонезияда әуе кемесі апатқа ұшырады - 18.01.26]</ref> == Әуе кемесі == Апатқа ұшыраған әуе кемесі — ATR 42-512, зауыттық сериялық нөмірі 611, тіркеу нөмірі PK-THT. Апат кезінде ұшақтың жасы 25 жыл болды: ол алғаш рет 2000 жылы Air Dolomiti компаниясына жеткізілген, ал 2010 жылы Indonesia Air Transport әуе компаниясы сатып алған. Ұшақ Indonesia Air Transport компаниясының меншігінде болып, рейсті Индонезияның Теңіз және балық ресурстарын бақылау жөніндегі бас дирекциясының тапсырысы бойынша орындаған. Бортта дирекцияның үш қызметкері және жеті экипаж мүшесі болған. == Апат == Дереккөздердің хабарлауынша, ұшақ қону кезінде дұрыс траекторияда болмаған. Әуе кемесі әуе қозғалысын басқару қызметімен соңғы рет жергілікті уақытпен 13:37-де, межелі әуежайдан шамамен 20 км (12 миль) қашықтықта байланысқа шыққан. Ұшақ жоғалған сәт шамасында жергілікті тұрғындар жарылысты көріп, Оңтүстік Сулавесидегі Панкеп аймағында орналасқан Бантимурунг–Булусараунг ұлттық паркіндегі Булусараунг тауы маңынан түтін көтерілгенін байқағандарын хабарлады. ==Іздеу-құтқару жұмыстары== Құтқару топтары ұшақ қалдықтары табылған аумақта іздеу жұмыстарын жүргізді. Операцияларға жердегі топтар мен тікұшақтар тартылды. Аймақтағы қолайсыз ауа райы іздеу жұмыстарын қиындатты.Аталған аумақта жүрген жаяу туристер апатқа ұшыраған ұшаққа тиесілі болуы мүмкін сынықтарды тапты. 2026 жылғы 18 қаңтарда, WITA уақытымен 07:46-да құтқару тікұшағының экипажы ұшақтың терезесіне тиесілі сынықты тапты, ал 07:49-да ұшақтың ірі бөліктері анықталды. Құйрық бөлігі тау баурайының төменгі жағынан көрінген.Іздеу-құтқару жұмыстары әлі де жалғасуда. Апат орнынан кемінде бір адамның мәйіті табылған.<ref>[https://bnonews.com/index.php/2026/01/indonesian-atr-42-plane-goes-missing-debris-reported-on-mountain/ INDONESIA AIR TRANSPORT CRASH INTO THE MOUNTAIN] </ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Әуе апаттары]] tqfgsvuap4fg0x7vch727td5z5r5wii 4 775564 3616725 3615900 2026-06-13T03:05:29Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3616725 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 73244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 113787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 270746] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 37767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 122177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 371536] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 13347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 36944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 81804] |- |4 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 128199] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 270566] |- |6 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 5766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13607] |- |7 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 9324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 14484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 20365] |- |8 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 117016] |- |9 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 5786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83127] |- |10 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 5214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 13795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 107175] |- |11 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 3225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 8084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16873] |- |12 |[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5677] |- |13 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50738] |- |14 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 85601] |- |15 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 4350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 8217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29775] |- |16 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 4356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 23908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 112176] |- |17 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 53453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72865] |- |18 |[[Жәңгір мектебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 4413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%B1%D1%96 5200] |- |19 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 3808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 14571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27609] |- |20 |[[Қазақстан көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23122] |- |21 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 60172] |- |22 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10413] |- |23 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 24182] |- |24 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64218] |- |25 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 2885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 6291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23068] |- |26 |[[Бірқазандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5272] |- |27 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17126] |- |28 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21045] |- |29 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 20497] |- |30 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 3315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 4775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10409] |- |31 |[[Татьяна Николаевна Бурмистрова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4549] |- |32 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7634] |- |33 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 13032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66792] |- |34 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 5022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15484] |- |35 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50853] |- |36 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 122512] |- |37 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 100611] |- |38 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24189] |- |39 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 3121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 22441] |- |40 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23354] |- |41 |[[Жеңіс күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5102] |- |42 |[[1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 3011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1920-30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 7999] |- |43 |[[Құралайдың салқыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 2161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 4984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B 6817] |- |44 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29145] |- |45 |[[Партизандық соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3719] |- |46 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8055] |- |47 |[[Халифат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 2994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 3179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%82 5256] |- |48 |[[Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 4801] |- |49 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 85104] |- |50 |[[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 2900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 3019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 4340] |- |51 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60540] |- |52 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 6331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 42888] |- |53 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 8223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 81159] |- |54 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24832] |- |55 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33322] |- |56 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10259] |- |57 |[[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 4233] |- |58 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38832] |- |59 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 26846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40581] |- |60 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6378] |- |61 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8273] |- |62 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27521] |- |63 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16495] |- |64 |[[Алкандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7559] |- |65 |[[Құрбан айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 2641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 3292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B9%D1%82 4609] |- |66 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7583] |- |67 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59488] |- |68 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40329] |- |69 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18398] |- |70 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 27208] |- |71 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15655] |- |72 |[[Нарықтық экономика қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2910] |- |73 |[[Франсиско Франко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE 2805] |- |74 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11906] |- |75 |[[Ғаламдық экологиялық проблемалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9719] |- |76 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22690] |- |77 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77767] |- |78 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 11469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 30057] |- |79 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5695] |- |80 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26416] |- |81 |[[Етіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 3198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 9664] |- |82 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11153] |- |83 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 7734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30681] |- |84 |[[Толық ішкі шағылудың шектік бұрышы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%8B 2638] |- |85 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35472] |- |86 |[[Серік Қапшықбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2598] |- |87 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43443] |- |88 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 2142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 4216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 16977] |- |89 |[[Жәркен Бөдешұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%B4%D0%B5%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7781] |- |90 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 64954] |- |91 |[[Гамета]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 2534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0 3122] |- |92 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 7946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39739] |- |93 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36912] |- |94 |[[Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5669] |- |95 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33347] |- |96 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16885] |- |97 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9528] |- |98 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 41004] |- |99 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15708] |- |100 |[[Игельстром реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4491] |- |101 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59108] |- |102 |[[Азаматтық қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 2764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6039] |- |103 |[[Вегетативтік көбею]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3276] |- |104 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 48732] |- |105 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27834] |- |106 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62974] |- |107 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 2098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24143] |- |108 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46335] |- |109 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30523] |- |110 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21851] |- |111 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27928] |- |112 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8924] |- |113 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 25191] |- |114 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 1969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8210] |- |115 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20860] |- |116 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8184] |- |117 |[[Изосызықтар тәсілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B7%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96 2140] |- |118 |[[Халықаралық географиялық еңбек бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 2276] |- |119 |[[Ұлы жасақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 5146] |- |120 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28489] |- |121 |[[Ыңғайлас салалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 6827] |- |122 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10285] |- |123 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 1908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 19711] |- |124 |[[Ауыл (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3561] |- |125 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28445] |- |126 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16504] |- |127 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 40475] |- |128 |[[Жасақ (Яса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D0%AF%D1%81%D0%B0%29 4002] |- |129 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9327] |- |130 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36903] |- |131 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12273] |- |132 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8797] |- |133 |[[Әмір Темір жорықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5001] |- |134 |[[Құрбандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3533] |- |135 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 9917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 27688] |- |136 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17962] |- |137 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28139] |- |138 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10251] |- |139 |[[Дүниежүзілік тұқым қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2241] |- |140 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 55038] |- |141 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15378] |- |142 |[[Александр Сергеевич Пушкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6210] |- |143 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10087] |- |144 |[[Экологиялық пирамида ережесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%96 3044] |- |145 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29866] |- |146 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12427] |- |147 |[[Қабанбай (Үржар ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D2%AE%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1999] |- |148 |[[Ерте темір дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10096] |- |149 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 36200] |- |150 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 6821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 16085] |- |151 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 3038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11189] |- |152 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 5276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31381] |- |153 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30742] |- |154 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 25606] |- |155 |[[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2777] |- |156 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39869] |- |157 |[[Кенжебай Мәденов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2199] |- |158 |[[Сәукеле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 1846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4389] |- |159 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16268] |- |160 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 5281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23718] |- |161 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4166] |- |162 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24645] |- |163 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12600] |- |164 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 55588] |- |165 |[[:Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5140] |- |166 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35339] |- |167 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7874] |- |168 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 6929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24848] |- |169 |[[Шалғай (Батыс Қазақстан облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1924] |- |170 |[[Бір корпусты сүңгуір қайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1800] |- |171 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9803] |- |172 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54391] |- |173 |[[Ағартушылық дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2885] |- |174 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27176] |- |175 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 6750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 47046] |- |176 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 6796] |- |177 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40887] |- |178 |[[Жүйке жасушалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6644] |- |179 |[[Александр Викторович Затаевич]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 3167] |- |180 |[[Жынысты көбею және ұрықтану ерекшеліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2580] |- |181 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39623] |- |182 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21427] |- |183 |[[Сарқылатын ресурстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3381] |- |184 |[[Химия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 6761] |- |185 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 20891] |- |186 |[[Қазақ тілі тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4690] |- |187 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 6978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35988] |- |188 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13395] |- |189 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27961] |- |190 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26990] |- |191 |[[Экологиялық мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2516] |- |192 |[[Демікпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5 3379] |- |193 |[[Тұмар ханша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 2505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 10208] |- |194 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13429] |- |195 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4572] |- |196 |[[Гарнизон және қарауыл қызметі жарғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2199] |- |197 |[[Сыбаға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 2952] |- |198 |[[Аманай мен Заманай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 3344] |- |199 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7987] |- |200 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 24968] |- |201 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 5116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24442] |- |202 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20408] |- |203 |[[:Сурет:Amre Kashaubaev.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AAmre_Kashaubaev.jpg 1687] |- |204 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 11431] |- |205 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36854] |- |206 |[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1714] |- |207 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26471] |- |208 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 6367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 25557] |- |209 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 9453] |- |210 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 3217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6521] |- |211 |[[Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%B6%D2%AF%D0%B7_%D0%BE%D0%BD_%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1955] |- |212 |[[Атомдардың құрылысы мен элементтер системасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5588] |- |213 |[[Орта білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 2245] |- |214 |[[Жүрегім, ойбай, соқпа енді...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC%2C_%D0%BE%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%2C_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96... 1642] |- |215 |[[Қазақ солдаты (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4526] |- |216 |[[Қазақстанның кен ресурстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6288] |- |217 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 4101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30163] |- |218 |[[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6230] |- |219 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5212] |- |220 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 12544] |- |221 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 5922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 31900] |- |222 |[[Ақсақ құлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 6389] |- |223 |[[Сәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5203] |- |224 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15928] |- |225 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36530] |- |226 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5407] |- |227 |[[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 2495] |- |228 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15802] |- |229 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 23242] |- |230 |[[Өсімдіктер систематикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4030] |- |231 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 2815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 3405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6424] |- |232 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20252] |- |233 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 16380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57570] |- |234 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 5559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33011] |- |235 |[[Күкірт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 1984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82 7685] |- |236 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 6249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 66084] |- |237 |[[Жұлын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 2304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%BD 6706] |- |238 |[[Сүйектің құрылысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3403] |- |239 |[[Қазақстандағы туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5622] |- |240 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16184] |- |241 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8403] |- |242 |[[Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%B4%D3%99%D1%83i%D1%80i%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3i_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4567] |- |243 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14468] |- |244 |[[Роза Мұқанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4451] |- |245 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20068] |- |246 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34654] |- |247 |[[Қатысушы талқылауы:Сатыбалды Нурдаулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 1471] |- |248 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5001] |- |249 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6022] |- |250 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17532] |- |251 |[[Әскери форма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0 1538] |- |252 |[[Қазақстанның географиялық орны мен шекаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6383] |- |253 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 24040] |- |254 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29639] |- |255 |[[Синтаксис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 2062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 7378] |- |256 |[[Жаһандық жылыну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83 2910] |- |257 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37314] |- |258 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 4724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26802] |- |259 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 7863] |- |260 |[[Әбілқайыр хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4040] |- |261 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9823] |- |262 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13746] |- |263 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2977] |- |264 |[[Америка әсерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1750] |- |265 |[[Мақаншы ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3448] |- |266 |[[Құдайберген Тәуекелұлы Сұлтанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2348] |- |267 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17772] |- |268 |[[Жоғары молекулалы қосылыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3571] |- |269 |[[Еңбек тәрбиесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%96 2089] |- |270 |[[Сперматозоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B8%D0%B4 3722] |- |271 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30093] |- |272 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16497] |- |273 |[[Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы заң]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3 1524] |- |274 |[[Иван Васильевич Панфилов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2590] |- |275 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 6012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 30960] |- |276 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17421] |- |277 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10292] |- |278 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21465] |- |279 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11879] |- |280 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10009] |- |281 |[[Қазақстан халқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7566] |- |282 |[[Қазақстан халқының бірлігі күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 7560] |- |283 |[[Арыстан (арнайы бөлімше)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2369] |- |284 |[[Ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5310] |- |285 |[[Атмосфераның ластануы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 2436] |- |286 |[[Көне дәуірдегі Қазақстан жеріндегі ежелгі этникалық үдерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2879] |- |287 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32218] |- |288 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58593] |- |289 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12554] |- |290 |[[Бәйтерек (мифология)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 4689] |- |291 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23556] |- |292 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17389] |- |293 |[[Даладағы дабыл (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1394] |- |294 |[[Қабанбай (Жетісу облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1618] |- |295 |[[Әлеуметтік қақтығыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1898] |- |296 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18671] |- |297 |[[Салт етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4152] |- |298 |[[Қабанбай (Шығыс Қазақстан облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1425] |- |299 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 5188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 63805] |- |300 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23728] |- |301 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15824] |- |302 |[[Сын есімнің шырайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7725] |- |303 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24439] |- |304 |[[Наурыз-думан әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%96 1900] |- |305 |[[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 3654] |- |306 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 5610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 32134] |- |307 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1648] |- |308 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32050] |- |309 |[[Мұңал рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4027] |- |310 |[[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 4670] |- |311 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8030] |- |312 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22463] |- |313 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26509] |- |314 |[[Құман Нұрмағанұлы Тастанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4422] |- |315 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 16128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29536] |- |316 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12711] |- |317 |[[Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%B1%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 3478] |- |318 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 3976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23690] |- |319 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31979] |- |320 |[[Оптика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BF%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2590] |- |321 |[[Жанар Хамитова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2281] |- |322 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29398] |- |323 |[[Магмалық тау жыныстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5246] |- |324 |[[Қазақстан археологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5175] |- |325 |[[Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 1443] |- |326 |[[Астанадағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2459] |- |327 |[[Қазақстан қор биржасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B 1976] |- |328 |[[Жақып Ақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5157] |- |329 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14498] |- |330 |[[Географиялық ақпараттық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 8001] |- |331 |[[Атырау облысының климаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1606] |- |332 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 7179] |- |333 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 4054] |- |334 |[[Қазақ халқының дәстүрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96 2053] |- |335 |[[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1820] |- |336 |[[Қазақ газеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1957] |- |337 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10573] |- |338 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 4190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25439] |- |339 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16674] |- |340 |[[Үйсін антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1435] |- |341 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 4888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30415] |- |342 |[[Алаш автономиясының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4448] |- |343 |[[Балғабек Қыдырбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5663] |- |344 |[[Қонақжайлылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2182] |- |345 |[[Бәкір Төлеуұлы Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4059] |- |346 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 7940] |- |347 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19762] |- |348 |[[Өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2374] |- |349 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47461] |- |350 |[[Антропология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 3243] |- |351 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15354] |- |352 |[[Ауырсынуды басатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%83%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2184] |- |353 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 6595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18267] |- |354 |[[Balapan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Balapan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 3257] |- |355 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9815] |- |356 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 4856] |- |357 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9623] |- |358 |[[Салыстырмалы қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2091] |- |359 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20477] |- |360 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 13769] |- |361 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11753] |- |362 |[[28 гвардияшы-панфиловшылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=28_%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%88%D1%8B-%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2153] |- |363 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2306] |- |364 |[[Қылмыстық процеске қатысушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2260] |- |365 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4890] |- |366 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17860] |- |367 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20005] |- |368 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13933] |- |369 |[[Зәйтүн тұқымдасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D1%82%D2%AF%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1225] |- |370 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12277] |- |371 |[[Ұлы отан соғысы жылдарындағы КСРО-ның адам шығыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E-%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B 1567] |- |372 |[[:Санат:Қазақстан газ кен орындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1743] |- |373 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15210] |- |374 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15291] |- |375 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11973] |- |376 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40959] |- |377 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 2042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3846] |- |378 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16865] |- |379 |[[Шежіре-и Түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5-%D0%B8_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA 2608] |- |380 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22203] |- |381 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23671] |- |382 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26546] |- |383 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 3583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16310] |- |384 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32425] |- |385 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13482] |- |386 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20172] |- |387 |[[Қазақ хандығы (телесериал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 4435] |- |388 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 4066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19716] |- |389 |[[Ілия Жақанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3991] |- |390 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12683] |- |391 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16937] |- |392 |[[Сексеуіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 5884] |- |393 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22885] |- |394 |[[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2091] |- |395 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15691] |- |396 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 10540] |- |397 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17892] |- |398 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30602] |- |399 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5221] |- |400 |[[Аралас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4770] |- |401 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 2256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10355] |- |402 |[[Бурабай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2870] |- |403 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18321] |- |404 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21595] |- |405 |[[Андроново мәдениеті кезеңінің ескерткіштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2696] |- |406 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7411] |- |407 |[[Мәдениеттану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 7337] |- |408 |[[Рай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9 5671] |- |409 |[[Қазақстан экономикасының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3581] |- |410 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 17120] |- |411 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 3320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23549] |- |412 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19495] |- |413 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11706] |- |414 |[[Есімше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5 11108] |- |415 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18564] |- |416 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12792] |- |417 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14553] |- |418 |[[Жатыр миомасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3855] |- |419 |[[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D2%9B%D1%83%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2620] |- |420 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13101] |- |421 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14708] |- |422 |[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8624] |- |423 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13244] |- |424 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28579] |- |425 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16580] |- |426 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9137] |- |427 |[[Талқылау:Сүңгуір қайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%A1%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%83%D1%96%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1013] |- |428 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6580] |- |429 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32453] |- |430 |[[Ауыл шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 9562] |- |431 |[[Эмбрион]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD 2468] |- |432 |[[Лифт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%84%D1%82 1180] |- |433 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 4163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21916] |- |434 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15544] |- |435 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7006] |- |436 |[[Антропологиялық типтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80 1076] |- |437 |[[Бактериялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10276] |- |438 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15558] |- |439 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15804] |- |440 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19224] |- |441 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 3385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28817] |- |442 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13340] |- |443 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2846] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26978] |- |444 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17128] |- |445 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20681] |- |446 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7258] |- |447 |[[Есімді сөз тіркестері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3849] |- |448 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39861] |- |449 |[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3128] |- |450 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1973] |- |451 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 6355] |- |452 |[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1220] |- |453 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17891] |- |454 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8377] |- |455 |[[Жүктілік кезіндегі гестоз ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2488] |- |456 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 4212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 24158] |- |457 |[[Қазақстанның орта ғасырлардағы сәулет өнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 4199] |- |458 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26342] |- |459 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31365] |- |460 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 3599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16718] |- |461 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9109] |- |462 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12773] |- |463 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24848] |- |464 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20841] |- |465 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9609] |- |466 |[[Экономикалық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 1272] |- |467 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11241] |- |468 |[[Қылмыстық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 4048] |- |469 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 6494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16496] |- |470 |[[Конор Макгрегор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80 1343] |- |471 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8880] |- |472 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 17075] |- |473 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6506] |- |474 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21468] |- |475 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17424] |- |476 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16135] |- |477 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9927] |- |478 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6826] |- |479 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6080] |- |480 |[[Қазақстандағы жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3425] |- |481 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20222] |- |482 |[[Нивелир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%80 1874] |- |483 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9301] |- |484 |[[Ресми стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 5985] |- |485 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12608] |- |486 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17241] |- |487 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19744] |- |488 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16033] |- |489 |[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3315] |- |490 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13806] |- |491 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 16014] |- |492 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16765] |- |493 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16425] |- |494 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13184] |- |495 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13601] |- |496 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 4050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19044] |- |497 |[[Өздігінен тозаңдану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 1112] |- |498 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3149] |- |499 |[[Қыз Жібек (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8871] |- |500 |[[Негізді тау жыныстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 907] |- |501 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 4123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28450] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15906] |- |503 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18772] |- |504 |[[Жерлеу рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 3852] |- |505 |[[Жылқы өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1742] |- |506 |[[Қазақ (этноним)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4989] |- |507 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 8141] |- |508 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11306] |- |509 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1873] |- |510 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15943] |- |511 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10715] |- |512 |[[Ауа ластануы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8B 5556] |- |513 |[[Түр критерийлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80_%D0%BA%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1480] |- |514 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7379] |- |515 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8791] |- |516 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12764] |- |517 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4616] |- |518 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14957] |- |519 |[[Фототранзистор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80 905] |- |520 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30707] |- |521 |[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1310] |- |522 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19475] |- |523 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 17080] |- |524 |[[Қаһарлы күндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2221] |- |525 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12558] |- |526 |[[Ысмайыл Ғаспыралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D2%92%D0%B0%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1947] |- |527 |[[316-атқыштар дивизиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=316-%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2002] |- |528 |[[Параллелепипед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4 2904] |- |529 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12512] |- |530 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22543] |- |531 |[[Бақтыораз Бейсекбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3399] |- |532 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15366] |- |533 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17600] |- |534 |[[Хабарды жол-жөнекей ұстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB-%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 841] |- |535 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19713] |- |536 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19495] |- |537 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9549] |- |538 |[[Ескертпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BF%D0%B5 910] |- |539 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23940] |- |540 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25745] |- |541 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5618] |- |542 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15542] |- |543 |[[Тыныс белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8026] |- |544 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25499] |- |545 |[[Гастрит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82 3631] |- |546 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38193] |- |547 |[[Жалпақтал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB 1437] |- |548 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 3141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16139] |- |549 |[[Илон Маск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BA 3879] |- |550 |[[25 мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=25_%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1203] |- |551 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8922] |- |552 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7861] |- |553 |[[Невралгия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1623] |- |554 |[[Әбілхайыр ханның тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1177] |- |555 |[[Қатерлі ісік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6445] |- |556 |[[Столыпин реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 6106] |- |557 |[[Қажығали Мұханбетқалиұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6395] |- |558 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14917] |- |559 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27405] |- |560 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12257] |- |561 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3837] |- |562 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 2233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 11528] |- |563 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12124] |- |564 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13049] |- |565 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 2503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9476] |- |566 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5854] |- |567 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12251] |- |568 |[[Кіші Кордяга]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8F%D0%B3%D0%B0 811] |- |569 |[[Хантавирус инфекциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 799] |- |570 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11118] |- |571 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 20491] |- |572 |[[Назарбаев Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2739] |- |573 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6411] |- |574 |[[Талқылау:Деректер қорының жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 780] |- |575 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6573] |- |576 |[[Табиғи қорлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1534] |- |577 |[[Көсемше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%88%D0%B5 7283] |- |578 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12544] |- |579 |[[Сәукеле кигізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1065] |- |580 |[[Орталық Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8948] |- |581 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12186] |- |582 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18737] |- |583 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11675] |- |584 |[[Петров мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3062] |- |585 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18988] |- |586 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11306] |- |587 |[[Джек Лондон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA_%D0%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD 2078] |- |588 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7486] |- |589 |[[Қазақстан Ғарыш Сапары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%8B 1727] |- |590 |[[Нанотехнология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 4187] |- |591 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8958] |- |592 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17975] |- |593 |[[Айдау (Мұнай және газ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%83_%28%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%29 931] |- |594 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 16932] |- |595 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4223] |- |596 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11819] |- |597 |[[Қайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1677] |- |598 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12625] |- |599 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7590] |- |600 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22939] |- |601 |[[Алтын белгі төсбелгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1255] |- |602 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3270] |- |603 |[[Көксағыз бақбағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 1004] |- |604 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9440] |- |605 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7004] |- |606 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3614] |- |607 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 9303] |- |608 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7212] |- |609 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11896] |- |610 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9013] |- |611 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17783] |- |612 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 23657] |- |613 |[[Шек беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1913] |- |614 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9325] |- |615 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15021] |- |616 |[[Майкл Джексон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 3891] |- |617 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15908] |- |618 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 3037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20351] |- |619 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 3262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24962] |- |620 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9736] |- |621 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14210] |- |622 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16309] |- |623 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7292] |- |624 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6319] |- |625 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6655] |- |626 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10148] |- |627 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2912] |- |628 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 20999] |- |629 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13127] |- |630 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8172] |- |631 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32678] |- |632 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6204] |- |633 |[[Түменбай Қуандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4556] |- |634 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9779] |- |635 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 21579] |- |636 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10360] |- |637 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9378] |- |638 |[[Мезозой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B7%D0%BE%D0%B9 3493] |- |639 |[[Іле Алатауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 4282] |- |640 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10669] |- |641 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11722] |- |642 |[[Алаштану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 951] |- |643 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6958] |- |644 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9387] |- |645 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4787] |- |646 |[[Бастың ауыруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 6351] |- |647 |[[Ленинград шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2887] |- |648 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20079] |- |649 |[[Білім инновациялық лицейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3508] |- |650 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3129] |- |651 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5729] |- |652 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5481] |- |653 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7688] |- |654 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12292] |- |655 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12752] |- |656 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13384] |- |657 |[[Электр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80 1982] |- |658 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 1990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11462] |- |659 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17319] |- |660 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11277] |- |661 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8462] |- |662 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10546] |- |663 |[[Сөздің қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 889] |- |664 |[[Популяция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 4194] |- |665 |[[Эйфель мұнарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 3498] |- |666 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 2125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5903] |- |667 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14411] |- |668 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12202] |- |669 |[[Абайдың философиялық көзқарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2721] |- |670 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22010] |- |671 |[[Түркі Мемлекеттерінің Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3169] |- |672 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10000] |- |673 |[[Жай сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2999] |- |674 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12441] |- |675 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14802] |- |676 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19751] |- |677 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17225] |- |678 |[[Нәлқожа Ақбалаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 819] |- |679 |[[Күй (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2583] |- |680 |[[Сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 3834] |- |681 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7630] |- |682 |[[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5551] |- |683 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9434] |- |684 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8206] |- |685 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8859] |- |686 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 3109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17578] |- |687 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17191] |- |688 |[[Жолжазба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0 712] |- |689 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 15449] |- |690 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8813] |- |691 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13512] |- |692 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7330] |- |693 |[[Даңқ ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D2%A3%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2082] |- |694 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3229] |- |695 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12208] |- |696 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11651] |- |697 |[[Аңыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7 3559] |- |698 |[[Кәмелеттік жасқа толмағандардың істері бойынша іс жүргізу ерекшеліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1287] |- |699 |[[Қосай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 2767] |- |700 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7704] |- |701 |[[Бабалар сөзі (жинақ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96_%28%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%9B%29 3276] |- |702 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8412] |- |703 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3687] |- |704 |[[Біржан мен Сара айтысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 10590] |- |705 |[[Кірме сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5801] |- |706 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6986] |- |707 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 17178] |- |708 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9405] |- |709 |[[Сөздік қор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%BE%D1%80 3694] |- |710 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8113] |- |711 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 7757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 8655] |- |712 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8475] |- |713 |[[Бұқаралық ақпарат құралдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6197] |- |714 |[[Қазақстанның биік тау шыңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6028] |- |715 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11699] |- |716 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10641] |- |717 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 2275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19376] |- |718 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8488] |- |719 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 15370] |- |720 |[[Вирустар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 6180] |- |721 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24962] |- |722 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11728] |- |723 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9456] |- |724 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 11014] |- |725 |[[Серке газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3691] |- |726 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11485] |- |727 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18794] |- |728 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3855] |- |729 |[[Алма Мүтәліпқызы Қыраубаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1708] |- |730 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 6331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22698] |- |731 |[[Гелиос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%81 1067] |- |732 |[[Қой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 6924] |- |733 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 10870] |- |734 |[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6858] |- |735 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 10523] |- |736 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14015] |- |737 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6614] |- |738 |[[Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2569] |- |739 |[[Иштуан Қоңыр Мандоки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%88%D1%82%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8 983] |- |740 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7394] |- |741 |[[Құмкөл мұнай-газ кен орны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1505] |- |742 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3271] |- |743 |[[Қазақстанның білім беру жүйесінің тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6334] |- |744 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15360] |- |745 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13818] |- |746 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 20683] |- |747 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 8183] |- |748 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5615] |- |749 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9699] |- |750 |[[Картоп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BF 2264] |- |751 |[[Орман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 4683] |- |752 |[[Жалаң сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2200] |- |753 |[[Шайтанкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 2779] |- |754 |[[Қазақ хандықтарының сыртқы саясаты мен дипломатиясы (15-17 ғасыр)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%2815-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%29 3075] |- |755 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8685] |- |756 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9111] |- |757 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8287] |- |758 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24142] |- |759 |[[Галстук]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 2627] |- |760 |[[Көпжылдық өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 708] |- |761 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2705] |- |762 |[[Көкбауыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80 4058] |- |763 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7378] |- |764 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8045] |- |765 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 9805] |- |766 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11743] |- |767 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10721] |- |768 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12341] |- |769 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5643] |- |770 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20465] |- |771 |[[Астана мектеп оқушыларының сарайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%D0%BE%D2%9B%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3951] |- |772 |[[Деннис Тито]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%BE 699] |- |773 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8248] |- |774 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 11690] |- |775 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11063] |- |776 |[[Төлеген Тоқтаров көшесі (Астана)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 710] |- |777 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10862] |- |778 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7907] |- |779 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15510] |- |780 |[[Үрмелі музыка аспаптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3408] |- |781 |[[Жайылма сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2978] |- |782 |[[Ким Серікбайұлы Серікбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BC_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 791] |- |783 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17041] |- |784 |[[Ибраһим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5584] |- |785 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10671] |- |786 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 11089] |- |787 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5979] |- |788 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 24621] |- |789 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7081] |- |790 |[[Әсет Болғанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1144] |- |791 |[[Ацетилсалицил қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%86%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BB_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 2868] |- |792 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 3076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17547] |- |793 |[[Роман Васильевич Скляр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BA%D0%BB%D1%8F%D1%80 1492] |- |794 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 13718] |- |795 |[[Лейкоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 3113] |- |796 |[[Заң Шығару Бастамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 811] |- |797 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12187] |- |798 |[[Жылқы (қазақ дәстүрі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 5913] |- |799 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 10624] |- |800 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 13315] |- |801 |[[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6148] |- |802 |[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9506] |- |803 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4944] |- |804 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7022] |- |805 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12333] |- |806 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4010] |- |807 |[[Алюминий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 5471] |- |808 |[[Литосфера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 5758] |- |809 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14358] |- |810 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 6561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 12810] |- |811 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8621] |- |812 |[[Желдірме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5 822] |- |813 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7946] |- |814 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2315] |- |815 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13677] |- |816 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10777] |- |817 |[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің кадет корпусы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D1%8B 716] |- |818 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12756] |- |819 |[[Мұзды өлке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5 1282] |- |820 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 12447] |- |821 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 2371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15431] |- |822 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5608] |- |823 |[[Нүктелі үтір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D1%82%D1%96%D1%80 2065] |- |824 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8093] |- |825 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9498] |- |826 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 16253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 17287] |- |827 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9678] |- |828 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24695] |- |829 |[[Мемлекеттік басқару формасы бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4828] |- |830 |[[Сақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1916] |- |831 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9680] |- |832 |[[Қатысушы:Алмас Алимжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 611] |- |833 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22742] |- |834 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7517] |- |835 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7742] |- |836 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4856] |- |837 |[[Эмбриология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1150] |- |838 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10623] |- |839 |[[Компьютерлік қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 2951] |- |840 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11872] |- |841 |[[Алтынемел ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 7332] |- |842 |[[Оксидтер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 6833] |- |843 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11626] |- |844 |[[Лексикалық мағына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1819] |- |845 |[[Әбділда Тәжібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6230] |- |846 |[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11371] |- |847 |[[Мәлік Ғабдуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12589] |- |848 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2845] |- |849 |[[Нуклеин қышқылдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5327] |- |850 |[[Бүйрекүсті безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 3472] |- |851 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14251] |- |852 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7861] |- |853 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9414] |- |854 |[[Азаматтық іс жүргізудің құқықтық қатынастарына қатысушылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1149] |- |855 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11704] |- |856 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12171] |- |857 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7890] |- |858 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7507] |- |859 |[[Әскери қызмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3341] |- |860 |[[Барыс ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 2763] |- |861 |[[Толеранттық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 2829] |- |862 |[[Шешендік өнер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 6797] |- |863 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6782] |- |864 |[[Эрнест Хемингуэй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%A5%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%8D%D0%B9 3909] |- |865 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6876] |- |866 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 1834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18248] |- |867 |[[Астана Опера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0 4800] |- |868 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15501] |- |869 |[[Монополистік, жетілмеген бәсеке. Бәсекенің формалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%2C_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5._%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1009] |- |870 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7877] |- |871 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6600] |- |872 |[[Дауысты дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 16824] |- |873 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8180] |- |874 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 5919] |- |875 |[[Шалкиіз Тіленшіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10906] |- |876 |[[Қазақстанның автомобиль жолдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1716] |- |877 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1731] |- |878 |[[Бақбақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 4345] |- |879 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10619] |- |880 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15935] |- |881 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19898] |- |882 |[[Жалмауыз кемпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80 1591] |- |883 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6888] |- |884 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12324] |- |885 |[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4423] |- |886 |[[Тіршілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2529] |- |887 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3306] |- |888 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13372] |- |889 |[[Аусыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BB 2337] |- |890 |[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3748] |- |891 |[[Жүзу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B7%D1%83 2882] |- |892 |[[Қазақстанның сыртқы саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7194] |- |893 |[[Айқындауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 5802] |- |894 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4723] |- |895 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5821] |- |896 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7343] |- |897 |[[Қазақстанның тұңғыш мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6599] |- |898 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 6282] |- |899 |[[Адамаралық қарым-қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3803] |- |900 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12310] |- |901 |[[Көшбасшылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4110] |- |902 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6918] |- |903 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12455] |- |904 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9368] |- |905 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9338] |- |906 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 10256] |- |907 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 7926] |- |908 |[[Қайым Мұқамедханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7648] |- |909 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 3999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6619] |- |910 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6505] |- |911 |[[Плацента]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0 1441] |- |912 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12036] |- |913 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4773] |- |914 |[[Ғұндар өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1931] |- |915 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8487] |- |916 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 13322] |- |917 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8312] |- |918 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9884] |- |919 |[[Термометр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80 3579] |- |920 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14271] |- |921 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12657] |- |922 |[[Жекешелендіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 1879] |- |923 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8979] |- |924 |[[Аналитикалық тәсіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB 4082] |- |925 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16031] |- |926 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 10390] |- |927 |[[Конституциялық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 3902] |- |928 |[[Халиди Құрбанғали]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1644] |- |929 |[[Василий Васильевич Радлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2570] |- |930 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5482] |- |931 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 8000] |- |932 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 13532] |- |933 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9801] |- |934 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11403] |- |935 |[[Ғылыми әдіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81 3531] |- |936 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13022] |- |937 |[[Таласбек Әсемқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3350] |- |938 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 2664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 14553] |- |939 |[[Аминқышқылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 7049] |- |940 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 3989] |- |941 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16337] |- |942 |[[Уикипедия:Санаттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3564] |- |943 |[[Мұражай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9 5726] |- |944 |[[Заңды өкіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D3%A9%D0%BA%D1%96%D0%BB 835] |- |945 |[[Жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9437] |- |946 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7130] |- |947 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14452] |- |948 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4615] |- |949 |[[Тырысқақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B 3554] |- |950 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3686] |- |951 |[[Әдет-ғұрыптар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2249] |- |952 |[[Абай лирикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2771] |- |953 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9329] |- |954 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12489] |- |955 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 1867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 6656] |- |956 |[[Теңіз машығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%8B 514] |- |957 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4303] |- |958 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 8943] |- |959 |[[Дәстүрлі билер соты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%8B 1283] |- |960 |[[Химиялық реакциялардың типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2343] |- |961 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15838] |- |962 |[[Нұрлы көш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88 2244] |- |963 |[[Жаңа білім беру жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 5334] |- |964 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8191] |- |965 |[[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1043] |- |966 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 3175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 18501] |- |967 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2547] |- |968 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 12667] |- |969 |[[Сөйлемнің бірыңғай мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9372] |- |970 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7413] |- |971 |[[Флеш-жад]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BB%D0%B5%D1%88-%D0%B6%D0%B0%D0%B4 858] |- |972 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6773] |- |973 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29918] |- |974 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6549] |- |975 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14587] |- |976 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5659] |- |977 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10591] |- |978 |[[Күш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88 5081] |- |979 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9379] |- |980 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 12183] |- |981 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6416] |- |982 |[[Ішкі қызмет жарғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1150] |- |983 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16713] |- |984 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13106] |- |985 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6500] |- |986 |[[Түрксіб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B1 8065] |- |987 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4633] |- |988 |[[Ақуыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 10040] |- |989 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10934] |- |990 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 13085] |- |991 |[[Тұрлаулы мүшелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2466] |- |992 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5957] |- |993 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8184] |- |994 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12930] |- |995 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9311] |- |996 |[[Ортағасыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80 4367] |- |997 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7279] |- |998 |[[Сабақты етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2175] |- |999 |[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5957] |- |1000 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4747] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 6sd10wk1ykg9b0ywwa96gfyzwzgikui 4 780876 3616556 3615738 2026-06-12T15:00:15Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3616556 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-06-11'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1125" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 125] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="364" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 364] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="360" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 360] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="357" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 357] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="148" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 148] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[КешYOU]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 143] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="130" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 130] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="128" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 128] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="120" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 120] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 95] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 86] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 85] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 84] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 83] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 80] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 78] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 77] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 74] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 71] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 70] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 67] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Сәттіғұл Жанғабылұлы]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 64] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Футболдан әлем чемпионаты]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 64] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 62] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 62] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 62] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 60] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 56] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 56] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Астана]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 55] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 55] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Наймандар]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 52] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 52] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 52] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 51] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 49] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 49] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 48] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Бақыт Қалсапарқызы Шадаева]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 48] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Бэкрумс (фильм)]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 48] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Езел (телесериал)]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B7%D0%B5%D0%BB_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 47] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 47] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 47] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 46] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 46] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 46] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 46] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Керей хан]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 44] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 44] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 44] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 44] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 42] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 42] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 42] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 41] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 41] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 40] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 40] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 40] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 40] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 40] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Ысты]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 39] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 39] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Салауат]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 39] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Михаил Пантелеевич Карпенко]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 38] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 38] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 38] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 38] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Қ]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 37] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 37] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Елена Сергеевна Бейсембинова]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 37] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 36] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Зейнеп Ахметова]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 36] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 36] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[:Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 35] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Арғын]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 35] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 35] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 35] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 35] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 35] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 35] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 35] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 34] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 34] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 34] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Сақтар]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 34] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 34] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 34] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Алматы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 33] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 33] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Саяси режим]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC 33] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Табын]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 32] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 32] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 32] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Қатысушы талқылауы:Көперхан Анаргүл]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 32] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Руслан Бөлебай]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 31] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Қазақ театры]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 30] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Кировск (Беларусь)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA_%28%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%29 30] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 29] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 29] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 29] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 29] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 29] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 28] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Жаныс]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 28] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 28] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Заңғар Бейсембинов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Климовичи]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8 28] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Құйынды мекен (телехикая)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 27] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 27] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 27] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Өмірзая (роман)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 26] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Адай]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 26] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 26] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 26] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 26] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 26] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Мұрат Құлшоранұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 26] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 26] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 25] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 25] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 25] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 25] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 25] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 25] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 25] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 25] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 24] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 24] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[:Санат:Азия өзендері|Санат:Азия өзендері]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 24] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Қожа]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 24] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Шежіре]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 24] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Ислам]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 24] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 24] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 24] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 23] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Софы Қалыбекұлы Сматаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 23] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Албан руы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 23] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 22] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 22] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 22] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 22] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Жаппас]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 22] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 22] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Қазақстан елтаңбасы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 22] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Оңтүстік Африка Республикасы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 21] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 21] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 21] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 21] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Тараз]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 21] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 21] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Ханзада Жумонг (телехикая)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 21] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 21] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 21] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Лексикалық талдау]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83 21] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Уикипедия:Уики Әлем чемпионатын сүйеді/Қатысушылар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%B4%D1%96%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 21] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 20] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Ресей]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 20] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 20] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 20] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 20] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Шакира]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B0 20] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 20] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Төле би]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 20] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 20] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Баян Байғожина]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0 20] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 20] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Келінжан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 20] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Беріш]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 19] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 19] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Жайық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Төлеген Мұхамеджанұлы Мұхамеджанов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 19] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Тама]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 19] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Отырар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Суан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Қасымхан Сейітханұлы Бегманов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Дулат]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 19] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 19] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Өскемен]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 19] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Алшын]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 18] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Файл (кеңсе тауары)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB_%28%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D1%81%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%80%D1%8B%29 18] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 18] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Байұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 18] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Тың игеру]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 18] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Шымкент]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 18] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 18] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Қаһар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Германия]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 18] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Досжан Тілеуліұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 18] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Аустралия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 17] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 17] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Самай (ру)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83%29 17] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 17] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Сона]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 17] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Орал]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 17] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 17] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Мұқан Төлебаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Мәтін]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 17] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Мексика]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 17] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 17] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Сүре]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 17] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Шымыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Тасаттық]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 17] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 17] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 17] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Siemens]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Siemens 17] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[11 маусым]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11_%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BC 17] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Астана қаласының бас мешіті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Дулат Бабатайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Есіл]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 16] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Демография]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 16] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Үстеу]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 16] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[:Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер|Санат:ISBN сиқырлы сілтемелері қолданылған беттер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3AISBN_%D1%81%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Жер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 16] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 16] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Зар Заман ақындары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 16] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 16] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 16] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 16] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[:Санат:Қазақстан өзендері|Санат:Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Етеккір]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 16] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%28%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 16] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Шекті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Төре]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 16] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Райымбек ауданы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 15] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 15] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Қадырғали Жалайыр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 15] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Жансая Даниярқызы Әбдімәлік]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%8F_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA 15] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Канада]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 15] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Жасуша]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 15] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 15] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 15] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Жабайы алма (повесть)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 15] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Кеңшілік Ағытайұлы Мырзабеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%90%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Интернет]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 15] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Нағашы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 15] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Уикипедия:Санаттар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Ежелгі грек мифологиясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Жусан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Алмат Жанәбілұлы Тұрсынов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Бейсенбілік (бағыштау)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 15] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Сарайшық]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 15] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар|Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Домбыра]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 15] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Батыр Баян (поэма)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Маңғыстау тарихы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 14] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Жиде]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 14] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Сауд Арабиясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 14] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Аборт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 14] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Татьяна Николаевна Бурмистрова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Ордабасы ауданы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Шылау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Ботаникалық бақ (Астана)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Шәміл Бисенғалиұлы Әбілтай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%91%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 14] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Сөз табы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Бастың ауыруы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Әбинұр Маратұлы Нұрымбет]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82 14] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 14] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Әділ Құрманжанұлы Ахметов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Мырзағали Құланұлы Айтжанов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Темперамент]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 14] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Атығай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Астана LRT]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 14] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 14] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 14] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Ақтау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 14] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Байбақты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 14] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 14] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 14] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 14] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 13] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Қарақұйрық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Оралхан Камардинов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 13] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Зат есім]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 13] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Шиқан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 13] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Есекжем]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 13] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қаратау қорығы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 13] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Ноғай ордасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Қытай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Есім хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Нұрбек Рахатұлы Оралбай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Қыз ұзату салттары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 13] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Ұлт-азаттық көтерілістер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Ескерткіш]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88 13] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Даун синдромы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 13] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Ошақты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Күншілдік]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 13] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Мәриям сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BC_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Сунақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 13] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Саржетім]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC 13] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Қарақытай мемлекеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 13] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Биология]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Уақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Ән-Ниса сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 13] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Әл-Фалақ сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 12] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Қосшы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%88%D1%8B 12] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Тыныс белгілері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Компьютерлік желі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 12] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Екінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Шортанбай Қанайұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Семей]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 12] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg|Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 12] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 12] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Бөрітастаған жартасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 12] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 12] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 12] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Космология]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Берел қорымы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Тарақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Процессор]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 12] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Қазақстан премьер-министрі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Педагогика]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 12] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Күшала]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0 12] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Айыртау ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Жетісу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 12] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Жапония]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Жаяу Мұса Байжанұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Аппақ Байжанов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 12] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Құран]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Салалас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[:Санат:Түркістан облысы аудандары|Санат:Түркістан облысы аудандары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 12] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Айбын ордені]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D1%8B%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 12] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Ілмекпен тоқу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%83 12] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 12] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 12] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Әл-Кәусәр сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Құстар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[YouTube]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 12] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Оразкелді (Қоңырат)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 12] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Шыбын]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Адам ата]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 12] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 12] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Волейбол]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 12] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Нұрлан Баянғалиұлы Әлімжанов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Рауль Хименес]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8C_%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81 12] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Бәсентиін]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%96%D0%BD 12] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Адам анатомиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Едіге]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 11] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Жас Алаш (газет)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%28%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%29 11] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Жоңғар хандығы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Алғи]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 11] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Қандала]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 11] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Қырғи қабақ соғысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Балқаш]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 11] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Байқоңыр ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Светқали Нұржан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 11] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Сұлтанәлі Базарбайұлы Балғабай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Вирустар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Азия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Ұ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 11] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Жетімдер руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Көмірсулар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Ат әбзелдері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D3%99%D0%B1%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Галстук]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BA 11] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Философия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Ибраһим]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 11] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Нұржан Әділханұлы Боқаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[:Санат:Оңтүстік Америка өзендері|Санат:Оңтүстік Америка өзендері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Бауыр (орган)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Алматы метросы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Көрік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 11] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Мерке]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5 11] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Гауһартас (фильм)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Шу ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Ислам өркениеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Төртқара]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Түркия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Кемел Тоқаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Үлгі:Қазақстан оқу орындары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Ислам пайғамбарлары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Үкімет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Футбол]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Сиқым]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 11] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Киікоты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Қазақ ұлттық медицина университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Жыл күндерінің тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Тобықты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Сабақтас құрмалас сөйлем]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Қасым Қайсенов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Германия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Таз руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Әл-Аср сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D1%81%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Арал ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Еуропа]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 10] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Қазақ ханымдары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Еліктеу сөз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Владимир Ильич Ленин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[:Сурет:Flag of French language.png|Сурет:Flag of French language.png]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFlag_of_French_language.png 10] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Лексика]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Сазды (Қызылорда облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%28%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Телеу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83 10] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Жер сілкіну]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 10] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Америка]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Бесшатыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%88%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Шал мен теңіз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 10] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 10] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Халықаралық балалар күні]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 10] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Қымыз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 10] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Желшешек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Yenlik]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Yenlik 10] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Табу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%83 10] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Қатысушы талқылауы:Nurken]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ANurken 10] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Тайланд]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 10] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Бесеудің хаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Құдалық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Мұхаммед Хайдар Дулати]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 10] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Климаттық белдеулер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Әкелер күні]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 10] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82-%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Нұржамал Пернебекқызы Үсенбаева]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%AE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Қоғам]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 10] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Ақсүйек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Құрманғазы ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Болашақ (стипендия)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 10] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Тимирязев атындағы көше (Алматы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D1%8F%D0%B7%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[IC 544]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 10] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 10] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[К (кирил)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A_%28%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%29 10] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Қазақстан 2030]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 10] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Педагогикалық әдістер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Қазақмыс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BC%D1%8B%D1%81 10] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Ақсуат ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Шахмат]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 10] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Қарасай ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Apple Inc.]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Apple_Inc. 10] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Түркілер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Абай ауданы (Абай облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Таяу Шығыс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 10] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Көшпелiлер немесе дала өркениетi]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BBi%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82i 10] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Наурызым қорығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан Шығыс Қазақстан облысы Шемонаиха ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_1986_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Ұшықтау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Бату хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Шыңғыс хан әулеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Кемпірқосақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Массагеттер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 10] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Етістік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Адыраспан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Квант физикасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Жәндіктер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 10] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Мұстафа Кемал Ататүрік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Жантақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Баққожа Мұқай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Жанабіл Сымағұлұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 9] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Ағылшын әліпбиі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 9] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Шешендер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Соңғы көш (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Тұманбай Молдағалиев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[М. Мәметова атындағы Қызылорда гуманитарлық колледжі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 9] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%96 9] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Талас ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Жүрек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Азамат Жәкібаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%96%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Үндестік заңы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 9] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Басымдылық белгілері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Мұнай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Қарашүңгіл мұнай кен орны]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Африка]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Көкпар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Қырымның қырық батыры]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Тәңір тауы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Жау тылындағы бала]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Автомобиль маркаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Алтын руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Бразилия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Тұрақты сөз тіркесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Иран]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Қыз ұзату]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 9] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Бақбақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Бүркіт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 9] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Кәкпір]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BA%D0%BF%D1%96%D1%80 9] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Слот]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D1%82 9] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Еуропа одағы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Термин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[20 шілде]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=20_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 9] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Есентемір]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Байырғы қазақ өлшемдері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[I Мұрат]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 9] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Мастурбация]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Жаңа білім беру жүйесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Туынды]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 9] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Футболдан 2010 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2010_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Баймахан Ибрагимов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 9] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Христиандық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[:Санат:Қазақ жазушылары|Санат:Қазақ жазушылары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Әл-Мағун сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D2%93%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Алаш Орда Үкіметі тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Тыйым салушы және шектеуші белгілер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%88%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Жыртқыш құстар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Қазақстанның жеті кереметі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Алты кәлимә]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D3%99 9] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Түменбай Қуандық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Шегір]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80 9] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Ләззат Оразханқызы Асанова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Асқар Алтай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Алакөл ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Келес ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Шернияз Жарылғасұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Намаз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 9] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Ауа райы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 9] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Дархан Аманұлы Кәлетаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Арқалық (қала)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Кәрсен-Керней болысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Гана]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Итмұрын]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD 9] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Шиебөрі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Сан есім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Сүгір Әліұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Мұса пайғамбар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 9] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Шөптікөл (Солтүстік Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Найзағай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Франция]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Сайрам-Өгем ұлттық паркі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC-%D3%A8%D0%B3%D0%B5%D0%BC_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Бернарду Силва]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%83_%D0%A1%D0%B8%D0%BB%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Мысыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Гүлбахрам Байбосынова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Zheka Fatbelly]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 9] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 9] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Періште (Ислам)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5_%28%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Жай сан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 9] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Бейсенбай Кенжебаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Дәулеткерей Шығайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Сырдария]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Теңеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 9] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Сандар тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Ақсу-Аюлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%90%D1%8E%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Мұқыр (Атырау облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D1%80_%28%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Асанбай Асқарұлы Асқаров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Қалмақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Әлмерек абыз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 9] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 9] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Исатай-Махамбет көтерілісі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Сөзжасам]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 9] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Уткир Давлатбекович Юсупов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D1%82%D0%BA%D0%B8%D1%80_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%AE%D1%81%D1%83%D0%BF%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Ботбай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Сырға салу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 9] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Көпатомды спирттер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Музыкалық аспаптар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Үмбетей Тілеуұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Кәлимә]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D3%99 9] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[Жабайы шошқа]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0 9] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Жылқы аурулары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[Перифраз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%B7 9] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} dg2a2tyn8x0c6kg6xaicu7ki2cu17er 0 780934 3616542 3616360 2026-06-12T14:35:22Z Casserium 68287 /* Съездер */ 3616542 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі = | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = [[Астана]] | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 145 мың | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Партия төрағасы — Президент Әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партияның құрылтай съезі ұйымдастырылып, 1 маусымда партия мемлекеттік тіркеуден өтті. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партия төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан бөлек «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер бар.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні «Әділет» саяси партиясын Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді. «Әділет» партиясының ресми түрде тіркелуіне байланысты партия төрағасы Айбек Дәдебай халыққа үндеу жасады.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда «Әділет» партиясының ІІ съезі өтпек.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> == Басшылығы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. 2026 жылы сайланған партияның саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» партиясының төрағасы |- | 2 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 3 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 4 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл (жоспарланған) <!-- Партияға елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. --> |[[Астана]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] all5ybbg4bet7ea48jwhfxp1zd6d7ug 3616674 3616542 2026-06-12T21:03:35Z Casserium 68287 /* Сайлауға қатысу */ 3616674 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі = | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = [[Астана]] | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 145 мың | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Партия төрағасы — Президент Әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партияның құрылтай съезі ұйымдастырылып, 1 маусымда партия мемлекеттік тіркеуден өтті. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партия төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан бөлек «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер бар.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні «Әділет» саяси партиясын Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді. «Әділет» партиясының ресми түрде тіркелуіне байланысты партия төрағасы Айбек Дәдебай халыққа үндеу жасады.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда «Әділет» партиясының ІІ съезі өтпек.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> == Басшылығы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. 2026 жылы сайланған партияның саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» партиясының төрағасы |- | 2 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 3 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 4 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл (жоспарланған) <!-- Партияға елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. --> |[[Астана]] |} == Сайлауға қатысуы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 0v0qqiwiro745r7h6rl1kpzn6zmpi7v 0 782092 3616549 3612679 2026-06-12T14:46:00Z TheNomadEditor 120280 3616549 wikitext text/x-wiki {{Індет|Сурет=Map of the Ituri Province Ebola outbreak.svg|Орналасуы={{COD}}<br>{{UGA}}|Сурет тақырыбы=Провинция және ел бойынша тіркелген жағдайлар|Ауруы=[[Эбол геморрагиялық қызбасы]]|Қоздырғышы=Bundibugyo ebolavirus|Қайтыс болғандар=349 (2026 жыл 28 мамыр)|Алғашқы жағдай=2026 жылғы 15 мамыр|Расталған жағдайлар=225 (2026 жыл 29 мамыр)|Күдікті жағдайлар=1037 (2026 жыл 29 мамыр)}} '''Итуридегі Эбола қызбасы індеті''' — 2026 жылдың мамыр айында Итури провинциясында [[Эбол геморрагиялық қызбасы|Эбола қызбасы]] індеті тіркелді. Итуриден әкелінген жағдайлар [[Киншаса]] қаласында, Солтүстік Киву провинциясында және [[Кампала]] қаласында анықталды. Індетке Bundibugyo ebolavirus себеп болған. Бұл індетке қарсы шараларды қиындатады, өйткені қазіргі қолданыстағы вакциналар мен емдеу әдістері негізінен Zaire ebolavirus вирусына қарсы әзірленген.<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17}}</ref> 2026 жылғы 1 маусымдағы жағдай бойынша 260-тан астам адам қайтыс болып, аурудың 1200-ден астам болжамды жағдайы тіркелген.<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |accessdate=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|title=World Health Organization declares Ebola outbreak in Congo a global health emergency|first=Sydney|last=Lupkin|url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/new-ebola-outbreak-drc-who-global-emergency|website=NPR|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17|lang=en}}</ref> == Тарихы == Бұған дейін Bundibugyo ebolavirus вирусының екі індеті тіркелген болатын: біріншісі 2007—2008 жылдары Бундибугио ауданында орын алып, вирус өз атауын осы ауданның құрметіне алған; екіншісі 2012 жылы Исиро қаласында тіркелген. Бағалаулар бойынша, бұл вирус жұқтырған адамдар арасындағы өлім-жітім деңгейі шамамен 30–40% құрайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Іс-шаралар == 2026 жылғы індеттің алғашқы күдікті жағдайы 2026 жылдың 24 сәуірінде симптомдары басталған және үш күннен кейін қайтыс болған ер адам болған.<ref name=":0" /> [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] ықтимал Эбола індеті туралы 2026 жылғы 5 мамырда хабарланып, жедел әрекет ету тобын жіберген.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17}}</ref> Бастапқы алынған үлгілер Эбола вирусына теріс нәтиже көрсеткен, себебі қолданылған тесттер тек Zaire ebolavirus штаммын ғана анықтай алады, Bundibugyo ebolavirus вирусын анықтамайды. Кейін арнайы тесттер қолданылып, Bundibugyo ebolavirus вирусы анықталды және алғашқы оң нәтижелер 2026 жылғы 14 мамырда расталды.<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|accessdate=2026-05-17|lang=en}}</ref> 2026 жылғы 15 мамырда КДР-ның Денсаулық сақтау министрлігі Итури провинциясында Эбола қызбасына қатысты жүздеген жағдайды растады.<ref name=":2" /> Денсаулық сақтау саласының мамандары індет туралы алғашқы хабарлама шыққан кезде жүздеген ықтимал жағдайдың тіркелуі оларды алаңдатты. Эпидемиолог Дженнифер Нуццо бұл анықтаудағы кідіріс жаһандық денсаулық сақтау бағдарламаларын қаржыландырудың қысқаруымен байланысты болуы мүмкін деп болжады.<ref name=":3" /> 2026 жылғы 16 мамырға қарай Буниа, Рвампара және Монгбвалу сияқты үш медициналық аймақта ауру жағдайлары расталған немесе күдікті деп тіркелді. Жағдайлар [[Киншаса]] қаласында және [[Кампала]] қаласында да анықталған.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|accessdate=2026-05-17}}</ref> 2026 жылғы 17 мамырда [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] бұл індетті халықаралық деңгейдегі қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады. Ұйымның мәлімдемесінде Bundibugyo ebolavirus вирусымен Итуриде 8 зертханалық расталған жағдай, Киншаса қаласында 1 расталған жағдай және Кампала қаласында 2 расталған жағдай тіркелгені айтылды. КДР-ның шығыс бөліктерінде ықтимал жағдайлардың жаңа ошақтары пайда болған. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы|ДДСҰ]] індеттің географиялық таралуын және нақты жұқтырғандар санын толық анықтай алмаған.<ref name=":4" /> Гома қаласында жағдай расталды. Бұл аймақ қазіргі уақытта [[23 наурыз қозғалысы]] бақылауында. Науқас әйел Bundibugyo ebolavirus жұқтырып, Итуриден сол жерге барғаннан кейін ауру анықталған.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Емі == Bundibugyo ebolavirus штаммына қарсы қазіргі таңда нақты бекітілген вакцина немесе дәрі-дәрмек жоқ. Вирусқа қарсы кейбір эксперименттік вакциналар тек [[макакалар]]да сынақтан өткен.<ref>{{мақала|сілтеме=https://journals.plos.org/plosntds/article?id=10.1371/journal.pntd.0002600 |авторы=Chad E. Mire, Joan B. Geisbert, Andrea Marzi, Krystle N. Agans, Heinz Feldmann, Thomas W. Geisbert |тақырыбы=Vesicular Stomatitis Virus-Based Vaccines Protect Nonhuman Primates against Bundibugyo ebolavirus |жыл=19 дек. 2013 г. |язык=en |баспасы=PLOS Neglected Tropical Diseases |томы=7 |выпуск=12 |страницы=e2600 |issn=1935-2735 |doi=10.1371/journal.pntd.0002600}}</ref> Шекарасыз дәрігерлер бұл өңірде өз бөлімшелеріне ие және індетпен күресу үшін қосымша ресурстарды жұмылдыруды жоспарлап отыр.<ref>{{Cite web|url=https://www.msf.org/msf-preparing-large-scale-response-ebola-outbreak-ituri-province|title=MSF preparing large-scale response to Ebola outbreak in Ituri province {{!}} MSF|lang=en|website=www.msf.org|accessdate=2026-05-17}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2026 жылдағы КДР]] [[Санат:2026 жылдағы эпидемия]] [[Санат:2026 жылдағы Уганда]] [[Санат:Эбола]] 3l7fnnpcftueupdovk0hs6oo64fyieu 0 782192 3616569 3616369 2026-06-12T15:23:56Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] ([[User talk:Амина Жанаковна|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3613365 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Біләл Малдыбайұлы''' (1890, қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Айыртау ауданы]], Қаратал ауылы — 1937) — ағартушы, аудармашы, әдебиеттанушы, дәрігер-фельдшер, публицист, [[Алаш қозғалысы|Алаш қайраткері]]. <ref name="adebiportal">[https://adebiportal.kz/kz/news/view/alas-qairatkeri-bilal-maldybaiuly-turaly-qyzyq-derek__22670 Алаш қайраткері Біләл Малдыбайұлы туралы қызықты деректер.] adebiportal.kz</ref> == Өмірбаяны == Біләл Малдыбайұлы 1890 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Қаратал ауылында дүниеге келген. <ref name="adebiportal" /> [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан. Жеті атасы: Есіркеп, Ешкене, Шаншар, Шыңғыс, Төлек, Малдыбай, Біләл. Біләлдан төрт ұл туған: Сұлтанбек, Қорғанбек, Шауқатбек, Сейілбек.<ref name="oimaq">[https://oimaqnews.kz/1864/bil-l-maldybay-ly-alysty-zha-yndatatyn-auyrdy-zhe-ildetetin-asieti-zor-biik-n-rse-o-u Біләл Малдыбайұлы: «Алысты жақындататын, ауырды жеңілдететін қасиеті зор биік нәрсе – оқу...»] oimaqnews.kz</ref> Ол ерте жастан білімге құштар болып, ауыл молдасынан бастап алғашқы сауатын ашқан. 1912 жылы Омбыдағы малдәрігерлік-акушерлік мектебін үздік стипендиямен тәмамдаған. Оқу орнын аяқтаған соң, алғашқы қызметін Атбасар уезінде бастаған. Ирмовка орталау мектебінде директор болып жүрген кезінде өз өмірбаянын жазып қалдырған. Бұл құжаттың көшірмесі қазіргі таңда Қаратал орта мектебінің Ш. Құсайынов атындағы әдеби-өлкетану мұражайында сақтаулы тұр. <ref name="adebiportal" /> == Қызметі және ағартушылық еңбегі == Біләл Малдыбайұлы ХХ ғасыр басында қазақ қоғамындағы ағартушылық қозғалысқа белсене араласты. Ол ауыл мектептерін ұйымдастыруға, білім беру ісін дамытуға үлес қосты. Оның ағарту саласындағы еңбек жолы Кеңес билігінің бұйрығымен жаңадан ұйымдастырылған халықтық білім беру бөліміне мектептен тыс инспектор лауазымына тағайындалудан басталды.<ref name="oimaq" /> Кейінгі атқарған қызметтері: * 1920 жылдың күзінде аз ұлттардың халықтық білім беру бөлімінің меңгерушісі; * 1921 жылдан бастап Көкшетау уезінің қырғыз-татар мектептерінің нұсқаушысы; * 1924 жылдың ақпанынан халықтық білім беру инспекторы болып қызмет етті. <ref name="oimaq" /> Біләлдің ұсынысымен Көкшетау қаласында балалар үйі мен Луначарский атындағы қазақ-татар клубы ашылған. Қызылжардағы «Талап» қазақ ұлттық комитетінің мүшесі, кейін төрағасы болған. Оның жазған мақалалары «[[Айқап]]», «Сарыарқа», «Жаңа әдебиет» газет-журналдарында басылған. «Екінші жұмбақ» атты өлеңі «Айқаптың» 1914 жылғы №1 санында жарық көрген. <ref name="adebiportal" /> Қызылжар қаласынан шыққан «Жас азамат» газетінің 12-16 нөмірлерінің редакторы Біләл Малдыбайұлы болған. 1918 жылдың 30 шілдесінен бастап, 1919 жылдың 8 ақпанына дейін шығып тұрған газеттің бас-аяғы 22 нөмірі жарық көрген. <ref name="adebiportal" /> 1927 жылы туған жері Айыртау ауданы Қаратал ауылына екі қабатты, 16 кабинеті бар зәулім мектеп салдырады. Мектептің ашылуына [[Үкілі Ыбырай Сандыбайұлы|Үкілі Ыбырайдың]] өзі келіп, жыр шашуын арнаған. Мектепке қажетті құрылыс материалдарын Имантау станицасындағы кәмпескеленген кулактың үлкен үйін бұзып, ағаштарын ауыл адамдары арбамен Қараталға тасып жеткізген. <ref name="adebiportal" /> == Шығармашылығы және аударма еңбектері == Біләл Малдыбайұлы медицина және оқу-ағарту саласына қатысты еңбектерді қазақ тіліне аударған. Оның аудармалары терминдерді қазақ оқырманына түсінікті түрде жеткізуімен ерекшеленеді. <ref name="turkystan">[https://turkystan.kz/article/86968-osy-zh-rt-bil-ldi-bile-me-eken Игілікұлы, Ш. Осы жұрт Біләлді біле ме екен?] turkystan.kz</ref> Дәрігер, педагог, қайраткер Біләл Малдыбайұлы төмендегі медициналық кітаптарды қазақ тіліне аударып, Мәскеудегі Күншығыс халықтары баспасынан жарыққа шығарған: * Доктор С.Е. Незлиннің «Құрт ауыруы» (Мәскеу, 1927 жыл); * Доктор Горбовтың «Денсаулық негізі – тазалық» (Мәскеу, 1926 жыл); * Доктор Шанстың «Безгек» (Мәскеу, 1927 жыл); * Доктор Б. Проннердің «Жегі ауырулар» (Мәскеу, 1927 жыл). <ref name="turkystan" /> Медицинасы дамымаған, дәрі-дәрмегі жоқ, оқыған дәрігері мүлде аз сол кезеңде бұл кітаптар қазақ халқы үшін аса қажетті құрал болып, мыңдаған таралыммен қайта басылды. Біләл медицина саласына машықтанғандықтан, орыс ғалымдарының кітаптарын ана тіліне қарапайым, жеңіл әрі ұғынықты мысалдармен аударған. <ref name="turkystan" /> Сонымен қатар, ол [[Гомер]]дің «Илиада» және «Одиссея» атты атақты шығармаларын да қазақшалаған. Бұл туралы Мұсахан Қанапиянұлының «Ұстаз» атты кітабында Әсия Тілегенованың: ''«...ол отызыншы жылдары Гомердің «Илиадасы» мен «Одиссеясын» қазақша аударған»'' деген дерегі сақталған. <ref name="adebiportal" /> [[Сәбит Мұқанов]]тың «Адасқандар» атты романын Олег Фрелихпен бірігіп орыс тіліне аударған. 1935 жылы Мәскеудегі «Көркем әдебиет» баспасынан «Сын бая» деген атпен жарық көрген романның қолжазбасы мен алғашқы сүйінші данасы қазіргі таңда Мәскеудегі Орталық Мемлекеттік Әдебиет және өнер архивінің қорында (РГАЛИ) сақтаулы тұр. <ref name="adebiportal" /> 1929 жылы Қызылжар қаласында жаңа әліпбимен (латын қарпімен) «Тілашарлық әліппе» кітабы жарық көреді. Біләл Малдыбайұлының тағы бір авторлық еңбегі — «Қазақстандағы жоғары, орта дәрежелі мектептер» деп аталады. Бұл кітап 1926 жылы Қызылорда қаласындағы «Еңбекші Қазақ» газетінің редакциясында басылған. 14 бөлімнен тұратын кітапта 32 оқу орны туралы толық мәлімет берілген. <ref name="adebiportal" /> == Қуғын-сүргін жылдары == [[Саяси қуғын-сүргін құрбандары|Саяси қуғын-сүргін]] жылдарында 1937 жылы 5 мамыр күні тұтқынға алынып, дәл сол жылдың 13 қыркүйегінде ату жазасына кесілді. КСРО Жоғарғы Сотының шешімімен 1958 жылдың 27 желтоқсанында толықтай ақталды. <ref name="adebiportal" /> == Мұрасы мен зерттелуі == Біләл Малдыбайұлы қазақ ағартушылығы мен ХХ ғасыр басындағы ұлттық зиялылар, Алаш арыстары қатарында құрметпен аталады. Еліміз Тәуелсіздігін алған жылдары ағартушы мұрасы қайта зерттеліп, бірқатар материалдар жазылды. Олардың қатарында зейнеткер мұғалім Айтмағамбет Дауылбайұлының «Репрессия құрбаны», «Жақсының аты өлмейді», журналист Маман Ементаевтың «Көкшетау арыстары. Ақсақалмен әңгіме», ақын, өлкетанушы Ерсін Ерғалиевтің «Туған жер – тұғырым» атты зерттеу еңбектері бар. <ref name="turkystan" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1890 жылы туғандар]] [[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Ату жазасына кесілгендер]] [[Санат:Сталиндік қуғын-сүргін құрбандары]] [[Санат:Қазақ ағартушылары]] [[Санат:Алаш қозғалысының қайраткерлері]] [[Санат:Айыртау ауданында туғандар]] psshk2pso6bhrlzrc6qnuuyzogiuljv 10 782327 3616602 3616241 2026-06-12T16:40:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3616602 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Могилёв облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Могилёв облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Белыничи]]{{•}} [[Бобруйск]]{{•}} [[Быхов]]{{•}} [[Горки]]{{•}} [[Кировск (Беларусь)|Кировск]]{{•}} [[Климовичи]]{{•}} [[Кличев]]{{•}} [[Костюковичи]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Могилёв облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> fzoqpyrgxry24wqe7k2g59osnw0sdce 3616863 3616602 2026-06-13T06:24:15Z Мағыпар 100137 үлгі 3616863 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Могилёв облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Могилёв облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Белыничи]]{{•}} [[Бобруйск]]{{•}} [[Быхов]]{{•}} [[Горки]]{{•}} [[Кировск (Беларусь)|Кировск]]{{•}} [[Климовичи]]{{•}} [[Кличев]]{{•}} [[Костюковичи]]{{•}} [[Кричев]]{{•}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Могилёв облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3vzump5h7jt967s0zah5kducq4phzs1 3616945 3616863 2026-06-13T11:10:51Z Мағыпар 100137 үлгі 3616945 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Могилёв облысы |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Могилёв облысы]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Белыничи]]{{•}} [[Бобруйск]]{{•}} [[Быхов]]{{•}} [[Горки]]{{•}} [[Кировск (Беларусь)|Кировск]]{{•}} [[Климовичи]]{{•}} [[Кличев]]{{•}} [[Костюковичи]]{{•}} [[Кричев]]{{•}} [[Круглое]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Могилёв облысы|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Беларусь әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> pvddy5mrd2i0b3exqzgrqj67e4clsnj 0 782418 3616632 3616280 2026-06-12T17:45:00Z 1nter pares 146705 /* Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) */ 3616632 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4z7wbv1i16zcqhmgncx1p3x3pcxqfej 3616633 3616632 2026-06-12T17:46:21Z 1nter pares 146705 /* Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) */ 3616633 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hpxlg4s04nl82fuonvhbxw8f9ai0q53 3616635 3616633 2026-06-12T17:48:02Z 1nter pares 146705 /* Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) */ 3616635 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rqvpcahhngn6b45s4uxn7ithtbf0r0x 3616639 3616635 2026-06-12T17:50:52Z 1nter pares 146705 /* Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) */ 3616639 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tw1d9ccep6pqzi8j38ibmb74obfw1ro 3616640 3616639 2026-06-12T17:52:18Z 1nter pares 146705 /* Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) */ 3616640 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6s5cassla3xu3jow4p587treutiezbi 3616641 3616640 2026-06-12T17:57:11Z 1nter pares 146705 /* Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) */ 3616641 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rzj5zpv9oom0wdt9d8mvu0n0dc7is24 3616644 3616641 2026-06-12T18:01:20Z 1nter pares 146705 3616644 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4zhqfwlpnl7lcffl6havn97y41od5gu 3616645 3616644 2026-06-12T18:02:35Z 1nter pares 146705 /* Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) */ 3616645 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9bu8uoqykluixrfs6panm3m63hr063w 3616646 3616645 2026-06-12T18:04:09Z 1nter pares 146705 3616646 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3ihhkdeqbtizxwfrhwe4ln4ywzpl9yg 3616647 3616646 2026-06-12T18:05:23Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616647 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o4ajpgntdleqsy0eg19k03uqn44ofsv 3616648 3616647 2026-06-12T18:06:11Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616648 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dswem6kt9x49mlxy1cew52c7a2hfh86 3616649 3616648 2026-06-12T18:07:58Z 1nter pares 146705 /* Институционалдық бағалы қағаздар тобы */ 3616649 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bs4svcbqf4z3ipwi4kysw9r6kldu4ly 3616650 3616649 2026-06-12T18:10:56Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616650 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jvtrz1a5opsex8md25gecldc0gssm5b 3616651 3616650 2026-06-12T18:12:33Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616651 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3gyqprq5byn9w4b9557ivwcdevpr9pl 3616652 3616651 2026-06-12T18:18:10Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616652 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6j3qeswbt0vp60liw0bs5dgyo8cjivu 3616653 3616652 2026-06-12T18:19:34Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616653 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} c2fddnrejbeqjgvlgi5cwng1rdifmzy 3616654 3616653 2026-06-12T18:21:07Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616654 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1f9aa35wrw62odi1agcqozy5te2jbl9 3616655 3616654 2026-06-12T18:22:53Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616655 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 92mwliy15j04omsew5hjodqet284aom 3616656 3616655 2026-06-12T18:28:35Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616656 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы 19 қазанда Morgan Stanley Van Kampen компаниясын [[Invesco]] компаниясына 1,5 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 2,13 миллиард АҚШ доллары) сататынын жариялады. Алайда компания Morgan Stanley брендін өзінде сақтап қалды.<ref name="Van_Kampen_Sale">{{cite news |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/10/19/invesco-to-buy-morgan-stanley-unit-for-15-billion/ |title=Invesco to Buy Morgan Stanley Unit for $1.5 Billion|access-date=October 20, 2009 |work=Deal Book |publisher=[[The New York Times]] | date=October 19, 2009}}</ref> Бөлімше бүкіл әлемдегі институционалдық инвесторларға активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Олардың қатарында зейнетақы жоспарлары, корпорациялар, жекеменшік қорлар, коммерциялық емес ұйымдар, қорлар, эндаументтер, мемлекеттік мекемелер, сақтандыру компаниялары және банктер бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 87sh3dkwmim52s2jy50hxto9he3cfdl 3616657 3616656 2026-06-12T18:30:22Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616657 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы 19 қазанда Morgan Stanley Van Kampen компаниясын [[Invesco]] компаниясына 1,5 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 2,13 миллиард АҚШ доллары) сататынын жариялады. Алайда компания Morgan Stanley брендін өзінде сақтап қалды.<ref name="Van_Kampen_Sale">{{cite news |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/10/19/invesco-to-buy-morgan-stanley-unit-for-15-billion/ |title=Invesco to Buy Morgan Stanley Unit for $1.5 Billion|access-date=October 20, 2009 |work=Deal Book |publisher=[[The New York Times]] | date=October 19, 2009}}</ref> Бөлімше бүкіл әлемдегі институционалдық инвесторларға активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Олардың қатарында зейнетақы жоспарлары, корпорациялар, жекеменшік қорлар, коммерциялық емес ұйымдар, қорлар, эндаументтер, мемлекеттік мекемелер, сақтандыру компаниялары және банктер бар. 2013 жылғы 29 қыркүйекте Morgan Stanley UCITS хедж-қорларын таратуға маманданған Франциядағы Longchamp Asset Management компаниясымен және баламалы инвестициялар саласында он жылдық тәжірибесі бар көпсалалы активтерді басқарушы La Française AM компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{cite news|url=http://www.hedgeweek.com/2013/09/29/190653/morgan-stanley-announces-strategic-partnership-longchamp-asset-management-and-la-f|title=Morgan Stanley announces strategic partnership with Longchamp Asset Management and La Française AM… Schroder GAIA platform onboards the GAIA Avoca Credit fund|work=hedgeweek.com|date=September 29, 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9abjvx1bwn06bsi0oygum37yxiya6rx 3616658 3616657 2026-06-12T18:33:58Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616658 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы 19 қазанда Morgan Stanley Van Kampen компаниясын [[Invesco]] компаниясына 1,5 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 2,13 миллиард АҚШ доллары) сататынын жариялады. Алайда компания Morgan Stanley брендін өзінде сақтап қалды.<ref name="Van_Kampen_Sale">{{cite news |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/10/19/invesco-to-buy-morgan-stanley-unit-for-15-billion/ |title=Invesco to Buy Morgan Stanley Unit for $1.5 Billion|access-date=October 20, 2009 |work=Deal Book |publisher=[[The New York Times]] | date=October 19, 2009}}</ref> Бөлімше бүкіл әлемдегі институционалдық инвесторларға активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Олардың қатарында зейнетақы жоспарлары, корпорациялар, жекеменшік қорлар, коммерциялық емес ұйымдар, қорлар, эндаументтер, мемлекеттік мекемелер, сақтандыру компаниялары және банктер бар. 2013 жылғы 29 қыркүйекте Morgan Stanley UCITS хедж-қорларын таратуға маманданған Франциядағы Longchamp Asset Management компаниясымен және баламалы инвестициялар саласында он жылдық тәжірибесі бар көпсалалы активтерді басқарушы La Française AM компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{cite news|url=http://www.hedgeweek.com/2013/09/29/190653/morgan-stanley-announces-strategic-partnership-longchamp-asset-management-and-la-f|title=Morgan Stanley announces strategic partnership with Longchamp Asset Management and La Française AM… Schroder GAIA platform onboards the GAIA Avoca Credit fund|work=hedgeweek.com|date=September 29, 2013}}</ref> 2018 жылғы наурызда Morgan Stanley АҚШ-тағы коммерциялық жылжымайтын мүлікті несиелеу саласындағы жетекші платформалардың бірі саналатын Mesa West компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияның нақты активтер мен жекеменшік кредиттер салаларындағы қолданыстағы инвестициялық стратегиялары мен өнімдер желісін кеңейтуге мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley Investment Management Completes Acquisition of Mesa West Capital, LLC |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-investment-management-completes-acquisition-of-me}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0gip8k2np1f7y3nxmwor9b2brw5mtw4 3616659 3616658 2026-06-12T18:35:09Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616659 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы 19 қазанда Morgan Stanley Van Kampen компаниясын [[Invesco]] компаниясына 1,5 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 2,13 миллиард АҚШ доллары) сататынын жариялады. Алайда компания Morgan Stanley брендін өзінде сақтап қалды.<ref name="Van_Kampen_Sale">{{cite news |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/10/19/invesco-to-buy-morgan-stanley-unit-for-15-billion/ |title=Invesco to Buy Morgan Stanley Unit for $1.5 Billion|access-date=October 20, 2009 |work=Deal Book |publisher=[[The New York Times]] | date=October 19, 2009}}</ref> Бөлімше бүкіл әлемдегі институционалдық инвесторларға активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Олардың қатарында зейнетақы жоспарлары, корпорациялар, жекеменшік қорлар, коммерциялық емес ұйымдар, қорлар, эндаументтер, мемлекеттік мекемелер, сақтандыру компаниялары және банктер бар. 2013 жылғы 29 қыркүйекте Morgan Stanley UCITS хедж-қорларын таратуға маманданған Франциядағы Longchamp Asset Management компаниясымен және баламалы инвестициялар саласында он жылдық тәжірибесі бар көпсалалы активтерді басқарушы La Française AM компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{cite news|url=http://www.hedgeweek.com/2013/09/29/190653/morgan-stanley-announces-strategic-partnership-longchamp-asset-management-and-la-f|title=Morgan Stanley announces strategic partnership with Longchamp Asset Management and La Française AM… Schroder GAIA platform onboards the GAIA Avoca Credit fund|work=hedgeweek.com|date=September 29, 2013}}</ref> 2018 жылғы наурызда Morgan Stanley АҚШ-тағы коммерциялық жылжымайтын мүлікті несиелеу саласындағы жетекші платформалардың бірі саналатын Mesa West компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияның нақты активтер мен жекеменшік кредиттер салаларындағы қолданыстағы инвестициялық стратегиялары мен өнімдер желісін кеңейтуге мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley Investment Management Completes Acquisition of Mesa West Capital, LLC |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-investment-management-completes-acquisition-of-me}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтердің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} durebcvjyjaq8i9jkpltejy4jli1yx1 3616661 3616659 2026-06-12T18:39:38Z 1nter pares 146705 /* Құрылымы */ 3616661 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы 19 қазанда Morgan Stanley Van Kampen компаниясын [[Invesco]] компаниясына 1,5 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 2,13 миллиард АҚШ доллары) сататынын жариялады. Алайда компания Morgan Stanley брендін өзінде сақтап қалды.<ref name="Van_Kampen_Sale">{{cite news |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/10/19/invesco-to-buy-morgan-stanley-unit-for-15-billion/ |title=Invesco to Buy Morgan Stanley Unit for $1.5 Billion|access-date=October 20, 2009 |work=Deal Book |publisher=[[The New York Times]] | date=October 19, 2009}}</ref> Бөлімше бүкіл әлемдегі институционалдық инвесторларға активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Олардың қатарында зейнетақы жоспарлары, корпорациялар, жекеменшік қорлар, коммерциялық емес ұйымдар, қорлар, эндаументтер, мемлекеттік мекемелер, сақтандыру компаниялары және банктер бар. 2013 жылғы 29 қыркүйекте Morgan Stanley UCITS хедж-қорларын таратуға маманданған Франциядағы Longchamp Asset Management компаниясымен және баламалы инвестициялар саласында он жылдық тәжірибесі бар көпсалалы активтерді басқарушы La Française AM компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{cite news|url=http://www.hedgeweek.com/2013/09/29/190653/morgan-stanley-announces-strategic-partnership-longchamp-asset-management-and-la-f|title=Morgan Stanley announces strategic partnership with Longchamp Asset Management and La Française AM… Schroder GAIA platform onboards the GAIA Avoca Credit fund|work=hedgeweek.com|date=September 29, 2013}}</ref> 2018 жылғы наурызда Morgan Stanley АҚШ-тағы коммерциялық жылжымайтын мүлікті несиелеу саласындағы жетекші платформалардың бірі саналатын Mesa West компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияның нақты активтер мен жекеменшік кредиттер салаларындағы қолданыстағы инвестициялық стратегиялары мен өнімдер желісін кеңейтуге мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley Investment Management Completes Acquisition of Mesa West Capital, LLC |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-investment-management-completes-acquisition-of-me}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтердің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7" /> == Меншік құрылымы == Morgan Stanley акцияларының негізгі бөлігі институционалдық инвесторларға тиесілі. Олар компания акцияларының 62,00 пайызын иеленеді. 2024 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ең ірі акционерлер мыналар болды:<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley (MS) Stock Major Holders - Yahoo Finance |url=https://finance.yahoo.com/quote/MS/holders/ |access-date=2025-03-10 |website=finance.yahoo.com |language=en-US}}</ref> * [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] — 23,38% * [[State Street Corporation]] — 6,90% * [[The Vanguard Group]] — 6,83% * [[BlackRock]] — 5,90% * [[JPMorgan Chase]] — 2,54% * [[Capital International Investors]] — 1,86% * [[Geode Capital Management]] — 1,60% * Басқа 2 677 институционалдық инвестор — 12,99% == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bkrlf3vcl6gbwkgehjk90t57f97pdo2 3616662 3616661 2026-06-12T18:42:22Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3616662 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы 19 қазанда Morgan Stanley Van Kampen компаниясын [[Invesco]] компаниясына 1,5 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 2,13 миллиард АҚШ доллары) сататынын жариялады. Алайда компания Morgan Stanley брендін өзінде сақтап қалды.<ref name="Van_Kampen_Sale">{{cite news |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/10/19/invesco-to-buy-morgan-stanley-unit-for-15-billion/ |title=Invesco to Buy Morgan Stanley Unit for $1.5 Billion|access-date=October 20, 2009 |work=Deal Book |publisher=[[The New York Times]] | date=October 19, 2009}}</ref> Бөлімше бүкіл әлемдегі институционалдық инвесторларға активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Олардың қатарында зейнетақы жоспарлары, корпорациялар, жекеменшік қорлар, коммерциялық емес ұйымдар, қорлар, эндаументтер, мемлекеттік мекемелер, сақтандыру компаниялары және банктер бар. 2013 жылғы 29 қыркүйекте Morgan Stanley UCITS хедж-қорларын таратуға маманданған Франциядағы Longchamp Asset Management компаниясымен және баламалы инвестициялар саласында он жылдық тәжірибесі бар көпсалалы активтерді басқарушы La Française AM компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{cite news|url=http://www.hedgeweek.com/2013/09/29/190653/morgan-stanley-announces-strategic-partnership-longchamp-asset-management-and-la-f|title=Morgan Stanley announces strategic partnership with Longchamp Asset Management and La Française AM… Schroder GAIA platform onboards the GAIA Avoca Credit fund|work=hedgeweek.com|date=September 29, 2013}}</ref> 2018 жылғы наурызда Morgan Stanley АҚШ-тағы коммерциялық жылжымайтын мүлікті несиелеу саласындағы жетекші платформалардың бірі саналатын Mesa West компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияның нақты активтер мен жекеменшік кредиттер салаларындағы қолданыстағы инвестициялық стратегиялары мен өнімдер желісін кеңейтуге мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley Investment Management Completes Acquisition of Mesa West Capital, LLC |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-investment-management-completes-acquisition-of-me}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтердің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7" /> == Меншік құрылымы == Morgan Stanley акцияларының негізгі бөлігі институционалдық инвесторларға тиесілі. Олар компания акцияларының 62,00 пайызын иеленеді. 2024 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ең ірі акционерлер мыналар болды:<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley (MS) Stock Major Holders - Yahoo Finance |url=https://finance.yahoo.com/quote/MS/holders/ |access-date=2025-03-10 |website=finance.yahoo.com |language=en-US}}</ref> * [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] — 23,38% * [[State Street Corporation]] — 6,90% * [[The Vanguard Group]] — 6,83% * [[BlackRock]] — 5,90% * [[JPMorgan Chase]] — 2,54% * [[Capital International Investors]] — 1,86% * [[Geode Capital Management]] — 1,60% * Басқа 2 677 институционалдық инвестор — 12,99% == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Morgan Stanley]] [[Санат:1935 жылы Нью-Йорк қаласында құрылғандар]] [[Санат:1935 жылы құрылған америкалық компаниялар]] [[Санат:1935 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Манхэттен компаниялары]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листингтелген компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1935 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Морган әулеті]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:Mitsubishi UFJ Financial Group]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы көпұлтты компаниялары]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы жария компаниялары]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несие берушілер]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы ұйымдары]] [[Санат:Америкалық еншілес компаниялар]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] i97zl103v7tmx1ql2pj6ttx8sxmii84 3616663 3616662 2026-06-12T18:43:42Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3616663 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K/><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы 19 қазанда Morgan Stanley Van Kampen компаниясын [[Invesco]] компаниясына 1,5 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 2,13 миллиард АҚШ доллары) сататынын жариялады. Алайда компания Morgan Stanley брендін өзінде сақтап қалды.<ref name="Van_Kampen_Sale">{{cite news |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/10/19/invesco-to-buy-morgan-stanley-unit-for-15-billion/ |title=Invesco to Buy Morgan Stanley Unit for $1.5 Billion|access-date=October 20, 2009 |work=Deal Book |publisher=[[The New York Times]] | date=October 19, 2009}}</ref> Бөлімше бүкіл әлемдегі институционалдық инвесторларға активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Олардың қатарында зейнетақы жоспарлары, корпорациялар, жекеменшік қорлар, коммерциялық емес ұйымдар, қорлар, эндаументтер, мемлекеттік мекемелер, сақтандыру компаниялары және банктер бар. 2013 жылғы 29 қыркүйекте Morgan Stanley UCITS хедж-қорларын таратуға маманданған Франциядағы Longchamp Asset Management компаниясымен және баламалы инвестициялар саласында он жылдық тәжірибесі бар көпсалалы активтерді басқарушы La Française AM компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{cite news|url=http://www.hedgeweek.com/2013/09/29/190653/morgan-stanley-announces-strategic-partnership-longchamp-asset-management-and-la-f|title=Morgan Stanley announces strategic partnership with Longchamp Asset Management and La Française AM… Schroder GAIA platform onboards the GAIA Avoca Credit fund|work=hedgeweek.com|date=September 29, 2013}}</ref> 2018 жылғы наурызда Morgan Stanley АҚШ-тағы коммерциялық жылжымайтын мүлікті несиелеу саласындағы жетекші платформалардың бірі саналатын Mesa West компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияның нақты активтер мен жекеменшік кредиттер салаларындағы қолданыстағы инвестициялық стратегиялары мен өнімдер желісін кеңейтуге мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley Investment Management Completes Acquisition of Mesa West Capital, LLC |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-investment-management-completes-acquisition-of-me}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтердің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7" /> == Меншік құрылымы == Morgan Stanley акцияларының негізгі бөлігі институционалдық инвесторларға тиесілі. Олар компания акцияларының 62,00 пайызын иеленеді. 2024 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ең ірі акционерлер мыналар болды:<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley (MS) Stock Major Holders - Yahoo Finance |url=https://finance.yahoo.com/quote/MS/holders/ |access-date=2025-03-10 |website=finance.yahoo.com |language=en-US}}</ref> * [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] — 23,38% * [[State Street Corporation]] — 6,90% * [[The Vanguard Group]] — 6,83% * [[BlackRock]] — 5,90% * [[JPMorgan Chase]] — 2,54% * [[Capital International Investors]] — 1,86% * [[Geode Capital Management]] — 1,60% * Басқа 2 677 институционалдық инвестор — 12,99% == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Morgan Stanley]] [[Санат:1935 жылы Нью-Йорк қаласында құрылғандар]] [[Санат:1935 жылы құрылған америкалық компаниялар]] [[Санат:1935 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Манхэттендегі компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1935 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Морган әулеті]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:Mitsubishi UFJ Financial Group]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы көпұлтты компаниялары]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы жария компаниялары]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несие берушілер]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:Америкалық еншілес компаниялар]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] pgopmugllky0v9vl2plhxk4m5x7rhr9 3616671 3616663 2026-06-12T19:07:42Z 1nter pares 146705 /* */ 3616671 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Morgan Stanley |логотипі = Morgan Stanley Logo 2024.svg |суреті = Morgan Stanley Times Square.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[1585 Broadway]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MS (NYSE), [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = халықаралық қызмет |құрылды = [[1935 жыл|1935]] |құрушы = [[Генри Стерджис Морган]], [[Гарольд Стэнли]] |орналасуы = [[Morgan Stanley Building]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Джеймс П. Горман]] (директорлар кеңесінің құрметті төрағасы) * [[Тед Пик]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Энди Саперштейн (қоса президент) * Дэн Симковиц (қоса президент) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * әл-ауқатты басқару * инвестицияларды басқару * инвестициялық банкинг * сату және трейдинг * тауар нарықтары * прайм-брокерлік қызметтер }} |меншікті капиталы = {{өсім}} 112,7 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 70,6 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 22,0 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 16,9 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 1,42 трлн АҚШ доллары (2025) |қызметкерлер саны = 83 000 (2025) |басшы компания = [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] (23,3%)<ref>{{cite web |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/895421/000114036124018302/ny20020759x1_def14a.htm#tPRS|title=Morgan Stanley 2024 Proxy statement |date=April 5, 2024 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref> |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Morgan Stanley Wealth Management]] * [[E-Trade]] * [[Eaton Vance]] * [[Solium]] }} |сайты = }} '''Morgan Stanley'''<ref name=":6">{{Cite web |title=Morgan Stanley 10-K 2023 |url=https://www.morganstanley.com/content/dam/msdotcom/en/about-us-ir/shareholder/10k2023/10k1223.pdf}}</ref> — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласының [[Манхэттен]] ауданындағы Мидтаундағы Бродвей көшесінің 1585-үйінде орналасқан америкалық көпұлтты инвестициялық банк және қаржылық қызмет көрсету компаниясы. Компанияның 42 елде кеңселері бар және онда 80 мыңнан астам адам жұмыс істейді. Оның клиенттері қатарында корпорациялар, үкіметтер, мекемелер және жеке тұлғалар бар.<ref name=10K>{{cite web | url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/895421/000089542126000086/ms-20251231.htm | title=Morgan Stanley 2025 Form 10-K Annual Report |date=February 19, 2026 |website=SEC.gov |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref name=":6" /> 2023 жылы Morgan Stanley жалпы кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының [[Fortune 500]] рейтингінде 61-орынға ие болды,<ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/company/morgan-stanley/fortune500/|title=Fortune 500 Companies 2021: Morgan Stanleyt|website=Fortune|language=en-US|access-date=May 10, 2022}}</ref> ал сол жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 30-орынға орналасты.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Morgan Stanley компаниясының бастапқы нұсқасы 1935 жылғы 16 қыркүйекте америкалық коммерциялық және инвестициялық банктердің қызметін бөлуді талап еткен [[Гласс-Стиголл заңы]]ның қабылдануына жауап ретінде құрылды.<ref name=":3" /> Компанияның негізін қалаушылар қатарында [[J.P. Morgan & Co.]] серіктестері [[Генри Стерджис Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі), [[Гарольд Стэнли]] және басқа да тұлғалар болды. Өзінің алғашқы қызмет жылында компания жария орналастырулар мен жекелей орналастырулар нарығында 24 пайыздық үлеске ие болып, 1,1 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі мәмілелерге қатысты. Қазіргі Morgan Stanley компаниясы 1997 жылы бастапқы Morgan Stanley мен [[Dean Witter Discover & Co.]] компанияларының бірігуі нәтижесінде құрылды.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|title=Morgan Stanley Interactive Timeline|website=morganstanley.com|access-date=May 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323014415/https://www.morganstanley.com/about/company/historyflashpresentation/timeLine.html|archive-date=March 23, 2016|url-status=dead}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған '''Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.''' компаниясының төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-chairman-and-ceo-philip-j-purcellannounces-plans-to-retire_3682|title=Morgan Stanley Chairman and CEO Philip J. Purcell Announces Plans to Retire|website=Morgan Stanley|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/10k1997.pdf|title=SECURITIES AND EXCHANGE COMMISSION WASHINGTON, D.C. 20549 FORM 10-K (Morgan Stanley, Dean Witter, Discover & Co.)|website=Morgan Stanley}}</ref> 2001 жылы компания өз атауын қайтадан Morgan Stanley деп өзгертті.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/morgan-stanley-dean-witter-company-history/|title=History of Morgan Stanley Dean Witter & Company – FundingUniverse|website=www.fundinguniverse.com|language=en|access-date=May 14, 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/01/30/business/the-markets-market-place-morgan-stanley-decides-to-drop-the-dean-witter-name.html|title=THE MARKETS: Market Place; Morgan Stanley decides to drop the Dean Witter name.|last=McGeehan|first=Patrick|date=2001|work=The New York Times|access-date=May 14, 2018|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":2">{{Cite news|url=http://adage.com/article/news/morgan-stanley-s-brand-unveils-tuesday/29414/|title=MORGAN STANLEY'S NEW BRAND UNVEILS TUESDAY|access-date=May 14, 2018|language=en}}</ref> Қазіргі кезде компанияның негізгі қызмет бағыттары институционалдық бағалы қағаздар, әл-ауқатты басқару және инвестицияларды басқару болып табылады.<ref name="10K" /> Банк Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес тарапынан жүйелік маңызы бар қаржы ұйымы ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=2023 List of Global Systemically Important Banks (G-SIBs) |url=https://www.fsb.org/2023/11/2023-list-of-global-systemically-important-banks-g-sibs/ |access-date=2025-12-06 |website=Financial Stability Board |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Алғашқы жылдары (1935–1997) === Morgan Stanley өз бастауын [[J.P. Morgan & Co.]] компаниясынан алады. 1933 жылы АҚШ Конгресі [[Гласс-Стиголл заңы]]н қабылдағаннан кейін инвестициялық банкинг пен коммерциялық банкинг қызметтерін бір холдингтік құрылым аясында қатар жүргізуге тыйым салынды.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-history-of-jpmorgan-chase-2012-3|title=DUELS, BOMBINGS AND APPLE: The Incredible Story Behind The Creation Of JPMorgan Chase|last=Wile|first=Rob|website=Business Insider|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Bazoobandi|first=Sara|url=https://books.google.com/books?id=U75Fxg7UX-sC&q=Henry+S.+Morgan+and+Harold+Stanley%2C+left+J.P.+Morgan+&pg=PA67|title=The Political Economy of the Gulf Sovereign Wealth Funds: A Case Study of Iran, Kuwait, Saudi Arabia and the United Arab Emirates|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-52222-9|language=en}}</ref> J.P. Morgan & Co. инвестициялық банкингтің орнына коммерциялық банкинг бағытын таңдады. Соның нәтижесінде компанияның кейбір қызметкерлері, соның ішінде [[Генри С. Морган]] ([[Джон Пирпонт|Дж.П. Морганның]] немересі) мен [[Гарольд Стэнли]], J.P. Morgan & Co. компаниясынан кетіп, Drexel серіктестерінен шыққан басқа тұлғалармен бірге Morgan Stanley компаниясын құрды.<ref name=":4" /> Компания өз қызметін ресми түрде 1935 жылғы 16 қыркүйекте Нью-Йорк қаласындағы [[Уолл-стрит]]тің 2-үйінде, J.P. Morgan кеңсесінен бірнеше ғимарат қашықтықта бастады.<ref>{{Cite book|last=Knee|first=Jonathan A.|url=https://books.google.com/books?id=uxkzcvxZTgQC&q=morgan+stanley+opened+the+doors+for+business+on+September+16%2C+1935&pg=PT114|title=The Accidental Investment Banker: Inside the Decade that Transformed Wall Street|date=August 15, 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992414-1|language=en}}</ref> 1938 жылы фирма United States Steel Corporation компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі облигациялық қарыз міндеттемелерін орналастыруда жетекші андеррайтер ретінде қызмет атқарды.<ref>{{Cite book|last=Committee|first=United States Congress House Temporary National Economic|url=https://books.google.com/books?id=_TvO_P_vmfcC&q=morgan+stanley+steel+corporation+distribution+1938&pg=PA13006|title=Investigation of Concentration of Economic Power: Hearings Before the Temporary National Economic Committee ...|date=1939|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> 1951 жылдан 1961 жылға дейін фирманы Morgan Stanley компаниясын басқарған соңғы негізін қалаушы Перри Холл басқарды.<ref>{{Cite news|last=Saxon|first=Wolfgang|url=https://www.nytimes.com/1992/07/18/nyregion/perry-e-hall-founding-partner-of-morgan-stanley-is-dead-at-96.html|title=Perry E. Hall, Founding Partner Of Morgan Stanley, Is Dead at 96|date=July 18, 1992|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Осы кезеңде компания 1952 жылғы Дүниежүзілік банктің ең жоғары ААА рейтингіне ие облигациялар шығарылымын бірлесіп басқарды.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/12/10/archives/world-bank-backin-us-debt-market-borrowing-up-big-offering-due.html|title=World Bank Back in U.S. Debt Market|date=December 10, 1975|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Сондай-ақ фирма [[General Motors]] компаниясының 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын,<ref>{{Cite news |last=Maidenberg |first=H. J. |date=1975-03-04 |title=Debt Issue Will Be Concern's First in 21 Years |url=https://www.nytimes.com/1975/03/04/archives/debt-issue-will-be-concerns-first-in-21-years-gm-plans-issue-of.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> [[IBM]] компаниясының 231 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акциялар орналастыруын<ref>{{Cite news |date=1957-06-03 |title=Wall Street: IBM’s Bargain Sale |url=https://time.com/archive/6887790/wall-street-ibms-bargain-sale/ |work=Time}}</ref> және [[AT&T]] компаниясының 250 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарыздық бағалы қағаздар шығарылымын ұйымдастыруға қатысты.{{Citation needed}} Morgan Stanley 1962 жылы қаржылық талдауға арналған алғашқы өміршең компьютерлік модельді жасағанын мәлімдейді. Бұл қаржылық талдау саласындағы жаңа бағыттың басталуына негіз болды. Компанияның болашақ президенті әрі директорлар кеңесінің төрағасы болған Дик Фишер жас қызметкер кезінде осы модельді жасауға қатысып, [[IBM]] компаниясында [[Fortran]] және [[COBOL]] бағдарламалау тілдерін меңгерді.<ref>{{cite web|url=http://hbswk.hbs.edu/archive/2344.html|title=Alumni Awards 2001 - Dick Fisher|date=July 2, 2001|website=HBS.edu|access-date= September 3, 2014}}</ref> 1967 жылы компания еуропалық бағалы қағаздар нарығына шығу мақсатында Парижде Morgan & Cie, International бөлімшесін құрды.<ref>{{Cite book|last=Pak|first=Susie J.|url=https://books.google.com/books?id=d5EwvU7PgtgC&q=In+1967+Morgan+&pg=PA235|title=Gentlemen Bankers|date=June 1, 2013|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-07557-3|language=en}}</ref> Сол жылы фирма Brooks, Harvey & Co., Inc. компаниясын сатып алып, жылжымайтын мүлік саласындағы қызметін бастады.<ref>{{Cite news|last=Bleakley|first=Fred R.|url=https://www.nytimes.com/1985/06/17/business/goldman-s-rise-in-real-estate.html|title=Goldman's Rise in Real Estate|date=June 17, 1985|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Компанияның сату және трейдинг бөлімшесінің құрылуына Боб Болдуин бастамашы болған деп есептеледі.<ref>{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC&q=morgan+stanley+sales+and+trading+business+is+believed+to+be+from+Bob+Baldwin.&pg=PT542|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|date=January 19, 2010|publisher=Grove/Atlantic, Inc.|isbn=978-0-8021-9813-6|language=en}}</ref> 1996 жылы Morgan Stanley [[Van Kampen]] American Capital компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-06-22-9606220203-story.html|title=VAN KAMPEN NEARING SALE TO MORGAN STANLEY|website=Chicago Tribune|date=June 22, 1996 |language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> === Бірігуден кейінгі кезеңі (1997 жылдан бері) === [[Сурет:MS Standard Logo 2022 Black.jpg|thumb|Morgan Stanley компаниясының қазіргі логотипі (2022)]] [[Сурет:Morgan Stanley Historical Logo.png|thumb|Morgan Stanley компаниясының 2000-жылдардың басында қолданылған тарихи логотипі]] 1997 жылғы 5 ақпанда компания [[Sears Roebuck]] компаниясынан бөлініп шыққан қаржылық қызмет көрсету компаниясы [[Dean Witter Discover & Co.]] компаниясымен бірікті.<ref>{{Cite news|last=Truell|first=Peter|url=https://www.nytimes.com/1997/02/06/business/morgan-stanley-and-dean-witter-agree-to-merge.html|title=Morgan Stanley and Dean Witter Agree to Merge|date=February 6, 1997|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Dean Witter компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры [[Филип Дж. Пурселл]] жаңадан құрылған «Morgan Stanley Dean Witter Discover & Co.» компаниясында да осы қызметтерін сақтап қалды. Ал Morgan Stanley компаниясының президенті Джон Дж. Мак жаңа фирманың президенті әрі операциялық директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-02-06-mn-26059-story.html|title=Dean Witter to Buy Morgan Stanley in $10-Billion Deal|date=February 6, 1997|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=April 27, 2020}}</ref> 1998 жылы компанияның атауы «Morgan Stanley Dean Witter & Co.» болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|first=Cheryl|last=Winokur Munk|via=Dow Jones Newswires|url=https://www.wsj.com/articles/SB980796460749083172|title=Morgan Stanley to Eliminate Dean Witter From Its Name|date=January 30, 2001|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=April 27, 2020|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> Бастапқыда бұл атау екі компания арасындағы келіспеушіліктерді болдырмау мақсатында олардың атауларын біріктіру арқылы таңдалған болатын.<ref name=":1" /> Кейінірек, 2001 жылы жария етілмеген себептермен «Dean Witter» атауы алынып тасталып, компания қайтадан «Morgan Stanley» деп атала бастады.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Біріккен компания шетелдегі қызметін кеңейте бастады. 1999 жылы Мак Үндістанда жергілікті серіктес [[JM Financial]] компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|last1=John|first1=Satish|last2=Nambisan|first2=Raj|date=February 22, 2007|title=U-turn: Finally, Nimesh Kampani sells out to Morgan Stanley|url=https://www.dnaindia.com/business/report-u-turn-finally-nimesh-kampani-sells-out-to-morgan-stanley-1081566|access-date=August 7, 2021|website=DNA India|language=en}}</ref> Morgan Stanley компаниясының кеңселері Дүниежүзілік сауда орталығы кешенінің 1, 2 және 5-ғимараттарындағы 35 қабатта орналасқан болатын. Компания [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінің ең ірі жалға алушысы болды. Бұл кеңселердің басым бөлігі 1980-жылдардың ортасынан бері аталған ғимараттарда орналасқан Dean Witter компаниясынан мұраға қалған еді.{{Citation needed}} [[2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері|2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдар]] кезінде компания 13 қызметкерінен айырылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014010817/http://www.fema.gov/media-library-data/1387572158481-3561e0b74b8da0f6deb4424c9a29bbf6/business_morganstanley.pdf|url-status=dead|archive-date=October 14, 2014|title=Morgan Stanley Case Study|website=FEMA|access-date=April 27, 2020}}</ref> Олар: Томас Ф. Свифт, Уэсли Мерсер, Дженнифер де Хесус, Джозеф ДиПилато, Нолберт Саломон, Годвин Форд, Стив Р. Страусс, Линдси С. Херкнесс, Альберт Джозеф, Хорхе Веласкес, Титус Дэвидсон, Чарльз Лоренсин және қауіпсіздік жөніндегі директор [[Рик Рескорла]] болды. Сонымен қатар Рик Рескорланың басшылығымен 2 687 қызметкер сәтті эвакуацияланды.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/02/11/the-real-heroes-are-dead|title=The Real Heroes Are Dead|last=Stewart|first=James B.|magazine=The New Yorker|date=February 4, 2002|language=en|access-date=April 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-cornwall-47866351|title=Train named after Cornish 9/11 hero|date=April 13, 2019|work=BBC News|access-date=April 27, 2020|language=en-GB}}</ref> Тірі қалған қызметкерлер кейін маңайдағы уақытша штаб-пәтерлерге көшірілді. 2005 жылы Morgan Stanley өз қызметкерлерінің 2 300-ін [[Төменгі Манхэттен]]ге қайта көшірді. Сол кезде бұл осындай сипаттағы ең ірі көшіру операциясы болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |title=Surviving 9/11 gave former NHLer Rob Cimetta a new outlook on life |access-date=September 11, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028030602/http://www.lowermanhattan.info/news/morgan_stanley_to_move_52052.aspx |archive-date=October 28, 2009 }}</ref> [[Сурет:Columbia University Medical Center Morgan Stanley Children's Hospital.jpg|left|thumb|'''Morgan Stanley Балалар ауруханасы''' — Нью-Йорк қаласындағы дербес жұмыс істейтін жалғыз балалар ауруханасы. Ол New York-Presbyterian Hospital ауруханалар жүйесінің құрамына кіреді.]] 2003 жылы [[NewYork-Presbyterian Hospital]] ауруханасы компанияның ауруханаға көрсеткен демеушілігін мойындау мақсатында [[Morgan Stanley Балалар ауруханасы]]на оның атын берді. Аурухананың құрылысы негізінен қайырымдылық қаражаттары арқылы қаржыландырылған болатын.<ref>{{cite web|url=http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf|title=Morgan Stanley 2005 Charitable Annual Report|access-date=May 5, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070309154119/http://www.morganstanley.com/about/community/charitable_annual2005.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = March 9, 2007}}</ref> Бұл бастама бас атқарушы директор [[Филип Дж. Пурселл]]дің кезінде қолға алынып, [[Джон Мак]]тың басшылығы кезінде аяқталды. Компания қызметкерлері 1990-жылдардан бастап ауруханамен байланыста болып, 2003 жылғы қарашада ашылған балаларға қолайлы жаңа ғимараттың құрылысына жеке қаражаттарын да аударды.<ref>{{cite news|title=At Children's Hospitals, Friendly Designs|url=https://www.nytimes.com/2002/11/17/realestate/at-children-s-hospitals-friendly-designs.html?pagewanted=all|work=[[The New York Times]]|date=November 17, 2002}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://columbiasurgery.org/general-surgery-residency/childrens-hospital-new-york-chony|title=NewYork-Presbyterian Morgan Stanley Children's Hospital {{!}} Columbia University Department of Surgery|website=columbiasurgery.org|access-date=April 27, 2020}}</ref> 2005 жылғы наурызда компания басқару дағдарысына тап болды.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2005/06/13/morgan-stanley-purcell-quit-cx_lm_0613quit.html?boxes=custom|title=Lame Duck Purcell|access-date=March 22, 2008|work=Forbes Website|date=June 13, 2005|first=Liz|last=Moyer}}</ref> Бұл жағдай фирма қызметкерлерінің кетуіне алып келді.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/04/21/business/21wall.html|title=Morgan Stanley Exodus Continues as 8 Traders Leave |access-date=March 22, 2008 |work=The New York Times | first=Landon Jr.| last=Thomas | date=April 21, 2005}}</ref> 2005 жылғы маусымда Morgan Stanley компаниясының бас атқарушы директоры Филип Дж. Пурселл қызметінен кетті. Бұған Morgan Stanley компаниясының бұрынғы серіктестері бастаған ауқымды науқан себеп болды.<ref name="PJP-B-05">[https://www.nytimes.com/2005/06/14/business/14morgan.html Chief Will Leave Morgan Stanley, Ending Struggle]. ''The New York Times'', June 14, 2005</ref><ref name="PJP-B-08">{{cite web |url=http://nymag.com/news/business/46476/index4.html |title=Only the Men Survive |work=New York Magazine|date=April 25, 2008 }}</ref> Олар Пурселлдің левередж деңгейін батыл арттырудан, тәуекелдерді көбейтуден, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер нарығына кіруден және қымбат сатып алулар жасаудан бас тартуын сынға алды. Алайда дәл осы стратегиялар кейінірек, 2007 жылға қарай, жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысына байланысты Morgan Stanley компаниясының миллиардтаған долларлық активтерді есептен шығаруына себеп болды.<ref name="PJP-B-03">[https://www.nytimes.com/2005/07/08/business/08morgan.html The Reward for Leaving: $113 Million]. ''The New York Times'', July 8, 2005</ref> 2006 жылғы 19 желтоқсанда Morgan Stanley өзінің [[Discover Card]] бөлімшесін бөліп шығаратынын жариялады.<ref>{{Cite web|date=December 19, 2006|title=Morgan Stanley to Spin Off Discover Unit|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2006-12-19/morgan-stanley-to-spin-off-discover-unitbusinessweek-business-news-stock-market-and-financial-advice?sref=eMecddu3|access-date=April 27, 2020|website=Bloomberg.com}}</ref> Банк Discover Financial компаниясын дербес компания ретінде бөліп шығару процесін 2007 жылғы 30 маусымда аяқтады.<ref>[https://www.morganstanley.com/about-us-ir/pdf/71245Morgan%20Stanley_TaxBasisAllocationStmt_Final.pdf Distribution of Discover Financial Services Common Stock Morgan Stanley Stockholder Tax Basis Information &ndash; Morgan Stanley.] Retrieved January 27, 2021</ref><ref>{{Cite news |last=Giannone |first=Joseph |date=2007-08-09 |title=Morgan Stanley sets Discover spin-off for June 30 |url=https://www.reuters.com/article/idUSN01324026/ |access-date=2024-05-27 |work=[[Reuters]]}}</ref> 2007 жылғы ақпанда Morgan Stanley Үндістандағы бірлескен кәсіпорнының қызметін тоқтататынын жариялады. Банк институционалдық брокерлік бизнесіндегі жергілікті серіктесінің үлесін сатып алды, ал басқа бизнес бағыттарындағы өзінің үлестерін сатты.<ref>{{Cite web|date=February 23, 2007|title=Morgan Stanley, Kampani end JV|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/morgan-stanley-kampani-end-jv/articleshow/1662473.cms|access-date=August 7, 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=February 23, 2007|title=Morgan parts ways with JM Financial|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/morgan-parts-ways-with-jm-financial/articleshow/1662562.cms|access-date=August 7, 2021}}</ref> Осыдан кейін компания толықтай өзіне тиесілі еншілес ұйым құрды. Инвестицияларды басқару бөлімшесінің Үндістандағы басшысы Нараян Рамачандран жаңа еншілес ұйымның бас атқарушы директоры болып тағайындалды. Ал Бірігу және жұтып алу жөніндегі топтың басқарушы директоры [[Айша де Секейра]] инвестициялық банкинг бөлімінің басшысы қызметіне тағайындалды.<ref>{{Cite web|date=October 10, 2007|title=Morgan Stanley In India Receives Merchant Banking License and Announces Two Senior Appointments|url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-in-india-receives-merchant-banking-license-and-announces-two-senior-appointments_5623|access-date=August 1, 2021|website=Morgan Stanley|language=en}}</ref> Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы кезінде активтерді есептен шығаруға байланысты шығындарды өтеу мақсатында Morgan Stanley 2007 жылғы 19 желтоқсанда [[China Investment Corporation]] компаниясынан капитал түрінде 5 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алатынын жариялады. Оның орнына China Investment Corporation 2010 жылы компания акцияларының 9,9 пайызына айырбасталуы мүмкін бағалы қағаздарды алуға тиіс болды.<ref>{{cite web |url=http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html |title=Morgan Stanley posts loss on writedown|access-date=December 19, 2007 |work=Joe Bel Bruno |archive-url = https://web.archive.org/web/20071221002410/http://biz.yahoo.com/ap/071219/earns_morgan_stanley.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = December 21, 2007}}</ref><ref>{{Cite news|last1=de la Merced|first1=Michael J.|url=https://www.nytimes.com/2007/12/19/business/19cnd-morgan.html|title=Morgan Stanley to Sell Stake to China Amid Loss|date=December 19, 2007|work=The New York Times|access-date=April 27, 2020|last2=Bradsher|first2=Keith|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Банктің Process Driven Trading бөлімшесі Уолл-стриттегі қысқа позицияларды жаппай жабу құбылысына тап болған бірнеше бөлімшенің бірі болды. Мәліметтерге сәйкес, бөлімше бір күннің ішінде шамамен 300 миллион АҚШ долларын жоғалтқан. Кейіннен осы алыпсатарлық көпіршіктің күйреуі [[2008 жылғы қаржы дағдарыс]]ының негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.<ref>Patterson, Scott D., ''The [[quantitative analyst|Quants]]: How a New Breed of Math Whizzes Conquered [[Wall Street]] and Nearly Destroyed It'', Crown Business, 352 pages, 2010. ISBN 0-307-45337-5 // ISBN 978-0307453372 [https://www.amazon.com/Quants-Whizzes-Conquered-Street-Destroyed/dp/0307453375 Amazon page for book.] Specifically in [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704509704575019032416477138 an excerpt] from "Chapter 10: The August Factor", in the January 23, 2010 ''Wall Street Journal''.</ref> 2008 жылғы тамызда Morgan Stanley [[АҚШ Қаржы министрлігі]]мен [[Fannie Mae]] және [[Freddie Mac]] компанияларын құтқарудың ықтимал стратегиялары бойынша кеңес беру үшін келісімшарт жасасты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/business/06morgan.html?ref=business |title=Morgan Stanley to Advise U.S. on Fannie and Freddie |access-date=August 11, 2008 |work=The New York Times |date=August 6, 2008}}</ref> Алайда бірнеше күннен кейін Morgan Stanley-дің өзі күйреу қаупіне тап болды. 2008 жылғы қыркүйектің ортасынан қазанның ортасына дейінгі төрт апта ішінде компанияның болашағына қатысты болжамдар, реттеушілік мәртебесі және меншік құрылымы қарқынды өзгеріп отырды.<ref>{{Cite news |date=2013-09-11 |title=Banks seen at risk five years after Lehman collapse |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/banks-seen-at-risk-five-years-after-lehman-collapse/articleshow/22473699.cms?from=mdr |access-date=2024-04-23 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Morgan Stanley өзінің нарықтық құнының 80 пайыздан астамын жоғалтты деген мәліметтер тарады.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/morgan-stanleys-future-is-bright-for-investors-2013-10-08 |title=Morgan Stanley's future is bright for investors |author=Kudla, David |work=MarketWatch}}</ref> 2008 жылғы 17 қыркүйекте британдық [[Newsnight]] кешкі жаңалықтар және талдау бағдарламасы Morgan Stanley екі күн ішінде акцияларының бағасы 42 пайызға төмендегеннен кейін қиын жағдайға тап болғанын хабарлады. Компанияның бас атқарушы директоры [[Джон Дж. Мак]] қызметкерлерге жолдаған жазбасында: «Біз қорқыныш пен қауесеттер үстемдік ететін нарықтың ортасында тұрмыз, ал қысқа сатушылар біздің акцияларымыздың бағасын төмендетіп жатыр», — деп жазды. 2008 жылғы 19 қыркүйекке қарай компания акцияларының бағасы төрт күн ішінде 57 пайызға құлдырады. Осы кезеңде Morgan Stanley компаниясы [[CITIC]], [[Wachovia]], [[HSBC]], [[Standard Chartered]], [[Banco Santander]] және [[Nomura]] компанияларымен бірігу мүмкіндіктерін қарастырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |url=https://www.thetimes.com/business-money/companies/article/morgan-stanley-perplexes-wall-street-as-bank-loses-dollar20bn-hfnnkhnn2z2 |title=Morgan Stanley perplexes Wall Street as bank loses $20bn |first=Suzy |last=Jagger |work=[[The Times]] |date=September 19, 2008 |access-date=December 24, 2018}}</ref> Белгілі бір уақытта АҚШ Қаржы министрі [[Хэнк Полсон]] Morgan Stanley компаниясын [[JPMorgan Chase]] компаниясына өтеусіз беруді ұсынған. Алайда JPMorgan Chase басшысы [[Джейми Даймон]] бұл ұсыныстан бас тартты.<ref>Duff McDonald, Last Man Standing (2009)</ref> 2008 жылғы 22 қыркүйекте Morgan Stanley мен [[Goldman Sachs]] — АҚШ-тағы қалған соңғы екі ірі инвестициялық банк — Федералдық резерв жүйесінің қадағалауындағы дәстүрлі банктік холдингтік компанияларға айналатындарын жариялады.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2008/sep/22/wallstreet.morganstanley Wall Street in crisis: Last banks standing give up investment bank status], ''[[The Guardian]]'' (London), September 22, 2008</ref> [[Федералдық резерв]] жүйесінің олардың банк мәртебесін алу туралы өтінішін мақұлдауы бағалы қағаздар фирмаларының үстемдік кезеңінің аяқталғанын білдірді. Бұл оқиға Конгресс мұндай фирмаларды депозит қабылдайтын банктерден бөліп шығарғаннан кейін 75 жыл өткен соң орын алды. Сондай-ақ бұл шешім [[Lehman Brothers|Lehman Brothers Holdings Inc.]] компаниясының банкротқа ұшырауына және Merrill Lynch & Co. компаниясының [[Bank of America|Bank of America Corp.]] компаниясына жедел түрде сатылуына алып келген бірнеше аптаға созылған қаржылық күйзеліс кезеңін қорытындылады.<ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601068&sid=aSfyFs2LTxYs&refer=home Goldman, Morgan Stanley Bring Down Curtain on an Era], ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', September 22, 2008</ref> 2008 жылғы 29 қыркүйекте Жапониядағы ең ірі банк болып саналатын [[MUFG Bank]] Morgan Stanley компаниясының 21 пайыздық үлесін тікелей сатып алу арқылы оған 9 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салды.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |title=Mitsubishi UFJ Financial Group to Invest $9&nbsp;billion in Morgan Stanley |date=September 29, 2008 |access-date=October 2, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002023606/http://www.morganstanley.com/about/press/articles/6962.html |archive-date=October 2, 2008 }}</ref> MUFG төлемді электронды түрде аударуы тиіс болған. Алайда мәміле шұғыл түрде жүзеге асырылуы қажет болғандықтан және АҚШ-та [[Колумб күні]]не байланысты банктер жабық болғандықтан, MUFG 9 миллиард АҚШ долларына қағаз чек жазып берді. Бұл сол кездегі тарихтағы ең ірі қағаз чек болып саналды.<ref>{{cite book|title=[[Too Big to Fail (book)|Too Big to Fail]]|author-link=Andrew Ross Sorkin|first=Andrew Ross|last=Sorkin|pages=517–18|publisher=[[Viking Press]]|isbn=978-0-670-02125-3|date=2009}}</ref><ref>{{cite news |title=Behold: The $9 Billion Check That Rescued Morgan Stanley |url=https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |access-date=October 14, 2020 |work=Business Insider |date=November 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831120838/https://www.businessinsider.com/the-9-billion-check-to-rescued-morgan-stanley-2009-11 |archive-date=August 31, 2020}}</ref> Чекті Morgan Stanley компаниясының Бірігу және жұтып алу жөніндегі жаһандық бөлімінің басшысы әрі директорлар кеңесі төрағасының орынбасары [[Роберт А. Киндлер]] [[Wachtell Lipton]] кеңсесінде қабылдап алды.<ref>{{cite web |author1=Morgan Stanley |title=Episode 04: Surviving the Crisis |url=https://www.youtube.com/watch?v=iPsiYIT79ig?t=863 | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/iPsiYIT79ig| archive-date=October 30, 2021|publisher=YouTube |access-date=October 14, 2020 |location=Timestamp 14:23 |date=September 16, 2020}}{{cbignore}}</ref> 2008 жылғы қазандағы қор нарығындағы құбылмалылық кезінде Mitsubishi келісімінің аяқталуына қатысты алаңдаушылық Morgan Stanley акциялары бағасының күрт төмендеуіне себеп болды. Нәтижесінде олардың бағасы 1994 жылдан бері болмаған деңгейге дейін түсті. Алайда 2008 жылғы 14 қазанда Mitsubishi UFJ компаниясының Morgan Stanley-дегі 21 пайыздық үлесті сатып алу мәмілесі аяқталғаннан кейін компания акцияларының бағасы қайта қалпына келді.<ref name=MS-TMSF-01>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-financial-fed-morgan-idUSTRE49584320081007 |title=Fed give OK to Mitsubishi, Morgan Stanley deal |work= Reuters|date= October 6, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-02>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/money/industries/banking/2008-10-13-morgan-mitsubishi_N.htm |title=Mitsubishi UFJ buys 21% stake in Morgan Stanley |work= USA Today |date= October 13, 2008 | access-date=April 14, 2012}}</ref><ref name=MS-TMSF-03>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/11/morganstanley-banking |title=Morgan Stanley hangs on Mitsubishi's $9bn pledge |work= The Guardian |date= October 11, 2008 | access-date=April 14, 2012 |first1=Andrew |last1=Clark |first2=Simon |last2=Bowers |location=London}}</ref><ref name=MS-TMSF-04>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2012-03-30/mitsubishi-ufj-considers-multibillion-dollar-u-s-bank-buyout.html|title=Mitsubishi UFJ Mulls Multi-Billion Dollar U.S. Bank Acquisition |work=Bloomberg |date= April 2, 2012 | access-date=April 14, 2012 |first1=Shigeru |last1=Sato |first2=Takako |last2=Taniguchi}}</ref> Bloomberg News Service жинаған және 2011 жылғы 22 тамызда жарияланған деректерге сәйкес, Morgan Stanley 2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Федералдық резерв жүйесінен 107,3 миллиард АҚШ доллары көлемінде қарыз алған. Бұл сол кезеңде кез келген банк алған ең ірі қарыз көлемі болды.<ref>{{cite news |title=Morgan Stanley Speculating to Brink of Collapse Got $107 Billion From Fed |url=https://www.bloomberg.com/news/2011-08-22/morgan-stanley-at-brink-of-collapse-got-107b-from-fed.html |work=Bloomberg |date=August 22, 2011 |access-date=December 23, 2014}}</ref> 2009 жылы Morgan Stanley [[Citigroup]] компаниясынан [[Smith Barney]] компаниясын сатып алды. Нәтижесінде жаңа брокерлік-дилерлік компания [[Morgan Stanley Smith Barney]] атауымен жұмыс істей бастады. Бұл компания кейіннен әлемдегі ең ірі әл-ауқатты басқару бизнесіне айналды. 2013 жылғы қарашада Morgan Stanley қолжетімді тұрғын үй қорын жақсартуға көмектесу үшін 1 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция салатынын жариялады. Бұл бастама экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрақтылықты қолдайтын жобаларға инвестиция тартуды ынталандыруға бағытталған кең ауқымды стратегияның бір бөлігі болды.<ref>{{cite news| url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-01/morgan-stanley-pledges-1-billion-to-boost-sustainability.html | work=Bloomberg | title=Morgan Stanley Pledges $1 Billion to Boost Sustainability|first=Michael J. |last=Moore|first2=Zeke|last2=Faux|date=November 1, 2013}}</ref> 2014 жылғы шілдеде Morgan Stanley компаниясының Азиядағы тікелей инвестициялар бөлімшесі өңірдегі өзінің төртінші инвестициялық қоры үшін шамамен 1,7 миллиард АҚШ доллары көлемінде қаражат тартқанын жариялады.<ref name="The Wall Street Journal">{{cite news |last=Cheung |first=Sonja |title=Morgan Stanley Asia Private-Equity Fund Raises $1.7 Billion |url=http://online.wsj.com/articles/morgan-stanley-asia-private-equity-fund-raises-1-7-billion-1404726430 |work=The Wall Street Journal |date=July 7, 2014 |access-date=July 11, 2014}}</ref> 2015 жылғы желтоқсанда Morgan Stanley айдың соңына дейін тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшесіндегі жұмыс орындарының шамамен 25 пайызын қысқартатыны хабарланды.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley to cut 25% of fixed-income jobs in next 2 weeks|url=http://gulfnews.com/business/sectors/banking/morgan-stanley-to-cut-25-of-fixed-income-jobs-in-next-2-weeks-1.1630044|website=Gulf News|access-date=December 1, 2015}}</ref> 2016 жылғы қаңтарда компания өзінің 43-тен астам елде кеңселері бар екенін мәлімдеді.<ref>{{cite web|title=Morgan Stanley 4Q2015 Earnings Release|url=http://www.morganstanley.com/about-us-ir/shareholder/4q2015.pdf}}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейінгі кезеңдегі америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5">{{cite news |last1=de la Merced |first1=Michael J. |last2=Kelly |first2=Kate |last3=Flitter |first3=Emily |title=Morgan Stanley to Buy E-Trade, Linking Wall Street and Main Street |url=https://www.nytimes.com/2020/02/20/business/morgan-stanley-etrade.html |access-date=October 8, 2020 |work=The New York Times |date=June 16, 2020}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтерінің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7">{{cite press release |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-closes-acquisition-of-eaton-vance |title=Morgan Stanley Closes Acquisition of Eaton Vance |publisher=Morgan Stanley |date=March 1, 2021 |access-date=August 20, 2021 }}</ref> 2022 жылғы желтоқсанда компания қызметкерлерін қысқарту жүргізді.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=Lauren |title=Morgan Stanley Cuts 2% of Global Work Force as Deal-Making Slows |url=https://www.nytimes.com/2022/12/06/business/morgan-stanley-layoffs.html |access-date=May 1, 2023 |work=The New York Times |date=December 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |last2=Doherty |first2=Katherine |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылдың ортасында Bloomberg агенттігі Morgan Stanley компаниясының қосымша қысқартулар жүргізуді жоспарлап отырғанын хабарлады.<ref>{{cite news |last1=Natarajan |first1=Sridhar |title=Morgan Stanley Plans 3,000 More Job Cuts as Dealmaking Slumps |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-05-01/morgan-stanley-plans-3-000-more-job-cuts-amid-dealmaking-slump?sref=CIpmV6x8 |access-date=May 1, 2023 |work=Bloomberg.com |date=May 1, 2023 |language=en}}</ref> 2023 жылғы 2 мамырда бұл мәселемен таныс тұлға Morgan Stanley компаниясының маусым айының соңына дейін шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Жоспарланған қысқарту банк қызметкерлерінің жалпы санының шамамен 5 пайызын құрады. Алайда қаржылық кеңесшілер мен қолдау көрсету қызметкерлері бұл қысқартуларға енгізілмеді.<ref>{{cite web |last1=Son |first1=Hugh |date=May 2, 2023 |title=Wall Street layoffs: Morgan Stanley |url=https://www.cnbc.com/2023/05/02/wall-street-layoffs-morgan-stanley.html |publisher=[[CNBC]] |access-date=May 2, 2023}}</ref> 2024 жылғы қазанда Morgan Stanley атмосферадан көмірқышқыл газын тікелей ұстау технологиясымен айналысатын [[Climeworks]] компаниясымен 40 000 тонна көмірқышқыл газын жою жөнінде келісім жасасты. Келісімнің қаржылық шарттары жарияланған жоқ.<ref>{{cite news|last=Brown|first=H. Claire|date=October 24, 2024|title=Climeworks Strikes 40,000-Ton Carbon Removal Deal With Morgan Stanley|work=The Wall Street Journal|publisher=News Corp|url=https://www.wsj.com/articles/climeworks-strikes-40-000-ton-carbon-removal-deal-with-morgan-stanley-952caa14|access-date=October 24, 2024}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда Morgan Stanley өзінің Net-Zero Banking Alliance ұйымынан шығу туралы шешім қабылдағанын жариялады. Соған қарамастан, компания әлемнің көміртегі шығарындыларының таза нөлдік деңгейіне көшуіне жәрдемдесу жөніндегі міндеттемесіне адал болып қала беретінін мәлімдеді.<ref>{{Cite news |date=January 3, 2025 |title=Morgan Stanley to leave sector climate coalition |url=https://www.reuters.com/business/finance/morgan-stanley-leave-sector-climate-coalition-2025-01-02/|agency= Reuters}}</ref> 2025 жылғы қазанда Morgan Stanley жеке компаниялардағы үлестерді сатып алу және сату платформасын басқаратын [[EquityZen]] компаниясын сатып алуға келісті.<ref>{{Cite news |last1=Saini |first1=Manya |last2=Bautzer |first2=Tatiana |date=October 29, 2025 |title=Morgan Stanley to buy private shares platform EquityZen |url=https://www.reuters.com/legal/transactional/morgan-stanley-buy-private-shares-platform-equityzen-2025-10-29/ |agency=Reuters}}</ref> == Құрылымы == Компанияның үш негізгі бөлімшесі бар: === Институционалдық бағалы қағаздар тобы === [[Сурет:NS5865 Office building on Waterloo Street.jpg|thumb|right|Morgan Stanley компаниясының Шотландиядағы Глазго халықаралық қаржылық қызметтер ауданындағы кеңселері, 2018 жыл]] {| class="wikitable floatright" |+ Қызмет бағыттары бойынша кіріс үлесі (2023)<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley: Shareholders Board Members Managers and Company Profile {{!}} US6174464486 {{!}} MarketScreener |url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/MORGAN-STANLEY-13654/company/ |access-date=2024-03-09 |website=www.marketscreener.com |language=en}}</ref> ! Қызмет бағыты ! Үлесі |- | Әл-ауқатты басқару | 48,5% |- | Институционалдық бағалы қағаздар | 42,6% |- | Инвестицияларды басқару | 9,9% |- | ''Сегментаралық алып тастаулар'' | ''−1,0%'' |} Morgan Stanley компаниясының Институционалдық бағалы қағаздар бөлімшесі оның ең табысты бизнес сегменті болып табылады. Бұл бөлімше ұйымдарға капитал тарту сияқты [[инвестициялық банкинг]] қызметтерін, сондай-ақ [[бірігу мен жұтып алу]] мәмілелері бойынша кеңес беру, қайта құрылымдау, жылжымайтын мүлік пен жобаларды қаржыландыру және корпоративтік несиелеу сияқты қаржылық консультациялық қызметтер көрсетеді. Сондай-ақ бұл сегмент компанияның акциялармен операциялар және тұрақты кірісті бағалы қағаздар бөлімшелерін қамтиды. Сауда операциялары компания қызметінің негізгі қозғаушы күші болып қала береді деп күтілуде.<ref>{{cite web |url=http://www.fins.com/Finance/Companies/141/Morgan-Stanley | title=Morgan Stanley Overview | access-date=July 19, 2010 | author=FINS.com}}</ref> АҚШ-тың ірі банктері арасында Morgan Stanley тұрақты кірісті бағалы қағаздарды орналастырудан түсетін кірістер үлесі бойынша ең жоғары көрсеткішке ие. 2012 қаржы жылында бұл көрсеткіш компанияның жалпы кірісінің 6,0 пайызын құрады.<ref>{{cite web|last1=Casteleyn|first1=Jonathan|title=Morgan Stanley and Goldman have bigger bond exposure than Bank of America and Citi|url=http://marketrealist.com/2013/03/morgan-stanley-and-goldman-still-trump-bank-of-america-and-citi-in-bonds/|website=Market Realist|date=March 4, 2013|publisher=Market Realist, Inc.|access-date=September 11, 2014}}</ref> === Әл-ауқатты басқару === Global Wealth Management Group брокерлік және инвестициялық консультациялық қызметтер көрсетеді. Бұл сегмент өз клиенттеріне қаржылық жоспарлау мен әл-ауқатты басқару қызметтерін ұсынады. Оның клиенттері негізінен ауқатты жеке тұлғалардан тұрады. 2009 жылғы 13 қаңтарда Global Wealth Management Group Citi компаниясының Smith Barney бөлімшесімен біріктіріліп, Morgan Stanley Smith Barney құрылды. Жаңа құрылымдағы үлестің 51 пайызы Morgan Stanley компаниясына, ал 49 пайызы Citi компаниясына тиесілі болды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-and-citi-to-form-industry-leading-wealth-management-business-through-joint-venture_af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3 | title=Morgan Stanley and Citi To Form Industry-Leading Wealth Management Business Through Joint Venture | date=January 13, 2009 | access-date=October 2, 2020 | archive-date=January 29, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103858/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/af3e409a-e1b7-11dd-84e6-b390c77322d3.html | url-status=dead }}</ref> 2012 жылғы 31 мамырда Morgan Stanley Citi компаниясынан бірлескен кәсіпорындағы қосымша 14 пайыздық үлесті сатып алу құқығын пайдаланды.<ref>{{cite press release | url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-advises-citigroup-of-intention-to-exercise-right-to-purchase-an-additional-14-of-morgan-stanley-smith-barney_2181366f-9435-4aae-a47f-0fd5a5875a72 | title=Morgan Stanley Advises Citigroup of Intention to Exercise Right to Purchase an Additional 14 Percent of Morgan Stanley Smith Barney | date=May 31, 2012}}</ref> 2013 жылғы маусымда Morgan Stanley Citigroup компаниясының Smith Barney-дегі қалған 35 пайыздық үлесін сатып алу үшін барлық қажетті реттеуші органдардың мақұлдауын алғанын мәлімдеді және мәмілені аяқтау рәсіміне кірісетінін хабарлады.<ref>{{cite web |url=https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |title=Morgan Stanley Receives Final Regulatory Approvals to Purchase Remaining 35% Interest in MSSB Wealth Management Joint Venture, Fulfilling Key Strategic Priority |publisher=Morgan Stanley |date=June 21, 2013 |access-date=September 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129103655/https://www.morganstanley.com/about/press/articles/8f65faa5-339d-4fb0-94bb-857ed3d4cfbc.html |archive-date=January 29, 2015 }}</ref> 2019 жылғы ақпанда Morgan Stanley қызметкерлердің акцияларға иелік ету жоспарларын басқарумен айналысатын Solium Capital компаниясын 900 миллион АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 1,09 миллиард АҚШ доллары) сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite news |title=Morgan Stanley, in Its Biggest Deal Since Crisis, Courts Future Millionaires |newspaper=The Wall Street Journal |date=February 11, 2019 |url=https://www.wsj.com/articles/morgan-stanley-in-its-biggest-deal-since-crisis-courts-future-millionaires-11549885394|last1=Hoffman |first1=Liz }}</ref> 2020 жылғы қазанда Morgan Stanley 2020 жылғы ақпанда жарияланған [[E*Trade]] компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. Құны 13 миллиард АҚШ долларын құраған бұл мәміле [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]нан кейін америкалық банк жүзеге асырған ең ірі сатып алу болды.<ref name=":5" /> === Инвестицияларды басқару === [[Инвестицияларды басқару]] бөлімшесі институционалдық және бөлшек клиенттерге акциялар, тұрақты кірісті бағалы қағаздар, баламалы инвестициялар, жылжымайтын мүлікке инвестициялар және тікелей инвестициялар салаларындағы активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтер үшінші тараптардың бөлшек тарату арналары, делдалдар және Morgan Stanley компаниясының институционалдық тарату арналары арқылы көрсетіледі. 2009 жылға дейін Morgan Stanley компаниясының активтерді басқару қызметі негізінен Morgan Stanley және Van Kampen брендтері арқылы жүзеге асырылды. 2009 жылғы 19 қазанда Morgan Stanley Van Kampen компаниясын [[Invesco]] компаниясына 1,5 миллиард АҚШ долларына (2024 жылғы бағамен шамамен 2,13 миллиард АҚШ доллары) сататынын жариялады. Алайда компания Morgan Stanley брендін өзінде сақтап қалды.<ref name="Van_Kampen_Sale">{{cite news |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/10/19/invesco-to-buy-morgan-stanley-unit-for-15-billion/ |title=Invesco to Buy Morgan Stanley Unit for $1.5 Billion|access-date=October 20, 2009 |work=Deal Book |publisher=[[The New York Times]] | date=October 19, 2009}}</ref> Бөлімше бүкіл әлемдегі институционалдық инвесторларға активтерді басқару өнімдері мен қызметтерін ұсынады. Олардың қатарында зейнетақы жоспарлары, корпорациялар, жекеменшік қорлар, коммерциялық емес ұйымдар, қорлар, эндаументтер, мемлекеттік мекемелер, сақтандыру компаниялары және банктер бар. 2013 жылғы 29 қыркүйекте Morgan Stanley UCITS хедж-қорларын таратуға маманданған Франциядағы Longchamp Asset Management компаниясымен және баламалы инвестициялар саласында он жылдық тәжірибесі бар көпсалалы активтерді басқарушы La Française AM компаниясымен серіктестік орнатқанын жариялады.<ref>{{cite news|url=http://www.hedgeweek.com/2013/09/29/190653/morgan-stanley-announces-strategic-partnership-longchamp-asset-management-and-la-f|title=Morgan Stanley announces strategic partnership with Longchamp Asset Management and La Française AM… Schroder GAIA platform onboards the GAIA Avoca Credit fund|work=hedgeweek.com|date=September 29, 2013}}</ref> 2018 жылғы наурызда Morgan Stanley АҚШ-тағы коммерциялық жылжымайтын мүлікті несиелеу саласындағы жетекші платформалардың бірі саналатын Mesa West компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияның нақты активтер мен жекеменшік кредиттер салаларындағы қолданыстағы инвестициялық стратегиялары мен өнімдер желісін кеңейтуге мүмкіндік берді.<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley Investment Management Completes Acquisition of Mesa West Capital, LLC |url=https://www.morganstanley.com/press-releases/morgan-stanley-investment-management-completes-acquisition-of-me}}</ref> 2021 жылғы наурызда Morgan Stanley 2020 жылғы қазанда жарияланған Eaton Vance компаниясын сатып алу мәмілесін аяқтады. [[Eaton Vance]] компаниясының қосылуынан кейін Morgan Stanley компаниясының Әл-ауқатты басқару және Инвестицияларды басқару бөлімшелеріндегі клиенттік активтердің жалпы көлемі 5,4 триллион АҚШ долларына жетті.<ref name=":7" /> == Меншік құрылымы == Morgan Stanley акцияларының негізгі бөлігі институционалдық инвесторларға тиесілі. Олар компания акцияларының 62,00 пайызын иеленеді. 2024 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ең ірі акционерлер мыналар болды:<ref>{{Cite web |title=Morgan Stanley (MS) Stock Major Holders - Yahoo Finance |url=https://finance.yahoo.com/quote/MS/holders/ |access-date=2025-03-10 |website=finance.yahoo.com |language=en-US}}</ref> * [[Mitsubishi UFJ Financial Group]] — 23,38% * [[State Street Corporation]] — 6,90% * [[The Vanguard Group]] — 6,83% * [[BlackRock]] — 5,90% * [[JPMorgan Chase]] — 2,54% * [[Capital International Investors]] — 1,86% * [[Geode Capital Management]] — 1,60% * Басқа 2 677 институционалдық инвестор — 12,99% == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Morgan Stanley]] [[Санат:1935 жылы Нью-Йорк қаласында құрылғандар]] [[Санат:1935 жылы құрылған америкалық компаниялар]] [[Санат:1935 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Манхэттендегі компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1935 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Морган әулеті]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:Mitsubishi UFJ Financial Group]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы көпұлтты компаниялары]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Нью-Йорк қаласы жария компаниялары]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несие берушілер]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:Америкалық еншілес компаниялар]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] k6w72t8okx24saqotc5ill3qbxfow36 0 782446 3616610 3616087 2026-06-12T17:14:10Z ShadZ01 56180 /* Дереккөздер */ 3616610 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2021) | алдыңғы сайлау жылы = 2021 | байрақ = | ел = Армения | вариант = | келесі сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2031) | келесі сайлау жылы = 2031 | сайлау атауы = Армениядағы парламент сайлауы (2026) | тақырып = | қосымша = [[Армения Ұлттық Жиналысы|Ұлттық Жиналыстың]] 105 депутаты<br /><small>(Абсолюттік көпшілік: 53 орын)</small> | сайлау күні = [[7 маусым]] [[2026 жыл]] | түрі = Парламенттік | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = 2507216 | сайлаушылар = 1476552 | жарамды = 1459455 | жарамсыз = 17097 | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 58.89 | алдыңғы қатысқандар = 49.37 | босжәнежарамсыз = 17097 | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Nikol Pashinyan 2026-04-01.png | түс1 = #5169B1 | серіктес1 = | жыныс1 = ер | партия1 = [[Азаматтық келісім (партия)|«Азаматтық келісім»]] | коалиция1 = | басшы1 = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | дауыс1 = 727820 | алдыңғы дауыс1 = | пайыз1 = 49.87 | алдыңғы пайыз1 = 53.95 | орын1 = 64 | алдыңғы орын1 = 71 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сурет2 = Samvel Karapetyan 1.png | түс2 = #001489 | серіктес2 = | жыныс2 = ер | партия2 = «[[Қуатты Армения]]» | коалиция2 = | басшы2 = [[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] | дауыс2 = 340088 | алдыңғы дауыс2 = | пайыз2 = 23.30 | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = 29 | алдыңғы орын2 = 0 | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сурет3 = Роберт Кочарян 2012.jpg | түс3 = #1D2E69 | серіктес3 = | жыныс3 = ер | партия3 = [[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] | коалиция3 = | басшы3 = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]] | дауыс3 = 145113 | алдыңғы дауыс3 = | пайыз3 = 9.94 | алдыңғы пайыз3 = | орын3 = 12 | алдыңғы орын3 = 29 | сайланған3 = | алдыңғы сайланған3 = | қарта атауы = Аймақтар бойынша сайлау қорытындысы | қарта = 2026 Armenian parliamentary election results by region.svg | қарта өлшемі = 280px | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = | диаграмма = | диаграмма өлшемі = | шарт1 = | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | ізашар партия = [[Азаматтық келісім (партия)|АК]] | ізбасар = | ізбасар партия = | соңы = [[Армения премьер-министрі]] | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} '''2026 жылғы Армениядағы парламенттік сайлау''' — 2026 жылғы 7 маусымда өткен [[Армения Ұлттық жиналысы|Армения Ұлттық]] [[Армения Ұлттық жиналысы|жиналысы]]на кезекті сайлау.<ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1241502|title=Очередные выборы в Национальное Собрание назначены на 7 июня 2026 года|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-02-06|access-date=2026-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/24166219|title=В Армении сообщили, что очередные парламентские выборы пройдут 7 июня 2026 года|website=tass.ru|access-date=2026-02-13}}</ref> 2021 жылдың мамыр айында қабылданған сайлау кодексіне енгізілген өзгерістерге сәйкес, партиялар үшін сайлаудан өту шегі бұрынғы 5%-дың орнына 4%-ға дейін төмендетілді. Бұл ретте, құрамында 3 партиясы бар блоктар үшін бұл көрсеткіш қолданыстағы 7%-дың орнына 8%-ды, ал 4 және одан да көп партиялар үшін 10%-ды құрайды.<ref>{{Cite news|title=Парламент окончательно одобрил поправки в Избирательный кодекс|url=https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|access-date=2026-02-13|lang=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143730/https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|archive-date=2021-05-10}}</ref> Сайлау құқығы бар азаматтардың жалпы саны — 2 489 031 адам. Сайлау кодексінде белгіленген тәртіпке сәйкес, ең көп қоныстанған төрт [[Армениядағы этникалық азшылықтар|ұлттық азшылық]]тың (соңғы халық санағының нәтижелері бойынша — [[орыстар]], [[езидтер]], [[күрдтер]] және [[ассириялықтар]]) өкілдері үшін бір-бір мандаттан резервтелген. Әр партиядан ұүміткерлер тізімінің кез келген тұтас бөлігіндегі әр жыныс өкілдерінің үлесі кемінде 30%-ды құрауы тиіс. Армения Ұлттық Жиналысы бес жыл мерзімге сайланады және оның құрамы кемінде 101 депутаттан тұруы керек. Қосымша мандаттарды бөлу қажет болған жағдайда, депутаттық орындардың саны арттырылуы мүмкін. Егер партия көпшілік дауысқа ие болып, бірақ мандаттардың 54%-нан азын иеленсе, оған мандаттардың жалпы санынан 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қосымша мандаттар беріледі. Егер бір партия мандаттардың үштен екісінен астамын алса, онда сайлау шегінен өткен жеңілген партияларға жеңімпаз партияның үлесін үштен екіге дейін азайтатын қосымша мандаттар бөлінеді. Егер алдын ала нәтижелер жарияланғаннан кейін алты күн ішінде Үкімет құрылмаса, 28-күні ең көп дауыс жинаған екі партия арасында екінші тур өткізіледі. Екінші турда жеңіске жеткен партияға бірінші турда бөлінген барлық мандаттарды сақтай отырып, 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қажетті қосымша мандаттар беріледі. Парламенттік сайлау қорытындысы бойынша [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] бастаған «[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]<nowiki/>» партиясы жеңіске жетті.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://news.am/ru/news/1041909|title=В Армении завершен подсчет бюллетеней: Известно, кто и сколько получил голосов|lang=ru|website=Armenia News|date=2026-06-08|access-date=2026-06-08}}</ref> == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:left" !# !Партия !Құрылған жылы !Сайлау тізімінің көшбасшысы !'''Сайлауға дейінгі''' '''парламенттегі орындар саны''' |- |1 |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |2016 |[[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]] |0 |- |2 |«Мен бәріне қарсымын» партиясы |2026 |Спартак Кюрегян |0 |- |3 |«Қуатты Армения» альянсы<br />(«[[Қуатты Армения]]», «Жаңа дәуір», «Біріккен армяндар») |2025 |[[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] |0 |- |4 |Армения Меритократиялық партиясы |2025 |Гурген Симонян |0 |- |5 |«Жаңа күш» партиясы |2024 |[[Айк Грачяевич Марутян|Айк Марутян]] |0 |- |6 |«Бірлік қанаттары» партиясы |2025 |[[Арман Татоян]] |0 |- |7 |[[Өркендеген Армения (партия)|«Өркендеген Армения»]] |2004 |[[Гагик Коляевич Царукян|Гагик Царукян]] |1 |- |8 |«[[Ұлттық-демократиялық полюс|Ұлттық-демократиялық полюс]]» бүкілармяндық партиясы |2020 |Геворг Карапетян |0 |- |9 |«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы |2026 |Артак Саргсян |0 |- |10 |«[[Армян ұлттық конгресі]]» |2008 |[[Левон Арамович Зурабян|Левон Зурабян]] |0 |- |11 |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |2001 |[[Арам Завенович Саркисян|Арам Саргсян]] |0 |- |12 |Христиан-демократиялық партиясы |2018 |Левон Ширинян |0 |- |<s>13</s> |<s>«Альянс» прогрессивті-центристік партиясы</s> |<s>2015</s> |[[Уриханян, Тигран Хачатурович|<s>Тигран Уриханян</s>]] |<s>0</s> |- |14 |«Демократиялық бірлік» |2021 |Сурен Петросян |0 |- |15 |«Демократия. Заң. Тәртіп» |2024 |Левон Багдасарян |0 |- |16 |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |2013 |[[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] |69 |- |17 |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |2021 |[[Роберт Кочарян]] |27 |- |18 |«[[Республика үшін|Республика үшін — демократияны қорғаушылар]]» |2020 |Арман Бабаджанян |0 |- |19 |«[[Нұрлы Армения]]» |2015 |[[Эдмон Марукян]] |0 |} * «Альянс» прогрессивті-центристік партиясы 2026 жылғы 25 мамырда сайлауға қатысуын жою туралы Орталық сайлау комиссиясына (ОСК) өтініш білдірді.<ref>{{Cite news|title=«Альянс» партиясы сайлау алдындағы жарыстан шықты|url=https://armenpress.am/ru/article/1251147|website=Armenpress|access-date=2026-06-05|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605193505/https://armenpress.am/ru/article/1251147|archive-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1251160|title=Орталық сайлау комиссиясы «Альянс» партиясының парламенттік сайлауға қатысу үшін тіркелуін жарамсыз деп таныды|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605192924/https://armenpress.am/ru/article/1251160|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> == Сауалнамалар == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! !Күні !Сауалнамаға қатысқандар/Сайлаушылар саны ![[Азаматтық келісім (партия)|АК]] ![[Қуатты Армения|ҚА]] ![[Армения альянсы|«Армения» блогы]] ![[Өркендеген Армения|ӨА]] ![[Бірлік қанаттары|БҚ]] !Еск. |- | rowspan="2" |'''[[Халықаралық республикалық институт|IRI]]''' |3-13 ақпан 2026 |1506 |24 |9 |3 |3 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-february-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} February 2026|lang=en}}</ref> |- |5-11 мамыр 2026 |1511 |32 |6 |3 |1 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-may-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} May 2026|lang=en|website=iri.org|date=2026-05-22|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |'''[[EVN Report]]''' |11 желтоқсан 2025 - 22 ақпан 2026 |820 |26,1 |11,9 |3,4 |6 |2,5 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Undecideds Swing New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-02-26|access-date=2026-06-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307201926/https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-03-07}}</ref> |- |23 ақпан - 31 наурыз 2026 |861 |33,6 |11,4 |4,2 |3,3 |1,6 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Incumbent Party Swings New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-04-06|access-date=2026-05-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260520143638/https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-05-20}}</ref> |- |4 - 31 мамыр 2026 |1157 |36,3 |12,1 |4,8 |3,1 |0,9 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|title=Opposition Remains Fragmented, While Incumbent Strengthens: Armenia Heads Into Election Day|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605161121/https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |'''MPG''' |27 - 29 сәуір 2026 |1101 |26,7 |14,1 |8,2 |7,5 |4,2 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/rus/news/332899/|title=Gallup сауалнамасы: «Азаматтық келісім» 26,7%-бен көш бастап тұр|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-06-05}}</ref> |- |19 - 21 мамыр 2026 |1102 |28,8 |14,9 |12,1 |8,7 |5,8 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panorama.am/ru/news/2026/05/22/%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/3159801|title=Армениядағы әлеуметтік сауалнама: парламенттік сайлау алдындағы партиялардың рейтингтері белгілі болды|website=www.panorama.am|access-date=2026-06-08}}</ref> |- ![[Армениядағы мерзімнен тыс парламенттік сайлау (2021)|2021 жылғы сайлау]] !20 маусым 2021 !1 276 693 !53,95 !- !21,11 !3,95 !- ! |} == Нәтижелері == {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ | colspan="7" |[[Сурет:Arménie_Assemblée_nationale_2026.svg|alt=центр|ортаға]] |- ! colspan="2" |Партия !Дауыс саны !% !Мандаттар !± |- | style="background-color:#5169B1" | | align="left" |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |727 820 |49,87 |64 |{{құлдырау}}7 |- | style="background-color:#001489" | | align="left" |«[[Қуатты Армения]]» |340 088 |23,30 |29 |''жаңа'' |- | style="background-color:#1D2E69" | | align="left" |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |145 113 |9,94 |12 |{{құлдырау}}17 |- | style="background-color:#FF8E28" | | align="left" |«[[Өркендеген Армения]]» |58 378 |3,99 |0 |{{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0e2970" | | align="left" |«[[Бірлік қанаттары]]» |33 644 |2,31 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#6F207C" | | align="left" |[[Армения Меритократиялық партиясы]] |30 807 |2,11 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#960018" | | align="left" |«[[«Демократия. Заң. Тәртіп» партиясы|Демократия. Заң. Тәртіп]]» |26 567 |1,82 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#2F4F4F" | | align="left" |[[«Жаңа күш» реформистік партиясы]] |25 624 |1,76 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#666666" | | align="left" |[[«Мен бәріне қарсымын» демократиялық партиясы]] |21 477 |1,47 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#E6B300" | | align="left" |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |15 835 |1,08 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#8b3283" | | align="left" |«[[Нұрлы Армения]]» |7258 |0,50 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#FF6400" | | align="left" |«[[Республика үшін|Республика үшін — Демократияны қорғаушылар]]» |6750 |0,46 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FAA61A" | | align="left" |[[Ұлттық-демократиялық полюс]] |5485 |0,38 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0095B6" | | align="left" |[[Демократиялық бірлік партиясы]] |5284 |0,36 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#0000FF" | | align="left" |[[Армян ұлттық конгресі]] |3206 |0,22 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#000168" | | align="left" |[[Христиан-демократиялық партиясы (Армения)|Христиан-демократиялық партиясы]] |2679 |0,18 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FF8C00" | | align="left" |[[«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы]] |1984 |0,14 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#DC241f" | | align="left" |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |1456 |0,10 |0 |''жаңа'' |- | colspan="2" align="left" |Жарамды дауыстар |1 459 455 |98,84 | | |- | colspan="2" align="left" |Жарамсыз дауыстар |17 097 |1,16 | | |- | colspan="2" align="left" |'''Барлығы''' |'''1 476 552''' |'''100,00''' |'''105''' |{{құлдырау}}2 |- | colspan="2" align="left" |Сайлаушылар/Келуі |2 507 216 |58,89 | |- | colspan="7" align="left" |Дереккөз:<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2026/06/08/pashinian-mozhet-sformirovat-pravitelstvo-no-ne-izmenit-konstituciiu.html|title=Армениядағы сайлау қорытындысы: Пашинян үкімет құра алады, бірақ конституцияны өзгерте алмайды|lang=ru|website=Российская газета|date=2026-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a2654199a7947e76e011602|title=Армениядағы парламенттік сайлаудың қорытындысы. Бастысы|lang=ru|website=РБК|date=2026-06-08}}</ref> |} * 8 маусым күні кешке «Өркендеген Армения» партиясы дауыстарды қайта санауды талап етті; оның қорытындысы сайлау шегінен төмен болып шықты — қазіргі уақытта оның 3,996% дауысы бар (парламентке өту үшін 0,004% немесе шамамен 60 нақты дауыс жетіспейді)<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/06/08/odna-iz-partiy-armenii-zaprosila-pereschet-golosov-posle-vyborov-v-parlament/|title=Армения партияларының бірі парламент сайлауынан кейін дауыстарды қайта санауды сұрады|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2026-06-09}}</ref>. Партия өкілі Арман Абовян дауыстарды санау кезіндегі «ұрлық» фактілері туралы мәлімдеп, төрт сайлау учаскесінде партия пайдасына есепке алынбай қалған 120 дауыс табылғанын хабарлады<ref name=":1">[https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a26b26e9a79473a274525cb Пашинянның «Азаматтық келісім» партиясы үкімет құра ала ма? Партия 50%-дан аз дауыс алуда] [[РБК]], 8 маусым 2026</ref>. * 8 маусым күні кешке «Армения» альянсы сайлау қорытындыларына дауласуға ниетті екені белгілі болды; олар сайлау билік тарапынан жаппай қысым көрсету және оппозиция өкілдерін тұтқындау жағдайында өтті деп мәлімдеді<ref name=":1" />. * 9 маусымда «Қуатты Армения» блогы саяси күштердің біріне тиесілі бюллетеньдердің болмауына байланысты Арташаттағы сайлау учаскесіндегі дауыс беру қорытындысын жоюды талап етті<ref>[https://vz.ru/news/2026/6/10/1426228.html «Қуатты Армения» блогы Арташаттағы учаскеде сайлау қорытындысын жоюды талап етті] // 10 маусым 2026</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылғы Еуропадағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:2026 жылғы Азиядағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:Армениядағы парламенттік сайлаулар|2026]] [[Санат:Армениядағы 2026 жылғы маусым]] sh6ovr67w5lxz65xbw4bsakb81yy8av 3616611 3616610 2026-06-12T17:15:01Z ShadZ01 56180 3616611 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2021) | алдыңғы сайлау жылы = 2021 | байрақ = | ел = Армения | вариант = | келесі сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2031) | келесі сайлау жылы = 2031 | сайлау атауы = Армениядағы парламент сайлауы (2026) | тақырып = | қосымша = [[Армения Ұлттық Жиналысы|Ұлттық Жиналыстың]] 105 депутаты<br /><small>(Абсолюттік көпшілік: 53 орын)</small> | сайлау күні = [[7 маусым]] [[2026 жыл]] | түрі = Парламенттік | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = 2507216 | сайлаушылар = 1476552 | жарамды = 1459455 | жарамсыз = 17097 | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 58.89 | алдыңғы қатысқандар = 49.37 | босжәнежарамсыз = 17097 | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Nikol Pashinyan 2026-04-01.png | түс1 = #5169B1 | серіктес1 = | жыныс1 = ер | партия1 = [[Азаматтық келісім (партия)|«Азаматтық келісім»]] | коалиция1 = | басшы1 = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | дауыс1 = 727820 | алдыңғы дауыс1 = | пайыз1 = 49.87 | алдыңғы пайыз1 = 53.95 | орын1 = 64 | алдыңғы орын1 = 71 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сурет2 = Samvel Karapetyan 1.png | түс2 = #001489 | серіктес2 = | жыныс2 = ер | партия2 = «[[Қуатты Армения]]» | коалиция2 = | басшы2 = [[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] | дауыс2 = 340088 | алдыңғы дауыс2 = | пайыз2 = 23.30 | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = 29 | алдыңғы орын2 = 0 | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сурет3 = Роберт Кочарян 2012.jpg | түс3 = #1D2E69 | серіктес3 = | жыныс3 = ер | партия3 = [[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] | коалиция3 = | басшы3 = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]] | дауыс3 = 145113 | алдыңғы дауыс3 = | пайыз3 = 9.94 | алдыңғы пайыз3 = | орын3 = 12 | алдыңғы орын3 = 29 | сайланған3 = | алдыңғы сайланған3 = | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу | қарта = 2026 Armenian parliamentary election results by region.svg | қарта өлшемі = 280px | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = | диаграмма = | диаграмма өлшемі = | шарт1 = | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | ізашар партия = [[Азаматтық келісім (партия)|АК]] | ізбасар = | ізбасар партия = | соңы = [[Армения премьер-министрі]] | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} '''2026 жылғы Армениядағы парламенттік сайлау''' — 2026 жылғы 7 маусымда өткен [[Армения Ұлттық жиналысы|Армения Ұлттық]] [[Армения Ұлттық жиналысы|жиналысы]]на кезекті сайлау.<ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1241502|title=Очередные выборы в Национальное Собрание назначены на 7 июня 2026 года|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-02-06|access-date=2026-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/24166219|title=В Армении сообщили, что очередные парламентские выборы пройдут 7 июня 2026 года|website=tass.ru|access-date=2026-02-13}}</ref> 2021 жылдың мамыр айында қабылданған сайлау кодексіне енгізілген өзгерістерге сәйкес, партиялар үшін сайлаудан өту шегі бұрынғы 5%-дың орнына 4%-ға дейін төмендетілді. Бұл ретте, құрамында 3 партиясы бар блоктар үшін бұл көрсеткіш қолданыстағы 7%-дың орнына 8%-ды, ал 4 және одан да көп партиялар үшін 10%-ды құрайды.<ref>{{Cite news|title=Парламент окончательно одобрил поправки в Избирательный кодекс|url=https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|access-date=2026-02-13|lang=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143730/https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|archive-date=2021-05-10}}</ref> Сайлау құқығы бар азаматтардың жалпы саны — 2 489 031 адам. Сайлау кодексінде белгіленген тәртіпке сәйкес, ең көп қоныстанған төрт [[Армениядағы этникалық азшылықтар|ұлттық азшылық]]тың (соңғы халық санағының нәтижелері бойынша — [[орыстар]], [[езидтер]], [[күрдтер]] және [[ассириялықтар]]) өкілдері үшін бір-бір мандаттан резервтелген. Әр партиядан ұүміткерлер тізімінің кез келген тұтас бөлігіндегі әр жыныс өкілдерінің үлесі кемінде 30%-ды құрауы тиіс. Армения Ұлттық Жиналысы бес жыл мерзімге сайланады және оның құрамы кемінде 101 депутаттан тұруы керек. Қосымша мандаттарды бөлу қажет болған жағдайда, депутаттық орындардың саны арттырылуы мүмкін. Егер партия көпшілік дауысқа ие болып, бірақ мандаттардың 54%-нан азын иеленсе, оған мандаттардың жалпы санынан 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қосымша мандаттар беріледі. Егер бір партия мандаттардың үштен екісінен астамын алса, онда сайлау шегінен өткен жеңілген партияларға жеңімпаз партияның үлесін үштен екіге дейін азайтатын қосымша мандаттар бөлінеді. Егер алдын ала нәтижелер жарияланғаннан кейін алты күн ішінде Үкімет құрылмаса, 28-күні ең көп дауыс жинаған екі партия арасында екінші тур өткізіледі. Екінші турда жеңіске жеткен партияға бірінші турда бөлінген барлық мандаттарды сақтай отырып, 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қажетті қосымша мандаттар беріледі. Парламенттік сайлау қорытындысы бойынша [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] бастаған «[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]<nowiki/>» партиясы жеңіске жетті.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://news.am/ru/news/1041909|title=В Армении завершен подсчет бюллетеней: Известно, кто и сколько получил голосов|lang=ru|website=Armenia News|date=2026-06-08|access-date=2026-06-08}}</ref> == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:left" !# !Партия !Құрылған жылы !Сайлау тізімінің көшбасшысы !'''Сайлауға дейінгі''' '''парламенттегі орындар саны''' |- |1 |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |2016 |[[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]] |0 |- |2 |«Мен бәріне қарсымын» партиясы |2026 |Спартак Кюрегян |0 |- |3 |«Қуатты Армения» альянсы<br />(«[[Қуатты Армения]]», «Жаңа дәуір», «Біріккен армяндар») |2025 |[[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] |0 |- |4 |Армения Меритократиялық партиясы |2025 |Гурген Симонян |0 |- |5 |«Жаңа күш» партиясы |2024 |[[Айк Грачяевич Марутян|Айк Марутян]] |0 |- |6 |«Бірлік қанаттары» партиясы |2025 |[[Арман Татоян]] |0 |- |7 |[[Өркендеген Армения (партия)|«Өркендеген Армения»]] |2004 |[[Гагик Коляевич Царукян|Гагик Царукян]] |1 |- |8 |«[[Ұлттық-демократиялық полюс|Ұлттық-демократиялық полюс]]» бүкілармяндық партиясы |2020 |Геворг Карапетян |0 |- |9 |«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы |2026 |Артак Саргсян |0 |- |10 |«[[Армян ұлттық конгресі]]» |2008 |[[Левон Арамович Зурабян|Левон Зурабян]] |0 |- |11 |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |2001 |[[Арам Завенович Саркисян|Арам Саргсян]] |0 |- |12 |Христиан-демократиялық партиясы |2018 |Левон Ширинян |0 |- |<s>13</s> |<s>«Альянс» прогрессивті-центристік партиясы</s> |<s>2015</s> |[[Уриханян, Тигран Хачатурович|<s>Тигран Уриханян</s>]] |<s>0</s> |- |14 |«Демократиялық бірлік» |2021 |Сурен Петросян |0 |- |15 |«Демократия. Заң. Тәртіп» |2024 |Левон Багдасарян |0 |- |16 |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |2013 |[[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] |69 |- |17 |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |2021 |[[Роберт Кочарян]] |27 |- |18 |«[[Республика үшін|Республика үшін — демократияны қорғаушылар]]» |2020 |Арман Бабаджанян |0 |- |19 |«[[Нұрлы Армения]]» |2015 |[[Эдмон Марукян]] |0 |} * «Альянс» прогрессивті-центристік партиясы 2026 жылғы 25 мамырда сайлауға қатысуын жою туралы Орталық сайлау комиссиясына (ОСК) өтініш білдірді.<ref>{{Cite news|title=«Альянс» партиясы сайлау алдындағы жарыстан шықты|url=https://armenpress.am/ru/article/1251147|website=Armenpress|access-date=2026-06-05|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605193505/https://armenpress.am/ru/article/1251147|archive-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1251160|title=Орталық сайлау комиссиясы «Альянс» партиясының парламенттік сайлауға қатысу үшін тіркелуін жарамсыз деп таныды|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605192924/https://armenpress.am/ru/article/1251160|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> == Сауалнамалар == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! !Күні !Сауалнамаға қатысқандар/Сайлаушылар саны ![[Азаматтық келісім (партия)|АК]] ![[Қуатты Армения|ҚА]] ![[Армения альянсы|«Армения» блогы]] ![[Өркендеген Армения|ӨА]] ![[Бірлік қанаттары|БҚ]] !Еск. |- | rowspan="2" |'''[[Халықаралық республикалық институт|IRI]]''' |3-13 ақпан 2026 |1506 |24 |9 |3 |3 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-february-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} February 2026|lang=en}}</ref> |- |5-11 мамыр 2026 |1511 |32 |6 |3 |1 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-may-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} May 2026|lang=en|website=iri.org|date=2026-05-22|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |'''[[EVN Report]]''' |11 желтоқсан 2025 - 22 ақпан 2026 |820 |26,1 |11,9 |3,4 |6 |2,5 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Undecideds Swing New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-02-26|access-date=2026-06-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307201926/https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-03-07}}</ref> |- |23 ақпан - 31 наурыз 2026 |861 |33,6 |11,4 |4,2 |3,3 |1,6 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Incumbent Party Swings New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-04-06|access-date=2026-05-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260520143638/https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-05-20}}</ref> |- |4 - 31 мамыр 2026 |1157 |36,3 |12,1 |4,8 |3,1 |0,9 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|title=Opposition Remains Fragmented, While Incumbent Strengthens: Armenia Heads Into Election Day|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605161121/https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |'''MPG''' |27 - 29 сәуір 2026 |1101 |26,7 |14,1 |8,2 |7,5 |4,2 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/rus/news/332899/|title=Gallup сауалнамасы: «Азаматтық келісім» 26,7%-бен көш бастап тұр|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-06-05}}</ref> |- |19 - 21 мамыр 2026 |1102 |28,8 |14,9 |12,1 |8,7 |5,8 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panorama.am/ru/news/2026/05/22/%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/3159801|title=Армениядағы әлеуметтік сауалнама: парламенттік сайлау алдындағы партиялардың рейтингтері белгілі болды|website=www.panorama.am|access-date=2026-06-08}}</ref> |- ![[Армениядағы мерзімнен тыс парламенттік сайлау (2021)|2021 жылғы сайлау]] !20 маусым 2021 !1 276 693 !53,95 !- !21,11 !3,95 !- ! |} == Нәтижелері == {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ | colspan="7" |[[Сурет:Arménie_Assemblée_nationale_2026.svg|alt=центр|ортаға]] |- ! colspan="2" |Партия !Дауыс саны !% !Мандаттар !± |- | style="background-color:#5169B1" | | align="left" |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |727 820 |49,87 |64 |{{құлдырау}}7 |- | style="background-color:#001489" | | align="left" |«[[Қуатты Армения]]» |340 088 |23,30 |29 |''жаңа'' |- | style="background-color:#1D2E69" | | align="left" |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |145 113 |9,94 |12 |{{құлдырау}}17 |- | style="background-color:#FF8E28" | | align="left" |«[[Өркендеген Армения]]» |58 378 |3,99 |0 |{{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0e2970" | | align="left" |«[[Бірлік қанаттары]]» |33 644 |2,31 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#6F207C" | | align="left" |[[Армения Меритократиялық партиясы]] |30 807 |2,11 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#960018" | | align="left" |«[[«Демократия. Заң. Тәртіп» партиясы|Демократия. Заң. Тәртіп]]» |26 567 |1,82 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#2F4F4F" | | align="left" |[[«Жаңа күш» реформистік партиясы]] |25 624 |1,76 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#666666" | | align="left" |[[«Мен бәріне қарсымын» демократиялық партиясы]] |21 477 |1,47 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#E6B300" | | align="left" |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |15 835 |1,08 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#8b3283" | | align="left" |«[[Нұрлы Армения]]» |7258 |0,50 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#FF6400" | | align="left" |«[[Республика үшін|Республика үшін — Демократияны қорғаушылар]]» |6750 |0,46 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FAA61A" | | align="left" |[[Ұлттық-демократиялық полюс]] |5485 |0,38 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0095B6" | | align="left" |[[Демократиялық бірлік партиясы]] |5284 |0,36 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#0000FF" | | align="left" |[[Армян ұлттық конгресі]] |3206 |0,22 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#000168" | | align="left" |[[Христиан-демократиялық партиясы (Армения)|Христиан-демократиялық партиясы]] |2679 |0,18 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FF8C00" | | align="left" |[[«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы]] |1984 |0,14 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#DC241f" | | align="left" |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |1456 |0,10 |0 |''жаңа'' |- | colspan="2" align="left" |Жарамды дауыстар |1 459 455 |98,84 | | |- | colspan="2" align="left" |Жарамсыз дауыстар |17 097 |1,16 | | |- | colspan="2" align="left" |'''Барлығы''' |'''1 476 552''' |'''100,00''' |'''105''' |{{құлдырау}}2 |- | colspan="2" align="left" |Сайлаушылар/Келуі |2 507 216 |58,89 | |- | colspan="7" align="left" |Дереккөз:<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2026/06/08/pashinian-mozhet-sformirovat-pravitelstvo-no-ne-izmenit-konstituciiu.html|title=Армениядағы сайлау қорытындысы: Пашинян үкімет құра алады, бірақ конституцияны өзгерте алмайды|lang=ru|website=Российская газета|date=2026-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a2654199a7947e76e011602|title=Армениядағы парламенттік сайлаудың қорытындысы. Бастысы|lang=ru|website=РБК|date=2026-06-08}}</ref> |} * 8 маусым күні кешке «Өркендеген Армения» партиясы дауыстарды қайта санауды талап етті; оның қорытындысы сайлау шегінен төмен болып шықты — қазіргі уақытта оның 3,996% дауысы бар (парламентке өту үшін 0,004% немесе шамамен 60 нақты дауыс жетіспейді)<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/06/08/odna-iz-partiy-armenii-zaprosila-pereschet-golosov-posle-vyborov-v-parlament/|title=Армения партияларының бірі парламент сайлауынан кейін дауыстарды қайта санауды сұрады|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2026-06-09}}</ref>. Партия өкілі Арман Абовян дауыстарды санау кезіндегі «ұрлық» фактілері туралы мәлімдеп, төрт сайлау учаскесінде партия пайдасына есепке алынбай қалған 120 дауыс табылғанын хабарлады<ref name=":1">[https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a26b26e9a79473a274525cb Пашинянның «Азаматтық келісім» партиясы үкімет құра ала ма? Партия 50%-дан аз дауыс алуда] [[РБК]], 8 маусым 2026</ref>. * 8 маусым күні кешке «Армения» альянсы сайлау қорытындыларына дауласуға ниетті екені белгілі болды; олар сайлау билік тарапынан жаппай қысым көрсету және оппозиция өкілдерін тұтқындау жағдайында өтті деп мәлімдеді<ref name=":1" />. * 9 маусымда «Қуатты Армения» блогы саяси күштердің біріне тиесілі бюллетеньдердің болмауына байланысты Арташаттағы сайлау учаскесіндегі дауыс беру қорытындысын жоюды талап етті<ref>[https://vz.ru/news/2026/6/10/1426228.html «Қуатты Армения» блогы Арташаттағы учаскеде сайлау қорытындысын жоюды талап етті] // 10 маусым 2026</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылғы Еуропадағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:2026 жылғы Азиядағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:Армениядағы парламенттік сайлаулар|2026]] [[Санат:Армениядағы 2026 жылғы маусым]] eeulb5tygge3xvtgvpkc2u9r2rz6bh4 3616614 3616611 2026-06-12T17:19:40Z ShadZ01 56180 3616614 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2021) | алдыңғы сайлау жылы = 2021 | байрақ = | ел = Армения | вариант = | келесі сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2031) | келесі сайлау жылы = 2031 | сайлау атауы = Армениядағы парламент сайлауы (2026) | тақырып = | қосымша = [[Армения Ұлттық Жиналысы|Ұлттық Жиналыстың]] 105 депутаты<br /><small>(Абсолюттік көпшілік: 53 орын)</small> | сайлау күні = [[7 маусым]] [[2026 жыл]] | түрі = Парламенттік | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = 2507216 | сайлаушылар = 1476552 | жарамды = 1459455 | жарамсыз = 17097 | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 58.89 | алдыңғы қатысқандар = 49.37 | босжәнежарамсыз = 17097 | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Nikol Pashinyan 2026-04-01.png | түс1 = #5169B1 | серіктес1 = | жыныс1 = ер | партия1 = [[Азаматтық келісім (партия)|«Азаматтық келісім»]] | коалиция1 = | басшы1 = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | дауыс1 = 727820 | алдыңғы дауыс1 = | пайыз1 = 49.87 | алдыңғы пайыз1 = 53.95 | орын1 = 64 | алдыңғы орын1 = 71 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сурет2 = Samvel Karapetyan 1.png | түс2 = #001489 | серіктес2 = | жыныс2 = ер | партия2 = «[[Қуатты Армения]]» | коалиция2 = | басшы2 = [[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] | дауыс2 = 340088 | алдыңғы дауыс2 = | пайыз2 = 23.30 | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = 29 | алдыңғы орын2 = 0 | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сурет3 = Роберт Кочарян 2012.jpg | түс3 = #1D2E69 | серіктес3 = | жыныс3 = ер | партия3 = [[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] | коалиция3 = | басшы3 = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]] | дауыс3 = 145113 | алдыңғы дауыс3 = | пайыз3 = 9.94 | алдыңғы пайыз3 = | орын3 = 12 | алдыңғы орын3 = 29 | сайланған3 = | алдыңғы сайланған3 = | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу | қарта = 2026 Armenian parliamentary election results by region.svg | қарта өлшемі = 280px | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = Орындарды заң шығарушы орган бойынша бөлу | диаграмма = Arménie Assemblée nationale 2026.svg | диаграмма өлшемі = | шарт1 = {{legend|#5169B1|«Азаматтық келісім»: 64}} {{legend|#001489|«Қуатты Армения»: 29}} {{legend|#1D2E69|«Армения» альянсы: 12}} | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | ізашар партия = [[Азаматтық келісім (партия)|АК]] | ізбасар = | ізбасар партия = | соңы = [[Армения премьер-министрі]] | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} '''2026 жылғы Армениядағы парламенттік сайлау''' — 2026 жылғы 7 маусымда өткен [[Армения Ұлттық жиналысы|Армения Ұлттық]] [[Армения Ұлттық жиналысы|жиналысы]]на кезекті сайлау.<ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1241502|title=Очередные выборы в Национальное Собрание назначены на 7 июня 2026 года|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-02-06|access-date=2026-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/24166219|title=В Армении сообщили, что очередные парламентские выборы пройдут 7 июня 2026 года|website=tass.ru|access-date=2026-02-13}}</ref> 2021 жылдың мамыр айында қабылданған сайлау кодексіне енгізілген өзгерістерге сәйкес, партиялар үшін сайлаудан өту шегі бұрынғы 5%-дың орнына 4%-ға дейін төмендетілді. Бұл ретте, құрамында 3 партиясы бар блоктар үшін бұл көрсеткіш қолданыстағы 7%-дың орнына 8%-ды, ал 4 және одан да көп партиялар үшін 10%-ды құрайды.<ref>{{Cite news|title=Парламент окончательно одобрил поправки в Избирательный кодекс|url=https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|access-date=2026-02-13|lang=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143730/https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|archive-date=2021-05-10}}</ref> Сайлау құқығы бар азаматтардың жалпы саны — 2 489 031 адам. Сайлау кодексінде белгіленген тәртіпке сәйкес, ең көп қоныстанған төрт [[Армениядағы этникалық азшылықтар|ұлттық азшылық]]тың (соңғы халық санағының нәтижелері бойынша — [[орыстар]], [[езидтер]], [[күрдтер]] және [[ассириялықтар]]) өкілдері үшін бір-бір мандаттан резервтелген. Әр партиядан ұүміткерлер тізімінің кез келген тұтас бөлігіндегі әр жыныс өкілдерінің үлесі кемінде 30%-ды құрауы тиіс. Армения Ұлттық Жиналысы бес жыл мерзімге сайланады және оның құрамы кемінде 101 депутаттан тұруы керек. Қосымша мандаттарды бөлу қажет болған жағдайда, депутаттық орындардың саны арттырылуы мүмкін. Егер партия көпшілік дауысқа ие болып, бірақ мандаттардың 54%-нан азын иеленсе, оған мандаттардың жалпы санынан 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қосымша мандаттар беріледі. Егер бір партия мандаттардың үштен екісінен астамын алса, онда сайлау шегінен өткен жеңілген партияларға жеңімпаз партияның үлесін үштен екіге дейін азайтатын қосымша мандаттар бөлінеді. Егер алдын ала нәтижелер жарияланғаннан кейін алты күн ішінде Үкімет құрылмаса, 28-күні ең көп дауыс жинаған екі партия арасында екінші тур өткізіледі. Екінші турда жеңіске жеткен партияға бірінші турда бөлінген барлық мандаттарды сақтай отырып, 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қажетті қосымша мандаттар беріледі. Парламенттік сайлау қорытындысы бойынша [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] бастаған «[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]<nowiki/>» партиясы жеңіске жетті.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://news.am/ru/news/1041909|title=В Армении завершен подсчет бюллетеней: Известно, кто и сколько получил голосов|lang=ru|website=Armenia News|date=2026-06-08|access-date=2026-06-08}}</ref> == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:left" !# !Партия !Құрылған жылы !Сайлау тізімінің көшбасшысы !'''Сайлауға дейінгі''' '''парламенттегі орындар саны''' |- |1 |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |2016 |[[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]] |0 |- |2 |«Мен бәріне қарсымын» партиясы |2026 |Спартак Кюрегян |0 |- |3 |«Қуатты Армения» альянсы<br />(«[[Қуатты Армения]]», «Жаңа дәуір», «Біріккен армяндар») |2025 |[[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] |0 |- |4 |Армения Меритократиялық партиясы |2025 |Гурген Симонян |0 |- |5 |«Жаңа күш» партиясы |2024 |[[Айк Грачяевич Марутян|Айк Марутян]] |0 |- |6 |«Бірлік қанаттары» партиясы |2025 |[[Арман Татоян]] |0 |- |7 |[[Өркендеген Армения (партия)|«Өркендеген Армения»]] |2004 |[[Гагик Коляевич Царукян|Гагик Царукян]] |1 |- |8 |«[[Ұлттық-демократиялық полюс|Ұлттық-демократиялық полюс]]» бүкілармяндық партиясы |2020 |Геворг Карапетян |0 |- |9 |«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы |2026 |Артак Саргсян |0 |- |10 |«[[Армян ұлттық конгресі]]» |2008 |[[Левон Арамович Зурабян|Левон Зурабян]] |0 |- |11 |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |2001 |[[Арам Завенович Саркисян|Арам Саргсян]] |0 |- |12 |Христиан-демократиялық партиясы |2018 |Левон Ширинян |0 |- |<s>13</s> |<s>«Альянс» прогрессивті-центристік партиясы</s> |<s>2015</s> |[[Уриханян, Тигран Хачатурович|<s>Тигран Уриханян</s>]] |<s>0</s> |- |14 |«Демократиялық бірлік» |2021 |Сурен Петросян |0 |- |15 |«Демократия. Заң. Тәртіп» |2024 |Левон Багдасарян |0 |- |16 |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |2013 |[[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] |69 |- |17 |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |2021 |[[Роберт Кочарян]] |27 |- |18 |«[[Республика үшін|Республика үшін — демократияны қорғаушылар]]» |2020 |Арман Бабаджанян |0 |- |19 |«[[Нұрлы Армения]]» |2015 |[[Эдмон Марукян]] |0 |} * «Альянс» прогрессивті-центристік партиясы 2026 жылғы 25 мамырда сайлауға қатысуын жою туралы Орталық сайлау комиссиясына (ОСК) өтініш білдірді.<ref>{{Cite news|title=«Альянс» партиясы сайлау алдындағы жарыстан шықты|url=https://armenpress.am/ru/article/1251147|website=Armenpress|access-date=2026-06-05|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605193505/https://armenpress.am/ru/article/1251147|archive-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1251160|title=Орталық сайлау комиссиясы «Альянс» партиясының парламенттік сайлауға қатысу үшін тіркелуін жарамсыз деп таныды|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605192924/https://armenpress.am/ru/article/1251160|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> == Сауалнамалар == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! !Күні !Сауалнамаға қатысқандар/Сайлаушылар саны ![[Азаматтық келісім (партия)|АК]] ![[Қуатты Армения|ҚА]] ![[Армения альянсы|«Армения» блогы]] ![[Өркендеген Армения|ӨА]] ![[Бірлік қанаттары|БҚ]] !Еск. |- | rowspan="2" |'''[[Халықаралық республикалық институт|IRI]]''' |3-13 ақпан 2026 |1506 |24 |9 |3 |3 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-february-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} February 2026|lang=en}}</ref> |- |5-11 мамыр 2026 |1511 |32 |6 |3 |1 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-may-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} May 2026|lang=en|website=iri.org|date=2026-05-22|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |'''[[EVN Report]]''' |11 желтоқсан 2025 - 22 ақпан 2026 |820 |26,1 |11,9 |3,4 |6 |2,5 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Undecideds Swing New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-02-26|access-date=2026-06-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307201926/https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-03-07}}</ref> |- |23 ақпан - 31 наурыз 2026 |861 |33,6 |11,4 |4,2 |3,3 |1,6 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Incumbent Party Swings New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-04-06|access-date=2026-05-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260520143638/https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-05-20}}</ref> |- |4 - 31 мамыр 2026 |1157 |36,3 |12,1 |4,8 |3,1 |0,9 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|title=Opposition Remains Fragmented, While Incumbent Strengthens: Armenia Heads Into Election Day|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605161121/https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |'''MPG''' |27 - 29 сәуір 2026 |1101 |26,7 |14,1 |8,2 |7,5 |4,2 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/rus/news/332899/|title=Gallup сауалнамасы: «Азаматтық келісім» 26,7%-бен көш бастап тұр|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-06-05}}</ref> |- |19 - 21 мамыр 2026 |1102 |28,8 |14,9 |12,1 |8,7 |5,8 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panorama.am/ru/news/2026/05/22/%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/3159801|title=Армениядағы әлеуметтік сауалнама: парламенттік сайлау алдындағы партиялардың рейтингтері белгілі болды|website=www.panorama.am|access-date=2026-06-08}}</ref> |- ![[Армениядағы мерзімнен тыс парламенттік сайлау (2021)|2021 жылғы сайлау]] !20 маусым 2021 !1 276 693 !53,95 !- !21,11 !3,95 !- ! |} == Нәтижелері == {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ | colspan="7" |[[Сурет:Arménie_Assemblée_nationale_2026.svg|alt=центр|ортаға]] |- ! colspan="2" |Партия !Дауыс саны !% !Мандаттар !± |- | style="background-color:#5169B1" | | align="left" |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |727 820 |49,87 |64 |{{құлдырау}}7 |- | style="background-color:#001489" | | align="left" |«[[Қуатты Армения]]» |340 088 |23,30 |29 |''жаңа'' |- | style="background-color:#1D2E69" | | align="left" |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |145 113 |9,94 |12 |{{құлдырау}}17 |- | style="background-color:#FF8E28" | | align="left" |«[[Өркендеген Армения]]» |58 378 |3,99 |0 |{{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0e2970" | | align="left" |«[[Бірлік қанаттары]]» |33 644 |2,31 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#6F207C" | | align="left" |[[Армения Меритократиялық партиясы]] |30 807 |2,11 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#960018" | | align="left" |«[[«Демократия. Заң. Тәртіп» партиясы|Демократия. Заң. Тәртіп]]» |26 567 |1,82 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#2F4F4F" | | align="left" |[[«Жаңа күш» реформистік партиясы]] |25 624 |1,76 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#666666" | | align="left" |[[«Мен бәріне қарсымын» демократиялық партиясы]] |21 477 |1,47 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#E6B300" | | align="left" |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |15 835 |1,08 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#8b3283" | | align="left" |«[[Нұрлы Армения]]» |7258 |0,50 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#FF6400" | | align="left" |«[[Республика үшін|Республика үшін — Демократияны қорғаушылар]]» |6750 |0,46 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FAA61A" | | align="left" |[[Ұлттық-демократиялық полюс]] |5485 |0,38 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0095B6" | | align="left" |[[Демократиялық бірлік партиясы]] |5284 |0,36 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#0000FF" | | align="left" |[[Армян ұлттық конгресі]] |3206 |0,22 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#000168" | | align="left" |[[Христиан-демократиялық партиясы (Армения)|Христиан-демократиялық партиясы]] |2679 |0,18 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FF8C00" | | align="left" |[[«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы]] |1984 |0,14 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#DC241f" | | align="left" |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |1456 |0,10 |0 |''жаңа'' |- | colspan="2" align="left" |Жарамды дауыстар |1 459 455 |98,84 | | |- | colspan="2" align="left" |Жарамсыз дауыстар |17 097 |1,16 | | |- | colspan="2" align="left" |'''Барлығы''' |'''1 476 552''' |'''100,00''' |'''105''' |{{құлдырау}}2 |- | colspan="2" align="left" |Сайлаушылар/Келуі |2 507 216 |58,89 | |- | colspan="7" align="left" |Дереккөз:<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2026/06/08/pashinian-mozhet-sformirovat-pravitelstvo-no-ne-izmenit-konstituciiu.html|title=Армениядағы сайлау қорытындысы: Пашинян үкімет құра алады, бірақ конституцияны өзгерте алмайды|lang=ru|website=Российская газета|date=2026-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a2654199a7947e76e011602|title=Армениядағы парламенттік сайлаудың қорытындысы. Бастысы|lang=ru|website=РБК|date=2026-06-08}}</ref> |} * 8 маусым күні кешке «Өркендеген Армения» партиясы дауыстарды қайта санауды талап етті; оның қорытындысы сайлау шегінен төмен болып шықты — қазіргі уақытта оның 3,996% дауысы бар (парламентке өту үшін 0,004% немесе шамамен 60 нақты дауыс жетіспейді)<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/06/08/odna-iz-partiy-armenii-zaprosila-pereschet-golosov-posle-vyborov-v-parlament/|title=Армения партияларының бірі парламент сайлауынан кейін дауыстарды қайта санауды сұрады|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2026-06-09}}</ref>. Партия өкілі Арман Абовян дауыстарды санау кезіндегі «ұрлық» фактілері туралы мәлімдеп, төрт сайлау учаскесінде партия пайдасына есепке алынбай қалған 120 дауыс табылғанын хабарлады<ref name=":1">[https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a26b26e9a79473a274525cb Пашинянның «Азаматтық келісім» партиясы үкімет құра ала ма? Партия 50%-дан аз дауыс алуда] [[РБК]], 8 маусым 2026</ref>. * 8 маусым күні кешке «Армения» альянсы сайлау қорытындыларына дауласуға ниетті екені белгілі болды; олар сайлау билік тарапынан жаппай қысым көрсету және оппозиция өкілдерін тұтқындау жағдайында өтті деп мәлімдеді<ref name=":1" />. * 9 маусымда «Қуатты Армения» блогы саяси күштердің біріне тиесілі бюллетеньдердің болмауына байланысты Арташаттағы сайлау учаскесіндегі дауыс беру қорытындысын жоюды талап етті<ref>[https://vz.ru/news/2026/6/10/1426228.html «Қуатты Армения» блогы Арташаттағы учаскеде сайлау қорытындысын жоюды талап етті] // 10 маусым 2026</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылғы Еуропадағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:2026 жылғы Азиядағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:Армениядағы парламенттік сайлаулар|2026]] [[Санат:Армениядағы 2026 жылғы маусым]] m8qz1j3pcg2dicnzf4dopjqe5bxwfjy 3616617 3616614 2026-06-12T17:22:40Z ShadZ01 56180 3616617 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2021) | алдыңғы сайлау жылы = 2021 | байрақ = | ел = Армения | вариант = | келесі сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2031) | келесі сайлау жылы = 2031 | сайлау атауы = Армениядағы парламент сайлауы (2026) | тақырып = | қосымша = [[Армения Ұлттық Жиналысы|Ұлттық Жиналыстың]] 105 депутаты<br /><small>(Абсолюттік көпшілік: 53 орын)</small> | сайлау күні = [[7 маусым]] [[2026 жыл]] | түрі = Парламенттік | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = 2507216 | сайлаушылар = 1476552 | жарамды = 1459455 | жарамсыз = 17097 | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 58.89 | алдыңғы қатысқандар = 49.37 | босжәнежарамсыз = 17097 | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Nikol Pashinyan 2026-04-01.png | түс1 = #5169B1 | серіктес1 = | жыныс1 = ер | партия1 = [[Азаматтық келісім (партия)|«Азаматтық келісім»]] | коалиция1 = | басшы1 = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | дауыс1 = 727820 | алдыңғы дауыс1 = | пайыз1 = 49.87 | алдыңғы пайыз1 = 53.95 | орын1 = 64 | алдыңғы орын1 = 71 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сурет2 = Samvel Karapetyan 1.png | түс2 = #001489 | серіктес2 = | жыныс2 = ер | партия2 = «[[Қуатты Армения]]» | коалиция2 = | басшы2 = [[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] | дауыс2 = 340088 | алдыңғы дауыс2 = | пайыз2 = 23.30 | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = 29 | алдыңғы орын2 = 0 | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сурет3 = Роберт Кочарян 2012.jpg | түс3 = #1D2E69 | серіктес3 = | жыныс3 = ер | партия3 = [[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] | коалиция3 = | басшы3 = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]] | дауыс3 = 145113 | алдыңғы дауыс3 = | пайыз3 = 9.94 | алдыңғы пайыз3 = | орын3 = 12 | алдыңғы орын3 = 29 | сайланған3 = | алдыңғы сайланған3 = | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу | қарта = 2026 Armenian parliamentary election results by region.svg | қарта өлшемі = 280px | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = Орындарды заң шығарушы орган бойынша бөлу | диаграмма = Arménie Assemblée nationale 2026.svg | диаграмма өлшемі = | шарт1 = {{legend|#5169B1|«Азаматтық келісім»: 64}} {{legend|#001489|«Қуатты Армения»: 29}} {{legend|#1D2E69|«Армения» альянсы: 12}} | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | ізашар партия = [[Азаматтық келісім (партия)|АК]] | ізбасар = | ізбасар партия = | соңы = [[Армения премьер-министрі]] | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} '''2026 жылғы Армениядағы парламенттік сайлау''' — 2026 жылғы 7 маусымда өткен [[Армения Ұлттық жиналысы|Армения Ұлттық]] [[Армения Ұлттық жиналысы|жиналысы]]на кезекті сайлау.<ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1241502|title=Очередные выборы в Национальное Собрание назначены на 7 июня 2026 года|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-02-06|access-date=2026-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/24166219|title=В Армении сообщили, что очередные парламентские выборы пройдут 7 июня 2026 года|website=tass.ru|access-date=2026-02-13}}</ref> 2021 жылдың мамыр айында қабылданған сайлау кодексіне енгізілген өзгерістерге сәйкес, партиялар үшін сайлаудан өту шегі бұрынғы 5%-дың орнына 4%-ға дейін төмендетілді. Бұл ретте, құрамында 3 партиясы бар блоктар үшін бұл көрсеткіш қолданыстағы 7%-дың орнына 8%-ды, ал 4 және одан да көп партиялар үшін 10%-ды құрайды.<ref>{{Cite news|title=Парламент окончательно одобрил поправки в Избирательный кодекс|url=https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|access-date=2026-02-13|lang=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143730/https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|archive-date=2021-05-10}}</ref> Сайлау құқығы бар азаматтардың жалпы саны — 2 489 031 адам. Сайлау кодексінде белгіленген тәртіпке сәйкес, ең көп қоныстанған төрт [[Армениядағы этникалық азшылықтар|ұлттық азшылық]]тың (соңғы халық санағының нәтижелері бойынша — [[орыстар]], [[езидтер]], [[күрдтер]] және [[ассириялықтар]]) өкілдері үшін бір-бір мандаттан резервтелген. Әр партиядан ұүміткерлер тізімінің кез келген тұтас бөлігіндегі әр жыныс өкілдерінің үлесі кемінде 30%-ды құрауы тиіс. Армения Ұлттық Жиналысы бес жыл мерзімге сайланады және оның құрамы кемінде 101 депутаттан тұруы керек. Қосымша мандаттарды бөлу қажет болған жағдайда, депутаттық орындардың саны арттырылуы мүмкін. Егер партия көпшілік дауысқа ие болып, бірақ мандаттардың 54%-нан азын иеленсе, оған мандаттардың жалпы санынан 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қосымша мандаттар беріледі. Егер бір партия мандаттардың үштен екісінен астамын алса, онда сайлау шегінен өткен жеңілген партияларға жеңімпаз партияның үлесін үштен екіге дейін азайтатын қосымша мандаттар бөлінеді. Егер алдын ала нәтижелер жарияланғаннан кейін алты күн ішінде Үкімет құрылмаса, 28-күні ең көп дауыс жинаған екі партия арасында екінші тур өткізіледі. Екінші турда жеңіске жеткен партияға бірінші турда бөлінген барлық мандаттарды сақтай отырып, 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қажетті қосымша мандаттар беріледі. Парламенттік сайлау қорытындысы бойынша [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] бастаған «[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]<nowiki/>» партиясы жеңіске жетті.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://news.am/ru/news/1041909|title=В Армении завершен подсчет бюллетеней: Известно, кто и сколько получил голосов|lang=|website=Armenia News|date=2026-06-08|access-date=2026-06-08}}</ref> == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:left" !# !Партия !Құрылған жылы !Сайлау тізімінің көшбасшысы !'''Сайлауға дейінгі''' '''парламенттегі орындар саны''' |- |1 |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |2016 |[[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]] |0 |- |2 |«Мен бәріне қарсымын» партиясы |2026 |Спартак Кюрегян |0 |- |3 |«Қуатты Армения» альянсы<br />(«[[Қуатты Армения]]», «Жаңа дәуір», «Біріккен армяндар») |2025 |[[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] |0 |- |4 |Армения Меритократиялық партиясы |2025 |Гурген Симонян |0 |- |5 |«Жаңа күш» партиясы |2024 |[[Айк Грачяевич Марутян|Айк Марутян]] |0 |- |6 |«Бірлік қанаттары» партиясы |2025 |[[Арман Татоян]] |0 |- |7 |[[Өркендеген Армения (партия)|«Өркендеген Армения»]] |2004 |[[Гагик Коляевич Царукян|Гагик Царукян]] |1 |- |8 |«[[Ұлттық-демократиялық полюс|Ұлттық-демократиялық полюс]]» бүкілармяндық партиясы |2020 |Геворг Карапетян |0 |- |9 |«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы |2026 |Артак Саргсян |0 |- |10 |«[[Армян ұлттық конгресі]]» |2008 |[[Левон Арамович Зурабян|Левон Зурабян]] |0 |- |11 |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |2001 |[[Арам Завенович Саркисян|Арам Саргсян]] |0 |- |12 |Христиан-демократиялық партиясы |2018 |Левон Ширинян |0 |- |<s>13</s> |<s>«Альянс» прогрессивті-центристік партиясы</s> |<s>2015</s> |[[Уриханян, Тигран Хачатурович|<s>Тигран Уриханян</s>]] |<s>0</s> |- |14 |«Демократиялық бірлік» |2021 |Сурен Петросян |0 |- |15 |«Демократия. Заң. Тәртіп» |2024 |Левон Багдасарян |0 |- |16 |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |2013 |[[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] |69 |- |17 |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |2021 |[[Роберт Кочарян]] |27 |- |18 |«[[Республика үшін|Республика үшін — демократияны қорғаушылар]]» |2020 |Арман Бабаджанян |0 |- |19 |«[[Нұрлы Армения]]» |2015 |[[Эдмон Марукян]] |0 |} * «Альянс» прогрессивті-центристік партиясы 2026 жылғы 25 мамырда сайлауға қатысуын жою туралы Орталық сайлау комиссиясына (ОСК) өтініш білдірді.<ref>{{Cite news|title=«Альянс» партиясы сайлау алдындағы жарыстан шықты|url=https://armenpress.am/ru/article/1251147|website=Armenpress|access-date=2026-06-05|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605193505/https://armenpress.am/ru/article/1251147|archive-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1251160|title=Орталық сайлау комиссиясы «Альянс» партиясының парламенттік сайлауға қатысу үшін тіркелуін жарамсыз деп таныды|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605192924/https://armenpress.am/ru/article/1251160|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> == Сауалнамалар == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! !Күні !Сауалнамаға қатысқандар/Сайлаушылар саны ![[Азаматтық келісім (партия)|АК]] ![[Қуатты Армения|ҚА]] ![[Армения альянсы|«Армения» блогы]] ![[Өркендеген Армения|ӨА]] ![[Бірлік қанаттары|БҚ]] !Еск. |- | rowspan="2" |'''[[Халықаралық республикалық институт|IRI]]''' |3-13 ақпан 2026 |1506 |24 |9 |3 |3 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-february-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} February 2026|lang=en}}</ref> |- |5-11 мамыр 2026 |1511 |32 |6 |3 |1 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-may-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} May 2026|lang=en|website=iri.org|date=2026-05-22|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |'''[[EVN Report]]''' |11 желтоқсан 2025 - 22 ақпан 2026 |820 |26,1 |11,9 |3,4 |6 |2,5 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Undecideds Swing New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-02-26|access-date=2026-06-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307201926/https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-03-07}}</ref> |- |23 ақпан - 31 наурыз 2026 |861 |33,6 |11,4 |4,2 |3,3 |1,6 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Incumbent Party Swings New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-04-06|access-date=2026-05-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260520143638/https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-05-20}}</ref> |- |4 - 31 мамыр 2026 |1157 |36,3 |12,1 |4,8 |3,1 |0,9 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|title=Opposition Remains Fragmented, While Incumbent Strengthens: Armenia Heads Into Election Day|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605161121/https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |'''MPG''' |27 - 29 сәуір 2026 |1101 |26,7 |14,1 |8,2 |7,5 |4,2 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/rus/news/332899/|title=Gallup сауалнамасы: «Азаматтық келісім» 26,7%-бен көш бастап тұр|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-06-05}}</ref> |- |19 - 21 мамыр 2026 |1102 |28,8 |14,9 |12,1 |8,7 |5,8 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panorama.am/ru/news/2026/05/22/%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/3159801|title=Армениядағы әлеуметтік сауалнама: парламенттік сайлау алдындағы партиялардың рейтингтері белгілі болды|website=www.panorama.am|access-date=2026-06-08}}</ref> |- ![[Армениядағы мерзімнен тыс парламенттік сайлау (2021)|2021 жылғы сайлау]] !20 маусым 2021 !1 276 693 !53,95 !- !21,11 !3,95 !- ! |} == Нәтижелері == {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ | colspan="7" |[[Сурет:Arménie_Assemblée_nationale_2026.svg|alt=центр|ортаға]] |- ! colspan="2" |Партия !Дауыс саны !% !Мандаттар !± |- | style="background-color:#5169B1" | | align="left" |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |727 820 |49,87 |64 |{{құлдырау}}7 |- | style="background-color:#001489" | | align="left" |«[[Қуатты Армения]]» |340 088 |23,30 |29 |''жаңа'' |- | style="background-color:#1D2E69" | | align="left" |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |145 113 |9,94 |12 |{{құлдырау}}17 |- | style="background-color:#FF8E28" | | align="left" |«[[Өркендеген Армения]]» |58 378 |3,99 |0 |{{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0e2970" | | align="left" |«[[Бірлік қанаттары]]» |33 644 |2,31 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#6F207C" | | align="left" |[[Армения Меритократиялық партиясы]] |30 807 |2,11 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#960018" | | align="left" |«[[«Демократия. Заң. Тәртіп» партиясы|Демократия. Заң. Тәртіп]]» |26 567 |1,82 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#2F4F4F" | | align="left" |[[«Жаңа күш» реформистік партиясы]] |25 624 |1,76 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#666666" | | align="left" |[[«Мен бәріне қарсымын» демократиялық партиясы]] |21 477 |1,47 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#E6B300" | | align="left" |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |15 835 |1,08 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#8b3283" | | align="left" |«[[Нұрлы Армения]]» |7258 |0,50 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#FF6400" | | align="left" |«[[Республика үшін|Республика үшін — Демократияны қорғаушылар]]» |6750 |0,46 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FAA61A" | | align="left" |[[Ұлттық-демократиялық полюс]] |5485 |0,38 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0095B6" | | align="left" |[[Демократиялық бірлік партиясы]] |5284 |0,36 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#0000FF" | | align="left" |[[Армян ұлттық конгресі]] |3206 |0,22 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#000168" | | align="left" |[[Христиан-демократиялық партиясы (Армения)|Христиан-демократиялық партиясы]] |2679 |0,18 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FF8C00" | | align="left" |[[«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы]] |1984 |0,14 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#DC241f" | | align="left" |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |1456 |0,10 |0 |''жаңа'' |- | colspan="2" align="left" |Жарамды дауыстар |1 459 455 |98,84 | | |- | colspan="2" align="left" |Жарамсыз дауыстар |17 097 |1,16 | | |- | colspan="2" align="left" |'''Барлығы''' |'''1 476 552''' |'''100,00''' |'''105''' |{{құлдырау}}2 |- | colspan="2" align="left" |Сайлаушылар/Келуі |2 507 216 |58,89 | |- | colspan="7" align="left" |Дереккөз:<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2026/06/08/pashinian-mozhet-sformirovat-pravitelstvo-no-ne-izmenit-konstituciiu.html|title=Армениядағы сайлау қорытындысы: Пашинян үкімет құра алады, бірақ конституцияны өзгерте алмайды|lang=ru|website=Российская газета|date=2026-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a2654199a7947e76e011602|title=Армениядағы парламенттік сайлаудың қорытындысы. Бастысы|lang=ru|website=РБК|date=2026-06-08}}</ref> |} * 8 маусым күні кешке «Өркендеген Армения» партиясы дауыстарды қайта санауды талап етті; оның қорытындысы сайлау шегінен төмен болып шықты — қазіргі уақытта оның 3,996% дауысы бар (парламентке өту үшін 0,004% немесе шамамен 60 нақты дауыс жетіспейді)<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/06/08/odna-iz-partiy-armenii-zaprosila-pereschet-golosov-posle-vyborov-v-parlament/|title=Армения партияларының бірі парламент сайлауынан кейін дауыстарды қайта санауды сұрады|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2026-06-09}}</ref>. Партия өкілі Арман Абовян дауыстарды санау кезіндегі «ұрлық» фактілері туралы мәлімдеп, төрт сайлау учаскесінде партия пайдасына есепке алынбай қалған 120 дауыс табылғанын хабарлады<ref name=":1">[https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a26b26e9a79473a274525cb Пашинянның «Азаматтық келісім» партиясы үкімет құра ала ма? Партия 50%-дан аз дауыс алуда] [[РБК]], 8 маусым 2026</ref>. * 8 маусым күні кешке «Армения» альянсы сайлау қорытындыларына дауласуға ниетті екені белгілі болды; олар сайлау билік тарапынан жаппай қысым көрсету және оппозиция өкілдерін тұтқындау жағдайында өтті деп мәлімдеді<ref name=":1" />. * 9 маусымда «Қуатты Армения» блогы саяси күштердің біріне тиесілі бюллетеньдердің болмауына байланысты Арташаттағы сайлау учаскесіндегі дауыс беру қорытындысын жоюды талап етті<ref>[https://vz.ru/news/2026/6/10/1426228.html «Қуатты Армения» блогы Арташаттағы учаскеде сайлау қорытындысын жоюды талап етті] // 10 маусым 2026</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылғы Еуропадағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:2026 жылғы Азиядағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:Армениядағы парламенттік сайлаулар|2026]] [[Санат:Армениядағы 2026 жылғы маусым]] 9l85en2rd4rzl4qjigw2btlrggypnj6 3616618 3616617 2026-06-12T17:22:58Z ShadZ01 56180 3616618 wikitext text/x-wiki {{Сайлау | алдыңғы сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2021) | алдыңғы сайлау жылы = 2021 | байрақ = | ел = Армения | вариант = | келесі сайлау = Армениядағы парламент сайлауы (2031) | келесі сайлау жылы = 2031 | сайлау атауы = Армениядағы парламент сайлауы (2026) | тақырып = | қосымша = [[Армения Ұлттық Жиналысы|Ұлттық Жиналыстың]] 105 депутаты<br /><small>(Абсолюттік көпшілік: 53 орын)</small> | сайлау күні = [[7 маусым]] [[2026 жыл]] | түрі = Парламенттік | қосымша2 = | жалпы кандидат = | кезең = | тіркелгендер = 2507216 | сайлаушылар = 1476552 | жарамды = 1459455 | жарамсыз = 17097 | бос = | халық = | сайлаушылар2 = | қатысқандар = 58.89 | алдыңғы қатысқандар = 49.37 | босжәнежарамсыз = 17097 | қатысқандар2 = | қатысқандар2 қатынасы = | алдыңғы қатысқандар2 = | жарамды2 = | босжәнежарамсыз2 = | бос2 = | жарамсыз2 = | науқан = | Дебат = | сурет1 = Nikol Pashinyan 2026-04-01.png | түс1 = #5169B1 | серіктес1 = | жыныс1 = ер | партия1 = [[Азаматтық келісім (партия)|«Азаматтық келісім»]] | коалиция1 = | басшы1 = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | дауыс1 = 727820 | алдыңғы дауыс1 = | пайыз1 = 49.87 | алдыңғы пайыз1 = 53.95 | орын1 = 64 | алдыңғы орын1 = 71 | сайланған атауы = | сайланған1 = | алдыңғы сайланған1 = | сурет2 = Samvel Karapetyan 1.png | түс2 = #001489 | серіктес2 = | жыныс2 = ер | партия2 = «[[Қуатты Армения]]» | коалиция2 = | басшы2 = [[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] | дауыс2 = 340088 | алдыңғы дауыс2 = | пайыз2 = 23.30 | алдыңғы пайыз2 = | орын2 = 29 | алдыңғы орын2 = 0 | сайланған2 = | алдыңғы сайланған2 = | сурет3 = Роберт Кочарян 2012.jpg | түс3 = #1D2E69 | серіктес3 = | жыныс3 = ер | партия3 = [[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] | коалиция3 = | басшы3 = [[Роберт Седракович Кочарян|Роберт Кочарян]] | дауыс3 = 145113 | алдыңғы дауыс3 = | пайыз3 = 9.94 | алдыңғы пайыз3 = | орын3 = 12 | алдыңғы орын3 = 29 | сайланған3 = | алдыңғы сайланған3 = | қарта атауы = Дауыстарды аумақтар бойынша бөлу | қарта = 2026 Armenian parliamentary election results by region.svg | қарта өлшемі = 280px | қарта шарты1 = | қарта шарты2 = | fond = | қарта тақарыбы = | диаграмма атауы = Орындарды заң шығарушы орган бойынша бөлу | диаграмма = Arménie Assemblée nationale 2026.svg | диаграмма өлшемі = | шарт1 = {{legend|#5169B1|«Азаматтық келісім»: 64}} {{legend|#001489|«Қуатты Армения»: 29}} {{legend|#1D2E69|«Армения» альянсы: 12}} | шарт2 = | диаграмма2 атауы = | диаграмма2 = | диаграмма өлшемі2 = | шарт1 2 = | шарт2 2 = | жолақ атауы = | жолақ1 = | түс жолақ1 = | пайыз жолақ1 = | төменгі-жолақ атауы = | ізашар = [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] | ізашар партия = [[Азаматтық келісім (партия)|АК]] | ізбасар = | ізбасар партия = | соңы = [[Армения премьер-министрі]] | ізашар атауы = | ізашар жынысы = ер | ізбасар атауы = | ізбасар жынысы = | төменгі тақырып = | мазмұн = | сайт = }} '''2026 жылғы Армениядағы парламенттік сайлау''' — 2026 жылғы 7 маусымда өткен [[Армения Ұлттық жиналысы|Армения Ұлттық]] [[Армения Ұлттық жиналысы|жиналысы]]на кезекті сайлау.<ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1241502|title=Очередные выборы в Национальное Собрание назначены на 7 июня 2026 года|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-02-06|access-date=2026-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/24166219|title=В Армении сообщили, что очередные парламентские выборы пройдут 7 июня 2026 года|website=tass.ru|access-date=2026-02-13}}</ref> 2021 жылдың мамыр айында қабылданған сайлау кодексіне енгізілген өзгерістерге сәйкес, партиялар үшін сайлаудан өту шегі бұрынғы 5%-дың орнына 4%-ға дейін төмендетілді. Бұл ретте, құрамында 3 партиясы бар блоктар үшін бұл көрсеткіш қолданыстағы 7%-дың орнына 8%-ды, ал 4 және одан да көп партиялар үшін 10%-ды құрайды.<ref>{{Cite news|title=Парламент окончательно одобрил поправки в Избирательный кодекс|url=https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|access-date=2026-02-13|lang=ru-RU|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143730/https://www.lragir.am/ru/2021/05/07/204609/|archive-date=2021-05-10}}</ref> Сайлау құқығы бар азаматтардың жалпы саны — 2 489 031 адам. Сайлау кодексінде белгіленген тәртіпке сәйкес, ең көп қоныстанған төрт [[Армениядағы этникалық азшылықтар|ұлттық азшылық]]тың (соңғы халық санағының нәтижелері бойынша — [[орыстар]], [[езидтер]], [[күрдтер]] және [[ассириялықтар]]) өкілдері үшін бір-бір мандаттан резервтелген. Әр партиядан ұүміткерлер тізімінің кез келген тұтас бөлігіндегі әр жыныс өкілдерінің үлесі кемінде 30%-ды құрауы тиіс. Армения Ұлттық Жиналысы бес жыл мерзімге сайланады және оның құрамы кемінде 101 депутаттан тұруы керек. Қосымша мандаттарды бөлу қажет болған жағдайда, депутаттық орындардың саны арттырылуы мүмкін. Егер партия көпшілік дауысқа ие болып, бірақ мандаттардың 54%-нан азын иеленсе, оған мандаттардың жалпы санынан 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қосымша мандаттар беріледі. Егер бір партия мандаттардың үштен екісінен астамын алса, онда сайлау шегінен өткен жеңілген партияларға жеңімпаз партияның үлесін үштен екіге дейін азайтатын қосымша мандаттар бөлінеді. Егер алдын ала нәтижелер жарияланғаннан кейін алты күн ішінде Үкімет құрылмаса, 28-күні ең көп дауыс жинаған екі партия арасында екінші тур өткізіледі. Екінші турда жеңіске жеткен партияға бірінші турда бөлінген барлық мандаттарды сақтай отырып, 54%-дық көпшілікті қамтамасыз ету үшін қажетті қосымша мандаттар беріледі. Парламенттік сайлау қорытындысы бойынша [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] бастаған «[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]<nowiki/>» партиясы жеңіске жетті.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://news.am/ru/news/1041909|title=В Армении завершен подсчет бюллетеней: Известно, кто и сколько получил голосов|lang=ru|website=Armenia News|date=2026-06-08|access-date=2026-06-08}}</ref> == Қатысушылар == {| class="wikitable" style="text-align:left" !# !Партия !Құрылған жылы !Сайлау тізімінің көшбасшысы !'''Сайлауға дейінгі''' '''парламенттегі орындар саны''' |- |1 |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |2016 |[[Вагаршак Варназович Арутюнян|Вагаршак Арутюнян]] |0 |- |2 |«Мен бәріне қарсымын» партиясы |2026 |Спартак Кюрегян |0 |- |3 |«Қуатты Армения» альянсы<br />(«[[Қуатты Армения]]», «Жаңа дәуір», «Біріккен армяндар») |2025 |[[Самвел Саркисович Карапетян|Самвел Карапетян]] |0 |- |4 |Армения Меритократиялық партиясы |2025 |Гурген Симонян |0 |- |5 |«Жаңа күш» партиясы |2024 |[[Айк Грачяевич Марутян|Айк Марутян]] |0 |- |6 |«Бірлік қанаттары» партиясы |2025 |[[Арман Татоян]] |0 |- |7 |[[Өркендеген Армения (партия)|«Өркендеген Армения»]] |2004 |[[Гагик Коляевич Царукян|Гагик Царукян]] |1 |- |8 |«[[Ұлттық-демократиялық полюс|Ұлттық-демократиялық полюс]]» бүкілармяндық партиясы |2020 |Геворг Карапетян |0 |- |9 |«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы |2026 |Артак Саргсян |0 |- |10 |«[[Армян ұлттық конгресі]]» |2008 |[[Левон Арамович Зурабян|Левон Зурабян]] |0 |- |11 |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |2001 |[[Арам Завенович Саркисян|Арам Саргсян]] |0 |- |12 |Христиан-демократиялық партиясы |2018 |Левон Ширинян |0 |- |<s>13</s> |<s>«Альянс» прогрессивті-центристік партиясы</s> |<s>2015</s> |[[Уриханян, Тигран Хачатурович|<s>Тигран Уриханян</s>]] |<s>0</s> |- |14 |«Демократиялық бірлік» |2021 |Сурен Петросян |0 |- |15 |«Демократия. Заң. Тәртіп» |2024 |Левон Багдасарян |0 |- |16 |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |2013 |[[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]] |69 |- |17 |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |2021 |[[Роберт Кочарян]] |27 |- |18 |«[[Республика үшін|Республика үшін — демократияны қорғаушылар]]» |2020 |Арман Бабаджанян |0 |- |19 |«[[Нұрлы Армения]]» |2015 |[[Эдмон Марукян]] |0 |} * «Альянс» прогрессивті-центристік партиясы 2026 жылғы 25 мамырда сайлауға қатысуын жою туралы Орталық сайлау комиссиясына (ОСК) өтініш білдірді.<ref>{{Cite news|title=«Альянс» партиясы сайлау алдындағы жарыстан шықты|url=https://armenpress.am/ru/article/1251147|website=Armenpress|access-date=2026-06-05|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605193505/https://armenpress.am/ru/article/1251147|archive-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://armenpress.am/ru/article/1251160|title=Орталық сайлау комиссиясы «Альянс» партиясының парламенттік сайлауға қатысу үшін тіркелуін жарамсыз деп таныды|lang=ru|website=Armenpress|date=2026-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605192924/https://armenpress.am/ru/article/1251160|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> == Сауалнамалар == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" |- style="height:40px;" ! !Күні !Сауалнамаға қатысқандар/Сайлаушылар саны ![[Азаматтық келісім (партия)|АК]] ![[Қуатты Армения|ҚА]] ![[Армения альянсы|«Армения» блогы]] ![[Өркендеген Армения|ӨА]] ![[Бірлік қанаттары|БҚ]] !Еск. |- | rowspan="2" |'''[[Халықаралық республикалық институт|IRI]]''' |3-13 ақпан 2026 |1506 |24 |9 |3 |3 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-february-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} February 2026|lang=en}}</ref> |- |5-11 мамыр 2026 |1511 |32 |6 |3 |1 |1 |<ref>{{Cite web|url=https://www.iri.org/resources/public-opinion-survey-residents-of-armenia-may-2026/|title=Public Opinion Survey: Residents of Armenia {{!}} May 2026|lang=en|website=iri.org|date=2026-05-22|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |'''[[EVN Report]]''' |11 желтоқсан 2025 - 22 ақпан 2026 |820 |26,1 |11,9 |3,4 |6 |2,5 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Undecideds Swing New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-02-26|access-date=2026-06-05|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307201926/https://evnreport.com/elections/undecideds-swing-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-03-07}}</ref> |- |23 ақпан - 31 наурыз 2026 |861 |33,6 |11,4 |4,2 |3,3 |1,6 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|title=Incumbent Party Swings New Poll Numbers: Armenia’s Parliamentary Elections Take Shape|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-04-06|access-date=2026-05-08|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260520143638/https://evnreport.com/elections/incumbent-party-swings-new-poll-numbers-armenias-parliamentary-elections-take-shape/|archive-date=2026-05-20}}</ref> |- |4 - 31 мамыр 2026 |1157 |36,3 |12,1 |4,8 |3,1 |0,9 |<ref>{{Cite web|url=https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|title=Opposition Remains Fragmented, While Incumbent Strengthens: Armenia Heads Into Election Day|lang=en-US|first=Nerses Kopalyan, Rafael|last=Oganesyan|website=EVN Report|date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605161121/https://evnreport.com/elections/opposition-remains-fragmented-while-incumbent-strengthens-armenia-heads-into-election-day/|archive-date=2026-06-05|access-date=2026-06-05|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |'''MPG''' |27 - 29 сәуір 2026 |1101 |26,7 |14,1 |8,2 |7,5 |4,2 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/rus/news/332899/|title=Gallup сауалнамасы: «Азаматтық келісім» 26,7%-бен көш бастап тұр|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-06-05}}</ref> |- |19 - 21 мамыр 2026 |1102 |28,8 |14,9 |12,1 |8,7 |5,8 |<ref>{{Cite web|url=https://www.panorama.am/ru/news/2026/05/22/%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/3159801|title=Армениядағы әлеуметтік сауалнама: парламенттік сайлау алдындағы партиялардың рейтингтері белгілі болды|website=www.panorama.am|access-date=2026-06-08}}</ref> |- ![[Армениядағы мерзімнен тыс парламенттік сайлау (2021)|2021 жылғы сайлау]] !20 маусым 2021 !1 276 693 !53,95 !- !21,11 !3,95 !- ! |} == Нәтижелері == {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ | colspan="7" |[[Сурет:Arménie_Assemblée_nationale_2026.svg|alt=центр|ортаға]] |- ! colspan="2" |Партия !Дауыс саны !% !Мандаттар !± |- | style="background-color:#5169B1" | | align="left" |«[[Азаматтық келісім (партия)|Азаматтық келісім]]» |727 820 |49,87 |64 |{{құлдырау}}7 |- | style="background-color:#001489" | | align="left" |«[[Қуатты Армения]]» |340 088 |23,30 |29 |''жаңа'' |- | style="background-color:#1D2E69" | | align="left" |[[Армения альянсы|«Армения» альянсы]] |145 113 |9,94 |12 |{{құлдырау}}17 |- | style="background-color:#FF8E28" | | align="left" |«[[Өркендеген Армения]]» |58 378 |3,99 |0 |{{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0e2970" | | align="left" |«[[Бірлік қанаттары]]» |33 644 |2,31 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#6F207C" | | align="left" |[[Армения Меритократиялық партиясы]] |30 807 |2,11 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#960018" | | align="left" |«[[«Демократия. Заң. Тәртіп» партиясы|Демократия. Заң. Тәртіп]]» |26 567 |1,82 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#2F4F4F" | | align="left" |[[«Жаңа күш» реформистік партиясы]] |25 624 |1,76 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#666666" | | align="left" |[[«Мен бәріне қарсымын» демократиялық партиясы]] |21 477 |1,47 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#E6B300" | | align="left" |«[[Республика (партия, Армения)|Республика]]» |15 835 |1,08 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#8b3283" | | align="left" |«[[Нұрлы Армения]]» |7258 |0,50 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#FF6400" | | align="left" |«[[Республика үшін|Республика үшін — Демократияны қорғаушылар]]» |6750 |0,46 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FAA61A" | | align="left" |[[Ұлттық-демократиялық полюс]] |5485 |0,38 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#0095B6" | | align="left" |[[Демократиялық бірлік партиясы]] |5284 |0,36 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#0000FF" | | align="left" |[[Армян ұлттық конгресі]] |3206 |0,22 |0 | {{өзгеріссіз}} |- | style="background-color:#000168" | | align="left" |[[Христиан-демократиялық партиясы (Армения)|Христиан-демократиялық партиясы]] |2679 |0,18 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#FF8C00" | | align="left" |[[«Кочари» ұлттық қайта өрлеу және ұлттық ояну партиясы]] |1984 |0,14 |0 |''жаңа'' |- | style="background-color:#DC241f" | | align="left" |[[Реформистер партиясы (Армения)|Реформистер партиясы]] |1456 |0,10 |0 |''жаңа'' |- | colspan="2" align="left" |Жарамды дауыстар |1 459 455 |98,84 | | |- | colspan="2" align="left" |Жарамсыз дауыстар |17 097 |1,16 | | |- | colspan="2" align="left" |'''Барлығы''' |'''1 476 552''' |'''100,00''' |'''105''' |{{құлдырау}}2 |- | colspan="2" align="left" |Сайлаушылар/Келуі |2 507 216 |58,89 | |- | colspan="7" align="left" |Дереккөз:<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://rg.ru/2026/06/08/pashinian-mozhet-sformirovat-pravitelstvo-no-ne-izmenit-konstituciiu.html|title=Армениядағы сайлау қорытындысы: Пашинян үкімет құра алады, бірақ конституцияны өзгерте алмайды|lang=ru|website=Российская газета|date=2026-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a2654199a7947e76e011602|title=Армениядағы парламенттік сайлаудың қорытындысы. Бастысы|lang=ru|website=РБК|date=2026-06-08}}</ref> |} * 8 маусым күні кешке «Өркендеген Армения» партиясы дауыстарды қайта санауды талап етті; оның қорытындысы сайлау шегінен төмен болып шықты — қазіргі уақытта оның 3,996% дауысы бар (парламентке өту үшін 0,004% немесе шамамен 60 нақты дауыс жетіспейді)<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/06/08/odna-iz-partiy-armenii-zaprosila-pereschet-golosov-posle-vyborov-v-parlament/|title=Армения партияларының бірі парламент сайлауынан кейін дауыстарды қайта санауды сұрады|lang=ru|website=Lenta.RU|access-date=2026-06-09}}</ref>. Партия өкілі Арман Абовян дауыстарды санау кезіндегі «ұрлық» фактілері туралы мәлімдеп, төрт сайлау учаскесінде партия пайдасына есепке алынбай қалған 120 дауыс табылғанын хабарлады<ref name=":1">[https://www.rbc.ru/politics/08/06/2026/6a26b26e9a79473a274525cb Пашинянның «Азаматтық келісім» партиясы үкімет құра ала ма? Партия 50%-дан аз дауыс алуда] [[РБК]], 8 маусым 2026</ref>. * 8 маусым күні кешке «Армения» альянсы сайлау қорытындыларына дауласуға ниетті екені белгілі болды; олар сайлау билік тарапынан жаппай қысым көрсету және оппозиция өкілдерін тұтқындау жағдайында өтті деп мәлімдеді<ref name=":1" />. * 9 маусымда «Қуатты Армения» блогы саяси күштердің біріне тиесілі бюллетеньдердің болмауына байланысты Арташаттағы сайлау учаскесіндегі дауыс беру қорытындысын жоюды талап етті<ref>[https://vz.ru/news/2026/6/10/1426228.html «Қуатты Армения» блогы Арташаттағы учаскеде сайлау қорытындысын жоюды талап етті] // 10 маусым 2026</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жылғы Еуропадағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:2026 жылғы Азиядағы сайлаулар|Армения]] [[Санат:Армениядағы парламенттік сайлаулар|2026]] [[Санат:Армениядағы 2026 жылғы маусым]] 5h8n1sosxf7zc1ldecu4fg3lejq2o5u 0 782459 3616568 3616357 2026-06-12T15:23:48Z 1nter pares 146705 /* */ 3616568 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2026}} '''Пайдалы байланыстар''' немесе '''нетворкинг''' (ағылш. ''networking'', сөзбе-сөз «желі құру»: ''net'' – «желі», ''work'' – «жұмыс істеу») — белгілі бір салада жұмыс істейтін немесе байланыстары бар [[Дос|достар]] мен таныстар шеңберінің көмегімен күрделі өмірлік міндеттерді барынша жылдам әрі тиімді шешуге бағытталған әлеуметтік және кәсіби [[қызмет]]. == Алты қол алысу теориясы == ''Пайдалы байланыстардың негізінде'' 1960-жылдары америкалық әлеуметтік [[Психолог|психологтар]] Стэнли Милгрэм мен Джеффри Трэверс әзірлеген алты қол алысу теориясы жатыр. Оның мәні — әрбір адам ортақ таныстар тізбегі арқылы [[Жер|Жер шарындағы]] кез келген басқа адаммен жанама түрде таныс. Орта есеппен мұндай тізбек алты адамнан тұрады<ref>[https://faq.businesschain.io/?epkb_post_type_1=%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B3 Businesschain, Нетворкинг, 17 августа, 2020]</ref>. == Нетворкинг түрлері == '''Социалды нетворкинг''' - жеке нетворкинг. Нетворкинг құралдарын пайдаланудың мақсаты бизнес қажеттіліктерінен емес, жеке тұлғаның ұмтылыстары мен [[Құндылық|құндылықтарынан]] туындаған жағдайда осылай аталады. Әдетте, ол қарым-қатынас ортасын қалыптастыру үшін қолданылады. Жаңа адамдармен достық қарым-қатынас орнатуға негіз болады, кейде [[болашақ]] [[Жұбай|жұбайымен]] танысуға да себеп болуы мүмкін<ref>[https://skillbox.ru/media/management/chto-takoe-professionalnyy-netvorking-zachem-on-nuzhen-i-kak-ego-praktikovat/ Что такое профессиональный нетворкинг, зачем он нужен и как его практиковать, skillbox.ru. Қаралған күні: 2026 жылғы 3 сәуір. ]</ref>. '''Кәсіби нетворкинг''' — мансапқа, бизнеске және ұйымдар ішіндегі өзара іс-қимылға байланысты қызмет. Ол кәсіби [[тәжірибе]] алмасу, жаңа мүмкіндіктерді іздеу және жұмысқа қатысты міндеттерді шешу мақсатында [[Әріптес|әріптестермен]], [[Серіктестік|серіктестермен]], [[Клиент|клиенттермен]] және белгілі бір сала [[Өкілеттік|өкілдерімен]] байланыс орнатуды қамтиды<ref>[https://www.forbes.ru/young/527129-social-naa-mysca-cto-takoe-netvorking-i-kak-ego-vystraivat Социальная мышца: что такое нетворкинг и как его выстраивать (рус.). Forbes.ru.Қаралған күні: 2026 жыл 3 сәуір.]</ref>. '''Онлайн-нетворкинг''' — цифрлық платформалар мен әлеуметтік желілерді пайдалану арқылы байланыстар орнату және оларды қолдау процесі<ref>[https://huntflow.media/drug-podrugi-moego-kollegi/ Самохвалова, Екатерина. Топ-10 сервисов успешного нетворкинга: приложения для поиска контактов, деловых знакомств, Хантфлоу журналы (25 қыркүйек 2025 жыл). Қаралған күні: 2026 жыл 3 сәуір]</ref>. == Нетворкингке арналған платформалар == === '''Негізгі нетворкинг платформалары''' === * ''Astana Hub Networking''<ref>[https://astanahub.com/en/community/networking/ The Astana Hub Network]</ref> - [[Орталық Азия|Орталық Азиядағы]] ең ірі кәсіби қауымдастық. IT саласындағы мамандар мен компанияларды тауып, жаңа серіктестіктер орнатуға болады. * ''Business Networking Kazakhstan -'' <ref>[https://www.businessnetworking.kz/ Business Networking Kazakhstan ]</ref> Қазақстандағы [[Кәсіпкер|кәсіпкерлер]] мен [[Стартап компания|стартап]] негізін қалаушыларға арналған белсенді қауымдастық. Олар [[Алматы]] және басқа да қалаларда тұрақты [[Офлайн (өзіндік, бөлектенген) режімі|офлайн]] кездесулер ұйымдастырады. * ''BizPride -''<ref>[https://bizpride.kz/networking-almaty/ Деловой нетворкинг в Алматы — без воды]</ref> Алматы қаласы мен [[Қазақстан]] бойынша іскерлік байланыстарды кеңейтуге, тәжірибе алмасуға арналған іскерлік бранчтар, мастер-клайндар өткізетін платформа. * ''Startup.Network (Қазақстан) -''<ref>[https://kz.startup.network/ Startup.Network (Қазақстан)]</ref> [[Инвестор|инвесторлар]] мен стартап жобаларды іздеуге, [[Бизнес|бизнеске]] қаржы салуға арналған [[Инвестиция|инвестициялық]] алаң. === '''Халықаралық танымал платформалар''' === * ''TenChat'' <ref>[https://tenchat.ru/ TenChat]</ref> - іскерлік байланыстарға бағытталған, [[жасанды интеллект]] арқылы сәйкестендіру (матчинг) жасайтын заманауи бизнес-желі. * ''Random Coffee'' <ref>[https://random-coffee.ru/ Random-coffee]</ref> - белгілі бір уақытта қызығушылықтары ұқсас адамдармен кездейсоқ онлайн немесе офлайн кездесулер ([[кофе-брейк]]) ұйымдастыратын [[сервис]]. == Дереккөздер == [[Санат:Жасанды интеллект]] [[Санат:Кәсіпкерлер]] [[Санат:Инвестиция]] [[Санат:Желілер]] stuprpoc36bp465zmhnvlkixd3teyhq 0 782461 3616388 2026-06-12T12:01:15Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. Өмірбаяны Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.[1] 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясы... 3616388 wikitext text/x-wiki Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. Өмірбаяны Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.[1] 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.[2] == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». Жеке өмірі және қайтыс болуы Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] grzvmhe77h4tt0ph3j0gqc1ht3990ev 3616390 3616388 2026-06-12T12:01:31Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616390 wikitext text/x-wiki Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.[1] 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.[2] == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». Жеке өмірі және қайтыс болуы Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] j5s34tcrdvis5ytciozo6hpk66xnajz 3616391 3616390 2026-06-12T12:01:50Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616391 wikitext text/x-wiki Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.[1] 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.[2] == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] 061d8f7h8gt9s6lbfw2bk05xqjsr5wl 3616392 3616391 2026-06-12T12:02:01Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616392 wikitext text/x-wiki Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.[1] 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.[2] == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} su8xq27drg89yuyviua5kqndyxs5kjk 3616394 3616392 2026-06-12T12:03:53Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616394 wikitext text/x-wiki Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген. <ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.[2] == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nfgvqflei8tsggmn2owzwstph3wfdqo 3616396 3616394 2026-06-12T12:04:54Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616396 wikitext text/x-wiki Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген. <ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады. <ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} p6eeb987tk7v2goy8ww81xivs3vmad5 3616397 3616396 2026-06-12T12:05:49Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616397 wikitext text/x-wiki Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады. <ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} cbwe3vcxgmjntapzony8of8ua0lno58 3616399 3616397 2026-06-12T12:06:05Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616399 wikitext text/x-wiki Осман Сынав (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7lh3xotnozdw6y20pd36hdtqid6a53w 3616400 3616399 2026-06-12T12:06:52Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616400 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' (24 желтоқсан 1958, Yeşilova — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4vabptw6ua4vneg8hs19ifykx7enykc 3616401 3616400 2026-06-12T12:07:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616401 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' (24 желтоқсан 1958, Иешилова — 20 наурыз 2025, İstanbul) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4r8xe7zm7zlw8ddiq2ubh4dxm737uzu 3616403 3616401 2026-06-12T12:07:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616403 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' (24 желтоқсан 1958, Иешилова — 20 наурыз 2025, Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fsxa8dioia2pd9wgo39rmvv0037plpr 3616404 3616403 2026-06-12T12:08:31Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616404 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' (24 желтоқсан 1958, Иешилова — 20 наурыз 2025, Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Yeşilova ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} cu4vlgu6d4fblefkdmpei98qmc7yxdl 3616405 3616404 2026-06-12T12:08:52Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616405 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' (24 желтоқсан 1958, Иешилова — 20 наурыз 2025, Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite thesis | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} djxzzbm6hbf3pcw1pxsjqiz8rpzgyd9 3616406 3616405 2026-06-12T12:09:14Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616406 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' (24 желтоқсан 1958, Иешилова — 20 наурыз 2025, Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9gasa3yyjmpi3cabmeyuc3u34fn1bwr 3616407 3616406 2026-06-12T12:09:57Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616407 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] 1958, Иешилова — 20 наурыз 2025, Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} dodrx9gb8hs2ksbme727onatmihnsim 3616408 3616407 2026-06-12T12:10:35Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616408 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — 20 наурыз 2025, Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jfw335ep5fur4lpym1xedf4t8yl87mq 3616409 3616408 2026-06-12T12:10:58Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616409 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] 2025, Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} e38nuflzvf6dck9nvwly0uen4p1yqii 3616410 3616409 2026-06-12T12:11:31Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616410 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]] , Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6rtqdk2a9eiz5ecgwpvxr1se7o2jfoh 3616411 3616410 2026-06-12T12:11:42Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616411 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], Ыстанбұл) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mtocfh07dom39wi7hye0t0dcwi0oodg 3616412 3616411 2026-06-12T12:11:56Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616412 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} cg4yhkmytuzfzqeqc5hc8qqhlyntxcy 3616413 3616412 2026-06-12T12:12:18Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616413 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nxdh3s8fbexes93ntqp1cj6hhjofaze 3616414 3616413 2026-06-12T12:12:34Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616414 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} g74wazi8t3ri1w6r8moebqn2mi0dyau 3616415 3616414 2026-06-12T12:12:52Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616415 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.[5] Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jf1b7it7vtijwmesioy8k8fn1n2mau1 3616416 3616415 2026-06-12T12:15:10Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616416 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен. <ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} o4lmmnabg431egtpfu4gk9wlzenlum1 3616417 3616416 2026-06-12T12:15:24Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616417 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:[6] «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ji6ek2u6k9edba26zs9duqcs2e04ggm 3616418 3616417 2026-06-12T12:16:41Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616418 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан.[5] Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген: <ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ftm0h6xk59cd6smkgj5vjvgl3hf5rjx 3616419 3616418 2026-06-12T12:16:54Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616419 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген: <ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jqruk0p0zxnqiro0tges8dtv83q3np5 3616420 3616419 2026-06-12T12:17:06Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616420 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған.[6] Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 01doe662i70lvxqh3cnm3osvbmrn3jn 3616421 3616420 2026-06-12T12:17:27Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616421 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qxvk9fzn70n0hdmxebb4am6rm3i33r0 3616422 3616421 2026-06-12T12:17:48Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Түркия режиссёрлері|Түркия режиссёрлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616422 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.[7] Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] kuleww2ky8msqalw3pwsk8q6437cmd7 3616423 3616422 2026-06-12T12:32:15Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616423 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан. <ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] mdk5rgtupr191b98u0lxdcpkz7tq904 3616424 3616423 2026-06-12T12:32:32Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616424 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.[8][9] Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] adgxstdjhm77qviaos2ltl8jnc1rff2 3616425 3616424 2026-06-12T12:33:53Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616425 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды. <ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.[10] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] ca846cv7kuc7xammd3qjc65u4op77jt 3616426 3616425 2026-06-12T12:34:40Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616426 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды. <ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді. <ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 9fb7kzn4pb5gvacb82q3rtnsftcv51x 3616427 3616426 2026-06-12T12:35:06Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616427 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды. <ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді. <ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] aa95p2uv7819zokfpe5ayeqo56spbkc 3616429 3616427 2026-06-12T12:35:19Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616429 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды. <ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді. <ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 2km9wi5xogih5vp182p17np3fbqu58x 3616430 3616429 2026-06-12T12:35:30Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616430 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді. <ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] ntctz8phhdxxlr82oh91zw83ybhoekw 3616431 3616430 2026-06-12T12:35:42Z Sagzhan 29953 /* Жеке өмірі және қайтыс болуы */ 3616431 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] ortd7tgb2vj7n5klgumzysf0bey7bax 3616432 3616431 2026-06-12T12:36:01Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616432 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] g85zhn0hhzh1pn99ibt9guchw6ayca2 3616434 3616432 2026-06-12T12:36:14Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616434 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] o3hhkz2990fhu01o1pulk5sg8unuttf 3616435 3616434 2026-06-12T12:36:29Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616435 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] h8d4tzbp6fuslqronxz4fif5y4l08x3 3616437 3616435 2026-06-12T12:36:48Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616437 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> «Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек». == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] omek397me4nj5t2hg50jjyo992jjk6n 3616438 3616437 2026-06-12T12:37:41Z Sagzhan 29953 /* Идеологиялық көзқарастары */ 3616438 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] o4h9u7xfv9hdv6riuelbrrx55pi310s 3616439 3616438 2026-06-12T12:38:30Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616439 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав 1958 жылғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] ntfs0qxke5r83a6c9c1iedj26mdg6qg 3616440 3616439 2026-06-12T12:39:05Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616440 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда Түркияның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 2x5w12t9xyp0kq23n43ucrag5t7d1xz 3616441 3616440 2026-06-12T12:39:20Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616441 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның Йешилова ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] t1yuab1lzig5z2cwn4ofl3h4jctumed 3616442 3616441 2026-06-12T12:39:37Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616442 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің ** Sinegraf** кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] a5vltf9sb39gtowf0niig1cg4mby7oo 3616443 3616442 2026-06-12T12:40:01Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616443 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін İlhami Algörмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] ka0j6v1dpn6dl64uwf07epkgg1p0rs0 3616444 3616443 2026-06-12T12:40:36Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616444 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Haluk Kurtoğlu мен Alev Sezer сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 49fs94bfobjrg5yuapr0smirtvp7vve 3616445 3616444 2026-06-12T12:41:19Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616445 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Mehmet Aslantuğ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Ayşegül Aldinç сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 7w1g4uyslzr7wobqp013hnjn02vatpx 3616446 3616445 2026-06-12T12:42:23Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616446 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Tomris Oğuzalp «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлуның шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «Асау жүрек» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] rpyvmo15vnaaw8u9jfpxqb5481ujovt 3616447 3616446 2026-06-12T12:43:15Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616447 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Deli Yürek: Bumerang Cehennemi фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 2q24rz231244yrv5sbrjdjmzm0bdovp 3616448 3616447 2026-06-12T12:44:03Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616448 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Acı Hayat жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] e9cs5gf3l04ib4a1r6316l59o3fttaw 3616449 3616448 2026-06-12T12:44:32Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616449 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Mehmet Kurtuluş және Udo Kier секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] dfjroyyxwqoyp53656kmj4865nk879f 3616450 3616449 2026-06-12T12:45:42Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616450 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған Kenan İmirzalıoğluны алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] qt537bbmeogcy2cjz1nvt9r6ekeqxve 3616451 3616450 2026-06-12T12:46:34Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616451 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Savaş Dinçel бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] ax630fo22ugx0vqb9b310ja3cxrs1d8 3616452 3616451 2026-06-12T12:47:05Z Sagzhan 29953 /* Өмірбаяны */ 3616452 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Иешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] f1alaj3jsv7090q8jpxbf5k8w694kq0 3616453 3616452 2026-06-12T12:48:09Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616453 wikitext text/x-wiki '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] er3imtdp8n1chtxotag4f5eq1e38su8 3616454 3616453 2026-06-12T12:50:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616454 wikitext text/x-wiki {Кинематограф |есімі = |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 6kdy6j8og69e7benuzlu3ua5ktgg4qt 3616455 3616454 2026-06-12T12:50:27Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616455 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] s52gqtuzrwgt53uoa1cu6fs4xgs34nb 3616456 3616455 2026-06-12T12:50:45Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616456 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] c3i500fh3ti0sj2nntjnfauszj0kbme 3616457 3616456 2026-06-12T12:51:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616457 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 5cr3iu7v27o0x7sre3q7818hcurziow 3616458 3616457 2026-06-12T12:51:32Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616458 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] l5lysw11nutyhevkde3co4yc2ic5353 3616459 3616458 2026-06-12T12:51:54Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616459 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] swz1rxl3hsdks4z1b615f4pewlnqk06 3616460 3616459 2026-06-12T12:52:12Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616460 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] bphtvejfxtjrgttt1dzkgbo4x8079w6 3616461 3616460 2026-06-12T12:52:27Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616461 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = Ыстанбұл |білімі = |мамандығы = |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] frf0j63nch2b5alqxnx3qytw4menbzb 3616462 3616461 2026-06-12T12:53:04Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616462 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = Ыстанбұл |білімі = |мамандығы = {{кинорежиссёр}} |азаматтығы = |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 4s2t5322nd0do8f0avxx42494pflv30 3616463 3616462 2026-06-12T12:53:33Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616463 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = Ыстанбұл |білімі = |мамандығы = {{кинорежиссёр}} |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 3zd6mrapq9deztmlr95pqnzhr0xdqme 3616464 3616463 2026-06-12T12:54:02Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616464 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = Ыстанбұл |білімі = |мамандығы = {{кинорежиссёр}} |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |жұбайы = Таңгүл Сынав |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] oz5051ps8hs7ijma6wfa4r1u924q9wv 3616465 3616464 2026-06-12T12:54:33Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616465 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = Ыстанбұл |білімі = |мамандығы = {{кинорежиссёр}} |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1984-2025 |бағыты = |киностудия = |жұбайы = Таңгүл Сынав |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] sjnkwpameg5zm1312uv2bra0x9l8c8d 3616466 3616465 2026-06-12T12:55:53Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616466 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = Osman Sınav.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = Ыстанбұл |білімі = |мамандығы = {{кинорежиссёр}} |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1984-2025 |бағыты = |киностудия = |жұбайы = Таңгүл Сынав |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] o3fue618b529ixlx254w4y8tufin0i1 3616468 3616466 2026-06-12T12:56:12Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3616468 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = Ыстанбұл |білімі = |мамандығы = {{кинорежиссёр}} |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1984-2025 |бағыты = |киностудия = |жұбайы = Таңгүл Сынав |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл]], Йешилова — [[20 наурыз]] [[2025 жыл]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] cercws1tdustj8lateh7psvapwil8p6 3616566 3616468 2026-06-12T15:19:44Z 1nter pares 146705 /* */ 3616566 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Осман Сынав |шынайы есімі = Osman Sınav |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 24.12.1958 |туған жері = Йешилова |қайтыс болған күні = 20.03.2025 |қайтыс болған жері = Ыстанбұл |білімі = |мамандығы = {{кинорежиссёр}} |азаматтығы = {{TUR}} |белсенді жылдары = 1984-2025 |бағыты = |киностудия = |жұбайы = Таңгүл Сынав |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Осман Сынав''' ([[24 желтоқсан]] [[1958 жыл|1958]], Йешилова – [[20 наурыз]] [[2025 жыл|2025]], [[Ыстанбұл]]) — түрік продюсері, режиссері, сценаристі және жарнама маманы. == Өмірбаяны == Осман Сынав [[1958 жыл]]ғы 24 желтоқсанда [[Түркия]]ның [[Йешилова]] ауданында дүниеге келген.<ref>{{cite web | url = https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/712144/yokAcikBilim_426379.pdf%3Bjsessionid%3DE0D7D6B4559EF77597AF7E2F4B654655?sequence=-1 | title = Osman Sınav belgeseli | first = Melis | last = Sile | date = 2012 | type = Yüksek lisans tezi | degree = Магистрлік диссертация | publisher = İstanbul Beykent Üniversitesi | location = İstanbul | pages = 12 | format = PDF | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> 1975 жылы Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының кескіндеме бөлімін тәмамдаған. Тоқыма дизайнына да қызығушылық танытқандықтан, 1977 жылы осы оқу орнының Қолданбалы өнер жоғары мектебінің Тоқыма дизайны бөліміне оқуға түсті. Сонымен қатар Ыстанбұл мемлекеттік көркемөнер академиясының Кино және теледидар институтында білім алып, 1979 жылы оқуын аяқтады. Кәсіби еңбек жолын Man Ajans агенттігінде мәтін жазушысы ретінде бастаған Сынав кейін 1980–1984 жылдары Grafika Lintas агенттігінде жұмыс істеді. Мұнда ол мәтін жазумен қатар шығармашылық топтың жетекшісі қызметін де атқарды. 1984 жылы өзінің Sinegraf кинокомпаниясын құрды. 500-ге жуық жарнамалық фильм мен науқан дайындағаннан кейін, 1987 жылы жарнама саласындағы қызметін аяқтап, толықтай кино жобаларына ден қоюға шешім қабылдады. Сол жылы ол басты рөлдерді Халук Куртоғлы мен Алев Сезер сомдаған Bir Muharririn Ölümü телефильмінің режиссері болды. Кейін 1989 жылы сценарийін Илхами Алгөрмен бірге жазған Hünkarın Bir Günü жарық көрді. 1990 жылы Yalancı Şafak, Küçük Dünya және Aşka Kimse Yok фильмдерін түсірді. 1993 жылы әйгілі Süper Baba телехикаясының режиссері болды. 1994 жылы түсірген Yalancı фильмі үшін Мехмет Аслантуғ «Үздік актер», ал Осман Сынав «Үздік режиссер» аталымдары бойынша Antalya Golden Orange Film Festival сыйлығын жеңіп алды. Кейін Melek Apartmanı, Mavi Düşler және Sıcak Saatler секілді жобаларды түсірді. 1998 жылы басты рөлдерді Мехмет Аслантуғ пен Айшегүл Алдынч сомдаған Gerilla фильмін көрерменге ұсынды. Бұл фильмдегі рөлі үшін Томрис Оузалп «Екінші пландағы үздік әйел рөлі» бойынша «Алтын апельсин» жүлдесін иеленді. Осман Сынав кейіннен атақты актерге айналған [[Кенан Имирзалыоғлы]] алғаш танытқан режиссер ретінде белгілі. Оның экрандағы келбетін ерекше деп бағалаған Сынав пен Имирзалыоғлының шығармашылық серіктестігі 1998 жылы «[[Асау жүрек]]» телехикаясымен басталды. 2001 жылы ол сериалдың кинонұсқасы — Асау жүрек: Бумеранг жаханнамы фильмін түсіріп, айтарлықтай кассалық табысқа қол жеткізді. 2002 жылы Саваш Динчель бастаған актерлік құраммен Ekmek Teknesi сериалын шығарды. Сондай-ақ ол әйгілі Kurtlar Vadisi сериалының алғашқы 55 бөліміне дейін режиссер әрі продюсер қызметін атқарды. Кейін басқа жобаларға көңіл бөлу үшін сериалдан кеткенін мәлімдеген. Одан кейін Kapıları Açmak және Metin Erksanнің классикалық туындысының жаңа нұсқасы — Ащы өмір жобаларын түсірді. Соңғы ірі жұмыстардың бірі ретінде ол режиссер әрі продюсер болған Pars: Kiraz Operasyonu фильмін атауға болады. Фильмде Мехмет Куртулуш және Удо Киер секілді халықаралық деңгейдегі актерлер ойнады. 2012 жылы арнайы рәсім барысында ол Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiнің Кино және теледидар бөлімін ресми түрде тәмамдады.<ref>{{cite web | url = http://www.haberler.com/osman-sinav-35-yil-sonra-mezun-oldu-4037516-haberi/ | title = Osman Sınav 35 yıl sonra mezun oldu | date = 2012-10-23 | publisher = haberler.com | accessdate = 2014-08-18 | language = tr}}</ref> == Идеологиялық көзқарастары == Осман Сынав өзін ұлтшыл ретінде сипаттаған. Дегенмен ол өз ұстанымының этникалық үстемдікке негізделген ұлтшылдық емес, отансүйгіштікке жақын екенін атап өткен.<ref name=":0">{{cite web | url = https://haberturk.com | title = Osman Sınav'dan bomba açıklamalar | first = Kübra | last = Par | date = 2014-02-03 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref> Сынав жастық шағында ұлтшыл қозғалысқа жақын болғанын, алайда 1980 жылғы 1980 Turkish coup d’état оқиғасынан кейін идеологиялық бағыттардан алыстағанын айтқан. Сондай-ақ ол өзін оппозициялық көзқарастағы адам ретінде сипаттап, кейбір мәселелерде өзін «солшылдардан да революцияшылмын» деп атаған. Yalnız Kurt сериалының түсірілімі кезінде Сынав өзін антиимпериалист әрі ұлтшыл адам ретінде сипаттап, былай деген:<ref name=":1">{{cite web | url = https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2022/06/06/unlu-yapimci-yonetmen-osman-sinav-milliyetcilere-fasist-diyenler-asil-kendileri-fasisttir | title = Ünlü yapımcı-yönetmen Osman Sınav: Milliyetçilere faşist diyenler asıl kendileri faşisttir | first = Tuba | last = Kalçık | date = 2022-06-06 | publisher = Sabah | accessdate = 2025-03-21 | language = tr}}</ref><blockquote>«Мен ұлтшыл адаммын. Ұлтшылдарды фашист деп атайтындардың өздері фашист деп ойлаймын. Олар еркін ойлауға жол бермеу үшін адамдарға фашист деген таңба тағады. Нақ осы таңбалау әрекетінің өзі фашизм. Әркім еркін ойлап, өз пікірін ашық айтуы керек».</blockquote> == Жеке өмірі және қайтыс болуы == Осман Сынав 1985 жылы Таңгүл Сынавпен некеге тұрған. Бұл некеден үш баласы дүниеге келген. Ерлі-зайыптылар 2016 жылы ажырасқан.<ref>{{cite web | url = http://www.haberturk.com/magazin/magazin/haber/1218795-osman-sinav-31-yillik-esinden-bosandi | title = Osman Sınav 31 yıllık eşinden boşandı | publisher = Habertürk | accessdate = 2016-04-14 | language = tr}}</ref> Осман Сынав 2025 жылғы 20 наурызда 68 жасында қатерлі ісік ауруынан İstanbul қаласында қайтыс болды.<ref>{{cite web | url = https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/osman-sinav-hayatini-kaybetti,FPLfh0MOP0OXPIxwU492Qg | title = Ünlü yönetmen Osman Sınav hayatını kaybetti | accessdate = 2025-03-20 | publisher = NTV | language = tr}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.aa.com.tr/tr/kultur/yonetmen-ve-yapimci-osman-sinav-vefat-etti/3515473 | title = Yönetmen ve yapımcı Osman Sınav vefat etti | date = 2025-03-20 | publisher = Anadolu Ajansı | first = Aişe Hümeyra | last = Akgün | accessdate = 2025-03-20 | language = tr}}</ref> Оның жаназасы 2025 жылғы 22 наурызда Karacaahmet Mezarlığı зиратына жерленді.<ref>{{cite web | url = https://www.haberturk.com/osman-sinav-a-veda-edildi-magazin-haberleri-3775964-magazin | title = Osman Sınav'a veda edildi | date = 2025-03-22 | publisher = Habertürk | accessdate = 2025-03-23 | language = tr}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия режиссёрлері]] 2jnp0z454uhxuia5ocn0y02hd5tikd0 0 782462 3616395 2026-06-12T12:04:36Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Марал Бимендеқызы Амалбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.12.1956 |Туған жері = қазіргі [[Ұлытау облысы]], {{туғанжері|Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа ауданында}}, [[Өспен]] ауыл... 3616395 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Бимендеқызы Амалбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.12.1956 |Туған жері = қазіргі [[Ұлытау облысы]], {{туғанжері|Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа ауданында}}, [[Өспен]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Жезқазған педагогикалық институты (қазіргі [[Жезқазған университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Марал Бимендеқызы Амалбекова''' — филология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент ([[2007 жыл|2007]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1956 жыл|1956]] жылы 2 желтоқсанда қазіргі [[Ұлытау облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Өспен]] ауылында туған.<br> Жезқазған педагогикалық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Жезқазған университеті]]) бітірген.<br> Жезқазған қалалық мектеп мұғалімі (1980-[[1984 жыл|84]]), Жезқазған педагогикалық институтында оқытушы (1984-[[1986 жыл|86]]), ҚазПИ-де ғылыми зерттеуші ([[1987 жыл|1987]]-[[1988 жыл|88]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]), Жезқазған педагогикалық институтында кафедра оқытушысы (1988-[[1989 жыл|89]]), Алматы мемлекеттік университетінде (қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) аспирант (1989-[[1992 жыл|92]]), Жезқазған педагогикалық институтында аға оқытушы ([[1993 жыл|1993]]-[[1996 жыл|96]]), Жезқазған университетінде кафедра меңгерушісі (1996-[[1998 жыл|98]]), [[Еуразия ұлттық университеті]]нде аға оқытушы (1998-[[2005 жыл|2005]]), 2005 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты тілдік тұлға, салғастырмалы жəне лингвокогнитивтік қостілдік тұлғаны бейнелеу, публицистикалық; аударма мəселелеріне арналған.<br> "Феномен билингвальной личности публициста (лингвокогнитивный и сопоставительный аспекты)" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://enu.kz/kz/portfolio/01592dc58e6109e09fb24b1ee9b348862030bf895c1a Амалбекова Марал Бимендеқызы.] * [https://dknews.kz/ru/chitayte-v-nomere-dk/219907-udarno-osvoila-na-pensii-detskuyu-mechtu Ударно освоила на пенсии… детскую мечту.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] dythsoxgs5tmrkv46hgogacttxnbrhw 3616398 3616395 2026-06-12T12:05:55Z Салиха 17167 «[[Санат:Еуразия ұлттық университеті тұлғалары|Еуразия ұлттық университеті тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616398 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Бимендеқызы Амалбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.12.1956 |Туған жері = қазіргі [[Ұлытау облысы]], {{туғанжері|Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа ауданында}}, [[Өспен]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Жезқазған педагогикалық институты (қазіргі [[Жезқазған университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Марал Бимендеқызы Амалбекова''' — филология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент ([[2007 жыл|2007]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1956 жыл|1956]] жылы 2 желтоқсанда қазіргі [[Ұлытау облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Өспен]] ауылында туған.<br> Жезқазған педагогикалық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Жезқазған университеті]]) бітірген.<br> Жезқазған қалалық мектеп мұғалімі (1980-[[1984 жыл|84]]), Жезқазған педагогикалық институтында оқытушы (1984-[[1986 жыл|86]]), ҚазПИ-де ғылыми зерттеуші ([[1987 жыл|1987]]-[[1988 жыл|88]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]), Жезқазған педагогикалық институтында кафедра оқытушысы (1988-[[1989 жыл|89]]), Алматы мемлекеттік университетінде (қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) аспирант (1989-[[1992 жыл|92]]), Жезқазған педагогикалық институтында аға оқытушы ([[1993 жыл|1993]]-[[1996 жыл|96]]), Жезқазған университетінде кафедра меңгерушісі (1996-[[1998 жыл|98]]), [[Еуразия ұлттық университеті]]нде аға оқытушы (1998-[[2005 жыл|2005]]), 2005 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі ғылыми бағыты тілдік тұлға, салғастырмалы жəне лингвокогнитивтік қостілдік тұлғаны бейнелеу, публицистикалық; аударма мəселелеріне арналған.<br> "Феномен билингвальной личности публициста (лингвокогнитивный и сопоставительный аспекты)" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://enu.kz/kz/portfolio/01592dc58e6109e09fb24b1ee9b348862030bf895c1a Амалбекова Марал Бимендеқызы.] * [https://dknews.kz/ru/chitayte-v-nomere-dk/219907-udarno-osvoila-na-pensii-detskuyu-mechtu Ударно освоила на пенсии… детскую мечту.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Еуразия ұлттық университеті тұлғалары]] jyskccv06xsb0llsls60kdgl3wkrb07 3616402 3616398 2026-06-12T12:07:24Z Салиха 17167 3616402 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Марал Бимендеқызы Амалбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 02.12.1956 |Туған жері = қазіргі [[Ұлытау облысы]], {{туғанжері|Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа ауданында}}, [[Өспен]] ауылы. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Жезқазған педагогикалық институты (қазіргі [[Жезқазған университеті]]). |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Марал Бимендеқызы Амалбекова''' — филология ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]), доцент ([[2007 жыл|2007]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1956 жыл|1956]] жылы 2 желтоқсанда қазіргі [[Ұлытау облысы]], [[Жаңаарқа ауданы]], [[Өспен]] ауылында туған.<br> Жезқазған педагогикалық институтын ([[1980 жыл|1980]], қазіргі [[Жезқазған университеті]]) бітірген.<br> Жезқазған қалалық мектеп мұғалімі (1980-[[1984 жыл|84]]), Жезқазған педагогикалық институтында оқытушы (1984-[[1986 жыл|86]]), ҚазПИ-де ғылыми зерттеуші ([[1987 жыл|1987]]-[[1988 жыл|88]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]), Жезқазған педагогикалық институтында кафедра оқытушысы (1988-[[1989 жыл|89]]), Алматы мемлекеттік университетінде (қазіргі Қазақ ұлттық педагогикалық университеті) аспирант (1989-[[1992 жыл|92]]), Жезқазған педагогикалық институтында аға оқытушы ([[1993 жыл|1993]]-[[1996 жыл|96]]), Жезқазған университетінде кафедра меңгерушісі (1996-[[1998 жыл|98]]), [[Еуразия ұлттық университеті]]нде аға оқытушы (1998-[[2005 жыл|2005]]), 2005 жылдан кафедра профессоры. == Ғылыми бағыты == Негізгі ғылыми бағыты тілдік тұлға, салғастырмалы жəне лингвокогнитивтік қостілдік тұлғаны бейнелеу, публицистикалық; аударма мəселелеріне арналған.<br> "Феномен билингвальной личности публициста (лингвокогнитивный и сопоставительный аспекты)" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://enu.kz/kz/portfolio/01592dc58e6109e09fb24b1ee9b348862030bf895c1a Амалбекова Марал Бимендеқызы.] * [https://dknews.kz/ru/chitayte-v-nomere-dk/219907-udarno-osvoila-na-pensii-detskuyu-mechtu Ударно освоила на пенсии… детскую мечту.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Еуразия ұлттық университеті тұлғалары]] 0b1i6sx7ptdn27brwg64yid9ivfa90o 0 782463 3616428 2026-06-12T12:35:16Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Күлімхан Мәлікқызы Арымбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.06.1957 |Туған жері = қазіргі {{туғанжері|Түркістан облысы|Түркістан обысында}}. |Қайтыс болған күні = |Қайты... 3616428 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Күлімхан Мәлікқызы Арымбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.06.1957 |Туған жері = қазіргі {{туғанжері|Түркістан облысы|Түркістан обысында}}. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Шымкент педагогикалық мəдениет институты; Ленинград мемлекеттік мəдениет институтының аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Күлімхан Мәлікқызы Арымбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1957 жыл|1957]] жылы 25 маусымда қазіргі [[Түркістан облысы]]нда туған.<br> Шымкент педагогикалық мəдениет институтын ([[1980 жыл|1980]]), Ленинград мемлекеттік мəдениет институтының аспирантурасын ([[1990 жыл|1990]]) бітірген.<br> [[Алматы облысы]], Қаскелең мəдени-ағарту училищесінің мұғалімі (1980-[[1983 жыл|83]]), Шымкент педагогикалық мəдениет институтында оқытушы (1983-[[1986 жыл|86]]), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде (қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]) оқытушы, кіші ғылыми қызметкер, доцент ([[1990 жыл|1990]]-[[2010 жыл|2010]]). [[2011 жыл|2011]] жылдан осы университетте кафедра меңгерушісі. == Ғылыми бағыты == Негізгі ғылыми бағыты – девиантты мінез-құлықты жасөспірімдермен түзетушілік-педадгогикалық жұмысқа арналған.<br> "Научные основы проектирования содержания социально-педагогической реабилитации подростков девиантного поведения" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://articles.ukgu.kz/kk/scientist/1454 Арымбаева Күлімхан Мәлікқызы.] * [https://auezov.edu.kz/pik/kaz/%D0%BA%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80/%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5-%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B Профессор оқытушылар құрамы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] 41sv0x4pwi8x77ykxvkurn8awz0kkxc 3616433 3616428 2026-06-12T12:36:02Z Салиха 17167 3616433 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Күлімхан Мәлікқызы Арымбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.06.1957 |Туған жері = қазіргі {{туғанжері|Түркістан облысы|Түркістан облысында}}. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Шымкент педагогикалық мəдениет институты; Ленинград мемлекеттік мəдениет институтының аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Күлімхан Мәлікқызы Арымбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1957 жыл|1957]] жылы 25 маусымда қазіргі [[Түркістан облысы]]нда туған.<br> Шымкент педагогикалық мəдениет институтын ([[1980 жыл|1980]]), Ленинград мемлекеттік мəдениет институтының аспирантурасын ([[1990 жыл|1990]]) бітірген.<br> [[Алматы облысы]], Қаскелең мəдени-ағарту училищесінің мұғалімі (1980-[[1983 жыл|83]]), Шымкент педагогикалық мəдениет институтында оқытушы (1983-[[1986 жыл|86]]), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде (қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]) оқытушы, кіші ғылыми қызметкер, доцент ([[1990 жыл|1990]]-[[2010 жыл|2010]]). [[2011 жыл|2011]] жылдан осы университетте кафедра меңгерушісі. == Ғылыми бағыты == Негізгі ғылыми бағыты – девиантты мінез-құлықты жасөспірімдермен түзетушілік-педадгогикалық жұмысқа арналған.<br> "Научные основы проектирования содержания социально-педагогической реабилитации подростков девиантного поведения" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://articles.ukgu.kz/kk/scientist/1454 Арымбаева Күлімхан Мәлікқызы.] * [https://auezov.edu.kz/pik/kaz/%D0%BA%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80/%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5-%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B Профессор оқытушылар құрамы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] t0o9j8648yr28yynlsc4i07vfa3ry2d 3616436 3616433 2026-06-12T12:36:39Z Салиха 17167 «[[Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті тұлғалары|Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3616436 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Күлімхан Мәлікқызы Арымбаева |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.06.1957 |Туған жері = қазіргі {{туғанжері|Түркістан облысы|Түркістан облысында}}. |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Педагогика |Жұмыс орны = [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Педагогика ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = Шымкент педагогикалық мəдениет институты; Ленинград мемлекеттік мəдениет институтының аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Күлімхан Мәлікқызы Арымбаева''' — педагогика ғылымының докторы ([[2010 жыл|2010]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1957 жыл|1957]] жылы 25 маусымда қазіргі [[Түркістан облысы]]нда туған.<br> Шымкент педагогикалық мəдениет институтын ([[1980 жыл|1980]]), Ленинград мемлекеттік мəдениет институтының аспирантурасын ([[1990 жыл|1990]]) бітірген.<br> [[Алматы облысы]], Қаскелең мəдени-ағарту училищесінің мұғалімі (1980-[[1983 жыл|83]]), Шымкент педагогикалық мəдениет институтында оқытушы (1983-[[1986 жыл|86]]), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде (қазіргі [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]) оқытушы, кіші ғылыми қызметкер, доцент ([[1990 жыл|1990]]-[[2010 жыл|2010]]). [[2011 жыл|2011]] жылдан осы университетте кафедра меңгерушісі. == Ғылыми бағыты == Негізгі ғылыми бағыты – девиантты мінез-құлықты жасөспірімдермен түзетушілік-педадгогикалық жұмысқа арналған.<br> "Научные основы проектирования содержания социально-педагогической реабилитации подростков девиантного поведения" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://articles.ukgu.kz/kk/scientist/1454 Арымбаева Күлімхан Мәлікқызы.] * [https://auezov.edu.kz/pik/kaz/%D0%BA%D0%B0%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80/%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5-%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B Профессор оқытушылар құрамы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті тұлғалары]] q8g5dlk2lz4fnrwgseu32awbnb8mmqq 10 782465 3616531 2026-06-12T14:16:01Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: <includeonly>{| class="infobox" style="width:23em; font-size:90%; text-align:left;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:130%; background-color:#B0E0E6;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{ені|}}}|{{{ені}}}|220px}}|{{{сипаттамасы|}}}]] {{#if:{{{сипаттамасы|}}}|<br /><small>{{{сипаттамасы}}}</small>}} }}... 3616531 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="width:23em; font-size:90%; text-align:left;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:130%; background-color:#B0E0E6;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{ені|}}}|{{{ені}}}|220px}}|{{{сипаттамасы|}}}]] {{#if:{{{сипаттамасы|}}}|<br /><small>{{{сипаттамасы}}}</small>}} }} |- ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық есімі|}}}| ! Толық есімі {{!}} {{{толық есімі}}} }} |- {{#if:{{{төл есімі|}}}| ! Төл есімі {{!}} {{{төл есімі}}} }} |- {{#if:{{{мамандығы|}}}| ! Спорт түрі {{!}} {{{мамандығы}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| ! Азаматтығы {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған күні|}}}| ! Туған күні {{!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған жері|}}}| ! Туған жері {{!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{бапкері|}}}| ! Бапкері {{!}} {{{бапкері}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| ! Клубы {{!}} {{{клубы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Дене өлшемдері |- {{#if:{{{бойы|}}}| ! Бойы {{!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| ! Салмағы {{!}} {{{салмағы}}} }} |- {{#if:{{{медальдары|}}}| ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Медальдар |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {| style="width:100%; background:none; font-size:95%; text-align:center;" {{{медальдары}}} |} }} |}</includeonly><noinclude> Бұл — гимнасттарға арналған ақпараттық карточка үлгісі. == Қолдану мысалы == <pre> {{Гимнаст |есімі = |толық есімі = |төл есімі = |сурет = |мамандығы = |азаматтығы = |туған күні = |туған жері = |бапкері = |бойы = |салмағы = |медальдары = }} </pre> [[Санат:Үлгілер:Спортшылар]] </noinclude> hh9mae2vv6u9x366hpytpl6yr5f3tye 3616532 3616531 2026-06-12T14:16:28Z Sagzhan 29953 3616532 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="width:23em; font-size:90%; text-align:left;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:130%; background-color:#B0E0E6;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{ені|}}}|{{{ені}}}|220px}}|{{{сипаттамасы|}}}]] {{#if:{{{сипаттамасы|}}}|<br /><small>{{{сипаттамасы}}}</small>}} }} |- ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық есімі|}}}| ! Толық есімі {{!}} {{{толық есімі}}} }} |- {{#if:{{{төл есімі|}}}| ! Төл есімі {{!}} {{{төл есімі}}} }} |- {{#if:{{{мамандығы|}}}| ! Спорт түрі {{!}} {{{мамандығы}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| ! Азаматтығы {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған күні|}}}| ! Туған күні {{!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған жері|}}}| ! Туған жері {{!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{бапкері|}}}| ! Бапкері {{!}} {{{бапкері}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| ! Клубы {{!}} {{{клубы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Дене өлшемдері |- {{#if:{{{бойы|}}}| ! Бойы {{!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| ! Салмағы {{!}} {{{салмағы}}} }} |- {{#if:{{{медальдары|}}}| ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Медальдар |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {| style="width:100%; background:none; font-size:95%; text-align:center;" {{{медальдары}}} |} }} |}</includeonly><noinclude> Бұл — гимнасттарға арналған ақпараттық карточка үлгісі. == Қолдану мысалы == <pre> {{Гимнаст |есімі = |толық есімі = |төл есімі = |сурет = |мамандығы = |азаматтығы = |туған күні = |туған жері = |бапкері = |бойы = |салмағы = |медальдары = }} </pre> [[Санат:Үлгі:Спортшылар]] </noinclude> q103oshevby45sal5sh48ox2vjmfmyb 3616534 3616532 2026-06-12T14:20:41Z Sagzhan 29953 3616534 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="width:23em; font-size:90%; text-align:left;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:130%; background-color:#B0E0E6;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{ені|}}}|{{{ені}}}|220px}}|{{{сипаттамасы|}}}]] {{#if:{{{сипаттамасы|}}}|<br /><small>{{{сипаттамасы}}}</small>}} }} |- ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық есімі|}}}| ! Толық есімі {{!}} {{{толық есімі}}} }} |- {{#if:{{{төл есімі|}}}| ! Төл есімі {{!}} {{{төл есімі}}} }} |- {{#if:{{{мамандығы|}}}| ! Спорт түрі {{!}} {{{мамандығы}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| ! Азаматтығы {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған күні|}}}| ! Туған күні {{!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған жері|}}}| ! Туған жері {{!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{бапкері|}}}| ! Бапкері {{!}} {{{бапкері}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| ! Клубы {{!}} {{{клубы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Дене өлшемдері |- {{#if:{{{бойы|}}}| ! Бойы {{!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| ! Салмағы {{!}} {{{салмағы}}} }} |- {{#if:{{{медальдары|}}}| ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Медальдар |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {| style="width:100%; background:none; font-size:95%; text-align:center;" |- {{{медальдары}}} |} }} |}</includeonly><noinclude> Бұл — гимнасттарға арналған ақпараттық карточка үлгісі. == Қолдану мысалы == <pre> {{Гимнаст |есімі = |толық есімі = |төл есімі = |сурет = |мамандығы = |азаматтығы = |туған күні = |туған жері = |бапкері = |бойы = |салмағы = |медальдары = }} </pre> [[Санат:Үлгі:Спортшылар]] </noinclude> mb4rwlelm9fchcvk7r1127hj8fing7l 3616535 3616534 2026-06-12T14:22:53Z Sagzhan 29953 3616535 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="width:23em; font-size:90%; text-align:left;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:130%; background-color:#B0E0E6;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{ені|}}}|{{{ені}}}|220px}}|{{{сипаттамасы|}}}]] {{#if:{{{сипаттамасы|}}}|<br /><small>{{{сипаттамасы}}}</small>}} }} |- ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық есімі|}}}| ! Толық есімі {{!}} {{{толық есімі}}} }} |- {{#if:{{{төл есімі|}}}| ! Төл есімі {{!}} {{{төл есімі}}} }} |- {{#if:{{{мамандығы|}}}| ! Спорт түрі {{!}} {{{мамандығы}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| ! Азаматтығы {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған күні|}}}| ! Туған күні {{!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған жері|}}}| ! Туған жері {{!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{бапкері|}}}| ! Бапкері {{!}} {{{бапкері}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| ! Клубы {{!}} {{{клубы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Дене өлшемдері |- {{#if:{{{бойы|}}}| ! ... {{!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| ! Салмағы {{!}} {{{салмағы}}} }} |- {{#if:{{{медальдары|}}}| ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Медальдар |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {| style="width:100%; background:none; font-size:95%; text-align:center;" {{{медальдары}}} |} }} |}</includeonly><noinclude> Бұл — гимнасттарға арналған ақпараттық карточка үлгісі. == Қолдану мысалы == <pre> {{Гимнаст |есімі = |толық есімі = |төл есімі = |сурет = |мамандығы = |азаматтығы = |туған күні = |туған жері = |бапкері = |бойы = |салмағы = |медальдары = }} </pre> [[Санат:Үлгілер:Спортшылар]] </noinclude> 1fv440qjxvmd82jc2pgbdxoildkf3zk 3616536 3616535 2026-06-12T14:24:46Z Sagzhan 29953 3616536 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="width:24em; font-size:90%; text-align:left; border-spacing:3px;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:130%; background-color:#B0E0E6; padding:4px;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{ені|}}}|{{{ені}}}|220px}}|{{{сипаттамасы|}}}]] {{#if:{{{сипаттамасы|}}}|<br /><small>{{{сипаттамасы}}}</small>}} |- }} ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE; padding:3px;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық есімі|}}}| ! Толық есімі {{!}} {{{толық есімі}}} |- }} {{#if:{{{төл есімі|}}}| ! Төл есімі {{!}} {{{төл есімі}}} |- }} {{#if:{{{мамандығы|}}}| ! Спорт түрі {{!}} {{{мамандығы}}} |- }} {{#if:{{{азаматтығы|}}}| ! Азаматтығы {{!}} {{{азаматтығы}}} |- }} {{#if:{{{туған күні|}}}| ! Туған күні {{!}} {{{туған күні}}} |- }} {{#if:{{{туған жері|}}}| ! Туған жері {{!}} {{{туған жері}}} |- }} {{#if:{{{бапкері|}}}| ! Бапкері {{!}} {{{бапкері}}} |- }} {{#if:{{{клубы|}}}| ! Клубы {{!}} {{{клубы}}} |- }} ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE; padding:3px;" | Дене өлшемдері |- {{#if:{{{бойы|}}}| ! Бойы {{!}} {{{бойы}}} |- }} {{#if:{{{салмағы|}}}| ! Салмағы {{!}} {{{салмағы}}} |- }} {{#if:{{{медальдары|}}}| ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE; padding:3px;" | Медальдар |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {| style="width:100%; background:none; font-size:95%; text-align:center;" {{{медальдары}}} |} }} |}</includeonly><noinclude> Бұл — гимнасттарға арналған ақпараттық карточка үлгісі. == Қолдану мысалы == <pre> {{Гимнаст |есімі = |толық есімі = |төл есімі = |сурет = |мамандығы = |азаматтығы = |туған күні = |туған жері = |бапкері = |бойы = |салмағы = |медальдары = }} </pre> [[Санат:Үлгілер:Спортшылар]] </noinclude> fbd3gxw92myv1h0f2ip5nw2cq7ada88 3616538 3616536 2026-06-12T14:27:06Z Sagzhan 29953 3616538 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox" style="width:23em; font-size:90%; text-align:left;" |- ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:130%; background-color:#B0E0E6;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}|{{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{ені|}}}|{{{ені}}}|220px}}|{{{сипаттамасы|}}}]] {{#if:{{{сипаттамасы|}}}|<br /><small>{{{сипаттамасы}}}</small>}}{{-}} }} ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық есімі|}}}|! Толық есімі {{!}} {{{толық есімі}}} |- }} {{#if:{{{төл есімі|}}}|! Төл есімі {{!}} {{{төл есімі}}} |- }} {{#if:{{{мамандығы|}}}|! Спорт түрі {{!}} {{{мамандығы}}} |- }} {{#if:{{{азаматтығы|}}}|! Азаматтығы {{!}} {{{азаматтығы}}} |- }} {{#if:{{{туған күні|}}}|! Туған күні {{!}} {{{туған күні}}} |- }} {{#if:{{{туған жері|}}}|! Туған жері {{!}} {{{туған жері}}} |- }} {{#if:{{{бапкері|}}}|! Бапкері {{!}} {{{бапкері}}} |- }} {{#if:{{{клубы|}}}|! Клубы {{!}} {{{клубы}}} |- }} ! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Дене өлшемдері |- {{#if:{{{бойы|}}}|! Бойы {{!}} {{{бойы}}} |- }} {{#if:{{{салмағы|}}}|! Салмағы {{!}} {{{салмағы}}} |- }} {{#if:{{{медальдары|}}}|! colspan="2" style="text-align:center; background-color:#E0EEEE;" | Медальдар |- {{!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {| style="width:100%; background:none; font-size:95%; text-align:center;" {{{медальдары}}} |} }} |}</includeonly><noinclude> Бұл — гимнасттарға арналған ақпараттық карточка үлгісі. == Қолдану мысалы == <pre> {{Гимнаст |есімі = |толық есімі = |төл есімі = |сурет = |мамандығы = |азаматтығы = |туған күні = |туған жері = |бапкері = |бойы = |салмағы = |медальдары = }} </pre> [[Санат:Үлгілер:Спортшылар]] </noinclude> 1y8tz1c67tuyxekmwucwdkp5cq9npxs 3616539 3616538 2026-06-12T14:31:44Z Sagzhan 29953 3616539 wikitext text/x-wiki <noinclude>Бұл — гимнасттар туралы мақалаларға арналған ақпараттық кесте (инфобокс) үлгісі. Мақалаға қосу үшін астындағы кодты көшіріңіз.</noinclude> {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{сурет_ені|220px}}}|center|{{{сурет_сипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{сурет_сипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық_аты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толық_аты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған_күні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туған_күні}}} }} |- {{#if:{{{туған_жері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туған_жері}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс_болған_күні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтыс_болған_күні}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс_болған_жері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтыс_болған_жері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Салмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорт_түрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорт_түрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар]]</noinclude> ocw9kwvd86jvoudp62z7pmcznrh6ury 3616543 3616539 2026-06-12T14:35:24Z Sagzhan 29953 3616543 wikitext text/x-wiki <noinclude>Бұл — гимнасттар туралы мақалаларға арналған ақпараттық кесте (инфобокс) үлгісі. Мақалаға қосу үшін астындағы кодты көшіріңіз.</noinclude> {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{сурет_ені|220px}}}|center|{{{сурет_сипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{сурет_сипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық_аты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толық_аты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған_күні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туған_күні}}} }} |- {{#if:{{{туған_жері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туған_жері}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс_болған_күні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтыс_болған_күні}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс_болған_жері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтыс_болған_жері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Салмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорт_түрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорт_түрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар]]</noinclude> == Қолдану үшін == {{Гимнаст | есімі = | сурет = | suret_eni = 220px | сурет_сипаттамасы = | толық_аты = | азаматтығы = | туған_күні = | туған_жері = | бойы = | салмағы = | спорт_түрі = | клубы = | жаттықтырушысы = | мансабы = }} h0ihopjjdrdq1nre7c58twfi7543uvq 3616544 3616543 2026-06-12T14:35:59Z Sagzhan 29953 /* Қолдану үшін */ 3616544 wikitext text/x-wiki <noinclude>Бұл — гимнасттар туралы мақалаларға арналған ақпараттық кесте (инфобокс) үлгісі. Мақалаға қосу үшін астындағы кодты көшіріңіз.</noinclude> {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{сурет_ені|220px}}}|center|{{{сурет_сипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{сурет_сипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық_аты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толық_аты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған_күні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туған_күні}}} }} |- {{#if:{{{туған_жері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туған_жері}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс_болған_күні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтыс_болған_күні}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс_болған_жері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтыс_болған_жері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Салмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорт_түрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорт_түрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар]]</noinclude> ocw9kwvd86jvoudp62z7pmcznrh6ury 3616547 3616544 2026-06-12T14:41:16Z Sagzhan 29953 3616547 wikitext text/x-wiki <noinclude>Бұл — гимнасттар туралы мақалаларға арналған ақпараттық кесте (инфобокс) үлгісі. Мақалаға қосу үшін астындағы кодты көшіріңіз.</noinclude> {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{сурет_ені|220px}}}|center|{{{сурет_сипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{сурет_сипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық_аты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толық аты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған_күні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған_жері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс_болған_күні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтыс болған күні}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс_болған_жері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтыс болған жері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Салмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорт_түрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорт түрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар]]</noinclude> gv6u3t36qvoqw7udw2gaq9s20fy5ihj 3616548 3616547 2026-06-12T14:43:12Z Sagzhan 29953 3616548 wikitext text/x-wiki <noinclude>Бұл — гимнасттар туралы мақалаларға арналған ақпараттық кесте (инфобокс) үлгісі. Мақалаға қосу үшін астындағы кодты көшіріңіз.</noinclude> {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{сурет_ені|220px}}}|center|{{{сурет_сипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{сурет_сипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық аты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толық аты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған күні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған жері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс болған_күні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтыс болған күні}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс болған жері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтыс болған жері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Салмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорт_түрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорт түрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар]]</noinclude> jyl67qvptzglhpuzmpfj397a53whxyh 3616550 3616548 2026-06-12T14:46:34Z Sagzhan 29953 3616550 wikitext text/x-wiki <noinclude>Бұл — гимнасттар туралы мақалаларға арналған ақпараттық кесте (инфобокс) үлгісі. Мақалаға қосу үшін астындағы кодты көшіріңіз.</noinclude> {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{суреткені|220px}}}|center|{{{суретсипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{суретсипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толықаты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толықаты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туғанкүні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туғанкүні}}} }} |- {{#if:{{{туғанжері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туғанжері}}} }} |- {{#if:{{{қайтысболғанкүні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтысболғанкүні}}} }} |- {{#if:{{{қайтысболғанжері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтысболғанжері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Sалмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорттүрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорттүрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар]]</noinclude> 1062wfmf19k1yk6syo7q76fppn9a13n 3616553 3616550 2026-06-12T14:54:26Z Sagzhan 29953 3616553 wikitext text/x-wiki <noinclude>Бұл — гимнасттар туралы мақалаларға арналған ақпараттық кесте (инфобокс) үлгісі. Мақалаға қосу үшін астындағы кодты көшіріңіз.</noinclude> {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{суреткені|220px}}}|center|{{{суретсипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{суретсипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толықаты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толықаты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туғанкүні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туғанкүні}}} }} |- {{#if:{{{туғанжері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туғанжері}}} }} |- {{#if:{{{қайтысболғанкүні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтысболғанкүні}}} }} |- {{#if:{{{қайтысболғанжері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтысболғанжері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Sалмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорттүрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорттүрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} == Қолдану үшін бос үлгі == Мақаланың ең басына мына кодты көшіріп қойып, теңдік белгісінен кейін тиісті мәліметтерді жазыңыз: <pre> {{Гимнаст |есімі= |сурет= |суреткені=220px |суретсипаттамасы= |толық аты= |азаматтығы= |туған күні= |туған жері= |бойы= |салмағы= |спорт түрі= |клубы= |жаттықтырушысы= |мансабы= }} </pre> <noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар]]</noinclude> i7tmszr1nbuxk67hwlt7yy44eqhq5if 3616554 3616553 2026-06-12T14:54:54Z Sagzhan 29953 /* Қолдану үшін бос үлгі */ 3616554 wikitext text/x-wiki <noinclude>Бұл — гимнасттар туралы мақалаларға арналған ақпараттық кесте (инфобокс) үлгісі. Мақалаға қосу үшін астындағы кодты көшіріңіз.</noinclude> {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{суреткені|220px}}}|center|{{{суретсипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{суретсипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толықаты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толықаты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туғанкүні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туғанкүні}}} }} |- {{#if:{{{туғанжері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туғанжері}}} }} |- {{#if:{{{қайтысболғанкүні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтысболғанкүні}}} }} |- {{#if:{{{қайтысболғанжері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтысболғанжері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Sалмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорттүрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорттүрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} == Қолдану үшін бос үлгі == Мақаланың ең басына мына кодты көшіріп қойып, теңдік белгісінен кейін тиісті мәліметтерді жазыңыз: <pre> {{Гимнаст |есімі= |сурет= |сурет ені=220px |сурет сипаттамасы= |толық аты= |азаматтығы= |туған күні= |туған жері= |бойы= |салмағы= |спорт түрі= |клубы= |жаттықтырушысы= |мансабы= }} </pre> <noinclude>[[Санат:Үлгілер:Спортшылар]]</noinclude> p0q8dj7aev5l44bpxlbagx2sawr04zs 3616557 3616554 2026-06-12T15:01:41Z Sagzhan 29953 3616557 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{сурет ені|220px}}}|center|{{{сурет сипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{сурет сипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық аты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толық aты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған күні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған жері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс болған күні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтыс болған күні}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс болған жері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтыс болған жері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Салмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорт түрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорт түрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude> == Көшіру үшін бос үлгі == <pre> {{Гимнаст | есімі = | сурет = | сурет ені = 220px | сурет сипаттамасы = | толық аты = | азаматтығы = | туған күні = | туған жері = | бойы = | салмағы = | спорт түрі = | клубы = | жаттықтырушысы = | мансабы = }} </pre> [[Санат:Үлгілер:Спортшылар]] </noinclude> 8nn3fbds4tumdj73jfo20nv84dvsdhs 3616559 3616557 2026-06-12T15:07:03Z Sagzhan 29953 3616559 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{сурет ені|220px}}}|center|{{{сурет сипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{сурет сипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық аты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толық аты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған күні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған жері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс болған күні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтыс болған күні}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс болған жері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтыс болған жері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Салмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорт түрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорт түрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude> == Көшіру үшін бос үлгі == <pre> {{Гимнаст | есімі = | сурет = | сурет ені = 220px | сурет siпаттамасы = | толық аты = | азаматтығы = | туған күні = | туған жері = | бойы = | салмағы = | спорт түрі = | клубы = | жаттықтырушысы = | мансабы = }} </pre> [[Санат:Үлгілер:Спортшылар]] </noinclude> 8bdet7rosmm5a6s1vd4tg0cuf74j6c2 3616579 3616559 2026-06-12T15:38:45Z Sagzhan 29953 3616579 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" style="width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.5em;" |- ! colspan="2" class="fn" style="text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold; background-color: #b0c4de;" | {{{есімі|{{PAGENAME}}}}} |- {{#if:{{{сурет|}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding: 0.5em;" {{!}} [[Сурет:{{{сурет}}}|{{{сурет ені|220px}}}|center|{{{сурет сипаттамасы|}}}]]<br /><span style="font-size: 90%;">{{{сурет сипаттамасы|}}}</span> }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Жалпы ақпарат |- {{#if:{{{толық аты|}}}| {{!}} '''Толық аты:''' {{!!}} class="nickname" {{!}} {{{толық аты}}} }} |- {{#if:{{{азаматтығы|}}}| {{!}} '''Азаматтығы:''' {{!!}} class="adr" {{!}} {{{азаматтығы}}} }} |- {{#if:{{{туған күні|}}}| {{!}} '''Туған күні:''' {{!!}} {{{туған күні}}} }} |- {{#if:{{{туған жері|}}}| {{!}} '''Туған жері:''' {{!!}} {{{туған жері}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс болған күні|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған күні:''' {{!!}} {{{қайтыс болған күні}}} }} |- {{#if:{{{қайтыс болған жері|}}}| {{!}} '''Қайтыс болған жері:''' {{!!}} {{{қайтыс болған жері}}} }} |- {{#if:{{{бойы|}}}| {{!}} '''Бойы:''' {{!!}} {{{бойы}}} }} |- {{#if:{{{салмағы|}}}| {{!}} '''Салмағы:''' {{!!}} {{{салмағы}}} }} |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: #ededed;" | Спорттық мансабы |- {{#if:{{{спорт түрі|}}}| {{!}} '''Спорт түрі:''' {{!!}} class="role" {{!}} {{{спорт түрі}}} }} |- {{#if:{{{клубы|}}}| {{!}} '''Клубы / Орталығы:''' {{!!}} {{{клубы}}} }} |- {{#if:{{{жаттықтырушысы|}}}| {{!}} '''Жаттықтырушысы:''' {{!!}} {{{жаттықтырушысы}}} }} |- {{#if:{{{мансабы|}}}| {{!}} '''Белсенді жылдары:''' {{!!}} {{{мансабы}}} }} |} <noinclude> == Көшіру үшін бос үлгі == <pre> {{Гимнаст | есімі = | сурет = | сурет ені = 220px | сурет siпаттамасы = | толық аты = | азаматтығы = | туған күні = | туған жері = | бойы = | салмағы = | спорт түрі = | клубы = | жаттықтырушысы = | мансабы = }} </pre> [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Спортшылар]] </noinclude> kt35tlhmm6d97hycm56hf904dgrbxkl 0 782466 3616561 2026-06-12T15:11:14Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Касаидағы Эбола қызбасы індеті''' — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның аумағындағы геморрагиялық [[Эбола ауруы]]ның есеп бойынша 16-шы өршуі, індет туралы 2025 жылдың 4 қыркүйегінде ресми түрде жарияланды.<ref name="UN_News_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://news.un.org/ru/story/2025... 3616561 wikitext text/x-wiki '''Касаидағы Эбола қызбасы індеті''' — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның аумағындағы геморрагиялық [[Эбола ауруы]]ның есеп бойынша 16-шы өршуі, індет туралы 2025 жылдың 4 қыркүйегінде ресми түрде жарияланды.<ref name="UN_News_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://news.un.org/ru/story/2025/09/1466321|тақырыбы=В Демократической Республике Конго объявлена вспышка Эболы|баспасы=Новости ООН|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19}}</ref> Вирустың таралу ошағы Касаи провинциясы болды. == Оқиғалар барысы == Вирустық геморрагиялық қызбаның өршуіне қатысты алғашқы күдіктер 2025 жылдың тамызында туындады. 20 тамызда Булапе медициналық аймағындағы жалпы бейіндегі ауруханаға жоғары температура, құсу және қан кету сияқты белгілері бар 34 жастағы жүкті әйел түсті.<ref name="WHO_DONs_initial">{{мақала|сілтеме=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2025-DON580|тақырыбы=Ebola virus disease – Democratic Republic of the Congo|баспасы=World Health Organization|дата=2025-09-05|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> 26 тамызда қайтыс болды. Кейіннен онымен байланыста болған бірнеше медицина қызметкері ауырып, қайтыс болды.<ref name="AFRO_WHO_SitRep1">{{мақала|сілтеме=https://www.afro.who.int/countries/democratic-republic-of-congo/publication/who-ebola-situation-report-drc-25-01-15-september-2025|тақырыбы=WHO: Ebola situation report DRC/25/01 - 15 September, 2025|баспасы=WHO | Regional Office for Africa|жыл=2025-09-15|дата_проверки=2025-09-19|язык=en}}</ref> 2025 жылдың 1 қыркүйегінде [[Конго Демократиялық Республикасы|КДР]] Денсаулық сақтау министрлігі [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на (ДДҰ) аурудың ықтимал жағдайлары туралы хабардар етті. 3 қыркүйекте [[Киншаса]]дағы Ұлттық биомедициналық зерттеулер институтында талданған үлгілер [[Ebolavirus|Эбола вирусының]] заирлік штаммының бар екенін растады.<ref name="Africa_CDC_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://africacdc.org/news-item/new-ebola-outbreak-confirmed-in-the-democratic-republic-of-congo/|тақырыбы=New Ebola Outbreak Confirmed in the Democratic Republic of Congo|баспасы=Africa CDC|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> 2025 жылдың 4 қыркүйегінде КДР Денсаулық сақтау министрі елде Эбола қызбасының 16-шы өршуі басталғанын ресми түрде жариялады. Жарияланған сәтте Булапе және Мвека медициналық аймақтарында аурудың ықтимал 28 жағдайы және 15 өлім жағдайы тіркелді.<ref name="UN_News_Declaration"/> Қайтыс болғандардың арасында төрт медицина қызметкері болды.<ref name="WHO_DONs_initial"/> 15 қыркүйекке қарай, АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының мәліметтері бойынша, расталған жағдайлардың саны 37-ге жетті, оның ішінде 19-ы өлім жағдайымен аяқталды.<ref name="CDC_Stats">{{мақала|сілтеме=https://www.cdc.gov/ebola/situation-summary/index.html|тақырыбы=Ebola Outbreak in the DRC: Current Situation|баспасы=Centers for Disease Control and Prevention|дата=2025-09-18|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> == Эпидемиология == Індет Эбола вирусының белгілі алты түрінің ішіндегі ең өлімшілі Заир эболавирусынан туындаған. Алғашқы жұқтыру көзі қазіргі уақытта зерттелуде.<ref name="AFRO_WHO_SitRep1"/> Касаи провинциясы бұған дейін 2007 және 2008—2009 жылдары Эболаның өршуіне тап болған.<ref name="WHO_AFRO_General">{{мақала|сілтеме=https://www.afro.who.int/node/22063|тақырыбы=Ebola virus disease outbreak in the Democratic Republic of the Congo|баспасы=WHO | Regional Office for Africa|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> == Қарсы шаралар == Өршу расталғаннан кейін бірден КДР үкіметі халықаралық серіктестердің қолдауымен жауап шараларын қабылдауды бастады. * Үйлестіру: КДР Денсаулық сақтау министрлігі Касаи провинциясына жедел әрекет ету тобын жіберді. Оған Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, Африкалық ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының және «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымының сарапшылары қосылды.<ref name="UN_News_Declaration"/><ref name="Africa_CDC_Declaration"/> * Эпидқадағалау және емдеу: Эпидемиологиялық қадағалау, байланыста болғандарды бақылау және ауру жағдайларын жүргізу шаралары күшейтілді. «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымы ДДҰ және Денсаулық сақтау министрлігімен бірлесіп Булапеде Эболамен ауыратындарды емдеу орталығын құрды.<ref name="MSF_Response">{{мақала|сілтеме=https://www.doctorswithoutborders.ca/democratic-republic-of-congo-msf-supports-ebola-outbreak-response-in-kasai/|тақырыбы=Democratic Republic of Congo: MSF supports Ebola outbreak response in Kasaï|баспасы=Médecins Sans Frontières (MSF) Canada|дата=2025-09-10|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> * Вакцинация: ДДҰ Киншасада сақталған rVSV-ZEBOV (Ervebo) вакцинасының 2000 дозасын өршу аймағына жеткізуді бұйырды. Вакцинациялауда басымдық медицина қызметкерлеріне және ауырғандармен байланыста болған адамдарға беріледі. * Логистика және жабдықтау: ДДҰ провинцияға [[жеке қорғану құралдары]]н, мобильді зертханалық жабдықтарды және дәрі-дәрмектерді жеткізуде. Нашар жол инфрақұрылымы салдарынан зардап шеккен аймаққа қатынау қиындаған, бұл көмек жеткізуді күрделендіреді.<ref name="UN_News_Declaration"/> == Тағы қараңыз == * [[Эбола ауруы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} rm1uw6cdhp0cgncap06djigefo3keqc 3616562 3616561 2026-06-12T15:15:30Z TheNomadEditor 120280 3616562 wikitext text/x-wiki {{Індет|Атауы=Касаидағы Эбола қызбасы індеті|Сурет=Ebola virus virion.jpg|Сурет тақырыбы=Эбола вирусы вирионының микроскопиясы|Дата=2025 жыл 4 қыркүйек|Орналасуы=Касаи|Вирус штамы=Заир эболавирусы|Ауруы=Эбола|Расталған жағдайлар=81|Қайтыс болғандар=28}} '''Касаидағы Эбола қызбасы індеті''' — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның аумағындағы геморрагиялық [[Эбола ауруы]]ның есеп бойынша 16-шы өршуі, індет туралы 2025 жылдың 4 қыркүйегінде ресми түрде жарияланды.<ref name="UN_News_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://news.un.org/ru/story/2025/09/1466321|тақырыбы=В Демократической Республике Конго объявлена вспышка Эболы|баспасы=Новости ООН|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19}}</ref> Вирустың таралу ошағы Касаи провинциясы болды. == Оқиғалар барысы == Вирустық геморрагиялық қызбаның өршуіне қатысты алғашқы күдіктер 2025 жылдың тамызында туындады. 20 тамызда Булапе медициналық аймағындағы жалпы бейіндегі ауруханаға жоғары температура, құсу және қан кету сияқты белгілері бар 34 жастағы жүкті әйел түсті.<ref name="WHO_DONs_initial">{{мақала|сілтеме=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2025-DON580|тақырыбы=Ebola virus disease – Democratic Republic of the Congo|баспасы=World Health Organization|дата=2025-09-05|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> 26 тамызда қайтыс болды. Кейіннен онымен байланыста болған бірнеше медицина қызметкері ауырып, қайтыс болды.<ref name="AFRO_WHO_SitRep1">{{мақала|сілтеме=https://www.afro.who.int/countries/democratic-republic-of-congo/publication/who-ebola-situation-report-drc-25-01-15-september-2025|тақырыбы=WHO: Ebola situation report DRC/25/01 - 15 September, 2025|баспасы=WHO | Regional Office for Africa|жыл=2025-09-15|дата_проверки=2025-09-19|язык=en}}</ref> 2025 жылдың 1 қыркүйегінде [[Конго Демократиялық Республикасы|КДР]] Денсаулық сақтау министрлігі [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на (ДДҰ) аурудың ықтимал жағдайлары туралы хабардар етті. 3 қыркүйекте [[Киншаса]]дағы Ұлттық биомедициналық зерттеулер институтында талданған үлгілер [[Ebolavirus|Эбола вирусының]] заирлік штаммының бар екенін растады.<ref name="Africa_CDC_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://africacdc.org/news-item/new-ebola-outbreak-confirmed-in-the-democratic-republic-of-congo/|тақырыбы=New Ebola Outbreak Confirmed in the Democratic Republic of Congo|баспасы=Africa CDC|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> 2025 жылдың 4 қыркүйегінде КДР Денсаулық сақтау министрі елде Эбола қызбасының 16-шы өршуі басталғанын ресми түрде жариялады. Жарияланған сәтте Булапе және Мвека медициналық аймақтарында аурудың ықтимал 28 жағдайы және 15 өлім жағдайы тіркелді.<ref name="UN_News_Declaration"/> Қайтыс болғандардың арасында төрт медицина қызметкері болды.<ref name="WHO_DONs_initial"/> 15 қыркүйекке қарай, АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының мәліметтері бойынша, расталған жағдайлардың саны 37-ге жетті, оның ішінде 19-ы өлім жағдайымен аяқталды.<ref name="CDC_Stats">{{мақала|сілтеме=https://www.cdc.gov/ebola/situation-summary/index.html|тақырыбы=Ebola Outbreak in the DRC: Current Situation|баспасы=Centers for Disease Control and Prevention|дата=2025-09-18|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> == Эпидемиология == Індет Эбола вирусының белгілі алты түрінің ішіндегі ең өлімшілі Заир эболавирусынан туындаған. Алғашқы жұқтыру көзі қазіргі уақытта зерттелуде.<ref name="AFRO_WHO_SitRep1"/> Касаи провинциясы бұған дейін 2007 және 2008—2009 жылдары Эболаның өршуіне тап болған.<ref name="WHO_AFRO_General">{{мақала|сілтеме=https://www.afro.who.int/node/22063|тақырыбы=Ebola virus disease outbreak in the Democratic Republic of the Congo|баспасы=WHO | Regional Office for Africa|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> == Қарсы шаралар == Өршу расталғаннан кейін бірден КДР үкіметі халықаралық серіктестердің қолдауымен жауап шараларын қабылдауды бастады. * Үйлестіру: КДР Денсаулық сақтау министрлігі Касаи провинциясына жедел әрекет ету тобын жіберді. Оған Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, Африкалық ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының және «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымының сарапшылары қосылды.<ref name="UN_News_Declaration"/><ref name="Africa_CDC_Declaration"/> * Эпидқадағалау және емдеу: Эпидемиологиялық қадағалау, байланыста болғандарды бақылау және ауру жағдайларын жүргізу шаралары күшейтілді. «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымы ДДҰ және Денсаулық сақтау министрлігімен бірлесіп Булапеде Эболамен ауыратындарды емдеу орталығын құрды.<ref name="MSF_Response">{{мақала|сілтеме=https://www.doctorswithoutborders.ca/democratic-republic-of-congo-msf-supports-ebola-outbreak-response-in-kasai/|тақырыбы=Democratic Republic of Congo: MSF supports Ebola outbreak response in Kasaï|баспасы=Médecins Sans Frontières (MSF) Canada|дата=2025-09-10|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> * Вакцинация: ДДҰ Киншасада сақталған rVSV-ZEBOV (Ervebo) вакцинасының 2000 дозасын өршу аймағына жеткізуді бұйырды. Вакцинациялауда басымдық медицина қызметкерлеріне және ауырғандармен байланыста болған адамдарға беріледі. * Логистика және жабдықтау: ДДҰ провинцияға [[жеке қорғану құралдары]]н, мобильді зертханалық жабдықтарды және дәрі-дәрмектерді жеткізуде. Нашар жол инфрақұрылымы салдарынан зардап шеккен аймаққа қатынау қиындаған, бұл көмек жеткізуді күрделендіреді.<ref name="UN_News_Declaration"/> == Тағы қараңыз == * [[Эбола ауруы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} l32on5duqq4g99nu8qs0fz8b4r89i4s 3616564 3616562 2026-06-12T15:17:45Z TheNomadEditor 120280 3616564 wikitext text/x-wiki {{Індет|Атауы=Касаидағы Эбола қызбасы індеті|Сурет=Ebola virus virion.jpg|Сурет тақырыбы=Эбола вирусы вирионының микроскопиясы|Дата=2025 жыл 4 қыркүйек|Орналасуы=Касаи|Вирус штамы=Заир эболавирусы|Ауруы=Эбола|Расталған жағдайлар=81|Қайтыс болғандар=28}} '''Касаидағы Эбола қызбасы індеті''' — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның аумағындағы геморрагиялық [[Эбола ауруы]]ның есеп бойынша 16-шы өршуі, індет туралы 2025 жылдың 4 қыркүйегінде ресми түрде жарияланды.<ref name="UN_News_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://news.un.org/ru/story/2025/09/1466321|тақырыбы=В Демократической Республике Конго объявлена вспышка Эболы|баспасы=Новости ООН|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19}}</ref> Вирустың таралу ошағы Касаи провинциясы болды. == Оқиғалар барысы == Вирустық геморрагиялық қызбаның өршуіне қатысты алғашқы күдіктер 2025 жылдың тамызында туындады. 20 тамызда Булапе медициналық аймағындағы жалпы бейіндегі ауруханаға жоғары температура, құсу және қан кету сияқты белгілері бар 34 жастағы жүкті әйел түсті.<ref name="WHO_DONs_initial">{{мақала|сілтеме=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2025-DON580|тақырыбы=Ebola virus disease – Democratic Republic of the Congo|баспасы=World Health Organization|дата=2025-09-05|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> 26 тамызда қайтыс болды. Кейіннен онымен байланыста болған бірнеше медицина қызметкері ауырып, қайтыс болды.<ref name="AFRO_WHO_SitRep1">{{мақала|сілтеме=https://www.afro.who.int/countries/democratic-republic-of-congo/publication/who-ebola-situation-report-drc-25-01-15-september-2025|тақырыбы=WHO: Ebola situation report DRC/25/01 - 15 September, 2025|баспасы=WHO | Regional Office for Africa|жыл=2025-09-15|дата_проверки=2025-09-19|язык=en}}</ref> 2025 жылдың 1 қыркүйегінде [[Конго Демократиялық Республикасы|КДР]] Денсаулық сақтау министрлігі [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на (ДДҰ) аурудың ықтимал жағдайлары туралы хабардар етті. 3 қыркүйекте [[Киншаса]]дағы Ұлттық биомедициналық зерттеулер институтында талданған үлгілер [[Ebolavirus|Эбола вирусының]] заирлік штаммының бар екенін растады.<ref name="Africa_CDC_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://africacdc.org/news-item/new-ebola-outbreak-confirmed-in-the-democratic-republic-of-congo/|тақырыбы=New Ebola Outbreak Confirmed in the Democratic Republic of Congo|баспасы=Africa CDC|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> 2025 жылдың 4 қыркүйегінде КДР Денсаулық сақтау министрі елде Эбола қызбасының 16-шы өршуі басталғанын ресми түрде жариялады. Жарияланған сәтте Булапе және Мвека медициналық аймақтарында аурудың ықтимал 28 жағдайы және 15 өлім жағдайы тіркелді.<ref name="UN_News_Declaration"/> Қайтыс болғандардың арасында төрт медицина қызметкері болды.<ref name="WHO_DONs_initial"/> 15 қыркүйекке қарай, АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының мәліметтері бойынша, расталған жағдайлардың саны 37-ге жетті, оның ішінде 19-ы өлім жағдайымен аяқталды.<ref name="CDC_Stats">{{мақала|сілтеме=https://www.cdc.gov/ebola/situation-summary/index.html|тақырыбы=Ebola Outbreak in the DRC: Current Situation|баспасы=Centers for Disease Control and Prevention|дата=2025-09-18|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> == Эпидемиология == Індет Эбола вирусының белгілі алты түрінің ішіндегі ең өлімшілі Заир эболавирусынан туындаған. Алғашқы жұқтыру көзі қазіргі уақытта зерттелуде.<ref name="AFRO_WHO_SitRep1"/> Касаи провинциясы бұған дейін 2007 және 2008—2009 жылдары Эболаның өршуіне тап болған.<ref name="WHO_AFRO_General">{{мақала|сілтеме=https://www.afro.who.int/node/22063|тақырыбы=Ebola virus disease outbreak in the Democratic Republic of the Congo|баспасы=WHO | Regional Office for Africa|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> == Қарсы шаралар == Өршу расталғаннан кейін бірден КДР үкіметі халықаралық серіктестердің қолдауымен жауап шараларын қабылдауды бастады. * Үйлестіру: КДР Денсаулық сақтау министрлігі Касаи провинциясына жедел әрекет ету тобын жіберді. Оған Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, Африкалық ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының және «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымының сарапшылары қосылды.<ref name="UN_News_Declaration"/><ref name="Africa_CDC_Declaration"/> * Эпидқадағалау және емдеу: Эпидемиологиялық қадағалау, байланыста болғандарды бақылау және ауру жағдайларын жүргізу шаралары күшейтілді. «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымы ДДҰ және Денсаулық сақтау министрлігімен бірлесіп Булапеде Эболамен ауыратындарды емдеу орталығын құрды.<ref name="MSF_Response">{{мақала|сілтеме=https://www.doctorswithoutborders.ca/democratic-republic-of-congo-msf-supports-ebola-outbreak-response-in-kasai/|тақырыбы=Democratic Republic of Congo: MSF supports Ebola outbreak response in Kasaï|баспасы=Médecins Sans Frontières (MSF) Canada|дата=2025-09-10|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> * Вакцинация: ДДҰ Киншасада сақталған rVSV-ZEBOV (Ervebo) вакцинасының 2000 дозасын өршу аймағына жеткізуді бұйырды. Вакцинациялауда басымдық медицина қызметкерлеріне және ауырғандармен байланыста болған адамдарға беріледі. * Логистика және жабдықтау: ДДҰ провинцияға [[жеке қорғану құралдары]]н, мобильді зертханалық жабдықтарды және дәрі-дәрмектерді жеткізуде. Нашар жол инфрақұрылымы салдарынан зардап шеккен аймаққа қатынау қиындаған, бұл көмек жеткізуді күрделендіреді.<ref name="UN_News_Declaration"/> == Тағы қараңыз == * [[Эбола ауруы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2025 жылдағы эпидемия]] [[Санат:Эбола]] [[Санат:КДР эпидемиялар]] [[Санат:2025 жылғы оқиғалар]] ohc3653wsh5b74onvuwwe33xm6aow1y 3616565 3616564 2026-06-12T15:18:51Z TheNomadEditor 120280 3616565 wikitext text/x-wiki {{Індет|Атауы=Касаидағы Эбола қызбасы індеті|Сурет=Ebola virus virion.jpg|Сурет тақырыбы=Эбола вирусы вирионының микроскопиясы|Дата=2025 жыл 4 қыркүйек|Орналасуы=Касаи|Вирус штамы=Заир эболавирусы|Ауруы=Эбола|Расталған жағдайлар=37 (2025 жыл 15 қыркүйек)|Қайтыс болғандар=19 (2025 жыл 15 қыркүйек)}} '''Касаидағы Эбола қызбасы індеті''' — [[Конго Демократиялық Республикасы]]ның аумағындағы геморрагиялық [[Эбола ауруы]]ның есеп бойынша 16-шы өршуі, індет туралы 2025 жылдың 4 қыркүйегінде ресми түрде жарияланды.<ref name="UN_News_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://news.un.org/ru/story/2025/09/1466321|тақырыбы=В Демократической Республике Конго объявлена вспышка Эболы|баспасы=Новости ООН|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19}}</ref> Вирустың таралу ошағы Касаи провинциясы болды. == Оқиғалар барысы == Вирустық геморрагиялық қызбаның өршуіне қатысты алғашқы күдіктер 2025 жылдың тамызында туындады. 20 тамызда Булапе медициналық аймағындағы жалпы бейіндегі ауруханаға жоғары температура, құсу және қан кету сияқты белгілері бар 34 жастағы жүкті әйел түсті.<ref name="WHO_DONs_initial">{{мақала|сілтеме=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2025-DON580|тақырыбы=Ebola virus disease – Democratic Republic of the Congo|баспасы=World Health Organization|дата=2025-09-05|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> 26 тамызда қайтыс болды. Кейіннен онымен байланыста болған бірнеше медицина қызметкері ауырып, қайтыс болды.<ref name="AFRO_WHO_SitRep1">{{мақала|сілтеме=https://www.afro.who.int/countries/democratic-republic-of-congo/publication/who-ebola-situation-report-drc-25-01-15-september-2025|тақырыбы=WHO: Ebola situation report DRC/25/01 - 15 September, 2025|баспасы=WHO | Regional Office for Africa|жыл=2025-09-15|дата_проверки=2025-09-19|язык=en}}</ref> 2025 жылдың 1 қыркүйегінде [[Конго Демократиялық Республикасы|КДР]] Денсаулық сақтау министрлігі [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]]на (ДДҰ) аурудың ықтимал жағдайлары туралы хабардар етті. 3 қыркүйекте [[Киншаса]]дағы Ұлттық биомедициналық зерттеулер институтында талданған үлгілер [[Ebolavirus|Эбола вирусының]] заирлік штаммының бар екенін растады.<ref name="Africa_CDC_Declaration">{{мақала|сілтеме=https://africacdc.org/news-item/new-ebola-outbreak-confirmed-in-the-democratic-republic-of-congo/|тақырыбы=New Ebola Outbreak Confirmed in the Democratic Republic of Congo|баспасы=Africa CDC|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> 2025 жылдың 4 қыркүйегінде КДР Денсаулық сақтау министрі елде Эбола қызбасының 16-шы өршуі басталғанын ресми түрде жариялады. Жарияланған сәтте Булапе және Мвека медициналық аймақтарында аурудың ықтимал 28 жағдайы және 15 өлім жағдайы тіркелді.<ref name="UN_News_Declaration"/> Қайтыс болғандардың арасында төрт медицина қызметкері болды.<ref name="WHO_DONs_initial"/> 15 қыркүйекке қарай, АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының мәліметтері бойынша, расталған жағдайлардың саны 37-ге жетті, оның ішінде 19-ы өлім жағдайымен аяқталды.<ref name="CDC_Stats">{{мақала|сілтеме=https://www.cdc.gov/ebola/situation-summary/index.html|тақырыбы=Ebola Outbreak in the DRC: Current Situation|баспасы=Centers for Disease Control and Prevention|дата=2025-09-18|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> == Эпидемиология == Індет Эбола вирусының белгілі алты түрінің ішіндегі ең өлімшілі Заир эболавирусынан туындаған. Алғашқы жұқтыру көзі қазіргі уақытта зерттелуде.<ref name="AFRO_WHO_SitRep1"/> Касаи провинциясы бұған дейін 2007 және 2008—2009 жылдары Эболаның өршуіне тап болған.<ref name="WHO_AFRO_General">{{мақала|сілтеме=https://www.afro.who.int/node/22063|тақырыбы=Ebola virus disease outbreak in the Democratic Republic of the Congo|баспасы=WHO | Regional Office for Africa|дата=2025-09-04|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> == Қарсы шаралар == Өршу расталғаннан кейін бірден КДР үкіметі халықаралық серіктестердің қолдауымен жауап шараларын қабылдауды бастады. * Үйлестіру: КДР Денсаулық сақтау министрлігі Касаи провинциясына жедел әрекет ету тобын жіберді. Оған Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, Африкалық ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының және «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымының сарапшылары қосылды.<ref name="UN_News_Declaration"/><ref name="Africa_CDC_Declaration"/> * Эпидқадағалау және емдеу: Эпидемиологиялық қадағалау, байланыста болғандарды бақылау және ауру жағдайларын жүргізу шаралары күшейтілді. «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымы ДДҰ және Денсаулық сақтау министрлігімен бірлесіп Булапеде Эболамен ауыратындарды емдеу орталығын құрды.<ref name="MSF_Response">{{мақала|сілтеме=https://www.doctorswithoutborders.ca/democratic-republic-of-congo-msf-supports-ebola-outbreak-response-in-kasai/|тақырыбы=Democratic Republic of Congo: MSF supports Ebola outbreak response in Kasaï|баспасы=Médecins Sans Frontières (MSF) Canada|дата=2025-09-10|дата_проверки=2025-09-19|тілі=en}}</ref> * Вакцинация: ДДҰ Киншасада сақталған rVSV-ZEBOV (Ervebo) вакцинасының 2000 дозасын өршу аймағына жеткізуді бұйырды. Вакцинациялауда басымдық медицина қызметкерлеріне және ауырғандармен байланыста болған адамдарға беріледі. * Логистика және жабдықтау: ДДҰ провинцияға [[жеке қорғану құралдары]]н, мобильді зертханалық жабдықтарды және дәрі-дәрмектерді жеткізуде. Нашар жол инфрақұрылымы салдарынан зардап шеккен аймаққа қатынау қиындаған, бұл көмек жеткізуді күрделендіреді.<ref name="UN_News_Declaration"/> == Тағы қараңыз == * [[Эбола ауруы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2025 жылдағы эпидемия]] [[Санат:Эбола]] [[Санат:КДР эпидемиялар]] [[Санат:2025 жылғы оқиғалар]] qww9q9kcbsd64smmxh8lvpm1hx4vvaf 0 782468 3616576 2026-06-12T15:34:10Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз... 3616576 wikitext text/x-wiki '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, Кеңес Одағы және Америка Құрама Штаттары Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды, кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп, 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3c5rjshmiufkuc9ozffgp76q26ldup3 3616591 3616576 2026-06-12T15:43:38Z TheNomadEditor 120280 3616591 wikitext text/x-wiki {{Коммерциялық емес ұйым|атауы=Шекарасыз дәрігерлер|шынайы атауы={{lang-fr|Médecins sans frontières}}|түрі=Медициналық гуманитарлық ұйым|құрылған=[[1971 жыл]] [[22 желтоқсан]]|орналасуы={{SUI}}, [[Женева]], Руе де Лаусанне 78, 1202|lat_dir=N|lat_deg=46.2164|lon_dir=E|lon_deg=6.1478|CoordScale=2000|айналым=2,36 млрд € (2024)|қызметкерлер саны=67 000|басты тұлғалары=Джавид Абдельмонейм|құрылтайшылары=Бернард Кушнер, Жак Берес, Филипп Бернье, Раймонд Борел, Марсель Делкур, Ксавье Эммануэлли, Владан Радоман және Макс Рекамье}} '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, Кеңес Одағы және Америка Құрама Штаттары Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды, кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп, 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} 5tb77a7t8yz95yd4v4qhw8uvvh5jlo3 3616598 3616591 2026-06-12T15:49:09Z TheNomadEditor 120280 3616598 wikitext text/x-wiki {{Коммерциялық емес ұйым|атауы=Шекарасыз дәрігерлер|шынайы атауы={{lang-fr|Médecins sans frontières}}|түрі=Медициналық гуманитарлық ұйым|құрылған=[[1971 жыл]] [[22 желтоқсан]]|орналасуы={{SUI}}, [[Женева]], Руе де Лаусанне 78, 1202|lat_dir=N|lat_deg=46.2164|lon_dir=E|lon_deg=6.1478|CoordScale=2000|айналым=2,36 млрд € (2024)|қызметкерлер саны=67 000|басты тұлғалары=Джавид Абдельмонейм|құрылтайшылары=Бернард Кушнер, Жак Берес, Филипп Бернье, Раймонд Борел, Марсель Делкур, Ксавье Эммануэлли, Владан Радоман және Макс Рекамье}} '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, Кеңес Одағы және Америка Құрама Штаттары Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды, кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп, 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1971 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығымен марапатталған ұйымдар]] [[Санат:Шекарасыз дәрігерлер]] [[Санат:Халықаралық коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Нансе сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Франция)]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] ri7qu2kmeq44zq4251ss5ilinkuq1ya 3616599 3616598 2026-06-12T15:51:27Z TheNomadEditor 120280 /* Тарихы */ 3616599 wikitext text/x-wiki {{Коммерциялық емес ұйым|атауы=Шекарасыз дәрігерлер|шынайы атауы={{lang-fr|Médecins sans frontières}}|түрі=Медициналық гуманитарлық ұйым|құрылған=[[1971 жыл]] [[22 желтоқсан]]|орналасуы={{SUI}}, [[Женева]], Руе де Лаусанне 78, 1202|lat_dir=N|lat_deg=46.2164|lon_dir=E|lon_deg=6.1478|CoordScale=2000|айналым=2,36 млрд € (2024)|қызметкерлер саны=67 000|басты тұлғалары=Джавид Абдельмонейм|құрылтайшылары=Бернард Кушнер, Жак Берес, Филипп Бернье, Раймонд Борел, Марсель Делкур, Ксавье Эммануэлли, Владан Радоман және Макс Рекамье}} '''Шекарасыз дәрігерлер''' ({{lang-fr|Médecins sans frontières}}, ''MSF; ШД'') — әлемнің 70-тен астам елінде әскери қақтығыстар, ашаршылық, індеттер, мәжбүрлі көші-қон және табиғи апаттар нәтижесінде зардап шеккен адамдарға шұғыл медициналық көмек көрсететін халықаралық тәуелсіз коммерциялық емес медициналық гуманитарлық ұйым.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/kmfk/press/news/details/629362|title=ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ДӘРІГЕР КҮНІ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!|author=|date=2023-10-02|website=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-06-12|lang=kk}}</ref> == Тарихы == === Биафра 1967—1970 жылдарда === [[Сурет:Starved girl.jpg|нобай|224x224 нүкте|Нигерия азаматтық соғысы кезіндегі [[квашиоркор]]ға шалдыққан бала]] 1967—1970 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысы кезінде Нигерия әскерилері елдің жаңадан тәуелсіздік алған оңтүстік-шығыс аймағы — Биафраның айналасында блокада құрды. Бұл уақытта Франция Биафраны қолдаған санаулы ірі елдердің бірі болды (Ұлыбритания, КСРО және АҚШ Нигерия үкіметінің жағында болды), блокада ішіндегі жағдай әлемге беймәлім еді. Бірқатар француз дәрігерлері қоршаудағы Биафрадағы ауруханалар мен тамақтандыру орталықтарында жұмыс істеу үшін Француз [[Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай халықаралық қозғалысы|Қызыл Крестінде]] ерікті болды. Ұйымның негізін қалаушылардың бірі Бернар Кушнер болды,<ref>{{Cite web |title=Dr. Bernard Kouchner and MSF: A Clarification {{!}} Doctors Without Borders - USA |url=https://www.doctorswithoutborders.org/latest/dr-bernard-kouchner-and-msf-clarification |accessdate=2026-05-12 |website=www.doctorswithoutborders.org |language=en}}</ref> кейіннен француз саясатында мансабы өрлеп,<ref>{{Cite web |title=U.S.-Europe Relations: An Address by Bernard Kouchner |url=https://www.brookings.edu/events/u-s-europe-relations-an-address-by-bernard-kouchner-foreign-minister-of-france/ |accessdate=2026-05-12 |website=Brookings |language=en}}</ref> 2007–2010 жылдары өзі атқарған Сыртқы және Еуропалық істер министрі лауазымына дейін көтерілді. Елге кіргеннен кейін еріктілер, Биафраның медицина қызметкерлері мен ауруханаларынан бөлек, Нигерия Қарулы Күштерінің шабуылдарына ұшырады және блокадалық күштердің бейбіт тұрғындарды өлтіріп, аштан қатырып жатқанына куә болды. Дәрігерлер Нигерия үкіметі мен Қызыл Крестті олардың сырт көзге сыбайлас сияқты көрінген әрекеттері үшін жария түрде сынға алды. Бұл дәрігерлер саяси/діни шекараларға мән бермейтін және аман қалғандардың әл-ауқатына басымдық беретін жаңа көмек ұйымы қажет деген қорытындыға келді. Нигериядан бөлек, ШД Африканың бірнеше елінде, соның ішінде Бенин, Замбия, Уганда, Кения, Оңтүстік Африка, Руанда, Судан, Сьерра-Леоне және басқаларында бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:1971 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығымен марапатталған ұйымдар]] [[Санат:Шекарасыз дәрігерлер]] [[Санат:Халықаралық коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Нансе сыйлығы иегерлері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Франция)]] [[Санат:Аустриялық ханзада сыйлығының иегерлері]] n2qmuek4lwzaq51qhppu3iuxsycks18 0 782469 3616600 2026-06-12T16:39:29Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 3616600 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 5shqft0rv07e71biq69u5rvk1x2j88j 3616601 3616600 2026-06-12T16:40:01Z Мағыпар 100137 үлгі 3616601 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] mzz5lnydpbm1um25z8le2yjycubydg0 3616605 3616601 2026-06-12T17:02:36Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616605 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 4zsrhj25b4cs9pt8h4a1idf9dncb1dh 3616606 3616605 2026-06-12T17:04:25Z Мағыпар 100137 дереккөз 3616606 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] iivcli8stxkkzxiha7awb1z1lm41qfi 3616607 3616606 2026-06-12T17:12:19Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616607 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 1gf189vdgrs67ss6stn9uehpdtspye1 3616609 3616607 2026-06-12T17:13:34Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3616609 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] bb6akt5wpsmxwacxfsnnm4nv45011mk 3616613 3616609 2026-06-12T17:17:55Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616613 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] hhlbtlnmr4pbr45kk2eydym05ktutte 3616615 3616613 2026-06-12T17:20:00Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3616615 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] l19no7gik49hq365mu28zo2wd9r5l3l 3616616 3616615 2026-06-12T17:22:16Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3616616 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] qzijz4zz02d3owty2i0vdikvbio36gx 3616619 3616616 2026-06-12T17:23:05Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3616619 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 53fou8hr94vpevxaosyo06yjiypcgcx 3616621 3616619 2026-06-12T17:28:00Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616621 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 1msmko5fcurdp2yixo3kfnfllv7kamm 3616622 3616621 2026-06-12T17:31:43Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3616622 wikitext text/x-wiki '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] q201lwjcdhw9qy22g11mdw77ckn7ac7 3616624 3616622 2026-06-12T17:33:15Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3616624 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] btaji3wfhfe4ykgz3nsclu55f5b9ogj 3616625 3616624 2026-06-12T17:33:49Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3616625 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] fg9p1j977amf0yqf2ikq7vpqxgh1zbq 3616626 3616625 2026-06-12T17:34:21Z Мағыпар 100137 үлгі 3616626 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] e7ed3mzm4b78xdc41ydf7t979txmjum 3616627 3616626 2026-06-12T17:35:07Z Мағыпар 100137 үлгі 3616627 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Kasciukovičy, Belarus.png |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] pud63nk88dljpxhomqpt8synst1bran 3616628 3616627 2026-06-12T17:36:38Z Мағыпар 100137 үлгі 3616628 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kasciukovičy, Belarus.png |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =20 |lat_sec =20 |lon_dir =E |lon_deg =32 |lon_min =02 |lon_sec =46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 3jo0prnjl3uqta38z54lxhdqefhear0 3616629 3616628 2026-06-12T17:39:30Z Мағыпар 100137 үлгі 3616629 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kasciukovičy, Belarus.png |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =20 |lat_sec =20 |lon_dir =E |lon_deg =32 |lon_min =02 |lon_sec =46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Костюкович ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2245 |пошта индексі = 213640 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kasciukovičy |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, Могилёвтан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] nk5i7amxq3rxcwvpy3bk9hxyh4jwfmz 3616631 3616629 2026-06-12T17:41:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3616631 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kasciukovičy, Belarus.png |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =20 |lat_sec =20 |lon_dir =E |lon_deg =32 |lon_min =02 |lon_sec =46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Костюкович ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1508 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 172 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 14 578 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2245 |пошта индексі = 213640 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kasciukovičy |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, [[Могилёв]]тан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] fjjor8670t21sowhr8h7s1csr6uxjo3 3616634 3616631 2026-06-12T17:47:45Z Мағыпар 100137 сурет қою 3616634 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kasciukovičy, Belarus.png |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =20 |lat_sec =20 |lon_dir =E |lon_deg =32 |lon_min =02 |lon_sec =46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Костюкович ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1508 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 172 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 14 578 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2245 |пошта индексі = 213640 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kasciukovičy |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, [[Могилёв]]тан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Касцюковічы. Музей (02).jpg|Өлкетану мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] fjmkqiqfqgoj8kw2vtjymhi92h29fbb 3616636 3616634 2026-06-12T17:48:40Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3616636 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kasciukovičy, Belarus.png |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =20 |lat_sec =20 |lon_dir =E |lon_deg =32 |lon_min =02 |lon_sec =46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Костюкович ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1508 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 172 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 14 578 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2245 |пошта индексі = 213640 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kasciukovičy |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, [[Могилёв]]тан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Касцюковічы. Музей (02).jpg|Өлкетану мұражайы Касцюковічы. Замалёўкі (24).jpg|Кинотеатр </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] llln9vtlvk82e9hrskmlwt28htzmvu3 3616637 3616636 2026-06-12T17:49:25Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3616637 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kasciukovičy, Belarus.png |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =20 |lat_sec =20 |lon_dir =E |lon_deg =32 |lon_min =02 |lon_sec =46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Костюкович ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1508 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 172 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 14 578 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2245 |пошта индексі = 213640 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kasciukovičy |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, [[Могилёв]]тан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Касцюковічы. Музей (02).jpg|Өлкетану мұражайы Касцюковічы. Замалёўкі (24).jpg|Кинотеатр Касцюковічы. Замалёўкі (13).jpg|Кітапхана </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 75hjmppayj89zdwheiethgajmo7edce 3616638 3616637 2026-06-12T17:49:57Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ 3616638 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Костюковичи |шынайы атауы = {{lang-be|Касцюковічы}} |сурет = Касцюковічы. Крыжаўзвіжанская царква.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kasciukovičy, Belarus.png |ту = Flag of Kaściukovičy.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =20 |lat_sec =20 |lon_dir =E |lon_deg =32 |lon_min =02 |lon_sec =46 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Костюкович ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1508 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 172 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 14 578 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2245 |пошта индексі = 213640 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kasciukovičy |сайты = |сайт тілі = }} '''Костюковичи''' ({{lang-be|Касцюковічы}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Костюкович ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Костюковичи қаласының халқы 14 578 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Жадунка мен Крупня өзендерінің қосылатын жерінде, [[Могилёв]]тан 150 шақырым жерде орналасқан. Климовичи өнеркәсіптік аймағындағы Коммунары стансасы Кричев-Унеча теміржол желісінде орналасқан. Қала Краснополье-Хоцимск, Климовичи-Смольки және Могилев-Чериков-Костюковичи бағытындағы жолдарды байланыстыратын автомобиль көлігі торабы.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9379-Kostjukovichi.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Костюковичский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Тарихы == Костюковичи алғаш рет 1508 жылы шежірелерде Радимичи тайпасының ежелгі славян қоныстарының бірі ретінде аталған. Костюковичи қаласы XVI ғасырда сауда орталығы болған. 1772 жылы Польша-Литва Достастығы бөлінгеннен кейін Ресей империясының құрамына кірді, қала Могилев губерниясының Климовичи ауданының орталығы болды. XIX ғасырдың ортасында Климовичи ауданындағы Костюковичи ауылында 1650 халық, 310 үй шаруашылығы, православие шіркеуі, синагога және аудандық үшжылдық приход мектебі болды. Қыш, коопераж және ағаш ұстасы сияқты қолөнер жақсы дамыды. Соғысқа дейінгі бесжылдық жоспарлар кезінде Костюковичиде жергілікті шикізатты өңдейтін өнеркәсіп дами бастады. 1924 жылы ол Костюкович ауданының орталығы ретінде Беларусь Кеңестік Социалистік Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдары өнеркәсіптік кешен, зығыр фабрикасы және кірпіш зауыты үшін ғимараттар салынып, «Прогресс» тігін кооперативі жұмыс істей бастады. 1938 жылы елді мекен қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 14 тамызынан 1943 жылдың 28 қыркүйегіне дейін Костюковичи неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=88_Kostyukovichi&ysclid=mqb5fczkfc86455233|title=История развития - Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == ХХ ғасырдың басында Костюковичиде өнеркәсіп дамыды. Кәсіпорындар негізінен жергілікті шикізатты өңдеді. Зығыр фабрикасы, кірпіш зауыты және тігін кооперативі құрылды. Костюковичиде цемент зауыты, спирт өндірісі, бірнеше тамақ өңдеу зауыттары орналасқан. Қалада 4 орта, негізгі, спорт мектебі, көркемсурет мектебі, балалар шығармашылық орталығы және жас натуралистер стансасы бар. Қаланың басты көрікті жері — ХХ ғасырдың соңында салынған Крестовоздвиженская шіркеуі, өлкетану мұражайы. Мұнда жергілікті қолөнершілер жасаған өнер туындыларын тамашалап, қала мен аймақтың тарихы туралы білуге болады. 2008 жылы, Костюкович өзінің 500 жылдығын атап өткен кезде, қала орталығында заманауи төрт қабатты қонақ үй салынды.<ref>{{citeweb|url=https://bigkarta.ru/belarus-kostjukovichi.htm|title=Карта Костюковичи|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-12|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="160"> Касцюковічы. Музей (02).jpg|Өлкетану мұражайы Касцюковічы. Замалёўкі (24).jpg|Кинотеатр Касцюковічы. Замалёўкі (13).jpg|Кітапхана </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] a75cgg8dbor5s78f0u1z09bwvbspx9k 0 782470 3616612 2026-06-12T17:17:28Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/147927158|Ёсино, Акира]]» бетінен аударылып түзілді 3616612 wikitext text/x-wiki {{Нихонго|'''Акира Ёсино'''|吉野 彰|Ёсино Акира|[[30 қаңтар]] [[1948 жыл]]ы туған, [[Осака]], [[Жапония]]}} — [[Жапония|жапон]] ғалым-[[Химия|химик]], [[Литий-ионды батарея|литий-ионды батареяны]] жасаушылардың бірі. [[Джон Гуденаф]] және [[Стэнли Уиттингем|Стэнли Уиттингеммен]] бірлесіп 2019 жылғы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты. Жапон ғылым академиясының мүшесі (2020). == Өмірбаян == * 1972 жылы [[Киото университеті|Киото университетін]] бітірген. * 1972—1994 жылдары және 2003 жылдан бері Asahi Kasei-де жұмыс істеді. * 1985 жылы ол [[Литий-ионды батарея|литий-ионды батареяның]] прототипін жасап шығарып, оны патенттеді. * 1994 жылдан 2003 жылға дейін A&T Battery Corp компаниясында жұмыс істеді. * 2005 жылы ол [[Осака университеті|Осака университетінде]] PhD диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Қайнары|url=http://www.asahi-kasei.co.jp/asahi/en/r_and_d/interview/yoshino/pdf/lithium-ion_battery.pdf|accessdate=2023-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910053759/https://www.asahi-kasei.co.jp/asahi/en/r_and_d/interview/yoshino/pdf/lithium-ion_battery.pdf|archivedate=2019-09-10}}</ref> == Марапаттар == * 2004 — Күлгін лентамен безендірілген Құрмет медалі * 2011 — {{Аударылмаған 5|Тэйити Ямадзаки сыйлығы|||Yamazaki-Teiichi Prize}} * 2011 — C&amp;amp;C сыйлығы * 2012 — {{Аударылмаған 5|Қоршаған орта және қауіпсіздік технологиялары үшін IEEE медалі|||IEEE Medal for Environmental and Safety Technologies}} * 2013 — Әлемдік энергетика * 2014 — Чарльз Старк Дрейпер сыйлығы * 2018 — Жапония сыйлығы * 2019 — Еуропалық өнертапқыш сыйлығы * 2019 — [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] d3s9hwrulvqft82tlarea8v83a7a0dt 3616620 3616612 2026-06-12T17:23:51Z Nurkhan 13652 3616620 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Акира Ёсино |Шынайы есімі = жапон. 吉野 彰 Ёсино Акира? |Суреті = Akira_Yoshino_20170920_(cropped_2).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 30.1.1948 |Туған жері = {{Туғанжері|Суйта|Суйтада}}, [[Жапония]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Жапония}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[инженер]], [[өнертапқыш]], [[зерттеуші]] |Жұмыс орны = [[Жүйелік биология институты (Сиэтл)]]<br> [[Принстон университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Химия бойынша [[PhD|философия докторы]] (PhD), 2005 |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Киото университеті]]<br> [[Осака университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Ширли М. Тильгман]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Литий-иондық батарея]] ны ойлап тапқан ретінде танымал |Марапаттары = [[Жапония сыйлығы]] (2018)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2019 жыл ғылымда|2019]])<br> {{Мәдениет ордені (Жапония)}} {{Күлгін лентамен безендірілген Құрмет медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} {{Нихонго|'''Акира Ёсино'''|吉野 彰|Ёсино Акира|[[30 қаңтар]] [[1948 жыл]]ы туған, [[Осака]], [[Жапония]]}} — [[Жапония|жапон]] ғалым-[[Химия|химик]], [[Литий-ионды батарея|литий-ионды батареяны]] жасаушылардың бірі. [[Джон Гуденаф]] және [[Стэнли Уиттингем|Стэнли Уиттингеммен]] бірлесіп 2019 жылғы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты. Жапон ғылым академиясының мүшесі (2020). == Өмірбаян == * 1972 жылы [[Киото университеті|Киото университетін]] бітірген. * 1972—1994 жылдары және 2003 жылдан бері Asahi Kasei-де жұмыс істеді. * 1985 жылы ол [[Литий-ионды батарея|литий-ионды батареяның]] прототипін жасап шығарып, оны патенттеді. * 1994 жылдан 2003 жылға дейін A&T Battery Corp компаниясында жұмыс істеді. * 2005 жылы ол [[Осака университеті|Осака университетінде]] PhD диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Қайнары|url=http://www.asahi-kasei.co.jp/asahi/en/r_and_d/interview/yoshino/pdf/lithium-ion_battery.pdf|accessdate=2023-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910053759/https://www.asahi-kasei.co.jp/asahi/en/r_and_d/interview/yoshino/pdf/lithium-ion_battery.pdf|archivedate=2019-09-10}}</ref> == Марапаттар == * 2004 — Күлгін лентамен безендірілген Құрмет медалі * 2011 — {{Аударылмаған 5|Тэйити Ямадзаки сыйлығы|||Yamazaki-Teiichi Prize}} * 2011 — C&amp;amp;C сыйлығы * 2012 — {{Аударылмаған 5|Қоршаған орта және қауіпсіздік технологиялары үшін IEEE медалі|||IEEE Medal for Environmental and Safety Technologies}} * 2013 — Әлемдік энергетика * 2014 — Чарльз Старк Дрейпер сыйлығы * 2018 — Жапония сыйлығы * 2019 — Еуропалық өнертапқыш сыйлығы * 2019 — [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] tsrho6zdcvcrwfho6z5cnpq9lvo6h5a 3616822 3616620 2026-06-13T05:01:36Z Nurkhan 13652 3616822 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Акира Ёсино |Шынайы есімі = жапон. 吉野 彰 Ёсино Акира? |Суреті = Akira_Yoshino_20170920_(cropped_2).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 30.1.1948 |Туған жері = {{Туғанжері|Суйта|Суйтада}}, [[Жапония]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Жапония}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[инженер]], [[өнертапқыш]], [[зерттеуші]] |Жұмыс орны = [[Жүйелік биология институты (Сиэтл)]]<br> [[Принстон университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Химия бойынша [[PhD|философия докторы]] (PhD), 2005 |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Киото университеті]]<br> [[Осака университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Ширли М. Тильгман]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Литий-иондық батарея]] ны ойлап тапқан ретінде танымал |Марапаттары = [[Жапония сыйлығы]] (2018)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2019 жыл ғылымда|2019]])<br> {{Мәдениет ордені (Жапония)}} {{Күлгін лентамен безендірілген Құрмет медалі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} {{Нихонго|'''Акира Ёсино'''|吉野 彰|Ёсино Акира|[[30 қаңтар]] [[1948 жыл]]ы туған, [[Осака]], [[Жапония]]}} — [[Жапония|жапон]] ғалым-[[Химия|химик]], [[Литий-ионды батарея|литий-ионды батареяны]] жасаушылардың бірі. [[Джон Гуденаф]] және [[Стэнли Уиттингем|Стэнли Уиттингеммен]] бірлесіп 2019 жылғы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының]] лауреаты. Жапон ғылым академиясының мүшесі (2020). == Өмірбаян == * 1972 жылы [[Киото университеті|Киото университетін]] бітірген. * 1972—1994 жылдары және 2003 жылдан бері Asahi Kasei-де жұмыс істеді. * 1985 жылы ол [[Литий-ионды батарея|литий-ионды батареяның]] прототипін жасап шығарып, оны патенттеді. * 1994 жылдан 2003 жылға дейін A&T Battery Corp компаниясында жұмыс істеді. * 2005 жылы ол [[Осака университеті|Осака университетінде]] PhD диссертациясын қорғады.<ref>{{Cite web|title=Қайнары|url=http://www.asahi-kasei.co.jp/asahi/en/r_and_d/interview/yoshino/pdf/lithium-ion_battery.pdf|accessdate=2023-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910053759/https://www.asahi-kasei.co.jp/asahi/en/r_and_d/interview/yoshino/pdf/lithium-ion_battery.pdf|archivedate=2019-09-10}}</ref> == Марапаттар == * 2004 — Күлгін лентамен безендірілген Құрмет медалі * 2011 — {{Аударылмаған 5|Тэйити Ямадзаки сыйлығы|||Yamazaki-Teiichi Prize}} * 2011 — C&amp;amp;C сыйлығы * 2012 — {{Аударылмаған 5|Қоршаған орта және қауіпсіздік технологиялары үшін IEEE медалі|||IEEE Medal for Environmental and Safety Technologies}} * 2013 — Әлемдік энергетика * 2014 — Чарльз Старк Дрейпер сыйлығы * 2018 — Жапония сыйлығы * 2019 — Еуропалық өнертапқыш сыйлығы * 2019 — [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] bxy2n6wnv988hc2sefzh3ftnelx9yta 0 782471 3616642 2026-06-12T17:59:19Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Ат арбаушы |Шынайы атауы = The Horse Whisperer |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = нео-вестерн, драма |Режиссёрі = [[Роберт Редфорд]] |Продюсері = Патрик Марки,<br>Роберт Редфорд |Сценарист = Эрик Рот,<br>Ричард Лагравенезе |Ак... 3616642 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Ат арбаушы |Шынайы атауы = The Horse Whisperer |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = нео-вестерн, драма |Режиссёрі = [[Роберт Редфорд]] |Продюсері = Патрик Марки,<br>Роберт Редфорд |Сценарист = Эрик Рот,<br>Ричард Лагравенезе |Актерлер = |Операторы = Роберт Ричардсон |Композиторы = [[Томас Ньюман]],<br>Гвил Оуэн |Компания = Touchstone Pictures,<br>Wildwood Enterprises |Бюджеті = 60 млн [[$]]<ref name=budget>{{cite news |url= https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-jun-16-fi-60305-story.html |title= So-So Debut for Harrison Ford in 'Six Days, Seven Nights' |work= Los Angeles Times |date= 1998-06-16 |access-date= 2020-10-29 |archive-date= 2020-11-1 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201101044037/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-jun-16-fi-60305-story.html |url-status= live }}</ref> |Түсім = 187 млн [[$]]<ref name="BOM">{{cite web |url= https://www.boxofficemojo.com/release/rl458786305/weekend/ |title= The Horse Whisperer (1998) |publisher= Box Office Mojo |access-date= 2020-10-20 |archive-date= 2020-10-31 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201031222111/https://www.boxofficemojo.com/release/rl458786305/weekend/ |url-status= live }}</ref> |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[ағылшын тілі]] |Ұзақтығы = 170 мин |Жыл = [[15 мамыр]] [[1998 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0119314 |Сурет атауы=}} '''«Ат арбаушы»''' — [[Роберт Редфорд]]тің 1998 жылы шыққан фильмі. [[Николас Эванс]]тың 1995 жылы жарияланған аттас романы негізінде түсірілді. == Рөлдерде == {| class="wikitable" |+ !Актерлер !Кейіпкерлер |- |[[Роберт Редфорд]] |Том Букер |- |[[Кристин Скотт Томас]] |Энни МакЛин |- |[[Сэм Нилл]] |Роберт МакЛин |- |[[Скарлетт Йоханссон]] |Грейс МакЛин |- |[[Дайан Уист]] |Дайан Букер |- |[[Крис Купер]] |Фрэнк Букер |- |[[Черри Джонс]] |Лиз Хэммонд |- |Тай Хиллман |Джо Букер |- |[[Кейт Босуорт]] |Джудит |- |[[Джессалин Гилсиг]] |Люси |- |[[Жанетт Нолан]] |миссис Эллен Букер |} == Жүлделері == {| class="wikitable sortable" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="centre" ! style="background: #CCCCCC;" | Сыйлықтың аты ! style="background: #CCCCCC;" | Номинациясы ! style="background: #CCCCCC;" | Номинант ! style="background: #CCCCCC;" | Нәтижесі |- |<center>«[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» ([[Оскар (киножүлде, 1999)|1999]]) |<center>[[Үздік фильм әні үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм әні]] |Эллисон Мурер, Гвил Оуэн<br />''A Soft Place to Fall'' |{{nom}} |- | rowspan=2|<center>«[[Алтын глобус]]» |<center>Үздік фильм — драма | |{{nom}} |- |<center>Үздік режиссёр |Роберт Редфорд |{{nom}} |-style="border-top:2px solid gray;" |<center>«[[Жас актёр]]» |<center>Бас рөлдегі үздік жас актриса |Скарлетт Йоханссон |{{nom}} |} {{Роберт Редфорд фильмдері‎}} [[Санат:Роберт Редфорд фильмдері]] [[Санат:АҚШ драма-фильмдері]] [[Санат:1998 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Touchstone Pictures фильмдері]] [[Санат:Жылқылар туралы фильмдер]] jm4o32f90xy3jyc8s1d4j3rre9ds9v2 10 782472 3616643 2026-06-12T18:00:13Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-06-13|POTD 2026-06-13]]: filename only 3616643 wikitext text/x-wiki All Saints Catholic Church (St. Peters, Missouri) - stained glass, sacristy, Immaculate Heart detail.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> q7ndf9m2xnb7g9lv90nufw04g1x4axq 3 782473 3616660 2026-06-12T18:36:51Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3616660 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Jasik67}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:36, 2026 ж. маусымның 12 (+05) gzllftzkqasdebs08zsn2dasl76dylo 14 782474 3616664 2026-06-12T18:45:47Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Морган әулеті]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]] 3616664 wikitext text/x-wiki [[Санат:Морган әулеті]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]] n2bolbyt1l37pvcouz5ruiqqis6ch7l 14 782475 3616665 2026-06-12T18:50:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан инвестициялық компаниялар]] [[Санат:АҚШ хедж-қорлары]] 3616665 wikitext text/x-wiki [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан инвестициялық компаниялар]] [[Санат:АҚШ хедж-қорлары]] bas513nqx7e579vxuswyqhpeail6vhv 14 782476 3616666 2026-06-12T18:56:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:XX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1935 жылы құрылған іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3616666 wikitext text/x-wiki [[Санат:XX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1935 жылы құрылған іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 0xef6pnm0yoneah0x8q01bhq2dhixcj 14 782477 3616667 2026-06-12T18:58:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1935 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1930-жылдары құрылған банктер]] 3616667 wikitext text/x-wiki [[Санат:1935 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1930-жылдары құрылған банктер]] 66l8za6iss7sm2hp6r7hgl7y9jjskho 14 782478 3616669 2026-06-12T19:02:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1935 жылы құрылған америкалық ұйымдар]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша АҚШ компаниялары]] [[Санат:Елдері бойынша 1935 жылы құрылған компаниялар]] 3616669 wikitext text/x-wiki [[Санат:1935 жылы құрылған америкалық ұйымдар]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша АҚШ компаниялары]] [[Санат:Елдері бойынша 1935 жылы құрылған компаниялар]] gp7tli98romfxo72333smmjpa69l3kf 14 782479 3616670 2026-06-12T19:05:19Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Mitsubishi компаниялары]] [[Санат:Токиода орналасқан конгломерат компаниялар]] [[Санат:Токиода орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Токиода орналасқан холдингтік компаниялар]] Санат:Жапонияда штаб-пәтері орналасқан көпұлтты компаниял... 3616670 wikitext text/x-wiki [[Санат:Mitsubishi компаниялары]] [[Санат:Токиода орналасқан конгломерат компаниялар]] [[Санат:Токиода орналасқан қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Токиода орналасқан холдингтік компаниялар]] [[Санат:Жапонияда штаб-пәтері орналасқан көпұлтты компаниялар]] rvlgiqiiduyq7drf28l6z8kw606e31a 3 782480 3616679 2026-06-13T02:02:16Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3616679 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ablakhat Nur}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 07:02, 2026 ж. маусымның 13 (+05) lubdzixloe78tmwyfezvq5cvilustgm 0 782482 3616792 2026-06-13T04:29:40Z RaiymbekZh 170385 RaiymbekZh [[Шырақбек Қабылбаев]] бетін [[Шырақбек Қабылбайұлы Қабылбаев]] бетіне жылжытты: Қате жазылған тақырып 3616792 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Шырақбек Қабылбайұлы Қабылбаев]] swmttgswt0y34qtnagnfixbuarz76jk 0 782483 3616814 2026-06-13T04:57:23Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/151877758|Рамсделл, Фред]]» бетінен аударылып түзілді 3616814 wikitext text/x-wiki '''Фредерик Дж. «Фред» Рамсделл''' ({{Lang-en|Frederick J. «Fred» Ramsdell}}, [[4 желтоқсан]] [[1960 жыл|1960]], Элмхерст, [[Иллинойс]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] иммунолог, [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (2025). == Өмірбаян == 1960 жылы 4 желтоқсанда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Иллинойс|Иллинойс штатындағы]] Элмхерст қаласында дүниеге келген. 1983 жылы [[Калифорния университеті, Сан-Диего|Сан-Диегодағы Калифорния университетін]] биология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді, содан кейін [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Лос-Анджелестегі Калифорния университетіне]] оқуға түсті, онда 1987 жылы [[иммунология]] мамандығы бойынша докторлық дәреже алды. Оқуын аяқтағаннан кейін ол [[Сиэтл|Сиэтлдегі]] Ұлттық денсаулық сақтау институттарына жұмысқа орналасты, ал 2016 жылы [[Сан-Франциско|Сан-Францискодағы]] [[Шон Паркер]] атындағы қатерлі ісік иммунотерапиясы институтының басшысы болды. 2017 жылы Рамсделл, [[Александр Руденский]] және [[Симон Сакагути]] [[Полиартрит|полиартрит саласындағы]] зерттеулері үшін Крафурд сыйлығымен марапатталды <ref>{{Cite web|title=The Crafoord Prize in Polyarthritis 2017|url=http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html|work=crafoordprize.se|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170112020808/http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html|archivedate=2017-01-12}}</ref> . 2025 жылы Рамсделл [[Симон Сакагути]] және [[Мэри Брункоу|Мэри Брунковпен]] бірлесіп [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын]] алды <ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|work=NobelPrize.org|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251006113014/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|archivedate=2025-10-06}}</ref> . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/ramsdell/facts/ Фред Рамсделл] www.nobelprize.org сайтында {{In lang|en}} * [https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-10-06/nobel-prize-in-medicine-awarded-in-sweden-to-brunkow-ramsdell-sakaguchi АҚШ пен Жапонияда орналасқан үштік медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ генетиктері]] [[Санат:АҚШ иммунологтары]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] au7njv9vmvqj76t1avnl29u26h2tehi 3616823 3616814 2026-06-13T05:02:04Z Nurkhan 13652 3616823 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Фред Рамсделл |Шынайы есімі = ағылш. Frederick J. «Fred» Ramsdell |Суреті = Fred_Ramsdell_-_US_Embassy_Sweden_Nobel_Reception_2025.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 4.12.1960 |Туған жері = {{Туғанжері|Элмхерст, |Суйтада}}, [[Иллинойс]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|АҚШ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[иммунология]] |Жұмыс орны = [[Паркер онкологиялық иммунотерапия институты]]<br> [[Ұлттық денсаулық сақтау институттары]]<br> [[ZymoGenetics]]<br> [[Novo Nordisk]]<br> [[aTyr Pharma]] |Ғылыми дәрежесі = Иммунология бойынша [[PhD|философия докторы]] (PhD), 1987 |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Калифорния университеті, Сан-Диего]] (1983)<br> [[Калифорния университеті, Лос-Анджелес]] (1987) |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[полиартрит]]ты зерттеуші танымал |Марапаттары = [[Краффорд сыйлығы]] (2017)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2025 жыл ғылымда|2025]])<br> |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Фредерик Дж. «Фред» Рамсделл''' ({{Lang-en|Frederick J. «Fred» Ramsdell}}, [[4 желтоқсан]] [[1960 жыл|1960]], Элмхерст, [[Иллинойс]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] иммунолог, [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (2025). == Өмірбаян == 1960 жылы 4 желтоқсанда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Иллинойс|Иллинойс штатындағы]] Элмхерст қаласында дүниеге келген. 1983 жылы [[Калифорния университеті, Сан-Диего|Сан-Диегодағы Калифорния университетін]] биология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді, содан кейін [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Лос-Анджелестегі Калифорния университетіне]] оқуға түсті, онда 1987 жылы [[иммунология]] мамандығы бойынша докторлық дәреже алды. Оқуын аяқтағаннан кейін ол [[Сиэтл|Сиэтлдегі]] Ұлттық денсаулық сақтау институттарына жұмысқа орналасты, ал 2016 жылы [[Сан-Франциско|Сан-Францискодағы]] [[Шон Паркер]] атындағы қатерлі ісік иммунотерапиясы институтының басшысы болды. 2017 жылы Рамсделл, [[Александр Руденский]] және [[Симон Сакагути]] [[Полиартрит|полиартрит саласындағы]] зерттеулері үшін Крафурд сыйлығымен марапатталды <ref>{{Cite web|title=The Crafoord Prize in Polyarthritis 2017|url=http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html|work=crafoordprize.se|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170112020808/http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html|archivedate=2017-01-12}}</ref> . 2025 жылы Рамсделл [[Симон Сакагути]] және [[Мэри Брункоу|Мэри Брунковпен]] бірлесіп [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын]] алды <ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|work=NobelPrize.org|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251006113014/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|archivedate=2025-10-06}}</ref> . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/ramsdell/facts/ Фред Рамсделл] www.nobelprize.org сайтында {{In lang|en}} * [https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-10-06/nobel-prize-in-medicine-awarded-in-sweden-to-brunkow-ramsdell-sakaguchi АҚШ пен Жапонияда орналасқан үштік медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ генетиктері]] [[Санат:АҚШ иммунологтары]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] bzw7qd1508bhyxqyvk51wzxbg7v2y6y 3616825 3616823 2026-06-13T05:02:24Z Nurkhan 13652 3616825 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Фред Рамсделл |Шынайы есімі = ағылш. Frederick J. «Fred» Ramsdell |Суреті = Fred_Ramsdell_-_US_Embassy_Sweden_Nobel_Reception_2025.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 4.12.1960 |Туған жері = {{Туғанжері|Элмхерст, |Суйтада}}, [[Иллинойс]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|АҚШ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[иммунология]] |Жұмыс орны = [[Паркер онкологиялық иммунотерапия институты]]<br> [[Ұлттық денсаулық сақтау институттары]]<br> [[ZymoGenetics]]<br> [[Novo Nordisk]]<br> [[aTyr Pharma]] |Ғылыми дәрежесі = Иммунология бойынша [[PhD|философия докторы]] (PhD), 1987 |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Калифорния университеті, Сан-Диего]] (1983)<br> [[Калифорния университеті, Лос-Анджелес]] (1987) |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[полиартрит]]ты зерттеуші танымал |Марапаттары = [[Краффорд сыйлығы]] (2017)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2025 жыл ғылымда|2025]])<br> |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Фредерик Дж. «Фред» Рамсделл''' ({{Lang-en|Frederick J. «Fred» Ramsdell}}, [[4 желтоқсан]] [[1960 жыл|1960]], Элмхерст, [[Иллинойс]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] иммунолог, [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (2025). == Өмірбаян == 1960 жылы 4 желтоқсанда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Иллинойс|Иллинойс штатындағы]] Элмхерст қаласында дүниеге келген. 1983 жылы [[Калифорния университеті, Сан-Диего|Сан-Диегодағы Калифорния университетін]] биология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді, содан кейін [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Лос-Анджелестегі Калифорния университетіне]] оқуға түсті, онда 1987 жылы [[иммунология]] мамандығы бойынша докторлық дәреже алды. Оқуын аяқтағаннан кейін ол [[Сиэтл|Сиэтлдегі]] Ұлттық денсаулық сақтау институттарына жұмысқа орналасты, ал 2016 жылы [[Сан-Франциско|Сан-Францискодағы]] [[Шон Паркер]] атындағы қатерлі ісік иммунотерапиясы институтының басшысы болды. 2017 жылы Рамсделл, [[Александр Руденский]] және [[Симон Сакагути]] [[Полиартрит|полиартрит саласындағы]] зерттеулері үшін Крафурд сыйлығымен марапатталды <ref>{{Cite web|title=The Crafoord Prize in Polyarthritis 2017|url=http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html|work=crafoordprize.se|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170112020808/http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html|archivedate=2017-01-12}}</ref> . 2025 жылы Рамсделл [[Симон Сакагути]] және [[Мэри Брункоу|Мэри Брунковпен]] бірлесіп [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын]] алды <ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|work=NobelPrize.org|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251006113014/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|archivedate=2025-10-06}}</ref> . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/ramsdell/facts/ Фред Рамсделл] www.nobelprize.org сайтында {{In lang|en}} * [https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-10-06/nobel-prize-in-medicine-awarded-in-sweden-to-brunkow-ramsdell-sakaguchi АҚШ пен Жапонияда орналасқан үштік медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ генетиктері]] [[Санат:АҚШ иммунологтары]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] 5ss9jr1eo5f6w3x02swpg9nyjdqf3dt 3616871 3616825 2026-06-13T06:50:43Z 1nter pares 146705 3616871 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Фред Рамсделл |Шынайы есімі = ағылш. Frederick J. «Fred» Ramsdell |Суреті = Fred_Ramsdell_-_US_Embassy_Sweden_Nobel_Reception_2025.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 4.12.1960 |Туған жері = {{Туғанжері|Элмхерст, |Суйтада}}, [[Иллинойс]], [[АҚШ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|АҚШ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[иммунология]] |Жұмыс орны = [[Паркер онкологиялық иммунотерапия институты]]<br> [[Ұлттық денсаулық сақтау институттары]]<br> [[ZymoGenetics]]<br> [[Novo Nordisk]]<br> [[aTyr Pharma]] |Ғылыми дәрежесі = Иммунология бойынша [[PhD|философия докторы]] (PhD), 1987 |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Калифорния университеті, Сан-Диего]] (1983)<br> [[Калифорния университеті, Лос-Анджелес]] (1987) |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[полиартрит]]ты зерттеуші танымал |Марапаттары = [[Краффорд сыйлығы]] (2017)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[2025 жыл ғылымда|2025]])<br> |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Фредерик Дж. «Фред» Рамсделл''' ({{Lang-en|Frederick J. «Fred» Ramsdell}}, [[4 желтоқсан]] [[1960 жыл|1960]], Элмхерст, [[Иллинойс]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] иммунолог, [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (2025). == Өмірбаяны == 1960 жылы 4 желтоқсанда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-тың]] [[Иллинойс|Иллинойс штатындағы]] Элмхерст қаласында дүниеге келген. 1983 жылы [[Калифорния университеті, Сан-Диего|Сан-Диегодағы Калифорния университетін]] биология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді, содан кейін [[Калифорния университеті, Лос-Анжелес|Лос-Анджелестегі Калифорния университетіне]] оқуға түсті, онда 1987 жылы [[иммунология]] мамандығы бойынша докторлық дәреже алды. Оқуын аяқтағаннан кейін ол [[Сиэтл|Сиэтлдегі]] Ұлттық денсаулық сақтау институттарына жұмысқа орналасты, ал 2016 жылы [[Сан-Франциско|Сан-Францискодағы]] [[Шон Паркер]] атындағы қатерлі ісік иммунотерапиясы институтының басшысы болды. 2017 жылы Рамсделл, [[Александр Руденский]] және [[Симон Сакагути]] [[Полиартрит|полиартрит саласындағы]] зерттеулері үшін Крафурд сыйлығымен марапатталды.<ref>{{Cite web|title=The Crafoord Prize in Polyarthritis 2017|url=http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html|work=crafoordprize.se|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170112020808/http://www.crafoordprize.se/press/arkivpressreleases/thecrafoordprizeinpolyarthritis2017.5.470b0073156f7766c064a8.html|archivedate=2017-01-12}}</ref> 2025 жылы Рамсделл [[Симон Сакагути]] және [[Мэри Брункоу|Мэри Брунковпен]] бірлесіп [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын]] алды.<ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2025|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|work=NobelPrize.org|accessdate=2025-10-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251006113014/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/summary/|archivedate=2025-10-06}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/ramsdell/facts/ Фред Рамсделл] www.nobelprize.org сайтында {{In lang|en}} * [https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-10-06/nobel-prize-in-medicine-awarded-in-sweden-to-brunkow-ramsdell-sakaguchi АҚШ пен Жапонияда орналасқан үштік медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ генетиктері]] [[Санат:АҚШ иммунологтары]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] edti7cddddal1kouquk7p0kz0dtjihb 0 782484 3616861 2026-06-13T06:22:38Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 3616861 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] c2ivtexu5donexeoi6epr4qbu54spxz 3616862 3616861 2026-06-13T06:23:09Z Мағыпар 100137 үлгі 3616862 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 1mqpug5p89m3k18eagrratwh14chvwx 3616864 3616862 2026-06-13T06:26:00Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616864 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] nmcoz9v33i5b6hby737iwa0ga3hjqkt 3616865 3616864 2026-06-13T06:26:55Z Мағыпар 100137 дереккөз 3616865 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 9skn6lbdhsvtzg7569r4y9sszhtmm2n 3616866 3616865 2026-06-13T06:42:31Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616866 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 0cft19e6bsbb90ffbavq4ohboyod2sz 3616867 3616866 2026-06-13T06:45:34Z Мағыпар 100137 /* Географиялық сипаттамасы */ дереккөз 3616867 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 2fv2dhtilwiiiouijv3qswni1umgw2g 3616868 3616867 2026-06-13T06:48:22Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616868 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 5a4k6i2wjgygin3feybmt7dmixshbqi 3616870 3616868 2026-06-13T06:50:34Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3616870 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] gu4lyhw44cpgog0bc47w35bzvxlon9u 3616872 3616870 2026-06-13T06:53:42Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3616872 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] fkxin3r4xotz4uamn7o502bytituno1 3616873 3616872 2026-06-13T06:54:52Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3616873 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] lwhb987b7t6pepfqw5k85toa7m3uycg 3616874 3616873 2026-06-13T07:00:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616874 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] emext87ax5e4a3gqishpm7qvrpf73am 3616876 3616874 2026-06-13T07:02:38Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616876 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — 17 ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] daf11xh4d0uxiq2ohvwhe2pl51kf1s7 3616877 3616876 2026-06-13T07:07:04Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3616877 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 06viylhmx8m0m8huyz9ufdyb7htbdzv 3616878 3616877 2026-06-13T07:08:42Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3616878 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] deum7ew1qfef7fzjqyvvn442wk6r285 3616879 3616878 2026-06-13T07:10:55Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3616879 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 06jk4mm1nx77pbt9vw3229dw320bq6e 3616882 3616879 2026-06-13T07:12:12Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3616882 wikitext text/x-wiki '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 4tgig83mk8wb2la70drwwmt7yqyo62v 3616887 3616882 2026-06-13T07:14:43Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3616887 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] gkdezjpdxzedpov8juc1i7ub26b5qpe 3616890 3616887 2026-06-13T07:15:35Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3616890 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 0yo1o61mfygieyth5ffmdpkr0pgakkj 3616894 3616890 2026-06-13T07:17:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3616894 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 9grot8mzn072ha65dtbahmo15nydsqz 3616895 3616894 2026-06-13T07:17:45Z Мағыпар 100137 үлгі 3616895 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] t8pbqr1e5e8h2tw5fun2t5ovylbeb8k 3616897 3616895 2026-06-13T07:18:52Z Мағыпар 100137 үлгі 3616897 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =42 |lon_sec =50 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 77kux6odqqigd78iqomzwx2f8klxxm0 3616898 3616897 2026-06-13T07:20:15Z Мағыпар 100137 үлгі 3616898 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =42 |lon_sec =50 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Кричев ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] j9536g2vxps3f8md4lue861w3hvks0l 3616899 3616898 2026-06-13T07:22:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3616899 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =42 |lon_sec =50 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Кричев ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2241 |пошта индексі = 213491—213496, 213498, 213500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kryčaŭ |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 72cm934tn1hqvn270pfl3ckexe86h74 3616902 3616899 2026-06-13T07:24:00Z Мағыпар 100137 дереккөз 3616902 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =42 |lon_sec =50 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Кричев ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1136 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1931 |жер аумағы = 25,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 168 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 22 764 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2241 |пошта индексі = 213491—213496, 213498, 213500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kryčaŭ |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] jx53gwap9x2s64vctp3lcn0wbsqfduj 3616903 3616902 2026-06-13T07:25:51Z Мағыпар 100137 сурет қою 3616903 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =42 |lon_sec =50 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Кричев ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1136 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1931 |жер аумағы = 25,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 168 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 22 764 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2241 |пошта индексі = 213491—213496, 213498, 213500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kryčaŭ |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Крычаўскі палац XVIII ст. Фасад (здымак 2012 год).jpg|Потемкин сарайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 96orna23yxyymfx948d2wcgfhjr0nbp 3616905 3616903 2026-06-13T07:27:54Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3616905 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =42 |lon_sec =50 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Кричев ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1136 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1931 |жер аумағы = 25,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 168 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 22 764 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2241 |пошта индексі = 213491—213496, 213498, 213500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kryčaŭ |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Крычаўскі палац XVIII ст. Фасад (здымак 2012 год).jpg|Потемкин сарайы Крычаў. Чыгуначны вакзал.jpg|Теміржол вокзалы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] m7q7zfuax8ounfnvpsxwt97vak52yoy 3616906 3616905 2026-06-13T07:28:50Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3616906 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =42 |lon_sec =50 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Кричев ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1136 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1931 |жер аумағы = 25,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 168 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 22 764 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2241 |пошта индексі = 213491—213496, 213498, 213500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kryčaŭ |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Крычаўскі палац XVIII ст. Фасад (здымак 2012 год).jpg|Потемкин сарайы Крычаў. Чыгуначны вакзал.jpg|Теміржол вокзалы The bus station in Krichev.jpg|Автобекет </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 0vsc7lpi6cn014e45faba4qscp2dklb 3616908 3616906 2026-06-13T07:31:36Z Мағыпар 100137 сурет қою 3616908 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Кричев |шынайы атауы = {{lang-be|Кры́чаў}} |сурет = Saint Nicholas churches in Krichev (Belarus)10.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Беларусь |елтаңба = Coat of Arms of Kryčaŭ, Belarus.svg |ту = Flag of Kryčaŭ.png |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =43 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =31 |lon_min =42 |lon_sec =50 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Облыс |аймағы = Могилёв облысы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Аудан |ауданы = Кричев ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1136 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1931 |жер аумағы = 25,4 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 168 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 22 764 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:00 |DST = |телефон коды = +375 2241 |пошта индексі = 213491—213496, 213498, 213500 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kryčaŭ |сайты = |сайт тілі = }} '''Кричев''' ({{lang-be|Кры́чаў}}) — [[Беларусь]]тің [[Могилёв облысы]]ның шығысындағы қала. [[Кричев ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Кричев қаласының халқы 22 764 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Географиялық сипаттамасы == Кричев — Сож өзенінің сол жағалауындағы қала. Бұл Беларусь пен Ресей Федерациясының шығыс шекарасына жақын орналасқан маңызды халықаралық көлік торабы. Ивацевичи-Бобруйск-Рославль (Ресей) тас жолы қала орталығында Кричевтен Орша мен Лепельге баратын жолмен қиылысады. Кричев теміржол стансасы Рославль (Ресей)-Могилев және Орша-Унеча (Ресей) желілерін байланыстырады.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/9377-Krichev.html|title=Европа. Белоруссия. Могилёвская область. Кричевский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Тарихы == Атаудың шығу тегі туралы бірнеше теория бар, кейбіреулер оның батпақты кен деген мағынаны білдіретін «крица» сөзінен шыққан деп санайды, ал басқалары қоныстың негізін қалаған Кривичи тайпасымен байланыстырады. Археологиялық дәлелдер адамдардың мұнда X ғасырда Сож өзенінің жайылмасында қоныстана бастағанын көрсетеді. Алғашқы жазбаша дерек 1136 жылға жатады, сол кезде Смоленск князінің Жарғысында Кричев тұрғындары Смоленск шіркеуіне құрмет көрсеткені айтылған. XII ғасырдың соңында бекініс орталығына қажеттілік туындап, Замкова төбесінде бекініс құрылысы басталды. XV ғасырға дейін Смоленск, содан кейін Мстислав князьдіктерінің құрамына кірді. Тек XV ғасырдың соңында, жазбаша дереккөздерге сәйкес, қала Литва аумақтарының тізімінде пайда болды. 1653 жылы Кричев Магдебург құқықтары мен елтаңба алды. XX ғасырдың басына дейін қала ауыл шаруашылығы және қолөнер орталығы болды. 1919 жылы Кричев РСФСР құрамына кірді, кейінірек Кричев ауданының әкімшілік орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941 жылдың 17 шілдесінен 1943 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қала неміс оккупациясында болды.<ref>{{citeweb|url=https://ekskursii.by/?Goroda_Belarusi=90_Krichev&ysclid=mqbyp686i536835985|title=История развития - Кричев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладағы ең ірі кәсіпорын — құрылыс материалдарын өндіруші «Кричевцементношифер» ААҚ. Компанияның екі негізгі өндіріс орны бар: бірі қала орталығында, екіншісі Сож өзенінің сол жағалауында, Каменка кен орнының жанында. Қалада 9 мектеп және 11 мектепке дейінгі мекеме, экономика, құқық және басқару техникалық мектебі, Кричев атындағы кәсіптік-агротехникалық колледж және №4 Могилев аймақтық лицейі бар. Қалада 3 аурухана және 6 емхана жұмыс жасайды. == Көрікті орындары == *'''Кричев қамалы''' — XVII ғасырдың басында салынған қорғаныс құрылымы. Қамалдың бай тарихы бар, ол бір кездері патша резиденциясы болған. *'''Кричев монастырі''' — XVI ғасырда құрылған ежелгі православиелік монастырь. *'''Кричев өлкетану мұражайы''' — аймақтың тарихи және мәдени мұрасын таныстырады. *'''Кричев су қоймасы''' — балық аулау, қайықпен жүзу және жүзу әуесқойлары арасында танымал үлкен жасанды көл. Ормандармен қоршалған, бұл аймақтың табиғатының сұлулығымен демалуға қолайлы орын. *'''Кричев ұлттық саябағы''' — табиғаты таза кең алқап, алуан түрлі жабайы жануарлар мен өсімдіктердің мекені. Келушілер саябақты жаяу немесе велосипедпен көптеген орман соқпақтарымен аралай алады. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Крычаўскі палац XVIII ст. Фасад (здымак 2012 год).jpg|Потемкин сарайы Крычаў. Чыгуначны вакзал.jpg|Теміржол вокзалы The bus station in Krichev.jpg|Автобекет Lenin street in Krichev (Belarus).JPG|Ленин көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] jouakh0stjwz3ih5l1gkvc7l5njmkb8 0 782485 3616881 2026-06-13T07:12:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = Merrill Lynch logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = 1914 |құрушы = Чарльз Меррилл<br />Эд... 3616881 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = Merrill Lynch logo.svg |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = 1914 |құрушы = Чарльз Меррилл<br />Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], АҚШ |басты адамдары = |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Активтерді басқару]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = 2008 |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012) |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012) |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012) |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012) |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012) |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012) |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. qianymrm2878r7hno69tw9tvkwowogk 3616883 3616881 2026-06-13T07:12:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3616883 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = 1914 |құрушы = Чарльз Меррилл<br />Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], АҚШ |басты адамдары = |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = [[Активтерді басқару]] |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = 2008 |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012) |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012) |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012) |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012) |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012) |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012) |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. r6le4o120rt2e80om6htz31y5tp1526 3616884 3616883 2026-06-13T07:13:39Z 1nter pares 146705 /* */ 3616884 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012) |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012) |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012) |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012) |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012) |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012) |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. byjk34g1qs79idvynt3nrin09rn9mia 3616886 3616884 2026-06-13T07:14:37Z 1nter pares 146705 /* */ 3616886 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012) |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012) |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012) |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012) |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012) |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. mddm8x54c3db8hg8qmn6uo1628k1092 3616888 3616886 2026-06-13T07:14:50Z 1nter pares 146705 /* */ 3616888 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012) |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012) |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012) |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012) |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. nxt2o00huey59wvba0pukscpc2q0m8m 3616889 3616888 2026-06-13T07:15:17Z 1nter pares 146705 /* */ 3616889 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012) |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. nn28nyavblaipo691ft1amc78uu55n6 3616891 3616889 2026-06-13T07:15:50Z 1nter pares 146705 /* */ 3616891 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. fpnuq90x1xahluw4m9so5u46w9t2hf3 3616892 3616891 2026-06-13T07:16:20Z 1nter pares 146705 3616892 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Ашық акционерлік қоғам|ашық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ok0iz6ejviy32ge4r2uzhmu0atp85y8 3616893 3616892 2026-06-13T07:16:41Z 1nter pares 146705 /* */ 3616893 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6ibyx9z4kuxjszd6v116tsz5auvixm5 3616896 3616893 2026-06-13T07:17:45Z 1nter pares 146705 3616896 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} eb5ioeserhgrpluqhxg70uwxpq7fvzn 3616900 3616896 2026-06-13T07:22:57Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3616900 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 мың (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8m6via2v4uiwgskt92uezmdx553h4hr 3616901 3616900 2026-06-13T07:23:48Z 1nter pares 146705 /* */ 3616901 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8wxb5325f2taylcmvczwomto0zu6sky 3616904 3616901 2026-06-13T07:26:09Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3616904 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2vxivhbfhsiga3krdmv5a77gd30cnjw 3616907 3616904 2026-06-13T07:30:13Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3616907 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8luw09c77ook8942o0fvtbggfyuynrh 3616909 3616907 2026-06-13T07:35:41Z 1nter pares 146705 3616909 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dbx31a37ozeww3b0hv0neqnnvv0pwqd 3616910 3616909 2026-06-13T07:38:31Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3616910 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} m5r5limzxn1lgq5rkxj7zfyvf8i93f6 3616911 3616910 2026-06-13T07:40:04Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3616911 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> 1998 жылы Merrill Lynch жапондық Yamaichi Securities фирмасын сатып алу арқылы Азиядағы қатысуын кеңейтті. Осы мәміледен кейін компанияның АҚШ аумағынан тыс жерлердегі кеңселерінің саны 200-ге жетті. Сол жылы компания канадалық Midland Walwyn Inc. брокерлік фирмасын 850 миллион АҚШ долларына сатып алды. Алайда Азия мен Ресейдегі қаржылық дағдарыстардың салдарынан компанияның пайдасы төмендеді. Merrill Lynch онлайн саудаға өзінің негізгі бәсекелестерінен кешірек кірісті. Тек 1999 жылғы желтоқсанда Merrill Lynch Direct қызметі іске қосылды. Бұл ресурс клиенттерге брокерлердің қатысуынсыз акциялар мен облигацияларды сатып алуға және сатуға мүмкіндік берді. 2000 жылы компания кіріс көлемі бойынша жаңа рекорд орнатып, 3,8 миллиард АҚШ долларына жетті.<ref name="funding" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4zevxto2xvav6doajh5wqnvat950nb1 3616912 3616911 2026-06-13T07:44:26Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3616912 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> 1998 жылы Merrill Lynch жапондық Yamaichi Securities фирмасын сатып алу арқылы Азиядағы қатысуын кеңейтті. Осы мәміледен кейін компанияның АҚШ аумағынан тыс жерлердегі кеңселерінің саны 200-ге жетті. Сол жылы компания канадалық Midland Walwyn Inc. брокерлік фирмасын 850 миллион АҚШ долларына сатып алды. Алайда Азия мен Ресейдегі қаржылық дағдарыстардың салдарынан компанияның пайдасы төмендеді. Merrill Lynch онлайн саудаға өзінің негізгі бәсекелестерінен кешірек кірісті. Тек 1999 жылғы желтоқсанда Merrill Lynch Direct қызметі іске қосылды. Бұл ресурс клиенттерге брокерлердің қатысуынсыз акциялар мен облигацияларды сатып алуға және сатуға мүмкіндік берді. 2000 жылы компания кіріс көлемі бойынша жаңа рекорд орнатып, 3,8 миллиард АҚШ долларына жетті.<ref name="funding" /> 2000 жылдан бастап компания коммерциялық банкинг саласын игере бастады. Атап айтқанда, ол қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық несиелеу және қамтамасыз етілген қарыздық міндеттемелер нарығына шықты. 2006 жылы жылдам өсім күрт құлдыраумен ауысқан кезде Merrill Lynch күрделі қиындықтарға тап болды. [[АҚШ ипотекалық дағдарысы|АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыстың]] басталуына байланысты компания 2007 жылғы қарашада-ақ 8,4 миллиард АҚШ долларын есептен шығаруға мәжбүр болды. Бас атқарушы директор және директорлар кеңесінің төрағасы қызметтерін Джон Тейн атқарды. Ол директорлар кеңесін жаңартып, шығындарды жабу үшін коммерциялық банкинг бөлімшесін сатты. Сонымен қатар компания акцияларының бір бөлігі (6 миллиард АҚШ доллары көлемінде) сингапурлық [[Temasek Holdings]] инвестициялық қорына сатылды. Алайда шығындар өсе берді. 2007 жылдың екінші жартысында және 2008 жылдың бірінші жартысында компанияның таза шығыны 19,2 миллиард АҚШ долларын құрады. 2008 жылғы қыркүйекте Merrill Lynch компаниясын [[Bank of America]] қаржы конгломератының сатып алуы жөніндегі келіссөздер басталды. Желтоқсанда Merrill Lynch шығындарының күтілгеннен әлдеқайда жоғары екені белгілі болды (төртінші тоқсанда 21 миллиард АҚШ доллары). Осыдан кейін Bank of America мәміледен бас тартуға тырысты, алайда [[АҚШ Қазынашылық министрлігі]] мен [[Федералдық резерв]] жүйесінің талап етуімен жұтып алу мәмілесі 2009 жылғы 1 қаңтарда аяқталды.<ref>{{cite web|title=U.S. pushed Bank of America to complete Merrill buy: report|url=http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|date=2009-02-05|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412002940/http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|archive-date=2016-04-12}}</ref> Осы уақытқа дейін Merrill Lynch акцияларының ең ірі иесі болған Temasek Holdings кейін Bank of America-ның ең ірі акционеріне айналды (акциялардың шамамен 3 пайызы). Алайда көп ұзамай қор бұл акцияларды өзіне шығын келтіре отырып сатты.<ref>{{cite web|author=Muralikumar Anantharaman|title=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|date=2009-05-22|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106010756/http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url-status=live}}</ref> 2013 жылға дейін Merrill Lynch Bank of America компаниясының еншілес ұйымы болып қала берді. Кейін оның бөлімшелері Bank of America Corporation құрамындағы осы бағыттағы бөлімшелермен біріктірілді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5j5arh7k0llav2qw6so20kcc4i4dhej 3616913 3616912 2026-06-13T07:48:09Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3616913 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> 1998 жылы Merrill Lynch жапондық Yamaichi Securities фирмасын сатып алу арқылы Азиядағы қатысуын кеңейтті. Осы мәміледен кейін компанияның АҚШ аумағынан тыс жерлердегі кеңселерінің саны 200-ге жетті. Сол жылы компания канадалық Midland Walwyn Inc. брокерлік фирмасын 850 миллион АҚШ долларына сатып алды. Алайда Азия мен Ресейдегі қаржылық дағдарыстардың салдарынан компанияның пайдасы төмендеді. Merrill Lynch онлайн саудаға өзінің негізгі бәсекелестерінен кешірек кірісті. Тек 1999 жылғы желтоқсанда Merrill Lynch Direct қызметі іске қосылды. Бұл ресурс клиенттерге брокерлердің қатысуынсыз акциялар мен облигацияларды сатып алуға және сатуға мүмкіндік берді. 2000 жылы компания кіріс көлемі бойынша жаңа рекорд орнатып, 3,8 миллиард АҚШ долларына жетті.<ref name="funding" /> 2000 жылдан бастап компания коммерциялық банкинг саласын игере бастады. Атап айтқанда, ол қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық несиелеу және қамтамасыз етілген қарыздық міндеттемелер нарығына шықты. 2006 жылы жылдам өсім күрт құлдыраумен ауысқан кезде Merrill Lynch күрделі қиындықтарға тап болды. [[АҚШ ипотекалық дағдарысы|АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыстың]] басталуына байланысты компания 2007 жылғы қарашада-ақ 8,4 миллиард АҚШ долларын есептен шығаруға мәжбүр болды. Бас атқарушы директор және директорлар кеңесінің төрағасы қызметтерін Джон Тейн атқарды. Ол директорлар кеңесін жаңартып, шығындарды жабу үшін коммерциялық банкинг бөлімшесін сатты. Сонымен қатар компания акцияларының бір бөлігі (6 миллиард АҚШ доллары көлемінде) сингапурлық [[Temasek Holdings]] инвестициялық қорына сатылды. Алайда шығындар өсе берді. 2007 жылдың екінші жартысында және 2008 жылдың бірінші жартысында компанияның таза шығыны 19,2 миллиард АҚШ долларын құрады. 2008 жылғы қыркүйекте Merrill Lynch компаниясын [[Bank of America]] қаржы конгломератының сатып алуы жөніндегі келіссөздер басталды. Желтоқсанда Merrill Lynch шығындарының күтілгеннен әлдеқайда жоғары екені белгілі болды (төртінші тоқсанда 21 миллиард АҚШ доллары). Осыдан кейін Bank of America мәміледен бас тартуға тырысты, алайда [[АҚШ Қазынашылық министрлігі]] мен [[Федералдық резерв]] жүйесінің талап етуімен жұтып алу мәмілесі 2009 жылғы 1 қаңтарда аяқталды.<ref>{{cite web|title=U.S. pushed Bank of America to complete Merrill buy: report|url=http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|date=2009-02-05|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412002940/http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|archive-date=2016-04-12}}</ref> Осы уақытқа дейін Merrill Lynch акцияларының ең ірі иесі болған Temasek Holdings кейін Bank of America-ның ең ірі акционеріне айналды (акциялардың шамамен 3 пайызы). Алайда көп ұзамай қор бұл акцияларды өзіне шығын келтіре отырып сатты.<ref>{{cite web|author=Muralikumar Anantharaman|title=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|date=2009-05-22|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106010756/http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url-status=live}}</ref> 2013 жылға дейін Merrill Lynch Bank of America компаниясының еншілес ұйымы болып қала берді. Кейін оның бөлімшелері Bank of America Corporation құрамындағы осы бағыттағы бөлімшелермен біріктірілді. === Басшылығы === * Чарльз Меррилл — Merrill Lynch компаниясының негізін қалаушы. Биржалық сауданы қарапайым америкалықтар үшін қолжетімді етті. * Эдмунд Линч — компанияға 1914 жылы қосылды. 1915 жылдан бастап компания Merrill, Lynch and Company деп атала бастады. * [[Дон Риган]] — Merrill Lynch компаниясын 1971 жылдан 1980 жылға дейін басқарды. 1971 жылы банк Уолл-стриттегі акциялары ашық саудаланатын екінші компанияға айналды. * Роджер Берк — компанияны 1982–1986 жылдары басқарды. * Билл Шрейер — оның басшылығы кезінде Merrill Lynch 1987 жылғы дағдарысты сәтті еңсерді. * Дэн Талли — Merrill Lynch компаниясының «бес қағидатын» тұжырымдады. * Дэвид Комански — 2006 жылы компанияны басқарды. * Стэн О'Нил — 2002 жылы бас атқарушы директор болды. 2007 жылы қызметінен кетіп, «алтын парашют» алды. Оның қызметтен кеткен кезінде компания елеулі қиындықтарды бастан кешіріп жатқан болатын. * Джон Тейн — Merrill Lynch компаниясын 2007 жылғы қарашадан бастап басқарды.{{sfn|Грег Фарелл|2014|p=8–13}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a47lzk6eiwdmfl8kbb5hf2zznbgp0ba 3616914 3616913 2026-06-13T07:50:42Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3616914 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> 1998 жылы Merrill Lynch жапондық Yamaichi Securities фирмасын сатып алу арқылы Азиядағы қатысуын кеңейтті. Осы мәміледен кейін компанияның АҚШ аумағынан тыс жерлердегі кеңселерінің саны 200-ге жетті. Сол жылы компания канадалық Midland Walwyn Inc. брокерлік фирмасын 850 миллион АҚШ долларына сатып алды. Алайда Азия мен Ресейдегі қаржылық дағдарыстардың салдарынан компанияның пайдасы төмендеді. Merrill Lynch онлайн саудаға өзінің негізгі бәсекелестерінен кешірек кірісті. Тек 1999 жылғы желтоқсанда Merrill Lynch Direct қызметі іске қосылды. Бұл ресурс клиенттерге брокерлердің қатысуынсыз акциялар мен облигацияларды сатып алуға және сатуға мүмкіндік берді. 2000 жылы компания кіріс көлемі бойынша жаңа рекорд орнатып, 3,8 миллиард АҚШ долларына жетті.<ref name="funding" /> 2000 жылдан бастап компания коммерциялық банкинг саласын игере бастады. Атап айтқанда, ол қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық несиелеу және қамтамасыз етілген қарыздық міндеттемелер нарығына шықты. 2006 жылы жылдам өсім күрт құлдыраумен ауысқан кезде Merrill Lynch күрделі қиындықтарға тап болды. [[АҚШ ипотекалық дағдарысы|АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыстың]] басталуына байланысты компания 2007 жылғы қарашада-ақ 8,4 миллиард АҚШ долларын есептен шығаруға мәжбүр болды. Бас атқарушы директор және директорлар кеңесінің төрағасы қызметтерін Джон Тейн атқарды. Ол директорлар кеңесін жаңартып, шығындарды жабу үшін коммерциялық банкинг бөлімшесін сатты. Сонымен қатар компания акцияларының бір бөлігі (6 миллиард АҚШ доллары көлемінде) сингапурлық [[Temasek Holdings]] инвестициялық қорына сатылды. Алайда шығындар өсе берді. 2007 жылдың екінші жартысында және 2008 жылдың бірінші жартысында компанияның таза шығыны 19,2 миллиард АҚШ долларын құрады. 2008 жылғы қыркүйекте Merrill Lynch компаниясын [[Bank of America]] қаржы конгломератының сатып алуы жөніндегі келіссөздер басталды. Желтоқсанда Merrill Lynch шығындарының күтілгеннен әлдеқайда жоғары екені белгілі болды (төртінші тоқсанда 21 миллиард АҚШ доллары). Осыдан кейін Bank of America мәміледен бас тартуға тырысты, алайда [[АҚШ Қазынашылық министрлігі]] мен [[Федералдық резерв]] жүйесінің талап етуімен жұтып алу мәмілесі 2009 жылғы 1 қаңтарда аяқталды.<ref>{{cite web|title=U.S. pushed Bank of America to complete Merrill buy: report|url=http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|date=2009-02-05|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412002940/http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|archive-date=2016-04-12}}</ref> Осы уақытқа дейін Merrill Lynch акцияларының ең ірі иесі болған Temasek Holdings кейін Bank of America-ның ең ірі акционеріне айналды (акциялардың шамамен 3 пайызы). Алайда көп ұзамай қор бұл акцияларды өзіне шығын келтіре отырып сатты.<ref>{{cite web|author=Muralikumar Anantharaman|title=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|date=2009-05-22|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106010756/http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url-status=live}}</ref> 2013 жылға дейін Merrill Lynch Bank of America компаниясының еншілес ұйымы болып қала берді. Кейін оның бөлімшелері Bank of America Corporation құрамындағы осы бағыттағы бөлімшелермен біріктірілді. === Басшылығы === * Чарльз Меррилл — Merrill Lynch компаниясының негізін қалаушы. Биржалық сауданы қарапайым америкалықтар үшін қолжетімді етті. * Эдмунд Линч — компанияға 1914 жылы қосылды. 1915 жылдан бастап компания Merrill, Lynch and Company деп атала бастады. * [[Дон Риган]] — Merrill Lynch компаниясын 1971 жылдан 1980 жылға дейін басқарды. 1971 жылы банк Уолл-стриттегі акциялары ашық саудаланатын екінші компанияға айналды. * Роджер Берк — компанияны 1982–1986 жылдары басқарды. * Билл Шрейер — оның басшылығы кезінде Merrill Lynch 1987 жылғы дағдарысты сәтті еңсерді. * Дэн Талли — Merrill Lynch компаниясының «бес қағидатын» тұжырымдады. * Дэвид Комански — 2006 жылы компанияны басқарды. * Стэн О'Нил — 2002 жылы бас атқарушы директор болды. 2007 жылы қызметінен кетіп, «алтын парашют» алды. Оның қызметтен кеткен кезінде компания елеулі қиындықтарды бастан кешіріп жатқан болатын. * Джон Тейн — Merrill Lynch компаниясын 2007 жылғы қарашадан бастап басқарды.{{sfn|Грег Фарелл|2014|p=8–13}} == Қызметі == Bank of America құрамында Merrill Lynch бірнеше бөлікке бөлінді. Инвестициялық бөлімше Bank of America компаниясының тиісті бөлімшесімен біріктіріліп, Bank of America Merrill Lynch құрылды. Merrill Lynch Life Agency Inc. сақтандыру қызметтерін Bank of America құрамында көрсетеді. Активтерді басқару бөлімшесі Merrill Lynch Wealth Management еншілес компаниясы ретінде бөлініп шығарылды. Өз кезегінде бұл компания Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith Inc. компаниясынан және оның еншілес ұйымдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=About Merrill Lynch Professional Welth Management Services|url=https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326043934/https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith - Consolidated Balance Sheet|url=https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|publisher=Bank of America|access-date=2016-03-31|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411121509/https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|archive-date=2016-04-11|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 35b63r26hzjsq7bwj4ncrc3khr5mgtu 3616915 3616914 2026-06-13T07:51:59Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3616915 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> 1998 жылы Merrill Lynch жапондық Yamaichi Securities фирмасын сатып алу арқылы Азиядағы қатысуын кеңейтті. Осы мәміледен кейін компанияның АҚШ аумағынан тыс жерлердегі кеңселерінің саны 200-ге жетті. Сол жылы компания канадалық Midland Walwyn Inc. брокерлік фирмасын 850 миллион АҚШ долларына сатып алды. Алайда Азия мен Ресейдегі қаржылық дағдарыстардың салдарынан компанияның пайдасы төмендеді. Merrill Lynch онлайн саудаға өзінің негізгі бәсекелестерінен кешірек кірісті. Тек 1999 жылғы желтоқсанда Merrill Lynch Direct қызметі іске қосылды. Бұл ресурс клиенттерге брокерлердің қатысуынсыз акциялар мен облигацияларды сатып алуға және сатуға мүмкіндік берді. 2000 жылы компания кіріс көлемі бойынша жаңа рекорд орнатып, 3,8 миллиард АҚШ долларына жетті.<ref name="funding" /> 2000 жылдан бастап компания коммерциялық банкинг саласын игере бастады. Атап айтқанда, ол қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық несиелеу және қамтамасыз етілген қарыздық міндеттемелер нарығына шықты. 2006 жылы жылдам өсім күрт құлдыраумен ауысқан кезде Merrill Lynch күрделі қиындықтарға тап болды. [[АҚШ ипотекалық дағдарысы|АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыстың]] басталуына байланысты компания 2007 жылғы қарашада-ақ 8,4 миллиард АҚШ долларын есептен шығаруға мәжбүр болды. Бас атқарушы директор және директорлар кеңесінің төрағасы қызметтерін Джон Тейн атқарды. Ол директорлар кеңесін жаңартып, шығындарды жабу үшін коммерциялық банкинг бөлімшесін сатты. Сонымен қатар компания акцияларының бір бөлігі (6 миллиард АҚШ доллары көлемінде) сингапурлық [[Temasek Holdings]] инвестициялық қорына сатылды. Алайда шығындар өсе берді. 2007 жылдың екінші жартысында және 2008 жылдың бірінші жартысында компанияның таза шығыны 19,2 миллиард АҚШ долларын құрады. 2008 жылғы қыркүйекте Merrill Lynch компаниясын [[Bank of America]] қаржы конгломератының сатып алуы жөніндегі келіссөздер басталды. Желтоқсанда Merrill Lynch шығындарының күтілгеннен әлдеқайда жоғары екені белгілі болды (төртінші тоқсанда 21 миллиард АҚШ доллары). Осыдан кейін Bank of America мәміледен бас тартуға тырысты, алайда [[АҚШ Қазынашылық министрлігі]] мен [[Федералдық резерв]] жүйесінің талап етуімен жұтып алу мәмілесі 2009 жылғы 1 қаңтарда аяқталды.<ref>{{cite web|title=U.S. pushed Bank of America to complete Merrill buy: report|url=http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|date=2009-02-05|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412002940/http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|archive-date=2016-04-12}}</ref> Осы уақытқа дейін Merrill Lynch акцияларының ең ірі иесі болған Temasek Holdings кейін Bank of America-ның ең ірі акционеріне айналды (акциялардың шамамен 3 пайызы). Алайда көп ұзамай қор бұл акцияларды өзіне шығын келтіре отырып сатты.<ref>{{cite web|author=Muralikumar Anantharaman|title=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|date=2009-05-22|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106010756/http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url-status=live}}</ref> 2013 жылға дейін Merrill Lynch Bank of America компаниясының еншілес ұйымы болып қала берді. Кейін оның бөлімшелері Bank of America Corporation құрамындағы осы бағыттағы бөлімшелермен біріктірілді. === Басшылығы === * Чарльз Меррилл — Merrill Lynch компаниясының негізін қалаушы. Биржалық сауданы қарапайым америкалықтар үшін қолжетімді етті. * Эдмунд Линч — компанияға 1914 жылы қосылды. 1915 жылдан бастап компания Merrill, Lynch and Company деп атала бастады. * [[Дон Риган]] — Merrill Lynch компаниясын 1971 жылдан 1980 жылға дейін басқарды. 1971 жылы банк Уолл-стриттегі акциялары ашық саудаланатын екінші компанияға айналды. * Роджер Берк — компанияны 1982–1986 жылдары басқарды. * Билл Шрейер — оның басшылығы кезінде Merrill Lynch 1987 жылғы дағдарысты сәтті еңсерді. * Дэн Талли — Merrill Lynch компаниясының «бес қағидатын» тұжырымдады. * Дэвид Комански — 2006 жылы компанияны басқарды. * Стэн О'Нил — 2002 жылы бас атқарушы директор болды. 2007 жылы қызметінен кетіп, «алтын парашют» алды. Оның қызметтен кеткен кезінде компания елеулі қиындықтарды бастан кешіріп жатқан болатын. * Джон Тейн — Merrill Lynch компаниясын 2007 жылғы қарашадан бастап басқарды.{{sfn|Грег Фарелл|2014|p=8–13}} == Қызметі == Bank of America құрамында Merrill Lynch бірнеше бөлікке бөлінді. Инвестициялық бөлімше Bank of America компаниясының тиісті бөлімшесімен біріктіріліп, Bank of America Merrill Lynch құрылды. Merrill Lynch Life Agency Inc. сақтандыру қызметтерін Bank of America құрамында көрсетеді. Активтерді басқару бөлімшесі Merrill Lynch Wealth Management еншілес компаниясы ретінде бөлініп шығарылды. Өз кезегінде бұл компания Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith Inc. компаниясынан және оның еншілес ұйымдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=About Merrill Lynch Professional Welth Management Services|url=https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326043934/https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith - Consolidated Balance Sheet|url=https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|publisher=Bank of America|access-date=2016-03-31|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411121509/https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|archive-date=2016-04-11|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд АҚШ доллары)<ref name="AR2012" /><ref>{{cite web|title=Annual Report 2010 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012311019999/y89676e10vk.htm|date=2011-03-01|publisher=MERRILL LYNCH & CO., INC.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2012-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210043323/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012311019999/y89676e10vk.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2007 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012308002050/y46644e10vk.htm|date=2008-02-25|publisher=Merrill Lynch & Co., Inc.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204036/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012308002050/y46644e10vk.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2008 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012309003322/y74695e10vk.htm|date=2009-02-24|publisher=MERRILL LYNCH & CO., INC.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414140156/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012309003322/y74695e10vk.htm|url-status=live}}</ref> ! Жыл ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 |- | Кірісі | 19,548 | 21,5 | 25,277 | 33,781 | 11,25 | −12,764 | 29,519 | 27,951 | 24,397 | 20,217 |- | Таза пайдасы | 3,797 | 4,395 | 5,046 | 7,311 | −8,047 | −27,765 | 7,34 | 3,88 | −1,647 | 0,29 |- | Активтері | 480,2 | 628,1 | 681 | 841,3 | 1020 | 667,5 | 656,9 | 621,5 | 565,5 | 602,9 |- | Меншікті капиталы | 28,884 | 31,37 | 35,6 | 39,038 | 31,932 | 20,003 | 46,657 | 50,146 | 59,04 | 64,4 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g7vmpd8mpkq6dkwk3lgrwtprdes61fb 3616916 3616915 2026-06-13T07:53:54Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3616916 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> 1998 жылы Merrill Lynch жапондық Yamaichi Securities фирмасын сатып алу арқылы Азиядағы қатысуын кеңейтті. Осы мәміледен кейін компанияның АҚШ аумағынан тыс жерлердегі кеңселерінің саны 200-ге жетті. Сол жылы компания канадалық Midland Walwyn Inc. брокерлік фирмасын 850 миллион АҚШ долларына сатып алды. Алайда Азия мен Ресейдегі қаржылық дағдарыстардың салдарынан компанияның пайдасы төмендеді. Merrill Lynch онлайн саудаға өзінің негізгі бәсекелестерінен кешірек кірісті. Тек 1999 жылғы желтоқсанда Merrill Lynch Direct қызметі іске қосылды. Бұл ресурс клиенттерге брокерлердің қатысуынсыз акциялар мен облигацияларды сатып алуға және сатуға мүмкіндік берді. 2000 жылы компания кіріс көлемі бойынша жаңа рекорд орнатып, 3,8 миллиард АҚШ долларына жетті.<ref name="funding" /> 2000 жылдан бастап компания коммерциялық банкинг саласын игере бастады. Атап айтқанда, ол қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық несиелеу және қамтамасыз етілген қарыздық міндеттемелер нарығына шықты. 2006 жылы жылдам өсім күрт құлдыраумен ауысқан кезде Merrill Lynch күрделі қиындықтарға тап болды. [[АҚШ ипотекалық дағдарысы|АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыстың]] басталуына байланысты компания 2007 жылғы қарашада-ақ 8,4 миллиард АҚШ долларын есептен шығаруға мәжбүр болды. Бас атқарушы директор және директорлар кеңесінің төрағасы қызметтерін Джон Тейн атқарды. Ол директорлар кеңесін жаңартып, шығындарды жабу үшін коммерциялық банкинг бөлімшесін сатты. Сонымен қатар компания акцияларының бір бөлігі (6 миллиард АҚШ доллары көлемінде) сингапурлық [[Temasek Holdings]] инвестициялық қорына сатылды. Алайда шығындар өсе берді. 2007 жылдың екінші жартысында және 2008 жылдың бірінші жартысында компанияның таза шығыны 19,2 миллиард АҚШ долларын құрады. 2008 жылғы қыркүйекте Merrill Lynch компаниясын [[Bank of America]] қаржы конгломератының сатып алуы жөніндегі келіссөздер басталды. Желтоқсанда Merrill Lynch шығындарының күтілгеннен әлдеқайда жоғары екені белгілі болды (төртінші тоқсанда 21 миллиард АҚШ доллары). Осыдан кейін Bank of America мәміледен бас тартуға тырысты, алайда [[АҚШ Қазынашылық министрлігі]] мен [[Федералдық резерв]] жүйесінің талап етуімен жұтып алу мәмілесі 2009 жылғы 1 қаңтарда аяқталды.<ref>{{cite web|title=U.S. pushed Bank of America to complete Merrill buy: report|url=http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|date=2009-02-05|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412002940/http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|archive-date=2016-04-12}}</ref> Осы уақытқа дейін Merrill Lynch акцияларының ең ірі иесі болған Temasek Holdings кейін Bank of America-ның ең ірі акционеріне айналды (акциялардың шамамен 3 пайызы). Алайда көп ұзамай қор бұл акцияларды өзіне шығын келтіре отырып сатты.<ref>{{cite web|author=Muralikumar Anantharaman|title=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|date=2009-05-22|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106010756/http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url-status=live}}</ref> 2013 жылға дейін Merrill Lynch Bank of America компаниясының еншілес ұйымы болып қала берді. Кейін оның бөлімшелері Bank of America Corporation құрамындағы осы бағыттағы бөлімшелермен біріктірілді. === Басшылығы === * Чарльз Меррилл — Merrill Lynch компаниясының негізін қалаушы. Биржалық сауданы қарапайым америкалықтар үшін қолжетімді етті. * Эдмунд Линч — компанияға 1914 жылы қосылды. 1915 жылдан бастап компания Merrill, Lynch and Company деп атала бастады. * [[Дон Риган]] — Merrill Lynch компаниясын 1971 жылдан 1980 жылға дейін басқарды. 1971 жылы банк Уолл-стриттегі акциялары ашық саудаланатын екінші компанияға айналды. * Роджер Берк — компанияны 1982–1986 жылдары басқарды. * Билл Шрейер — оның басшылығы кезінде Merrill Lynch 1987 жылғы дағдарысты сәтті еңсерді. * Дэн Талли — Merrill Lynch компаниясының «бес қағидатын» тұжырымдады. * Дэвид Комански — 2006 жылы компанияны басқарды. * Стэн О'Нил — 2002 жылы бас атқарушы директор болды. 2007 жылы қызметінен кетіп, «алтын парашют» алды. Оның қызметтен кеткен кезінде компания елеулі қиындықтарды бастан кешіріп жатқан болатын. * Джон Тейн — Merrill Lynch компаниясын 2007 жылғы қарашадан бастап басқарды.{{sfn|Грег Фарелл|2014|p=8–13}} == Қызметі == Bank of America құрамында Merrill Lynch бірнеше бөлікке бөлінді. Инвестициялық бөлімше Bank of America компаниясының тиісті бөлімшесімен біріктіріліп, Bank of America Merrill Lynch құрылды. Merrill Lynch Life Agency Inc. сақтандыру қызметтерін Bank of America құрамында көрсетеді. Активтерді басқару бөлімшесі Merrill Lynch Wealth Management еншілес компаниясы ретінде бөлініп шығарылды. Өз кезегінде бұл компания Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith Inc. компаниясынан және оның еншілес ұйымдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=About Merrill Lynch Professional Welth Management Services|url=https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326043934/https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith - Consolidated Balance Sheet|url=https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|publisher=Bank of America|access-date=2016-03-31|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411121509/https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|archive-date=2016-04-11|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд АҚШ доллары)<ref name="AR2012" /><ref>{{cite web|title=Annual Report 2010 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012311019999/y89676e10vk.htm|date=2011-03-01|publisher=MERRILL LYNCH & CO., INC.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2012-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210043323/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012311019999/y89676e10vk.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2007 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012308002050/y46644e10vk.htm|date=2008-02-25|publisher=Merrill Lynch & Co., Inc.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204036/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012308002050/y46644e10vk.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2008 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012309003322/y74695e10vk.htm|date=2009-02-24|publisher=MERRILL LYNCH & CO., INC.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414140156/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012309003322/y74695e10vk.htm|url-status=live}}</ref> ! Жыл ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 |- | Кірісі | 19,548 | 21,5 | 25,277 | 33,781 | 11,25 | −12,764 | 29,519 | 27,951 | 24,397 | 20,217 |- | Таза пайдасы | 3,797 | 4,395 | 5,046 | 7,311 | −8,047 | −27,765 | 7,34 | 3,88 | −1,647 | 0,29 |- | Активтері | 480,2 | 628,1 | 681 | 841,3 | 1020 | 667,5 | 656,9 | 621,5 | 565,5 | 602,9 |- | Меншікті капиталы | 28,884 | 31,37 | 35,6 | 39,038 | 31,932 | 20,003 | 46,657 | 50,146 | 59,04 | 64,4 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Merrill Lynch]] [[Санат:1914 жылы Нью-Йорк қаласында құрылғандар]] [[Санат:Bank of America мұрагер банктері]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]] [[Санат:Брокерлік фирмалар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында бұрын листингтелген компаниялар]] [[Санат:1914 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1914 жылы құрылған банктер]] [[Санат:2009 жылғы бірігулер мен жұтып алулар]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:АҚШ инвестицияларды басқару компаниялары]] [[Санат:Онлайн брокерлік компаниялар]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы]] [[Санат:Меррилл әулеті]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] 6323auyyjflozfurcqpam3k657chgqw 3616917 3616916 2026-06-13T07:54:21Z 1nter pares 146705 + [[Санат:АҚШ-тың бұрынғы банктері]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3616917 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> 1998 жылы Merrill Lynch жапондық Yamaichi Securities фирмасын сатып алу арқылы Азиядағы қатысуын кеңейтті. Осы мәміледен кейін компанияның АҚШ аумағынан тыс жерлердегі кеңселерінің саны 200-ге жетті. Сол жылы компания канадалық Midland Walwyn Inc. брокерлік фирмасын 850 миллион АҚШ долларына сатып алды. Алайда Азия мен Ресейдегі қаржылық дағдарыстардың салдарынан компанияның пайдасы төмендеді. Merrill Lynch онлайн саудаға өзінің негізгі бәсекелестерінен кешірек кірісті. Тек 1999 жылғы желтоқсанда Merrill Lynch Direct қызметі іске қосылды. Бұл ресурс клиенттерге брокерлердің қатысуынсыз акциялар мен облигацияларды сатып алуға және сатуға мүмкіндік берді. 2000 жылы компания кіріс көлемі бойынша жаңа рекорд орнатып, 3,8 миллиард АҚШ долларына жетті.<ref name="funding" /> 2000 жылдан бастап компания коммерциялық банкинг саласын игере бастады. Атап айтқанда, ол қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық несиелеу және қамтамасыз етілген қарыздық міндеттемелер нарығына шықты. 2006 жылы жылдам өсім күрт құлдыраумен ауысқан кезде Merrill Lynch күрделі қиындықтарға тап болды. [[АҚШ ипотекалық дағдарысы|АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыстың]] басталуына байланысты компания 2007 жылғы қарашада-ақ 8,4 миллиард АҚШ долларын есептен шығаруға мәжбүр болды. Бас атқарушы директор және директорлар кеңесінің төрағасы қызметтерін Джон Тейн атқарды. Ол директорлар кеңесін жаңартып, шығындарды жабу үшін коммерциялық банкинг бөлімшесін сатты. Сонымен қатар компания акцияларының бір бөлігі (6 миллиард АҚШ доллары көлемінде) сингапурлық [[Temasek Holdings]] инвестициялық қорына сатылды. Алайда шығындар өсе берді. 2007 жылдың екінші жартысында және 2008 жылдың бірінші жартысында компанияның таза шығыны 19,2 миллиард АҚШ долларын құрады. 2008 жылғы қыркүйекте Merrill Lynch компаниясын [[Bank of America]] қаржы конгломератының сатып алуы жөніндегі келіссөздер басталды. Желтоқсанда Merrill Lynch шығындарының күтілгеннен әлдеқайда жоғары екені белгілі болды (төртінші тоқсанда 21 миллиард АҚШ доллары). Осыдан кейін Bank of America мәміледен бас тартуға тырысты, алайда [[АҚШ Қазынашылық министрлігі]] мен [[Федералдық резерв]] жүйесінің талап етуімен жұтып алу мәмілесі 2009 жылғы 1 қаңтарда аяқталды.<ref>{{cite web|title=U.S. pushed Bank of America to complete Merrill buy: report|url=http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|date=2009-02-05|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412002940/http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|archive-date=2016-04-12}}</ref> Осы уақытқа дейін Merrill Lynch акцияларының ең ірі иесі болған Temasek Holdings кейін Bank of America-ның ең ірі акционеріне айналды (акциялардың шамамен 3 пайызы). Алайда көп ұзамай қор бұл акцияларды өзіне шығын келтіре отырып сатты.<ref>{{cite web|author=Muralikumar Anantharaman|title=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|date=2009-05-22|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106010756/http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url-status=live}}</ref> 2013 жылға дейін Merrill Lynch Bank of America компаниясының еншілес ұйымы болып қала берді. Кейін оның бөлімшелері Bank of America Corporation құрамындағы осы бағыттағы бөлімшелермен біріктірілді. === Басшылығы === * Чарльз Меррилл — Merrill Lynch компаниясының негізін қалаушы. Биржалық сауданы қарапайым америкалықтар үшін қолжетімді етті. * Эдмунд Линч — компанияға 1914 жылы қосылды. 1915 жылдан бастап компания Merrill, Lynch and Company деп атала бастады. * [[Дон Риган]] — Merrill Lynch компаниясын 1971 жылдан 1980 жылға дейін басқарды. 1971 жылы банк Уолл-стриттегі акциялары ашық саудаланатын екінші компанияға айналды. * Роджер Берк — компанияны 1982–1986 жылдары басқарды. * Билл Шрейер — оның басшылығы кезінде Merrill Lynch 1987 жылғы дағдарысты сәтті еңсерді. * Дэн Талли — Merrill Lynch компаниясының «бес қағидатын» тұжырымдады. * Дэвид Комански — 2006 жылы компанияны басқарды. * Стэн О'Нил — 2002 жылы бас атқарушы директор болды. 2007 жылы қызметінен кетіп, «алтын парашют» алды. Оның қызметтен кеткен кезінде компания елеулі қиындықтарды бастан кешіріп жатқан болатын. * Джон Тейн — Merrill Lynch компаниясын 2007 жылғы қарашадан бастап басқарды.{{sfn|Грег Фарелл|2014|p=8–13}} == Қызметі == Bank of America құрамында Merrill Lynch бірнеше бөлікке бөлінді. Инвестициялық бөлімше Bank of America компаниясының тиісті бөлімшесімен біріктіріліп, Bank of America Merrill Lynch құрылды. Merrill Lynch Life Agency Inc. сақтандыру қызметтерін Bank of America құрамында көрсетеді. Активтерді басқару бөлімшесі Merrill Lynch Wealth Management еншілес компаниясы ретінде бөлініп шығарылды. Өз кезегінде бұл компания Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith Inc. компаниясынан және оның еншілес ұйымдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=About Merrill Lynch Professional Welth Management Services|url=https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326043934/https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith - Consolidated Balance Sheet|url=https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|publisher=Bank of America|access-date=2016-03-31|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411121509/https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|archive-date=2016-04-11|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд АҚШ доллары)<ref name="AR2012" /><ref>{{cite web|title=Annual Report 2010 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012311019999/y89676e10vk.htm|date=2011-03-01|publisher=MERRILL LYNCH & CO., INC.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2012-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210043323/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012311019999/y89676e10vk.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2007 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012308002050/y46644e10vk.htm|date=2008-02-25|publisher=Merrill Lynch & Co., Inc.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204036/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012308002050/y46644e10vk.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2008 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012309003322/y74695e10vk.htm|date=2009-02-24|publisher=MERRILL LYNCH & CO., INC.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414140156/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012309003322/y74695e10vk.htm|url-status=live}}</ref> ! Жыл ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 |- | Кірісі | 19,548 | 21,5 | 25,277 | 33,781 | 11,25 | −12,764 | 29,519 | 27,951 | 24,397 | 20,217 |- | Таза пайдасы | 3,797 | 4,395 | 5,046 | 7,311 | −8,047 | −27,765 | 7,34 | 3,88 | −1,647 | 0,29 |- | Активтері | 480,2 | 628,1 | 681 | 841,3 | 1020 | 667,5 | 656,9 | 621,5 | 565,5 | 602,9 |- | Меншікті капиталы | 28,884 | 31,37 | 35,6 | 39,038 | 31,932 | 20,003 | 46,657 | 50,146 | 59,04 | 64,4 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Merrill Lynch]] [[Санат:1914 жылы Нью-Йорк қаласында құрылғандар]] [[Санат:Bank of America мұрагер банктері]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]] [[Санат:Брокерлік фирмалар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында бұрын листингтелген компаниялар]] [[Санат:1914 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1914 жылы құрылған банктер]] [[Санат:2009 жылғы бірігулер мен жұтып алулар]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:АҚШ инвестицияларды басқару компаниялары]] [[Санат:Онлайн брокерлік компаниялар]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы]] [[Санат:Меррилл әулеті]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] [[Санат:АҚШ-тың бұрынғы банктері]] n3mx7ks1vs5h7gbx2plkjksw70lu60t 3616940 3616917 2026-06-13T10:57:43Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3616940 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Merrill Lynch & Co., Inc. |логотипі = |суреті = |сурет атауы = |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = MER (NYSE) |қызметі = |құрылды = [[1914 жыл|1914]] |құрушы = Чарльз Меррилл<br>Эдмунд Линч |орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = |саласы = Қаржылық қызметтер |өнімі = Активтерді басқару |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = [[2008 жыл|2008]] |жабылуының себебі = [[Bank of America]] тарапынан сатып алынды |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = {{өсім}} 539 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 64,4 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |айналым = {{құлдырау}} 20,217 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012">{{cite web|title=Annual Report 2012 (SEC Filing Form 10-K)|url=http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|date=2013-03-01|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630015232/http://services.corporate-ir.net/SEC/Document.Service?id=P3VybD1hSFIwY0RvdkwyRndhUzUwWlc1cmQybDZZWEprTG1OdmJTOWtiM2R1Ykc5aFpDNXdhSEEvWVdOMGFXOXVQVkJFUmlacGNHRm5aVDA0TnpZME1EYzRKbk4xWW5OcFpEMDFOdz09JnR5cGU9MiZmbj1CYW5rb2ZBbWVyaWNhQ29ycG9yYXRpb25fMTBLXzIwMTMwMzAxLnBkZg==|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} −2,3 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |таза табысы = {{өсім}} 290 млн АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |активтер = {{өсім}} 603 млрд АҚШ доллары (2012)<ref name="AR2012" /> |капитализация = |қызметкерлер саны = 60 000 (2008) |басшы компания = [[Bank of America]] |бағынышты компания = |аудитор = [[PricewaterhouseCoopers]] |сайты = |Ортаққор = }} '''Merrill Lynch''' (айтылуы: «Меррилл Линч») — штаб-пәтері [[Нью-Йорк]] қаласында орналасқан америкалық ірі [[инвестициялық банк]] және [[қаржы конгломераты]]. 2008 жылы компанияны Bank of America сатып алды, ал 2013 жылдан бастап ол толықтай [[Bank of America]] құрылымына біріктірілді. == Тарихы == 1914 жылы Чарльз Меррилл ({{lang-en|Charles E. Merrill}}) инвестициялық компания құрды. Келесі жылы ол Эдмунд Линчті ({{lang-en|Edmund C. Lynch}}) өзіне қосылуға көндірді және компания Merrill, Lynch & Company атауын алды.<ref>[http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html Merrill Lynch] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503120857/http://biznes-dengi.com/istoriya-biznesa/merrill-lynch.html |date=2010-05-03 }} // История становления компании</ref> Компания негізінен жаңадан пайда болған бөлшек сауда желілерінің акцияларын бастапқы орналастырумен айналысып, қысқа уақыт ішінде жақсы беделге ие болды. Мерриллдің өзі де Safeway Stores дүкендер желісін құрды. 1930 жылы Меррилл мен Линч ұсақ клиенттермен жұмыстан бас тартуға шешім қабылдап, бөлшек брокерлік бөлімшені E.A. Pierce & Company фирмасына сатты. Өздері инвестициялық банкингке шоғырланды. Ұлы депрессия жылдарында E.A. Pierce & Company қаржылық қиындықтарға тап болып, нәтижесінде Меррилл мен Линчтің компаниясымен бірігуге мәжбүр болды. 1940 жылы біріккен компания Merrill Lynch, E.A. Pierce & Cassatt атауымен жұмыс істей бастады. 1941 жылы оған тағы бір компания — Fenner & Beane қосылып, атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Beane болып өзгертілді. Бәсекелестерінен айырмашылығы, Merrill Lynch инвестициялық компаниясы мүмкіндігінше кең клиенттік аудиторияға бағытталды. Ол белсенді жарнамалық науқандар жүргізіп, акциялар мен облигациялармен жұмыс істеу жөніндегі оқу құралдарын таратты. 1956 жылы Чарльз Меррилл қайтыс болды (Эдмунд Линч 1938 жылы қайтыс болған еді). 1958 жылы фирмадан Альвеус Бин кетіп, оның орнына Уинтроп Смит ({{lang-en|Winthrop H. Smith}}) келді. Осыған байланысты компанияның атауы Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith болып өзгертілді.<ref name="funding">{{cite web|title=History of Merrill Lynch & Co., Inc.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|publisher=Funding Universe|access-date=2016-03-30|language=en|archive-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411034639/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/merrill-lynch-co-inc-history/|url-status=live}}</ref> 1964 жылы Merrill Lynch мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы жетекші қатысушылардың бірі болған C.J. Devine компаниясын сатып алды. Сондай-ақ 1960-жылдары компания жылжымайтын мүлік операциялары, активтерді басқару және қаржылық консультациялар салаларындағы қызметін кеңейтті. Шетелде 20 бөлімше ашылды, олардың басым бөлігі Еуропада орналасты. 1964 жылы Merrill Lynch Жапонияда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма болды. Сол жылы компания алғашқы коммерциялық байланыс серігін жасаған Comsat компаниясының 100 миллион АҚШ доллары көлеміндегі акцияларын орналастырудың негізгі [[андерайтинг|андеррайтері]] болды. 1960-жылдардың соңына қарай Merrill Lynch жыл сайын шамамен 2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акцияларды орналастырып отырды. 1970 жылы компания Нью-Йорк қор биржасындағы көлемі бойынша бесінші ірі брокерлік фирма болған Goodbody & Company компаниясын сатып алды.<ref name="funding" /> 1971 жылы Merrill Lynch компаниясының өз акциялары [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда орналастырылды. 1973 жылы Merrill Lynch & Co., Inc. [[холдингтік компания]]сы құрылып, Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith оның еншілес компанияларына айналды.<ref name="AR2012" /> 1972 жылы Лондонда Merrill Lynch халықаралық банкі құрылды, ал 1974 жылы [[Сиэтл]] қаласында орналасқан Family Life Insurance Company компаниясын сатып алу негізінде сақтандыру бөлімшесі пайда болды. 1977 жылы Cash Management Account (CMA, «Қолма-қол ақшаны басқару шоты») бағдарламасы іске қосылды. Бұл бағдарлама [[Visa]] несие карталарының мүмкіндіктерін биржалық операцияларға арналған шотпен біріктірді. 1980-жылдардың соңына қарай клиенттік шоттардағы 300 миллиард АҚШ долларының жартысы CMA бағдарламасында орналастырылды. Кейіннен басқа ірі инвестициялық компаниялар да осы тәжірибені қабылдады. 1980 жылы компанияның айналымы 3 миллиард АҚШ долларын, ал таза пайдасы 218 миллион АҚШ долларын құрады. Келесі жылы 1968 жылдан бері Merrill Lynch компаниясын басқарған [[Дональд Риган]] қызметінен кетіп, АҚШ президенті [[Рональд Рейган]] әкімшілігінде Қаржы министрі болды.<ref name="funding" /> Роджер Бёрктің қысқа мерзімді басшылығынан кейін компанияны Уильям Шрейер басқарды. Ол өзінің басты мақсаты ретінде компанияның табыстылығын арттыруды қойды. Шығындарды азайту үшін 2 500 қызметкер жұмыстан шығарылды. Сонымен қатар штаб-пәтерді [[Дүниежүзілік қаржы орталығы]]на көшіруге 1 миллиард АҚШ доллары жұмсалды. 1985 жылы Merrill Lynch [[Токио қор биржасы]]нда жұмыс істеуге рұқсат алған алты компанияның бірі болды. Келесі жылы [[Лондон қор биржасы]]нда жұмысын бастағаннан кейін Merrill Lynch биржалық сауда қызметтерін тәулік бойы ұсына алатын мүмкіндікке ие болды. 1986 жылы табыстылығы төмен жылжымайтын мүлік брокерлік бөлімшесі сатылды, ал компанияның пайдасы рекордтық деңгейге — 453 миллион АҚШ долларына жетті. Сол жылы Merrill Lynch брокерлерінің бірі Лесли Робертс алаяқтық жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол клиенттердің бір ғана шотынан 10 миллион АҚШ долларын заңсыз пайдаланған болатын. 1987 жылғы сәуірде компания сәтсіз алыпсатарлық операциялардың салдарынан бір күнде 377 миллион АҚШ долларын жоғалтып, [[Уолл-стрит]] тарихына енді. Алайда келесі жылы ол таза пайда бойынша өз рекордын жаңартып, АҚШ-тағы ең ірі андеррайтерге, сондай-ақ қарыздық міндеттемелер саудасы бойынша әлемдік көшбасшыға айналды. Сонымен қатар компания меншікті капиталдың табыстылығы бойынша (таза пайданың акционерлік капиталға қатынасы) бәсекелестерінен едәуір артта қалып отырды. Бұл мәселені шешу үшін Шрейер 1988–1991 жылдары компанияны қайта ұйымдастырды. Компания 18 бөлімшеге бөлінді, табыссыз еншілес ұйымдар сатылды, ал қызметкерлер саны 48 мыңнан 37 мыңға дейін қысқартылды. 1993 жылы Шрейер зейнетке шыққан кезде компанияның айналымы 16,59 миллиард АҚШ долларына, басқарудағы активтер көлемі 161 миллиард АҚШ долларына жетті. Төрт жыл ішінде меншікті капиталдың табыстылығы 5,8 пайыздан 27,3 пайызға дейін өсті.<ref name="funding" /> 1994 жылы Merrill Lynch компаниясының басшысы болып Дэниел Талли тағайындалды. Компания еурооблигациялар нарығында жетекші орынға ие болды, сондай-ақ Қытайда кеңсе ашқан алғашқы америкалық инвестициялық фирма атанды. Алайда бұл жыл Калифорниядағы [[Ориндж округі]]нің банкроттығымен көлеңкеленді. Округ Merrill Lynch-ті сапасыз қаржылық кеңестер беру арқылы банкроттыққа алып келді деп айыптап, компанияға қарсы 2 миллиард АҚШ доллары көлемінде талап-арыз берді. Компания округ билігінің ресми қаржылық кеңесшісі болмағанын мәлімдеді. Соған қарамастан, 1998 жылы оған 400 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл төлеуге тура келді. 1995 жылдың ортасында Merrill Lynch Ұлыбританиядағы ең ірі тәуелсіз инвестициялық фирма — Smith New Court PLC компаниясын сатып алды. Бұл мәміле компанияны акцияларды орналастыру бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына шығарып, оның қызметінің географиялық ауқымын едәуір кеңейтті. 1997 жылы, компанияны Дэвид Комански басқарған кезеңде, активтерді басқарумен айналысқан тағы бір британдық фирма — Mercury Asset Management сатып алынды. Сол жылы компания клиенттерінің активтері алғаш рет 1 триллион АҚШ доллары межесінен асты.<ref name="funding" /> 1998 жылы Merrill Lynch жапондық Yamaichi Securities фирмасын сатып алу арқылы Азиядағы қатысуын кеңейтті. Осы мәміледен кейін компанияның АҚШ аумағынан тыс жерлердегі кеңселерінің саны 200-ге жетті. Сол жылы компания канадалық Midland Walwyn Inc. брокерлік фирмасын 850 миллион АҚШ долларына сатып алды. Алайда Азия мен Ресейдегі қаржылық дағдарыстардың салдарынан компанияның пайдасы төмендеді. Merrill Lynch онлайн саудаға өзінің негізгі бәсекелестерінен кешірек кірісті. Тек 1999 жылғы желтоқсанда Merrill Lynch Direct қызметі іске қосылды. Бұл ресурс клиенттерге брокерлердің қатысуынсыз акциялар мен облигацияларды сатып алуға және сатуға мүмкіндік берді. 2000 жылы компания кіріс көлемі бойынша жаңа рекорд орнатып, 3,8 миллиард АҚШ долларына жетті.<ref name="funding" /> 2000 жылдан бастап компания коммерциялық банкинг саласын игере бастады. Атап айтқанда, ол қарқынды өсіп келе жатқан ипотекалық несиелеу және қамтамасыз етілген қарыздық міндеттемелер нарығына шықты. 2006 жылы жылдам өсім күрт құлдыраумен ауысқан кезде Merrill Lynch күрделі қиындықтарға тап болды. [[АҚШ ипотекалық дағдарысы|АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыстың]] басталуына байланысты компания 2007 жылғы қарашада-ақ 8,4 миллиард АҚШ долларын есептен шығаруға мәжбүр болды. Бас атқарушы директор және директорлар кеңесінің төрағасы қызметтерін Джон Тейн атқарды. Ол директорлар кеңесін жаңартып, шығындарды жабу үшін коммерциялық банкинг бөлімшесін сатты. Сонымен қатар компания акцияларының бір бөлігі (6 миллиард АҚШ доллары көлемінде) сингапурлық [[Temasek Holdings]] инвестициялық қорына сатылды. Алайда шығындар өсе берді. 2007 жылдың екінші жартысында және 2008 жылдың бірінші жартысында компанияның таза шығыны 19,2 миллиард АҚШ долларын құрады. 2008 жылғы қыркүйекте Merrill Lynch компаниясын [[Bank of America]] қаржы конгломератының сатып алуы жөніндегі келіссөздер басталды. Желтоқсанда Merrill Lynch шығындарының күтілгеннен әлдеқайда жоғары екені белгілі болды (төртінші тоқсанда 21 миллиард АҚШ доллары). Осыдан кейін Bank of America мәміледен бас тартуға тырысты, алайда [[АҚШ Қазынашылық министрлігі]] мен [[Федералдық резерв]] жүйесінің талап етуімен жұтып алу мәмілесі 2009 жылғы 1 қаңтарда аяқталды.<ref>{{cite web|title=U.S. pushed Bank of America to complete Merrill buy: report|url=http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|date=2009-02-05|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412002940/http://uk.reuters.com/article/us-bankamerica-treasury-idUKTRE5140OA20090205|archive-date=2016-04-12}}</ref> Осы уақытқа дейін Merrill Lynch акцияларының ең ірі иесі болған Temasek Holdings кейін Bank of America-ның ең ірі акционеріне айналды (акциялардың шамамен 3 пайызы). Алайда көп ұзамай қор бұл акцияларды өзіне шығын келтіре отырып сатты.<ref>{{cite web|author=Muralikumar Anantharaman|title=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url=http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|date=2009-05-22|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106010756/http://www.reuters.com/article/us-temasek-bankofamerica-idUSTRE54L17Q20090522|url-status=live}}</ref> 2013 жылға дейін Merrill Lynch Bank of America компаниясының еншілес ұйымы болып қала берді. Кейін оның бөлімшелері Bank of America Corporation құрамындағы осы бағыттағы бөлімшелермен біріктірілді. === Басшылығы === * Чарльз Меррилл — Merrill Lynch компаниясының негізін қалаушы. Биржалық сауданы қарапайым америкалықтар үшін қолжетімді етті. * Эдмунд Линч — компанияға 1914 жылы қосылды. 1915 жылдан бастап компания Merrill, Lynch and Company деп атала бастады. * [[Дон Риган]] — Merrill Lynch компаниясын 1971 жылдан 1980 жылға дейін басқарды. 1971 жылы банк Уолл-стриттегі акциялары ашық саудаланатын екінші компанияға айналды. * Роджер Берк — компанияны 1982–1986 жылдары басқарды. * Билл Шрейер — оның басшылығы кезінде Merrill Lynch 1987 жылғы дағдарысты сәтті еңсерді. * Дэн Талли — Merrill Lynch компаниясының «бес қағидатын» тұжырымдады. * Дэвид Комански — 2006 жылы компанияны басқарды. * Стэн О'Нил — 2002 жылы бас атқарушы директор болды. 2007 жылы қызметінен кетіп, «алтын парашют» алды. Оның қызметтен кеткен кезінде компания елеулі қиындықтарды бастан кешіріп жатқан болатын. * Джон Тейн — Merrill Lynch компаниясын 2007 жылғы қарашадан бастап басқарды.{{sfn|Грег Фарелл|2014|p=8–13}} == Қызметі == Bank of America құрамында Merrill Lynch бірнеше бөлікке бөлінді. Инвестициялық бөлімше Bank of America компаниясының тиісті бөлімшесімен біріктіріліп, Bank of America Merrill Lynch құрылды. Merrill Lynch Life Agency Inc. сақтандыру қызметтерін Bank of America құрамында көрсетеді. Активтерді басқару бөлімшесі Merrill Lynch Wealth Management еншілес компаниясы ретінде бөлініп шығарылды. Өз кезегінде бұл компания Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith Inc. компаниясынан және оның еншілес ұйымдарынан тұрады.<ref>{{cite web|title=About Merrill Lynch Professional Welth Management Services|url=https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|publisher=Bank of America Corporation|access-date=2016-03-31|language=en|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326043934/https://www.ml.com/about-merrill-lynch.html#experience=static|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith - Consolidated Balance Sheet|url=https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|publisher=Bank of America|access-date=2016-03-31|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411121509/https://mlaem.fs.ml.com/content/dam/ML/Articles/pdf/MLPFS-Public-Dec-2015-BS-Financials.pdf|archive-date=2016-04-11|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд АҚШ доллары)<ref name="AR2012" /><ref>{{cite web|title=Annual Report 2010 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012311019999/y89676e10vk.htm|date=2011-03-01|publisher=MERRILL LYNCH & CO., INC.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2012-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210043323/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012311019999/y89676e10vk.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2007 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012308002050/y46644e10vk.htm|date=2008-02-25|publisher=Merrill Lynch & Co., Inc.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204036/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012308002050/y46644e10vk.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2008 (SEC Filing Form 10-K)|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012309003322/y74695e10vk.htm|date=2009-02-24|publisher=MERRILL LYNCH & CO., INC.|access-date=2016-04-05|language=en|archive-date=2016-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414140156/http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/65100/000095012309003322/y74695e10vk.htm|url-status=live}}</ref> ! Жыл ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 |- | Кірісі | 19,548 | 21,5 | 25,277 | 33,781 | 11,25 | −12,764 | 29,519 | 27,951 | 24,397 | 20,217 |- | Таза пайдасы | 3,797 | 4,395 | 5,046 | 7,311 | −8,047 | −27,765 | 7,34 | 3,88 | −1,647 | 0,29 |- | Активтері | 480,2 | 628,1 | 681 | 841,3 | 1020 | 667,5 | 656,9 | 621,5 | 565,5 | 602,9 |- | Меншікті капиталы | 28,884 | 31,37 | 35,6 | 39,038 | 31,932 | 20,003 | 46,657 | 50,146 | 59,04 | 64,4 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Merrill Lynch]] [[Санат:1914 жылы Нью-Йорк қаласында құрылғандар]] [[Санат:Bank of America мұрагер банктері]] [[Санат:Нью-Йорк қаласында орналасқан банктер]] [[Санат:Брокерлік компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында бұрын листингтелген компаниялар]] [[Санат:1914 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1914 жылы құрылған банктер]] [[Санат:2009 жылғы бірігулер мен жұтып алулар]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:АҚШ инвестицияларды басқару компаниялары]] [[Санат:Онлайн брокерлік компаниялар]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Жоғары тәуекелді ипотекалық несиелер дағдарысы]] [[Санат:Меррилл әулеті]] [[Санат:Активтерді басқару компаниялары]] [[Санат:АҚШ-тың бұрынғы банктері]] 1w5k5dovdm5a0viyzix1tu96auh19md 14 782486 3616918 2026-06-13T07:56:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1914 жылдағы Нью-Йорк қаласы]] [[Санат:1914 жылы Нью-Йорк штатында құрылғандар]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша Нью-Йорк қаласы]] [[Санат:1910-жылдары Нью-Йорк қаласында құрылғандар]] 3616918 wikitext text/x-wiki [[Санат:1914 жылдағы Нью-Йорк қаласы]] [[Санат:1914 жылы Нью-Йорк штатында құрылғандар]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша Нью-Йорк қаласы]] [[Санат:1910-жылдары Нью-Йорк қаласында құрылғандар]] b51l65x45p70v8efs3sm5xkohl8r3en 14 782487 3616919 2026-06-13T07:58:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Америкалық әулеттер]] 3616919 wikitext text/x-wiki [[Санат:Америкалық әулеттер]] 9ihhw9cc9aa4xx0p2ezqmvkl2gfjb2h 14 782488 3616920 2026-06-13T08:01:19Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құрылған жылдары бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1914 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3616920 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрылған жылдары бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1914 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] tw4uh79v1398run85dblnd68psl57b6 14 782489 3616921 2026-06-13T08:02:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1914 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1910-жылдары құрылған банктер]] 3616921 wikitext text/x-wiki [[Санат:1914 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1910-жылдары құрылған банктер]] pf5qbdnlhizogri6ah2gp7grmasmsq4 14 782490 3616927 2026-06-13T09:14:17Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: [[Санат:КОКП съездерінің делегаттары]] 3616927 wikitext text/x-wiki [[Санат:КОКП съездерінің делегаттары]] ez4g73o6n3gix9237yhmeaikcrmngai 14 782491 3616928 2026-06-13T09:15:48Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: [[Санат:КОКП съездерінің делегаттары]] 3616928 wikitext text/x-wiki [[Санат:КОКП съездерінің делегаттары]] ez4g73o6n3gix9237yhmeaikcrmngai 14 782492 3616942 2026-06-13T11:06:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Түрлері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Инвестициялық компаниялар]] [[Санат:Құнды қағаздар нарығы]] 3616942 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрлері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Инвестициялық компаниялар]] [[Санат:Құнды қағаздар нарығы]] pc43w0nur16fbtwtbtyg88z7tqi5had 0 782493 3616943 2026-06-13T11:09:32Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Круглое''' ({{lang-be|Кру́глае}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Круглое ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 3616943 wikitext text/x-wiki '''Круглое''' ({{lang-be|Кру́глае}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Круглое ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] f3jqzg6p4r8m9k4tnuiysjnu7q1u6jx 3616944 3616943 2026-06-13T11:10:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3616944 wikitext text/x-wiki '''Круглое''' ({{lang-be|Кру́глае}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Круглое ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] adcrcc3t9yv3b5i7njkqxnqg4j2yuhy 3616947 3616944 2026-06-13T11:14:20Z Мағыпар 100137 толықтыру 3616947 wikitext text/x-wiki '''Круглое''' ({{lang-be|Кру́глае}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Круглое ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Круглое қаласының халқы 6 911 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] 75u4itqlcijsp1rc2h3u1zgkmllhqg6 3616949 3616947 2026-06-13T11:15:53Z Мағыпар 100137 дереккөз 3616949 wikitext text/x-wiki '''Круглое''' ({{lang-be|Кру́глае}}) — [[Беларусь]] Республикасының [[Могилёв облысы]]ндағы қала. [[Круглое ауданы]]ның әкімшілік орталығы. 2026 жылғы 1-қаңтардағы жағдай бойынша Круглое қаласының халқы 6 911 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/d61/vjqb7qgm1dqzb0eql69uaemh9bxokmvd.pdf|title=Численность населения на 1 января 2026 г. по Республике Беларусь|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-06-13|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Могилёв облысы}} [[Санат:Могилёв облысы қалалары]] ntagl24kbjz9fvehpymabvrowav69dz 14 782494 3616946 2026-06-13T11:13:14Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Түрлері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Инвестициялар]] 3616946 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрлері бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Инвестициялар]] 2owotvq7huius7tgm1biw2r3w8a9oq6 14 782495 3616948 2026-06-13T11:14:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Түрлері бойынша компаниялар]] [[Санат:Қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3616948 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрлері бойынша компаниялар]] [[Санат:Қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] gif46yh2gloh36iif206h19hcsyo3l1 14 782496 3616950 2026-06-13T11:16:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Қаржылық қызметтер]] [[Санат:Салалар бойынша компаниялар]] 3616950 wikitext text/x-wiki [[Санат:Іскерлік қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Қаржылық қызметтер]] [[Санат:Салалар бойынша компаниялар]] oof4t8jcdgg2z4o6kvw7bkwixau0fnx 14 782497 3616951 2026-06-13T11:18:14Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Қызмет көрсету саласының компаниялары]] 3616951 wikitext text/x-wiki [[Санат:Іскерлік ұйымдар]] [[Санат:Қызмет көрсету саласының компаниялары]] mynmbqhuaefu1vcwcqmbqz0lsszubpf 14 782498 3616952 2026-06-13T11:19:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бизнес]] [[Санат:Экономикаға қатысты ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша ұйымдар]] 3616952 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бизнес]] [[Санат:Экономикаға қатысты ұйымдар]] [[Санат:Бағыты бойынша ұйымдар]] duipsn60llp7mmi9iz55i1n57dsdz9v 14 782499 3616953 2026-06-13T11:21:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бағыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Экономика]] 3616953 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бағыты бойынша ұйымдар]] [[Санат:Экономика]] ll1iwki19swt5jblubi2x9dzyz5ir03 14 782500 3616954 2026-06-13T11:23:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Bank of America]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:Бұрынғы АҚШ инвестициялық банктері]] 3616954 wikitext text/x-wiki [[Санат:Bank of America]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] [[Санат:Бұрынғы АҚШ инвестициялық банктері]] 1vf02821npo9izz7h9wsvn1nvsqwd86 14 782501 3616955 2026-06-13T11:25:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Солтүстік Каролинада орналасқан банктер]] [[Санат:АҚШ банктері]] [[Санат:Шарлоттта орналасқан компаниялар]] 3616955 wikitext text/x-wiki [[Санат:Солтүстік Каролинада орналасқан банктер]] [[Санат:АҚШ банктері]] [[Санат:Шарлоттта орналасқан компаниялар]] f4ot7vpvhd2whsptfi2nfng2dq9n0uw